Vấn đề nâng cao chất lượng dạy học là vấn đề trọng tâm trong trường học, được nhiều thầy cô và các nhà quản lý giáo dục và toàn xã hội quan tâm. Trong quá trình giảng dạy môn Toán 7 mà đặc biệt là phần hình học, tôi đã gặp nhiều khó khăn trong việc giúp học sinh nâng cao chất lượng học tập. Chính vì vậy tôi nhận thấy cần nghiên cứu một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học hình học 7...
Trang 1PHẦN MỞ ĐẦU
I BỐI CẢNH CỦA ĐỀ TÀI
Đề tài “NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC MÔN HÌNH HỌC 7 TRƯỜNG PHỔ THÔNG CƠ SỞ AN SƠN” được thực hiện tại trường Phổ thông cơ sở An Sơn, xã An Sơn, Kiên Hải, Kiên Giang
Thời gian thực hiện: năm học 2011 - 2012
Nội dung của đề tài: nghiên cứu một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn hình học lớp 7
II LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong thực tế giàng dạy hiện nay thì Toán học là một môn học mà đa sốhọc sinh và giáo viên cho rằng khó và khô khan Khảo sát kết quả cho thấy kếtquả học tập của học sinh đối với môn này còn thấp hơn so với các môn khác.Qua thực tế hơn 4 năm giảng dạy tôi nhận thấy đa số học sinh đều không thích
và gặp khó khăn khi học Toán mà đặc biệt là toán hình học
Thật vậy, qua trao đổi với nhiều đồng nghiệp, nhận thấy rằng hình học làmôn học khó, nhiều học sinh cảm thấy khó khăn khi tiếp cận, nếu cố gắng họcthuộc thì cũng mang tính hình thức nên không vận dụng được vào giải toán vàthực tế cuộc sống Chẳng hạn: học sinh lớp 7 không phân biệt được đường thẳng
và đoạn thẳng, không vẽ được tam giác biết số đo ba cạnh, ; không ít học sinhhọc đến lớp 8, 9 mà khi được yêu cầu tính diện tích một sân trường hình chữnhật thì không làm được,
Là một giáo viên dạy Toán và được phân công giảng dạy Toán 7 trong suốthơn 4 năm học, tôi rút ra được một số bài học kinh nghiệm cho bản thân vàcũng nhận thấy rằng: hình học giúp học sinh phát triển tư duy tốt, đa số học sinhthích hình học đều giỏi Toán và cả các môn khác; học sinh học tốt hình học 7 sẽ
dễ dàng học tốt hình học 8, 9, ; nếu học sinh không nắm vững kiến thức hìnhhọc 7 thì chắc chắn rằng quá trình học tập tiếp theo của học sinh sẽ rất khó khăn,chán học, thậm chí bỏ học vì không tiếp thu được,
Từ những lí do trên, để cho việc dạy học hình học được thực hiện tốt hơn, tôi
đã lựa chọn chủ đề này để nghiên cứu và đề xuất một số giải pháp giúp học sinh
Trang 2tiếp thu tốt hơn trong việc học tập môn hình học 7, tạo điều kiện thuận lợi chohọc sinh học tốt những lớp học tiếp theo Rất mong được quý thầy cô quan tâmgóp ý
III MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Vấn đề nâng cao chất lượng dạy học là vấn đề trọng tâm trong trường học,được nhiều thầy cô và các nhà quản lý giáo dục và toàn xã hội quan tâm Trong quá trình giảng dạy môn Toán 7 mà đặc biệt là phần hình học, tôi đã gặp nhiều khó khăn trong việc giúp học sinh nâng cao chất lượng học tập Chính vì vậy tôi nhận thấy cần nghiên cứu một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy học hình học 7 Mục đích nghiên cứu trước hết là để rút kinh nghiệm học tập cho bản thân, nâng cao trình độ chuyên môn của mình Bên cạnh đó cũng muốn trao đổi kinh nghiệm với quý thầy cô giáo để từ đó góp phần nâng dần chất lượng giảng dạy nói chung
Qua việc nghiên cứu đề tài tôi cũng hệ thống lại một số kiến thức trọng tâm củamôn hình học 7 và đề xuất một số phương pháp giảng dạy Đây cũng là tài liệu tham khảo mà tôi muốn trao đổi rút kinh nghiệm với quý thầy cô mà đặc biệt là thầy cô đang trực tiếp giảng dạy môn toán 7
IV PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG ĐỀ TÀI
Đề tài được thực hiện đối với học sinh khối lớp 7 trường PTCS An Sơn,huyện Kiên Hải, tỉnh Kiên Giang, đề tài tập trung nghiên cứu một số phươngpháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn hình học 7
Một số phương pháp trong đề tài đã được nghiên cứu và áp dụng trongphạm vi trường PTCS An Sơn và bước đầu đạt được một số kết quả tích cực
Trang 3Alexandrov chủ biên có dòng chữ: “Thế giới chung quanh ta là thế giới hìnhhọc”.
Môn hình học cung cấp cho học sinh những kiến thức cần thiết trong cuộcsống, giúp phát triển tư duy logic, phát triển trí tưởng tượng không gian và ócthẫm mỹ; giúp học sinh hiểu biết thế giới hình học chung quanh Hình học vềbản chất là sự thống nhất giữa trí tưởng tượng sinh động và logic chặt chẽ, vìvậy việc dạy học hình học phải kết hợp logic và trực quan; hình học bắt nguồn
từ thực tế và ứng dụng vào thực tế nên việc dạy học phải liên hệ chặt chẽ với cácmôn học khác để vận dụng vào thực tế cuộc sống
Sách giáo khoa hình học THCS Việt Nam đặt ra yêu cầu chủ yếu là rènluyện tư duy logic, suy luận diễn dịch cho học sinh Trong sách giáo viên Toán
6, 7, 8, 9 có giải thích về yêu cầu nói trên Trong hình học 7, học sinh bắt đầuđược tập dợt chứng minh và trình bày chứng minh; tập cho học sinh lập luận cócăn cứ Trong phần giới thiệu về SGK và giải thích về các kỹ năng cơ bản tronghình học 7, SGV Toán 7 tr.11 cũng có nói đến 5 loại kỹ năng: kỹ năng tính toán,
kỹ năng suy luận, kỹ năng vẽ hình, kỹ năng vận dụng toán học vào các mônkhoa học khác và vào đời sống Từ đó thấy rằng nhiệm vụ đặt ra cho môn hìnhhọc 7 là rất quan trọng
Sau đây là nội dung tóm tắt những vấn đề cơ bản trong hình học 7 hiệnnay:
Chương I Đường thẳng vuông góc Đường thẳng song song
Hai góc đối đỉnh Hai đường thẳng vuông góc Các góc tạo bởi mộtđường thẳng cắt hai đường thẳng Hai đường thẳng song song Tiên đề Ơclit vềđường thẳng song song Từ vuông góc đến song song Định lí
Chương II Tam giác
Tổng ba góc của một tam giác Hai tam giác bằng nhau Ba trườnghợp bằng nhau của tam giác Tam giác cân Định lí Pytago Các trường hợpbằng nhau của tam giác vuông Thực hành đo khoảng cách giữa hai điểm bịngăn cách bởi một con sông
Trang 4Chương III Quan hệ giữa các yếu tố trong tam giác Các đường đồng quy trong tam giác
Quan hệ giữa góc và cạnh đối diện trong một tam giác Quan hệgiữa đường vuông góc và đường xiên, đường xiên và hình chiếu Quan hệ giữa
ba cạnh của một tam giác, bất đẳng thức tam giác Tính chất ba đường trungtuyến của tam giác Tính chất tia phân giá của một góc Tính chất ba đường phângiác của tam giác Tính chất đường trung trực của một đoạn thẳng Tính chất bađường trung trực của tam giác Tính chất ba đường cao của tam giác
2 Thực trạng chung.
Thực tế dạy học các năm qua, nhiều giáo viên và học sinh thấy rằngnhững yêu cầu đặt ra như trên còn quá cao, học sinh rất khó tiếp thu, đa số chỉhọc đối phó, hình thức, học vẹt do đó mất dần sự hứng thú đối với môn học
Mặc khác, tuy có đề cặp đến 5 loại kỹ năng như trên, nhưng trên thực tếSGK chỉ đề cặp nhiều đến kỹ năng suy luận, các kỹ năng khác chưa được quantâm đúng mức Xin dẫn chứng cụ thể, trong SGK Toán 7 thì phần hình học gồm
3 chương, có tổng cộng là 214 bài tập thì bài tập rèn luyện kỹ năng suy luậnchiếm gần 50% tổng số đó; chỉ có khoảng 10% dành cho kỹ năng vận dụng vàocác môn khoa học khác và vào đời sống Mà suy luận là vấn đề học sinh cảmthấy khó và trừu tượng, đây cũng là một trong những nguyên nhân làm cho họcsinh không thích học hình học
Ngoài ra, trong thực tế giảng dạy giáo viên cũng gặp phải khó khăn trongviệc thực hiện chương trình Trong một tiết học, trừ thời gian ổn định lớp vàkiểm tra bài cho học sinh, thì chỉ còn khoảng 30 – 35 phút cho bài mới và bàitập, trong khi đó khối lượng kiến thức cho bài mới và bài tập tương đối nhiều.Mặc dù Bộ GD&ĐT có ban hành chuẩn kiến thức, kỹ năng; quy định nội dunggiảm tải nhưng phải thừa nhận là còn có chỗ chưa phù hợp và chuẩn còn cao sovới học sinh vùng khó khăn, vùng hải đảo – nơi mà phong trào học tập còn hạnchế ……(dẫn chứng) Không những thế, học sinh vẫn phải chịu nhiều áp lựcbởi sự quá tải kiến thức của nhiều môn học, trung bình mỗi ngày học sinh phảihọc bài hoặc hoàn thành bài tập, bài soạn cho 3 – 4 môn học
Trang 5Bên cạnh đó cũng phải nói đến cách thức truyền đạt của giáo viên và sự
tâm huyết của giáo viên đối với nghề Nhiều khi giáo viên chỉ chú trọng truyềntải hết nội dung của bài học mà chưa chú trọng đúng mức đến cách thức truyềnđạt Có thể do nhiều nguyên nhân: không đủ thời gian nên bắt buộc phải dạytheo chương trình, thiếu phương tiện, đồ dùng dạy học, cũng có thể là do giáoviên quen với việc dạy theo phương pháp truyền thống chưa thành thạo trongdạy học đổi mới phương pháp,… và hậu quả của nó là học sinh không tiếp thuđược bài Với lại, toán học là môn học được nhiều người đánh giá là khô khan,
mà hình học thì càng trừu tượng Do đó việc học cách dạy để dạy cách học là
quan trọng
Song song với những khó khăn khi học tập ở trường, thì vấn đề học tập ởnhà của học sinh cũng cần phải chú ý Một số học sinh vì điều kiện gia đình khókhăn, phải phụ giúp cha mẹ nên không có nhiều thời gian học ở nhà; tuy nhiênvẫn còn nhiều học sinh vì ham chơi mà không học, phụ huynh lại chưa quan tâmđúng mực tới việc học của con em mình, đôi khi còn thiếu hợp tác với giáo viên
Mà để học tốt môn hình học thì học sinh phải có thời gian đầu tư, suy nghĩ, vẽhình, lập luận,… Rõ ràng, khi học trên lớp giáo viên kiểm tra nhận thấy học sinhhiểu bài và làm được bài tập tương tự nhưng vài hôm sau thì lại không nhớ gìđến nó cả, thậm chí một tính chất ngắn vẫn không nhớ được Đây cũng là mộttrong những nguyên nhân chủ yếu dẫn đến chất lượng học tập bộ môn thấp
Từ những thực trạng và khó khăn nói trên nên chất lượng học tập môn
Toán 7 mà đặc biệt là hình học còn thấp Kết quả khảo sát 50 học sinh khối 7 trường PTCS An Sơn cho thấy:
- Về mức độ yêu thích môn hình học có 2% số lượng học sinh rất thích; 24% thích; 68% không thích; đặc biệt có 6% số lượng học sinh rất không thích học môn này.
- Mặc dù đa số học sinh không thích học nhưng có tới 54% học sinh chorằng môn hình học không khó lắm; 62% học sinh nhận thấy rằng họchình học là có ích ; cá biệt có 6% số học sinh cho rằng học hình họchoàn toàn vô ích
Trang 6- Khi được hỏi về những vấn đề bản thân cảm thấy khó khăn khi họchình học thì có 42% học sinh gặp khó khăn khi học các khái niệm,định nghĩa, tính chất, cách viết kí hiệu trong hình học; đặc biệt có tới78% học sinh gặp khó khăn khi vẽ hình hình học.
- Kết quả thăm dò cũng cho thấy đa số học sinh chưa biết cách học đúng
đắn cho môn học này Có tới gần 70% học sinh ít khi xem bài trước khi đến lớp hoặc sau khi đi học về; cá biệt có 34% hoàn toàn không
học không xem bài nếu như thầy không kiểm tra Khi gặp bài tập hoặcvấn đề không hiểu có tới 62% học sinh bỏ qua bài tập đó, hoặc chép từsách giải bài tập để đối phó khi giáo viên kiểm tra Có 70% học sinhcho rằng mình còn dành ít thời gian cho học tập môn hình học
- Qua khảo sát về mức độ thành thạo khi sử dụng các loại thước vàcompa để vẽ hình của học sinh cho thấy: 14% chưa biết sử dụng; có66% chưa sử dụng thành thạo; chỉ có 20% học sinh sử dụng thànhthạo
Kết quả khảo sát kiến thức hình học 6 của học sinh vào đầu năm học lớp 7 cho thấy còn nhiều học sinh chưa nắm vững kiến thức Cụ thể:
- Có 38% học sinh không phân biệt và gọi tên được đường thẳng, đoạnthẳng, tia, góc; 32% học sinh chưa thành thạo; 30% học sinh phân biệt
và gọi tên được
- Có 22% học sinh hiểu được thế nào là góc vuông, góc nhọn, góc tù,góc bẹt; có tới 46% đã quên kiến thức và 34% học sinh không nhớđược đầy đủ
- Có 38% học sinh vẽ được góc và tia phân giác của góc khi biết số đo;còn lại 68% học sinh chưa vẽ được Có tới 70% HS chưa vẽ được tamgiác khi biết độ dài ba cạnh và dùng thước đo số đo các góc của tamgiác đó
- Chỉ có 4% học sinh nhận biết đầy đủ các đoạn thẳng bằng nhau trênmột hình vẽ; 60% không nhận biết được và số còn lại nhận biết khôngđầy đủ
Trang 7Khó khăn là thế, nhưng bên cạnh vẫn có một số thuận lợi nhất định: được
sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, ban giám hiệu nhà trường; giáo viên chịu khóhọc hỏi, trao đổi kinh nghiệm từ đồng nghiệp, học tập phương pháp mới đểhướng dẫn học sinh; một số học sinh cũng tích cực chịu khó và hợp tác tốt vớigiáo viên trong tiết học; sự hợp tác tốt của một số phụ huynh, nên ít nhiều họcsinh vẫn có tiến bộ trong học tập
aaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaaa
II MỘT SỐ GIẢI PHÁP.
Qua phân tích những thuận lợi và khó khăn tại trường PTCS An Sơn, tôi
có đưa ra một số giải pháp nhằm giải quyết vấn đề trình bày ở trên, chủ yếu là tập trung vào cách thức dạy học một số nội dung, dạng bài tập cụ thể trong chương trình sách giáo khoa, mục đích là giúp học sinh nắm được cách học, hiểuđược bài từ đó mà có cái nhìn khác về môn hình học, góp phần nâng dần chất lượng bộ môn Toán học, cụ thể như sau:
1.Khảo sát, thăm dò, phân loại học sinh:
Khảo sát thăm dò, phân loại học sinh là công việc nhất thiết phải làm đốivới học sinh ngay từ đầu năm học Qua khảo sát sẽ nắm được trình độ của họcsinh, phân loại được học sinh giỏi, khá, trung bình hoặc yếu kém Còn qua thăm
dò ý kiến sẽ nắm được nguyện vọng của học sinh, nguy
1.1.Xây dựng đội ngũ cán bộ lớp:
Đội ngủ cán bộ lớp là những người rất quan trọng trong việc tổ chức hoạtđộng giáo dục ngoài giờ lên lớp Việc xây dựng và hướng dẫn đội ngủ cán bộhoạt động như thế nào ảnh hưởng rất nhiều đến kết quả hoạt động của tập thểlớp, cần chú ý một số điểm sau:
- Phân công và giao nhiệm vụ cho từng thành viên ban cán sự, có hướngdẫn theo dõi ghi chép sổ sách, báo cáo rõ ràng
- Giao quyền cho BCS trước tập thể lớp, sao cho tất cả các thành viêntrong lớp phải phục tùng BCS, việc nào BCS không giải quyết được thì báo cáolên GVCN giải quyết
Trang 8- Phát huy vai trò tự quản, tự tổ chức hoạt động của của ban cán sự
- Chọn và hướng dẫn một số học sinh thường xuyên tổ chức hoạt độngngoài giờ lên lớp Chú ý hướng dẫn và phát huy khả năng dẫn chương trình,quản trò các trò chơi tập thể cho học sinh
1.2.Xây dựng kế hoạch hoạt động:
Không chỉ chú ý đến phân phối chương trình hoạt động ngoài giờ mà cầnphải có kế hoạch chung nhằm cung cấp cho học sinh những kiến thức, những kỹnăng cơ bản để hoạt động Phải chú ý lồng ghép việc giáo dục kỹ năng sống vào
kế hoạch, chương trình hoạt động Bên cạnh đó cần tăng cường giáo dục đạođức cho học sinh trong các tiết sinh hoạt lớp và sinh hoạt 15 phút đầu giờ
-Tập hát và hướng dẫn trò chơi tập thể: hàng tuần dành khoảng 30 phút đểhướng dẫn học sinh tập hát một số bài hát tập thể và tổ chức trò chơi GVCNhướng dẫn và phân công Phó văn thể tập cho lớp
-Phải có lịch hoạt động cụ thể cho 15 đầu giờ
-Phải họp Ban cán sự thường xuyên, định kỳ để rút kinh nghiệm và xâydựng kế hoạch hoạt động
-Hoạt động theo chủ điểm hành tháng theo phân phối chương trình
-Tổ chức thêm một số buổi trò chuyện theo chủ đề như: tình bạn, tình yêutuổi học trò, an toàn giao thông, ma tuý,…
- Xây dựng quỹ lớp đủ để tổ chức các hoạt động
1.3 Xây dựng chương trình hoạt động:
Việc xây dựng chương trình phải có sự tham gia đóng góp chủ yếu củahọc sinh, giáo viên chỉ đóng vai trò là người hướng dẫn, điều chỉnh giúp họcsinh tự tổ chức Giáo viên nên gợi ý về các hoạt động, không nên áp đặt học sinhtheo ý kiến giáo viên Họp Ban cán sự, ban tổ chức để xây dựng chương trình cụthể GVCN nêu mục tiêu yêu cầu sau đó gợi ý cho học sinh viết chương trình,
GV kiểm tra, bổ sung, hướng dẫn cho HS Việc giúp đỡ học sinh tổ chức chươngtrình hoạt động GVCN phải chú ý dần dần phát huy vai trò chủ động của họcsinh, giảm dần vai trò của giáo viên
1.4 Phối hợp tốt với BGH và các tổ chức trong nhà trường.
Trang 9Thực tế cho thấy muốn HĐGD NGLL được hiệu quả thì tất cả các lựclượng giáo dục và đoàn thể trong nhà trường phải tham gia tổ chức Một mặt tạo
ra phong trào hoạt động cho trường lớp, khuyến khích học sinh hăng hái thamgia, mặt khác BGH và các tổ chức đoàn thể có những chỉ đạo góp ý giúp chươngtrình hoạt động hiệu quả hơn Do đó GVCN phải tham mưu, xin ý kiến BGH về
tổ chức và các vấn đề liên quan khác khi cần thiết; mời BGH, giáo viên bộ mônlàm khách mời, cố vấn cho học sinh,…Đặc biệt là phối hợp với tổng phụ tráchđội và Đoàn thanh niên để tổ chức GVCN cần chủ động đề xuất phối hợp tổchức hoặc hổ trợ để hoạt động của lớp thuận lợi nhất Đồng thời cũng thườngxuyên trao đổi, kết hợp với các chi đội khác trong tổ chức các hoạt động Cụ thể
là trao đổi rút kinh nghiệm với các GVCN lớp khác hoặc cho học sinh đi dự hoạtđộng của các chi đội khác để học hỏi, rút kinh nghiệm
1.5 Theo dõi, kiểm tra, điều chỉnh.
Kiểm tra theo dõi là việc rất cần thiết, điều này góp phần không nhỏ
để làm nên thành công cho hoạt động, nhất thiết phải kiểm tra theo dõi và nhắcnhở thường xuyên GVCN trực tiếp kiểm tra theo dõi, hướng dẫn học sinh cách
tổ chức, nói chuyện, phát biểu trước tập thể, …Từ việc kiểm tra theo dõi giáoviên sẽ điều chỉnh, hướng dẫn học sinh chu đáo hơn về chương trình, chuẩn bịcủa học sinh Đặc biệt GVCN cần chú trọng điều chỉnh những kỹ năng chongười dẫn chương trình, dẫn chương trình là cốt lõi của hoạt động, người dẫnchương trình linh hoạt, xử lý tình huống tốt thì hiệu quả hoạt động sẽ cao hơn.Muốn vậy, trong lớp chủ nhiệm giáo viên cần phân công hướng dẫn cụ thể chomột vài học sinh có kỹ năng để dẫn chương trình, cho các em tập dợt và thườngxuyên điều chỉnh cho các em, gợi ý thêm một số tình huống nảy sinh trong hoạtđộng để học sinh tập xử lý, từ đó hình thành kỹ năng cho các em
2.Hệ thống, củng cố lại kiến thức hình học 6.
Sự quan tâm sâu sát của BGH là điều kiện thúc đẩy HĐGD NGLL đạthiệu quả hơn Ngoài ra sự quan tâm đó còn giúp duy trì tốt các hoạt động củatrường, của lớp, tạo nên phong trào hoạt động sôi nổi trong trường học BGH
Trang 10cần có kế hoạch cụ thể về hoạt động ngoài giờ chung cho cả trường Đây là việcquan trọng vì nó ảnh hưởng đến phong trào chung của trường, của lớp Có kếhoạch cụ thể thì các lớp sẽ hoạt động đồng loạt, như thế hiệu quả mang lại sẽcao hơn Đồng thời phải có kế hoạch kiểm tra, theo dõi, dự giờ hoạt động củacác lớp Thực tế cho thấy bất kỳ hoạt động nào muốn đạt hiệu quả thì phải có sựkiểm tra, theo dõi Không những chỉ kiểm tra mà phải kiểm tra thường xuyên, cónhư thế các lớp mới tổ chức hoạt động đều đặn và hiệu quả.
Ngoài kế hoạch chỉ đạo của Hiệu trưởng thì Hiệu trưởng có thể phân công
và giao mảng hoạt động này cho Phó hiệu trưởng hoặc Tổng phụ trách theo dõiđôn đốc thực hiện Mục đích của việc phân công này nhằm giúp cho việc kiểmtra, đôn đốc được thường xuyên hơn, mang lại hiệu quả cao hơn
Đầu tư thêm cơ sở vật chất cho một số hoạt động chung Thực tế ở trườngchưa có phòng đủ rộng ( hội trường) để tổ chức các hoạt động chung cho họcsinh, chưa có đủ các thiết bị cần thiết cho các hoạt động như giàn âm thanh,chuông điện,… gây khó khăn cho việc tổ chức và không gây được hứng thú chohọc sinh khi tham gia hoạt động
Tạo điều kiện hỗ trợ hoặc khen thưởng để động viên học sinh, giáo viêncũng như những người phụ trách hoạt động này Đây là việc làm cần thiết vàkhông thể thiếu, người phụ trách theo dõi phải chú ý đề nghị khen thưởng kịpthời đối với giáo viên và học sinh tích cực trong công tác này, có như thế hoạtđộng sẽ sôi nổi hơn Đồng thời BGH cũng có thể tạo điều kiện phụ cấp thêm chonhững người phụ trách mảng công tác này nhằm phát huy hết trách nhiệm của
họ Từ đó sẽ thúc đẩy phong trào chung ngày càng phát triển đi lên
Lựa chọn người có năng khiếu ( hát, múa, kể chuyện, kĩ năng tổ chức tròchơi,…) để đưa đi tập huấn về mảng công tác này Hoạt động ngoài giờ đòi hỏinhiều kỹ năng về hát, múa, tổ chức trò chơi,…người đi tập huấn để hướng dẫnlại phải biết để tiếp thu tối đa và hướng dẫn lại chính xác, đầy đủ Như thế việc
tổ chức sẽ thu nhiều kết quả tốt
Kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động Ngoài việc kiểm tra theo dõithường xuyên như đã nói ở trên thì cuối mỗi học kỳ, mỗi năm học cần phải kiểm
Trang 11tra, tổng kết nhằm đánh giá lại kết quả hoạt động của các lớp, kết quả chung củatrường Có khen thưởng và phê bình cụ thể để động viên tinh thần cũng như rútkinh nghiệm hoạt động cho thời gian tới.
3.Phương pháp dạy học một số nội dung cụ thể Hình học 7.
Các tổ chức này ảnh hưởng phần lớn đến hiệu quả hoạt động và phongtrào của trường lớp Việc tham mưu tốt và đề xuất kế hoạch hoạt động cụ thể choBGH là cần thiết Không những thế còn phải trực tiếp tổ chức hoặc điều khiểncác hoạt động chung, ủng hộ hoặc vận động ủng hộ kinh phí hoạt động cho cáclớp, phối hợp, tham mưu với xã Đoàn và các tổ chức khác tổ chức vui chơi vănnghệ, trò chơi dân gian, hoặc cắm trại,…cho học sinh Có thể vận động học sinhtham gia quét dọn trường lớp, làm vệ sinh đường làng ngõ sớm nhằm giáo dục ýthức học sinh và phát động phong trào ở địa phương
4 Hướng dẫn học sinh học tập ở nhà.
4.1.Chuẩn bị:
Trước tiên phải họp lớp để phân công chuẩn bị Giáo viên chủ nhiệm nêu yêucầu, mục tiêu cần đạt được trong hoạt động Từ đó dặn dò học sinh chuẩn bị, cầnchú ý một số điểm sau:
- Đối với lớp 6: Đây là lớp đầu cấp Trung học cơ sở, các em còn nhiều bở ngỡvới cấp học mới, với thầy cô, bạn bè,… thì giáo viên phải là người cố vấn tíchcực, không nên giao phó hết cho các em Sau khi phân công còn phải hướng dẫn
tỉ mĩ cách làm để học sinh quen dần với việc tổ chức hoạt động
- Đối với lớp 7: học sinh quen dần với việc tổ chức hoạt động, tuy nhiên kinhnghiệm tổ chức chưa nhiều Ở lớp này giáo viên cố gắng động viên các em tựchuẩn bị nhiều hơn, phát huy vai trò của các em nhiều hơn, để sang những nămtiếp theo các em có thể tự tổ chức được Mức độ trợ giúp của giáo viên đối vớilớp 7 là khoảng 80%
- Đối với các lớp 8, 9: Đa số các em điều nắm được cách thức tổ chức hoạtđộng, có được một vốn kinh nghiệm khá đầy đủ cho bản thân Tuy nhiên do đặcđiểm sinh lí lứa tuổi (tuổi dậy thì) nên các em thường chưa quyết đoán, thiếu tựtin, có khi còn giận hờn khi giáo viên dặn dò góp ý Do đó GVCN cần khéo léo,
Trang 12góp ý nhẹ nhàng, động viên các em chuẩn bị tốt dù là những việc nhỏ nhất, chú ýphát huy vai trò chủ động sáng tạo của học sinh, dần dần để học sinh tự tổ chứccác hoạt động Mức độ trợ giúp của giáo viên cũng nên giảm dần: lớp 8 khoảng60%, khoảng 30% đối với lớp 9.
4.2.Hình thức tổ chức:
Có nhiều hình thức tổ chức hoạt động ngoài giờ cho học sinh, tuỳ thuộcvào nội dung hoạt động mà có thể tổ chức trong phòng hoặc ngoài trời; hoặc tổchức kết hợp với liên hoan, dã ngoại,… Chẳng hạn: hoạt động “Ôn lại truyềnthống nhà trường”, “Lễ giao ước thi đua”,… có thể tổ chức trong phòng cholong trọng Các hoạt động thế này nhất thiết phải có khách mời là BGH hoặc GV
để học sinh thấy rõ sự long trọng khi tổ chức Các hoạt động như “ Trò chuyện
về tình yêu, tình bạn”, “ Thi văn nghệ”, “Trò chơi”,… có thể tổ chức ngoài trời,hoạt động về “tìm hiểu lịch sử địa phương” có thể tổ chức kết hợp với việc thamquan một di tích lịch sử nào đó của địa phương, hoạt động “ văn hoá trong ănuống” có thể tổ chức kết hợp với buổi liên hoan nào đó của lớp,…
Mặc dù tổ chức với hình thức nào đi nữa nhưng quan trọng là giáo viênphải cố gắng hướng học sinh vào hoạt động, khuyến khích động viên các emtham gia, tạo cho các em niềm vui và sự ham muốn hoạt động, những lời khencủa giáo viên, những món quà ý nghĩa của tập thể lớp,… có tác dụng rất tốttrong những trường hợp này
Ngoài việc tổ chức theo lớp học thì có thể tổ chức theo nhóm học sinh,hoặc theo khối lớp, hoặc phối hợp với Đội thiếu niên, Đoàn thanh niên để tổchức,…Chẳng hạn hoạt động “ Thi viết, vẽ về thầy cô giáo nhân ngày 20-11” cóthể tổ chức theo khối lớp, GVCN các lớp cần họp bàn và hướng dẫn học sinhchuẩn bị,…
4.3.Phương pháp tổ chức:
4.3.1/ Phương pháp thảo luận
Thảo luận là một dạng hoạt động mà trong đó các thành viên đều giải quyếtmột vấn đề cùng quan tâm nhằm đạt tới một sự hiểu biết chung Thảo luận giúphọc sinh kiểm chứng ý kiến của mình, có cơ hội để làm quen với nhau, để hiểu
Trang 13nhau hơn Khác với dạy học, thảo luận trong HĐGD NGLL là dựa vào trao đổi ýkiến giữa các em học sinh với nhau về một chủ đề, một tình huống nảy sinhtrong hoạt động hay một nhiệm vụ được giao Tuỳ từng hoạt động cụ thể, có thể
tổ chức cho học sinh thực hiện thảo luận theo nhóm lớn (cả lớp) hoặc nhóm nhỏ(tổ hoặc nhỏ hơn)
Thảo luận nhóm nhỏ được sử dụng khi cần khuyến khích sự tham gia suynghĩ và phát biểu tích cực của mọi thành viên Trong nhóm nhỏ, mỗi học sinh có
cơ hội tham gia nhiều hơn Các thành viên cũng tự nhiên và tự tin hơn khi thamgia bàn luận trong nhóm nhỏ so với trong nhóm lớn Nhóm nhỏ được sử dụngkhi vấn đề đưa ra cần được bàn luận sâu sắc và kỹ lưỡng, sử dụng nhiều kiếnthức và kinh nghiệm để đánh giá, kết luận về một vấn đề, hay sáng tạo ý tưởngmới
4.3.2/ Phương pháp giao nhiệm vụ
Đây là phương pháp thường được dùng trong nhóm các phương pháp giáodục Giao nhiệm vụ là đặt học sinh vào vị trí nhất định buộc các em phải thựchiện trách nhiệm cá nhân Giao nhiệm vụ cũng là tạo cơ hội để học sinh thể hiệnkhả năng của mình là dịp để các em được rèn luyện nhằm tích luỹ kinh nghiệmcho bản thân
Trong việc tổ chức HĐGD NGLL, giao nhiệm vụ cho đội ngũ cán bộ lớp
sẽ tạo nên thế chủ động cho các em khi điều hành hoạt động Điều đó sẽ giúpphát triển tính chủ động, sáng tạo, khả năng ứng đáp trong mọi tình huống củahọc sinh Cán bộ lớp sẽ chủ động hơn trong việc phân công nhiệm vụ cho từng
tổ, nhóm, cá nhân với phương châm “lôi cuốn tất cả mọi thành viên trong lớp”vào việc tổ chức thực hiện hoạt động
Vì thế, muốn giao nhiệm vụ có kết quả, giáo viên cần hình dung đượcnhững việc phải làm, gợi ý cho học sinh và yêu cầu các em phải hoàn thành tốt.Khi giao nhiệm vụ, cố gắng đảm bảo phù hợp với đặc điểm lứa tuổi, với khả
Trang 14năng của các em Không yêu cầu quá mức gây lo lắng, hoang mang trong họcsinh.
4.3.3/ Phương pháp trò chơi
Hoạt động vui chơi có nhiều hình thức rất đa dạng, nhưng cốt lõi của nó làcác dạng trò chơi Hoạt động trò chơi có nguồn gốc từ xã hội Nó phản ánh cácloại hình hoạt động lao động khác nhau của xã hội và làm thay đổi mục đích củachúng
Phương pháp trò chơi có thể sử dụng trong nhiều tình huống khác nhaucủa HĐGD NGLL như làm quen, cung cấp và tiếp nhận tri thức, đánh giá kếtquả, rèn luyện các kỹ năng và củng cố những tri thức đã được tiếp nhận Phươngpháp trò chơi có những thuận lợi như : phát huy tính sáng tạo; hấp dẫn và gâyhứng thú cho học sinh; giúp cho học sinh dễ tiếp thu kiến thức mới; giúp chuyểntải nhiều tri thức của nhiều lĩnh vực khác nhau; tạo được bầu không khí thânthiện; tạo cho học sinh tác phong nhanh nhẹn
Vì vậy, tổ chức cho học sinh vui chơi là một loại hình HĐGDNGLL phổbiến và có ý nghĩa tích cực, đặc biệt là đối với học sinh vùng đảo, điều kiện vuichơi của các em còn hạn chế Nếu giáo viên quan tâm đúng mức sẽ mang lạihiệu quả cao trong giáo dục
4.3.4/ Phương pháp tổ chức hoạt động giao lưu
Giao lưu là một hình thức tổ chức giáo dục nhằm tạo ra các điều kiện cầnthiết để cho học sinh được tiếp xúc, trò chuyện và trao đổi thông tin với nhữngnhân vật điển hình trong các lĩnh vực hoạt động nào đó Qua đó, giúp cho các
em có được những nhận thức, tình cảm và thái độ phù hợp, có được những lờikhuyên đúng đắn để vươn lên trong học tập, rèn luyện và hoàn thiện nhân cách
Giáo viên nên cố gắng liên hệ những gương tốt điển hình ở địa phương
để làm khách mời cho các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp Phương phápnày mang lại hiệu quả giáo dục khá cao
Trang 154.3.5/ Phương pháp giải quyết vấn đề
Phương pháp giải quyết vấn đề là con đường quan trọng để phát huy tính tíchcực của học sinh Vấn đề là những câu hỏi hay nhiệm vụ đặt ra mà việc giải quyếtchúng chưa có quy luật sẵn cũng như những tri thức, kỹ năng sẵn có chưa đủ giảiquyết mà còn khó khăn, cản trở cần vượt qua Vấn đề khác nhiệm vụ ở chỗ khi giảiquyết một nhiệm vụ thì đã có sẵn trình tự và cách thức giải quyết, cũng như nhữngkiến thức kỹ năng đã có đủ để giải quyết nhiệm vụ đó Tình huống có vấn đề xuấthiện khi một cá nhân (hoặc nhóm) đứng trước một mục đích muốn đạt tới, khi biếtmột nhiệm vụ cần giải quyết nhưng chưa biết bằng cách nào, chưa đủ phương tiện(tri thức, kỹ năng ) để giải quyết Giải quyết vấn đề thường được vận dụng khihọc sinh phải phân tích, xem xét và đề xuất những giải pháp trước một hiện tượng,
sự việc nảy sinh trong quá trình hoạt động
4.3.6/ Phương pháp tình huống
Có thể nói phương pháp xử lý tình huống là phương pháp điển hình củaphương pháp giải quyết vấn đề, phương pháp sắm vai và ngay cả phương pháptrò chơi Ở đây, học sinh được đặt mình vào trong các tình huống có vấn đề gắnvới thực tiễn, đòi hỏi phải có những hành động cụ thể đưa ra phương án giảiquyết Do vậy trong các HĐGD NGLL, có thể có các tình huống thực tế nảysinh cần được xử lý kịp thời (như học sinh thảo luận lạc đề; bí không trả lờiđược vấn đề đặt ra; vấn đề đặt ra không phù hợp với thực tiễn ) hoặc có nhữngtình huống có vấn đề được tạo ra (như tình huống tiểu phẩm để sắm vai, các tròchơi ) nhằm giúp học sinh có cơ hội rèn luyện các kỹ năng tìm phương án giảiquyết các tình huống
Vận dụng phương pháp xử lý tình huống trong các HĐGD NGLL là rấtcần thiết và quan trọng làm phong phú thêm tính hấp dẫn của các hoạt động vàmang lại hiệu quả cao cho các hoạt động
Trang 164.3.8/Phương pháp tổ chức hội thi:
Phương pháp này thường rất hấp dẫn và thu hút nhiều học sinhtham gia, đạt hiệu quả cao trong việc tập hợp, giáo dục và phát triển định hướnggiá trị cho tuổi trẻ Ví dụ như: Hội vui học tập; Hội thi học sinh thanh lịch; Hộithi khéo tay hay làm,…
Ngoài ra còn có nhiều phương pháp như: phương pháp đóng vai; phươngpháp câu lạc bộ, phương pháp diễn đàn,… Tùy vào tình hình thực tế mà áp dụngcho phù hợp
sống, vốn kinh nghiệm, khắc sâu những tri thức đã học được
Thường việc tổ chức một hoạt động nên theo các bước sau:
Bước 1: Chuẩn bị hoạt động:
-Họp lớp ( họp GVCN nếu tổ chức hoạt động chung) để nêu yêu cầu và phân công chuẩn bị; thông báo ngày kiểm tra và ngày hoạt động.
-Kiểm tra sự chuẩn bị: Ban tổ chức họp kiểm tra ( nếu tổ chức ở lớp thì GVCN cùng với Ban tổ chức trong lớp kiểm tra, hướng dẫn chuẩn bị bổ sung) về chương trình và các phương tiện cần thiết cho hoạt động.
-Chạy thử chương trình hoặc một số mục trong chương trình (nếu cần).
Bước này quyết định phần lớn hiệu quả HĐGD NGLL Giáo viênnên cho học sinh thảo luận bàn bạc xem nên tổ chức thế nào? Cần chuẩn
bị gì? Sau khi phân công cụ thể thì phải kiểm tra, đôn đốc hoàn tất chuẩnbị
Bước 2: Tổ chức hoạt động.
Khi tiến hành hoạt động thì nên để cho học sinh chủ động hoàntoàn, giáo viên chỉ theo dõi nhằm phát huy tính chủ thể của học sinh trong
Trang 17hoạt động, xử lí tình huống,… Khi thật sự cần thiết thì giáo viên có thểnhắc nhở, động viên học sinh làm tốt hơn.
Bước 3: Rút kinh nghiệm sau hoạt động.
Nhìn lại quá trình tổ chức hoạt động xem mặt nào làm tốt, mặt nàochưa tốt, từ đó rút kinh nghiệm về các mặt:
- Chuẩn bị-Ý thức tham gia của học sinh-Kết quả đạt được sau hoạt động,…
III HIỆU QUẢ CỦA SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Khi áp dụng những giải pháp đã nêu, bản thân giáo viên chủ nhiệm tôinhận thấy mình hoàn thiện hơn rất nhiều, tích luỹ được nhiều kinh nghiệm hơntrong công tác chủ nhiệm Qua trao đổi hướng dẫn các em trong các hoạt động,thì GVCN gần gũi hơn với học sinh, nắm bắt kịp thời nguyện vọng, mong muốncủa các em, từ đó tác động giáo dục kịp thời mang lại hiệu quả giáo dục caohơn
Về phía học sinh, sau khi áp dụng một số sáng kiến vào lớp 8A trường PTCS
An Sơn thu được nhiều kết quả tích cực:
1/ Về đạo đức:
- Còn dưới 10% học sinh lớp ra đường nói tục, chửi thề
- Đa số học sinh lễ phép hơn rất nhiều, biết chào ba mẹ khi đi học cũng như vềnhà; tất cả học sinh đều chào hỏi thầy cô khi gặp trên đường
- Tình trạng học sinh nói chuyện với bạn bè thường dùng những từ ngữ khiếmnhã; chửi nhau giảm hẳn, không có tình trạng đánh nhau gây mất đoàn kết bạn
bè, lớp học đoàn kết hơn trước
2/ Về học tập:
- Tỉ lệ học sinh có biểu hiện chán học, không thích đến trường, cho rằng đếntrường học chẳng có gì vui, vì học yếu nên muốn nghỉ học giảm hẳn ( còn dưới
Trang 1815%), khoảng 60% ý thức được học là cần thiết Hầu hết các em đều có cốgắng trong học tập.
3/ Về hoạt động phong trào văn- thể- mĩ
- Thông qua các hoạt động chung học sinh đã ý thức tốt hơn các lợp ích tập thể,
- Học sinh thiếu nhiệt tình trong lao động, vệ sinh giảm hẳn (còn dưới 10%)
- Học sinh quen dần với việc học tập, hoạt động theo kế hoạch đề ra
-Các hoạt động của học sinh đi vào nề nếp, hoạt động hiệu quả hơn và đều đặnhơn