skkn giải pháp nâng cao ý thức, kỹ năng phòng tránh tai nạn do hóa chất gây ra trong đời sống thông qua dạy học hóa học ở trường phổ thông

Giáo viên ít nói hoặc nói ngắn gọn, không có dẫn chứng về những tính chất đó có thể gây ra nguy hiểm gì cho con người và các loài sinh vật trên Trái Đất khi sử dụng hoặc không may bị nhi

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM

Độc lập - Tự do - Hạnh phúc ĐƠN YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN

Kính gửi: Hội đồng thẩm định sáng kiến cấp tỉnh

Nhóm chúng tôi gồm:

TT Họ và tên Ngày tháng

năm sinh

Nơi công tác Chức vụ

Trình độ chuyên môn

Tỷ lệ (%) đóng góp vào việc tạo ra sáng kiến

1 Nguyễn Anh Hưng 28/12/1981 THPT Gia

Viễn B

Tổ trưởng chuyên môn Đại học 22%

2 Trần Thị Dự 30/11/1986 THPT Gia

Viễn B Giáo viên Đại học 20%

3 Mai Châu Bình 17/9/1990 THPT Gia

Viễn B Giáo viên Thạc sỹ 22%

4 Nguyễn Thị Thanh Hòa 10/12/1987 THPT Gia

Viễn B Giáo viên Đại học 17%

5 Đinh Thị Hồng Nhung 28/10/1992 THPT Gia

Viễn B Giáo viên Thạc sỹ 19%

I Tên sáng kiến, lĩnh vực áp dụng

Là nhóm tác giả đề nghị xét công nhận sáng kiến:

Giải pháp nâng cao ý thức, kỹ năng phòng tránh tai nạn do hóa chất gây ra trong đời sống thông qua dạy học Hóa học ở trường phổ thông

Lĩnh vực áp dụng: Vận dụng kiến thức hóa học phổ thông để phòng tránh tai nạn do hóa chất gây ra trong cuộc sống hàng ngày

II Nội dung sáng kiến

1 Giải pháp cũ thường làm

- Về nội dung:

Trong quá trình dạy học môn Hóa học ở trường phổ thông, giáo viên thường dạy lần lượt qua các mục: Cấu tạo, tính chất vật lí, tính chất hóa học, trạng thái tự nhiên, ứng dụng và điều chế Giáo viên ít nói hoặc nói ngắn gọn, không có dẫn chứng về những tính chất đó có thể gây ra nguy hiểm gì cho con người và các loài sinh vật trên Trái Đất khi sử dụng hoặc không may bị nhiễm phải Dẫn đến người học không có khả năng phòng tránh những tai nạn

do hóa chất gây ra và thực tế cuộc sống đã có nhiều vụ tai nạn thương tâm xảy ra do con người thiếu hiểu biết về hóa chất

Ví dụ như vụ ngạt khí CO ở Hải Hà, Quảng Ninh ngày 8 tháng 9 năm 2014 làm 10 người chết, vụ ngạt khí than ở Nông Cống Thanh Hóa ngày 1 tháng 1 năm 2015 làm 9 người

tử vong

- Về hình thức:

Giáo viên truyền thụ kiến thức cho học sinh chủ yếu theo cách diễn giảng, thuyết trình làm cho bài giảng buồn tẻ, nặng nề Học sinh không có hứng thú tiếp thu kiến thức, không chủ động tích cực tham gia vào bài giảng và không có kỹ năng vận dụng kiến thức đó vào đời sống để phòng tránh những tai nạn thương tích do hóa chất gây ra

+ Cho phép trình bày mô hình mẫu của tư duy logic, của cách trình bày và lí giải vấn đề một cách khoa học

* Nhược điểm:

+ Không thu hút được tất cả các đối tượng học sinh tham gia và hoạt động học, đặc biệt

là học sinh thuộc các lớp khoa học xã hội Do đó tiết học với các em sẽ trở nên nặng nề căng thẳng, không có hứng thú tiếp thu kiến thức và không cảm thấy có sự liên quan giữa kiến thức đang học với thực tế cuộc sống Từ đó, làm cho học sinh cảm thấy chán nản, thậm chí là

sợ môn Hóa học

+ Những kiến thức về trạng thái tự nhiên, ứng dụng các chất thì giáo viên ít hoặc không cung cấp đầy đủ thông tin, dẫn chứng cụ thể dẫn đến người học không hiểu rõ ảnh hưởng của các chất hóa học thường gặp trong đời sống với con người và các loài sinh vật như thế nào + Tiết học không đáp ứng được yêu cầu của đổi mới giáo dục đó là hình thành những năng lực và phẩm chất cho người học

2 Giải pháp mới cải tiến

- Bản chất của giải pháp mới

Thay đổi phương pháp tiếp cận kiến thức của người học và phương pháp dạy học của người dạy bằng cách tạo ra các sân chơi nhỏ trong phạm vi lớp học

* Người học:

Chuyển từ quá trình học tập thụ động, căng thẳng thành quá trình vui chơi hào hứng qua đó lĩnh hội kiến thức một cách chủ động tích cực

Nội dung kiến thức không chỉ sử dụng trong các bài kiểm tra, các kì thi mà quan trọng hơn là học sinh còn có thêm hiểu biết những kiến thức thực tiễn để vận dụng vào giải quyết các vấn đề trong cuộc sống Từ đó, phòng tránh được những tai nạn thương tâm cho mình, cho người thân và trở thành người có trách nhiệm với chính bản thân mình và với cộng đồng

* Người dạy :

Vừa đóng vai trò là người thầy dạy kiến thức theo cách truyền thống vừa là đạo diễn đồng thời cũng là MC dẫn dắt chương trình Làm trọng tài trong các tình huống tranh luận về kiến thức và dẫn dắt học sinh lĩnh hội kiến thức đó

Người dạy trở nên gần gũi và là người bạn đồng hành trên con đường lĩnh hội kiến thức của học sinh

- Tính mới, tính sáng tạo của giải pháp:

Xuất phát từ thực tế:

- Do áp lực học tập và thi cử, nhiều học sinh bị căng thẳng, stress thậm chí là trầm cảm

Nên giáo viên cần thiết phải thay đổi hình thức tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá để học sinh hào hứng, vui vẻ, chủ động trong học tập qua đó lĩnh hội kiến thức quan trọng, cần thiết một cách nhẹ nhàng

- Do nhiều người chưa đủ kiến thức, kĩ năng phòng tránh những tai nạn thương tích do

hóa chất gây ra nên ngày càng nhiều vụ tai nạn thương tâm liên quan đến hóa chất xảy ra gây hậu quả nghiêm trọng

Để giải quyết hai vấn đề trên chúng tôi đã thay đổi hình thức tổ chức dạy học, kiểm tra đánh giá nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo, và phát triển các năng lực cốt lõi của học sinh làm cho học sinh ngày càng yêu thích, hứng thú với môn học Học không chỉ lấy kiến thức thi cử mà còn vận dụng kiến thức đó để phòng tránh những tai nạn, những hiểm họa trong đời sống do hóa chất gây ra Bằng các giải pháp cụ thể:

+ Một là về hình thức tổ chức:

Giáo viên tổ chức các trò chơi vui nhộn đang được yêu thích trên truyền hình như: Đuổi hình bắt chữ, rung chuông vàng, trò chơi ô chữ, hỏi xoáy đáp xoay… biến quá trình học tập thụ động, căng thẳng thành quá trình vui chơi hào hứng Trong quá trình tổ chức trò chơi, giáo viên hài hước, nhẹ nhàng dẫn dắt học sinh học tập lĩnh hội kiến thức để đối với mỗi học sinh có thế tự ý thức được trách nhiệm của bản thân mình với những người xung quanh và

với toàn thể cộng đồng khi mà các vấn nạn về ô nhiễm môi trường, hiểm họa do hóa chất gây

ra ngày càng trở nên báo động

+ Hai là về cách tiếp cận nội dung:

Nội dung kiến thức đa dạng phong phú không bó buộc trong sách giáo khoa nhưng không vì thế mà trở nên nặng nề hơn

Tích hợp được nhiều kiến thức của môn học khác đặc biệt là môn xã hội làm cho kiến thức hóa học thêm mềm mại và tạo sự bất ngờ vui vẻ cho học sinh

Giáo viên dẫn chứng những vụ tai nạn do sử dụng hóa chất không đúng trong đời sống gây ra và hậu quả thảm khốc của nó thông qua hình ảnh hoặc xem video khiến học sinh sợ hãi, lay động lòng trắc ẩn từ đó sẽ có động lực tìm hiểu kiến thức có liên quan để giải thích và đưa ra những giải pháp phòng chống tai nạn cho mình và người thân

Ngoài ra nội dung kiến thức đưa ra còn được dẫn dắt từ những gì gần gũi nhất với học sinh như từ các trang mạng xã hội hay những bài hát yêu thích, những bài bão, bài thơ quen thuộc…

+ Ba là về quy mô tổ chức lớp học: Có thể thay đổi không gian lớp học từ không gian khép kín sang không gian mở ở đó học sinh không bị gò bó mà được tự do thỏa mái trong học tập

+ Bốn là kiểm tra đánh giá: Qua hoạt động vui chơi lĩnh hội kiến thức, giáo viên có thể đánh giá năng lực của học sinh và cho điểm phù hợp chứ không nhất thiết chỉ dùng cách kiểm tra đánh giá truyền thống

Nhóm chúng tôi đã xây dựng được 12 vấn đề hóa học hiện nay liên quan đến những vụ tai nạn thương tâm hay xảy ra trong đời sống với những cách thể hiện sinh động khác nhau nhằm tạo sự hứng thú, phát huy tính tích cực, chủ động khơi dậy niềm say mê, yêu thích môn hóa với mỗi học sinh

Vấn đề 1: Phòng tránh tai nạn bị điện giật do dung dịch chất điện li gây ra

Vấn đề 2: phòng tránh tai nạn do ngạt khí cacbonmono oxit

Vấn đề 3: phòng tránh tan nạn gây ra do thủy ngân trong nhiệt kế

Vấn đề 4 Ô nhiễm nguồn nước

Vấn đề 5 Ngộ độc rượu, cách phòng tránh

Vấn đề 6: Mối nguy hiểm từ việc sử dụng bóng cười ở giới trẻ

Vấn đề 7: Phòng tránh ngộ độc formol

Vấn đề 8: Phòng tránh cháy nổ khí amoniac

Vấn đề 9: Đề phòng cháy nổ chất khí có trong bóng bay đồ chơi

Vấn đề 10: Ứng dụng và cảnh báo khi sử dụng axit sunfuric

Vấn đề 11: Phòng tránh cháy nổ khí gas

Vấn đề 12: Phòng tránh tác hại của thuốc lá

- Ở mỗi vấn đề trên chúng tôi đã xây dựng

Nội dung câu hỏi từ đó dẫn dắt vào những vụ tai nạn kinh hoàng do hóa chất gây ra gây

ra làm học sinh sợ hãi từ đó tìm hiểu cách phòng tránh tai nạn đó và những sơ cứu ban đầu

III Hiệu quả kinh tế, xã hội dự kiến đạt được

1 Hiệu quả kinh tế:

Nếu không có kỹ năng phòng tránh tai nạn do sử dụng các hóa chất trong cuộc sống hàng ngày thì hậu quả xảy ra là vô cùng thảm khốc Nạn nhân mất rất nhiều tiền để điều trị bệnh hoặc nặng nhất có thể dẫn đến tử vong

Học sinh có khả năng phòng tránh những tai nạn, những mối hiểm họa xảy ra trong đời sống góp phần bảo vệ sức khỏe đặc biệt là tính mạng cho mình và người thân

Học sinh có động lực học tập và tiếp thu kiến thức một cách chủ động tích cực nên sẽ nhớ kĩ và hiểu sâu hơn thuận lợi cho việc tổng hợp kiến thức nhất là phần lí thuyết trong các câu hỏi trắc nghiệm tổng hợp theo mẫu đề thi THPT QG hiện nay Do vậy khả năng đỗ vào các trường đại học cao đẳng của năm thi đầu tiên sẽ cao hơn, tiết kiệm được thời gian và chi phí so với những học sinh phải thi nhiều lần

Sáng kiến của chúng tôi là nguồn tài liệu tham khảo cho giáo viên trong quá trình giảng dạy môn hóa THPT, tiết kiệm thời gian để tra cứu các nguồn thông tin trên internet, báo đài…

2 Hiệu quả xã hội:

Những kiến thức phòng chống tai nạn khi sử dụng hóa chất hàng ngày sẽ hạn chế những vụ tai nạn thương tâm xảy ra, giúp xã hội bớt đi những mảnh đời bất hạnh, bớt đi những đứa trẻ mô côi, những người mẹ già không nơi nương tựa

Tạo cho học sinh mục đích học tập đúng đắn: Học để bảo vệ mình cũng như bảo vệ người thân tránh những tai nạn trong cuộc sống do hóa chất gây ra

Tạo không khí vui vẻ, giảm stress Giúp học sinh thêm yêu mái trường, yêu thầy cô, bạn bè và lưu giữ cho các em những kỉ niệm đẹp của tuổi học trò

Giải pháp này sẽ không bắt buộc, gò bó người học vào một khuôn khổ nhất định, mà tạo ra cho các em một không khí học tập thoải mái, tự học hỏi, tìm tòi kiến thức của bài học theo cảm hứng từ đó có thể bộc lộ bản thân mình hơn, sẽ giúp các em tự tin hơn

Giải pháp này còn giúp cho học sinh hiểu bài sâu hơn, tổng quát hơn và nhớ lâu hơn

và giúp các em phát triển đầy đủ các năng lực mà một xã hội công nghiệp hóa - hiện đại hóa yêu cầu

Chúng tôi đã làm một chuyên đề ngoại khóa “Rung chuông vàng” để HS hai lớp 11A1, 11A2 cùng chơi sau đó đưa ra những kiến thức về phòng chống tai nạn ngạt khí CO, phòng tránh cháy nổ khí gas, vấn đề tác hại của chì, an toàn khi sử dụng đạm urê…

Chúng tôi thu được một số kết quả tích cực như sau: Kết quả thăm dò về thái độ, tình cảm của HS

1.Cảm nhận của em sau giờ

học như thế nào?

Rất thích Thích Bình thường Không thích (60/80)

75,00%

(10/80) 12,50%

(9/80) 11,25%

(1/80) 1,25%

2 Mức độ hợp tác tham gia các

hoạt động học tập của mỗi cá

nhân

Rất tích cực Tích cực Bình thường Không tích

cực (45/80)

56,25%

(17/80) 21,25%

(13/80) 16,25%

(5/80) 6,25%

3 Mức độ hài hước, truyền đạt

kiến thức của MC dẫn chương

trình

Rất tốt Tốt Bình thường Không tốt (59/80)

73,75%

(15/80) 18,75%

(6/80) 7,50%

(0/80) 0,00%

4 Theo em hình thức dạy học

theo hình thức vận dụng kiến

thức hóa học giải quyết các vấn

đề trong đời sống có tăng sự

yêu thích môn hóa không?

(70/80) 87,50%

(10/80) 12,50%

5 Em có muốn tiếp tục học tập

môn hóa học theo hình thức

dạy học này không?

(78/80) 97,50%

(10/80) 2,50%

6 Sau khi học xong bài, em có

(1/80) 1,25%

7 Chúng ta nên tuyên truyền

rộng rãi đến mọi người về các

vấn đề nguy hiểm trong đời

sống để mọi người đều biết

cách phòng tránh

(80/80) 100%

(0/80) 0,00%

IV Điều kiện và khả năng áp dụng

1 Điều kiện áp dụng

- Về phía giáo viên:

Tất cả các giáo viên dạy hóa học trong các trường phổ thông đều có thể sử dụng sáng kiến của chúng tôi trong giảng dạy Và hàng năm có thê nghiên cứu thê bổ sung cập nhật thêm các nội dung thực tiễn

- Bài dạy áp dụng: Thường là bài luyện tập hoặc các tiết học ngoại khóa

- Có thể áp dụng các trò chơi trong các phần khởi động của các tiết học

* Danh sách những người đã tham gia áp dụng thử hoặc áp dụng sáng kiến lần đầu

TT Họ và tên

Ngày tháng năm sinh

Nơi công tác Chức danh

Trình độ chuyên môn

Nội dung công việc hỗ

trợ

1 Nguyễn Anh Hưng 28/12/1981 THPT Gia

Viễn B

Tổ trưởng chuyên môn

Đại học

Dạy bài luyện tập lớp 12 theo hình thức Rung chuông vàng

2 Trần Thị Dự 30/11/1986

THPT Gia Viễn B Giáo viên Đại học

Tham gia dẫn chương

trình Chúng tôi xin cam đoan mọi thông tin nêu trong đơn là trung thực, đúng sự thật và hoàn toàn chịu trách nhiệm trước pháp luật

XÁC NHẬN CỦA LÃNH ĐẠO ĐƠN

MỤC LỤC

PHẦN I XÂY DỰNG MỘT SỐ VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN NHỮNG VỤ TAI NẠN XẢY

RA TRONG ĐỜI SỐNG 1

Vấn đề 1: Chất điện ly 1

Vấn đề 2: Phòng tránh tai nạn do ngạt khí cacbonmonooxit 4

Vấn đề 3: Phòng tránh tai nạn gây ra do thủy ngân trong nhiệt kế 8

Vấn đề 4: Ô nhiễm nguồn nước 10

Vấn đề 5 Ngộ độc rượu 17

Vấn đề 6: Mối nguy hiểm từ việc sử dụng bóng cười ở giới trẻ 22

Vấn đề 7: Phòng tránh ngộ độc Formol 24

Vấn đề 8: Cháy nổ khí amoniac 29

Vấn đề 9: Đề phòng cháy nổ chất khí có trong bóng bay đồ chơi 33

Vấn đề 10: Ứng dụng và cảnh báo khi sử dụng axit sunfuric 35

Vấn đề 11: Phòng tránh cháy nổ khí gas 39

Vấn đề 12: Phòng tránh tác hại của thuốc lá 44

PHẦN II NGOẠI KHÓA CHUYÊN ĐỀ HÓA HỌC 2017- 2018 48

TÀI LIỆU THAM KHẢO 77

PHẦN I: XÂY DỰNG MỘT SỐ VẤN ĐỀ LIÊN QUAN TỚI NHỮNG TAI NẠN XẢY RA TRONG ĐỜI SỐNG

VẤN ĐỀ 1: CHẤT ĐIỆN LY

1 Hình thức tiếp cận kiến thức: Trò chơi đuổi hình bắt chữ

2 Phạm vi sử dung: Sử dụng vấn đề này trong bài luyện tập, các chuyên đề ngoại khóa,

phần khởi động, tìm tòi mở rộng trong bài "Sự điện li" - Hóa học 11

3 Nội dung

i

Giáo viên đưa ra câu hỏi: Hình ảnh trên liên quan đến loại chất nào trong chương trình hóa học phổ thông?

Giáo viên có thể hỏi thêm khái niệm chất điện li, phân loại chất điện li sau khi học

sinh đã bắt được chữ: chất điện li

Lưu ý: Nước cất không dẫn điện nhưng nước tự nhiên thì dẫn điện tốt do nước tự

nhiên hòa tan các chất điện li Vì vậy, chúng ta phải thận trọng khi dùng điện trong môi

trường chứa chất điện li Thực tế, đã có nhiều vụ tai nạn thương tâm xảy ra do mọi người không chú ý nước hòa tan chất điện li có thể dẫn được điện

Giáo viên cảnh báo:

1 Báo (NLĐO 9/11/2017 - Hay tin cháu gái bị điện giật chết trong lúc tắm do bình nóng lạnh rò điện, bà nội đã sốc, ngất lịm và tử vong ngay sau đó)

Ngày 29-11, thông tin từ Công an thị trấn Tân Kỳ, huyện Tân Kỳ, tỉnh Nghệ An cho biết trên địa bàn vừa xảy ra vụ việc thương tâm khi cả cháu gái và bà nội cùng tử vong

Trước đó, vào khoảng 19 giờ ngày 28-11, cháu C.X.M (13 tuổi, trú tại thị trấn Tân Kỳ, huyện Tân Kỳ) mở nước nóng lạnh để tắm Một lúc sau, không thấy con gái ra

khỏi phòng tắm, mẹ cháu M đã mở cửa phòng tắm vào kiểm tra thì phát hiện cháu M đã

tử vong trong tư thế nằm trên nền nhà tắm

Nhận được thông tin cháu M tử vong, bà nội của cháu đau đớn, ngất lịm vì sốc Phát hiện sự việc, người thân nhanh chóng đưa bà đi cấp cứu nhưng nạn nhân đã tử vong trên đường đến bệnh viện

Lực lượng chức năng sau đó đã đến khám nghiệm hiện trường, điều tra nguyên nhân dẫn đến việc cháu M tử vong Nguyên nhân ban đầu được xác định do bình nóng

lạnh bị rò điện khiến cháu M bị điện giật lúc tắm

2 Bị điện giật chết do sử dụng điện thoại khi tắm: Thanh Niên 12/07/17 Gia đình

muốn báo chí đưa tin về vụ việc đau lòng để cảnh báo về nguy cơ điện giật khi dùng điện thoại đang sạc

Vụ tai nạn xảy ra hôm 8.7 khi Madison Coe (14 tuổi) được phát hiện đã tử vong trong bồn tắm tại nhà ở Lovingston (bang New Mexico, Mỹ) Cảnh sát cho rằng nạn nhân đã bị điện giật sau khi họ tìm thấy điện thoại trong bồn tắm vẫn đang cắm sạc vào

ổ cắm nối dài

3 Một người đàn ông ở Hưng Yên bị điện giật suýt chết trong lúc đang lội ao bắt

cá Nguyên nhân do dây viễn thông bị đứt, vô tình dẫn điện từ đường dây điện xuống

nước

4 Cách đây khoảng 10 năm tại xã Gia Xuân- huyện Gia Viễn - Ninh Bình, một người thanh niên đã dùng điện lưới để kích cá và đã bị điện giật dẫn đến tử vong để lại người vợ và hai đứa con thơ

Giáo viên nhắc nhở:

- Khi sử dụng nguồn điện làm việc với dung dịch chất điện li như máy bơm nước, bình nóng lạnh cần cẩn thận, an toàn Tốt nhất nên tắt nguồn điện bình nóng lạnh khi tắm, kiểm tra kỹ dây điện khi bơm nước và tuyệt đối không dùng điện lưới để kích cá

- Nếu không may bị điện giật ta cần sơ cứu nạn nhân như sau:

1 Khi phát hiện người bị điện giật

- Trước tiên cần nhanh chóng tách nạn nhân ra khỏi dòng điện bằng cách cắt cầu dao điện Có thể dùng bất cứ một vật dụng gì khô nhưng không phải bằng kim loại để đẩy, tách nạn nhân ra khỏi dòng điện (H1) (Lưu ý: Không được dùng tay không mà nên mang găng tay cao su hay quấn bao nilon, vải khô, đi guốc dép khô hay đứng trên một tấm ván khô, dùng gậy gỗ khô để gạt dây điện ra)

Dùng bất cứ một vật dụng gì khô nhưng không phải bằng kim loại để đẩy,

tách nạn nhân ra khỏi dòng điện

- Đặt nạn nhân nằm ở nơi thoáng mát

- Kiểm tra xem nạn nhân còn thở hay không bằng cách, áp má vào mũi nạn nhân

và xem lồng ngực có di động hay không, hoặc dùng tay đặt vào động mạch hai bên cổ nạn nhân

2 Với nạn nhân bất tỉnh, không có dấu hiệu thở:

Tiến hành hô hấp nhân tạo và ép tim lồng ngực tại chỗ, cho đến khi tự thở được hoặc xác định nạn nhân chắc chắn đã chết thì mới dừng lại

+ Hô hấp nhân tạo: Nới rộng quần áo và dây thắt lưng, đệm dưới cổ cho đầu hơi

ngửa ra sau để đảm bảo đường hô hấp được thông thoáng Một tay bịt mũi nạn nhân, tay kia kéo hàm xuống dưới để miệng hở ra, ngậm chặt miệng nạn nhân rồi thổi liên tục 2 hơi đối với người lớn, một hơi đối với trẻ em dưới 8 tuổi, sau đó để lồng ngực tự xẹp xuống rồi lại thổi tiếp Người lớn và trẻ em trên 8 tuổi, mỗi phút phải thổi ngạt 20 lần Trẻ dưới 8 tuổi, mỗi phút phải thổi ngạt từ 20 - 30 lần (H2)

Nếu phải kết hợp cả ép tim với thổi ngạt, cứ 5 lần ép tim lại thổi ngạt một lần

+ Ép tim ngoài lồng ngực: Người tiến hành ép tim ngồi bên trái nạn nhân, hai

bàn tay chồng lên nhau rồi để trước tim, tương ứng với núm vú hoặc khoang liên sườn 4

- 5 bên ngực trái, từ từ ấn sâu xuống khoảng từ 1/3 cho đến một nửa bề dày lồng ngực, sau đó nới lỏng tay ra Người lớn và trẻ em trên 1 tuổi, số lần ép tim trong một phút khoảng 100 lần Trẻ dưới 1 tuổi, mỗi phút ép tim hơn 100 lần Nếu phải kết hợp cả ép tim với thổi ngạt, cứ 5 lần ép tim lại thổi ngạt một lần (H3)

3 Với nạn nhân còn tỉnh:

Kiểm tra mức độ tổn thương ở các vị trí nặng hay nhẹ Đặc biệt, kiểm tra tổn thương nguy hiểm trước như ở đốt sống cổ bởi những tổn thương này có thể gây liệt nếu không sơ cấp cứu kịp thời, sau đó tiến hành kiểm tra các bộ phận còn lại Động viên, an

ủi để nạn nhân yên tâm

- Nhanh chóng đưa nạn nhân tới cơ sở y tế gần nhất

VẤN ĐỀ 2: PHÒNG TRÁNH TAI NẠN DO NGẠT KHÍ CACBON MONOOXIT

1 Hình thức tiếp cận kiến thức: Câu hỏi trong chương trình rung chuông vàng, ai

là triệu phú…

2 Phạm vi áp dụng: Trong chuyên đề ngoại khóa, trong các tiết luyện tập, trong

phần khởi động của bài "Hợp chất của cacbon" - Hóa học 11

3 Nội dung :

Giáo viên dẫn dắt thông tin: Tháng 9/2014, 5 người khách đã ở lại quán karaoke Queen club cùng với 7 nhân viên ở đây tổ chức bữa tiệc và hát qua đêm, chia tay một người bạn chuẩn bị nhập ngũ Đêm hôm đó tai huyện Hải Hà –Quảng Ninh mưa rất to, mất điện nên nhóm này đã dùng máy phát điện chạy trong quán và đóng kín cửa Đến chiều ngày 8/9, chủ quán karaoke mở cửa phát hiện 12 người nằm bất tỉnh tại phòng hát, trong đó có 6 người đã tử vong tại chỗ, 4 người tử vong sau khi đi cấp cứu

A Ngộ độc rượu B Sốc ma túy

C Ép nhau uống thuốc độc D Ngạt khí CO

GV: Theo kết luận của viện khoa học hình sự bộ công an, nguyên nhân gây ra vụ tai nạn thảm khốc trên là do nạn nhân bị ngạt khí CO (đáp án D)

GV lưu ý: Khí CO là khí vô cùng nguy hiểm và gây ra rất nhiều những vụ tai nạn

thương tâm nhưng con người lại rất thiếu kiến thức phòng tránh nó dẫn đến những hậu quả nặng nề Ví dụ như vụ tại nạn xảy ra ở Nông Cống –Thanh Hóa làm chết 9 người trong đó có một phụ nữ mang thai

17h ngày 1/1/2016 , một người làm công cho gia đình ông Thong bị ngất trong lò vôi

Tám người đang đứng ở ngoài lò vôi chạy vào trong lò cứu giúp đồng nghiệp, nhưng

sau đó số người này cũng bị ngất xỉu.

Cả 9 người đều được đưa đi cấp cứu nhưng đã có 8 người bị tử vong, 1 người hiện đang

được cấp cứu tại bệnh viện (và đã chết sau đó ít ngày)

Đằng sau mỗi vụ tai nạn là

Cảnh đời bất hạnh, sống kiếp thực vật vô chi, vô giác

là gánh nặng cho gia đình và xã hội

Cảnh đời bất hạnh, sống kiếm thực vật vô chi, vô giác là gánh nặng

cho gia đình và xã hội

Là cảnh tang tóc đau thương khi bất ngờ mất

đi những người thân yêu nhất

Là cảnh tang tóc đau thương khi bất ngờ mất đi những người thân yêu nhất

Là nỗi đau như đứt từng khúc ruột của người ở lại

Nỗi đau cắt ruột xé lòng của người ở lại

Là những đứa trẻ

mồ côi

bơ vơ không nơi nương tựa

Những đứa trẻ mô côi bơ vơ không nơi nương tựa

* Phần đàm thoại này có thể dành cho khán giả trong các cuộc thi

GV : Tại sao các vụ ngạt khí CO, con người khó tránh, khó chạy thoát?

HS: Các vụ ngạt khí CO con người khó tránh là do tính chất vật lí của CO:

- CO là chất khí, không màu, không mùi, không vị nên khó phát hiện

- Khí CO độc nên gây tử vong

GV bổ sung:

- Khí CO khi vào cơ thể sẽ chiếm chỗ của oxi trong Hemoglobin (Hb) (1 phân tử

CO có thể đẩy 300 phân tử oxi ra khỏi Hb) dẫn đến người hít phải khí CO nhanh chóng

bị ngạt và ngất rất nhanh

- Khí CO sinh ra khi con người đốt nhiên liệu hóa thạch như: Xăng, dầu, than, gas Vậy nên chúng ta cần tuyên truyền cho mình và người thân

* Giáo viên nhắc nhở:

- LƯU Ý KHI SỬ DỤNG CÁC ĐỒ DÙNG, THIẾT BỊ CÓ SINH RA KHÍ CO

1 Không nổ máy xe máy, xe ô tô trong phòng, trong gara kín gió, đóng kín cửa

2 Không chạy máy phát điện ở nơi có không gian kín như tầng hầm, nhà để xe,

phòng kín cửa

3 Không dùng các loại than để sưởi trong phòng kín

4 Không dùng lò nướng, bếp ga để sưởi

- CẤP CỨU NẠN NHÂN BỊ NGẠT KHÍ

Cơ hội sống sót của nạn nhân bị ngạt khí phụ thuộc vào thời gian được đưa tới bệnh viện Nếu bệnh nhân bị ngưng tim thì chỉ có 4 phút để hành động Sau đó mỗi phút

cơ hội sống của nạn nhân sẽ giảm đi 10%

Nếu có nhân viên y tế sẽ cho nạn nhân thở mặt nạ ôxy liều cao, đặt nội khí quản trợ thở, dùng thuốc ức chế cạnh tranh Nếu không có nhân viên y tế, cần khẩn trương cấp cứu theo trình tự:

 Tìm cành cây để xua không khí làm loãng khí độc, nếu không có gió, khí độc sẽ tràn vào dần đạt đến nồng độ cao tự khắc sẽ gây ngạt, thậm chí chỉ trong tích tắc

 Nhanh chóng mở rộng cửa, làm thoáng khí, đưa nạn nhân ra khỏi nơi nhiễm độc càng nhanh càng tốt, nhưng phải lưu ý đảm bảo an toàn cho cả người cấp cứu

 Gọi thêm người hỗ trợ để sơ cứu cho nạn nhân đồng thời gọi cấp cứu 115

 Nếu bệnh nhân thở yếu, ngừng thở phải tiến hành hà hơi thổi ngạt ngay Sau đó phải chuyển nhanh nạn nhân đến bệnh viện để điều trị tiếp

VẤN ĐỀ 3: PHÒNG TRÁNH TAI NẠN GÂY RA DO THỦY NGÂN TRONG NHIỆT KẾ

1 Hình thức tiếp cận kiến thức: Câu hỏi trong chương trình rung chuông vàng, ai

là triệu phú…

2 Phạm vi áp dụng: Trong chuyên đề ngoại khóa, trong các tiết luyện tập, trong

bài "Tính chất chung của kim loại" - Hóa học 12

3 Nội dung: Trong bài “Tình tôi” của Nguyễn Bính có đoạn

Tình tôi là……

Dù nghiền chẳng nát dù lăn vẫn tròn

Tình tôi là đóa hoa dơn Bình minh nở để hoàng hôn mà tàn

Em hãy điền cụm từ còn thiếu vào dấu ba chấm (… )

A giọt thủy ngân B miếng thủy ngân

C hạt kim cương D khối thủy ngân

GV thuyết trình: "Giọt thủy ngân" trông như quả bóng nhỏ xíu rất đẹp, thủy

ngân đôi lúc được ví giống tình yêu Nếu ta cố gắng nắm chặt lại thì nó sẽ trôi đi, nhưng nếu ta biết cách mở bàn tay và giữ nó thì nó sẽ ở lại mãi mãi Tuy nhiên, về mặt hóa học thủy ngân là chất vô cùng độc hại

- Theo Viện Y tế Quốc gia Mỹ, "thủy ngân" tên hóa học là Hg, tồn tại ở ba dạng:

nguyên tố, vô cơ và hữu cơ Đặc biệt, dạng nào cũng có thể gây ngộ độc và ảnh hưởng tới sức khỏe con người

Ngày 20/5 khoa Hồi sức cấp cứu, bệnh viện Nhi Trung ương tiếp nhận bệnh nhi Lê Cảnh Huy (Xuân La, Tây Hồ, Hà Nội) trong tình trạng sốt cao, cơ thể có lúc ớn lạnh, mệt mỏi, ăn ít

Chị Nguyễn Thị Hà - mẹ cháu Huy cho biết: “Một ngày trước khi nhập viện cháu

bị sốt tôi có dùng cặp nhiệt độ hạ sốt nhưng không ngờ cháu nghịch và cắn vỡ chiếc cặp nhiệt độ và nuốt phải thuỷ ngân Lúc đó, thấy cháu không sao nên tôi chủ quan không cho đi khám, ngày 21/5, cháu có biểu hiện sốt, mệt mỏi tôi liền đưa cháu đến bệnh viện ngay”

Thông tin từ Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết, gần đây mỗi ngày bệnh viện tiếp nhận 10-15 trường hợp bệnh nhi bị ngộ độc Trong đó chủ yếu là các trường hợp ngộ độc thức ăn, ngộ độc thuốc, ngộ độc vì tiếp xúc với hoá chất và nguy hiểm nhất là ngộ độc thuỷ ngân Nhiều trường hợp trẻ ngộ độc do bất cẩn của người lớn, nguy hiểm nhất vẫn là những vụ ngộ độc thuốc và thuỷ ngân

Lý do dẫn tới trẻ bị ngộ độc thuỷ ngân rất nhiều, trong đó chủ yếu do trẻ nghịch cặp nhiệt độ và làm vỡ Ngoài ra, nhiều bậc cha mẹ có thói quen rất nguy hiểm là sử dụng nhiệt kế để đo nhiệt độ bình sữa Nếu nhiệt độ bình sữa trên ngưỡng 400C sẽ làm nhiệt kế giãn nở rồi vỡ, khiến thủy ngân hòa lẫn trong sữa của trẻ

Chị Bùi Thị Lan, ở Vĩnh Yên, Vĩnh Phúc vừa cho con đi khám và được chẩn đoán

là ngộ độc thuỷ ngân, cho hay: “Hôm đó người giúp việc nhà tôi dùng nhiệt kế để đo nhiệt độ bình sữa Có lẽ bình quá nóng nên nhiệt kế vỡ, thuỷ ngân từ nhiệt kế rơi ra, nó bảo trông như quả bóng nhỏ xíu nên tò mò nghịch và cho cả cháu nhỏ nghịch 2-3 hôm sau thấy cháu sốt cao không rõ nguyên nhân tôi mới đưa đi khám"

GV chốt vấn đề: Thủy ngân nguyên tố gây độc cho người rất nhanh sau khi hít

vào, nó gây tổn thương đường hô hấp, phổi, gan, hệ thần kinh trung ương Các triệu chứng ngộ độc thủy ngân nguyên tố bao gồm nôn, khó thở, ho, sưng và chảy máu chân

răng

Tùy thuộc vào lượng thủy ngân hít vào, phổi có thể bị tổn thương vĩnh viễn và gây tử vong Một lượng nhỏ thủy ngân nguyên tố cũng dễ dàng ngấm qua hàng rào mạch máu não và qua nhau thai, gây ảnh hưởng lâu dài đến não bộ và thai nhi

GV khuyến cáo:

- Thận trọng khi tiếp xúc với thủy ngân và nhiệt kế thủy ngân

- Nếu không may thủy ngân vỡ thì chúng ta nên xử lí như sau:

Khi thủy ngân trong cặp nhiệt độ bị vỡ chảy ra nhà, bạn cần dọn kỹ, nhanh, và đúng cách Khi thủy ngân chảy ra từ nhiệt kế, hãy di chuyển mọi người tránh xa khu vực thủy ngân chảy ra

Hãy đóng cửa sổ và cửa ra vào - điều này sẽ khiến thủy ngân khó tan trong không khí Và tuyệt đối không được để gió lùa Tại nơi thủy ngân rơi ra, cần dùng đèn

chiếu sáng từ phía bên kia lại Khi mọi hạt nhỏ hiện rõ, ta có thể bắt tay vào thu dọn

Bạn chú ý phải đeo găng tay và không để cho giọt thủy ngân tiếp xúc với da tay

Thu gom các hạt thủy ngân bằng chổi lông mềm và dùng giấy mềm hót như xẻng Có thể dùng giấy thấm hoặc dụng cụ y tế Khi làm phải rất nhẹ nhàng vừa hót vừa

đỡ, nếu không giọt thủy ngân sẽ rơi ra ngoài Nếu thủy ngân vỡ thành hạt nhỏ, bạn có thể lấy giấy báo, ngâm với nước, vắt khô rồi lau nhẹ nhàng Thủy ngân được thu gom

bởi cách nào đi nữa thì cũng phải cho vào hộp đậy nắp kín

Sau từ 1-2 tiếng có thể bắt tay vào lau dọn nền nhà Trước hết hãy rửa sạch vùng

bị bẩn bằng nước xà phòng, sau đó lau sạch Nếu quần áo bị dính thủy ngân, cần ngâm

trong nước lạnh khoảng 30 phút, ngâm thêm 30 phút nữa trong nước xà phòng ở nhiệt

độ 70 - 80 độ Sau đó ngâm 20 phút trong nhiệt độ cao trong nước pha hóa chất và xả

độc thủy ngân qua đường thận Bạn cũng nên ăn thật nhiều hoa quả tươi

 Dùng chất kết tủa: nếu bị ngộ độc kim loại (chì, thủy ngân…) có thể dùng lòng

trắng trứng, sữa hoặc 4 – 10g natri sunfat

 Dùng chất giải độc: với người bị ngộ độc kim loại nặng, axit… có thể uống kết

hợp với chất độc thành chất không độc như: uống hỗn hợp than bột, magie oxit Tuy nhiên nếu bị thủy ngân bắn vào người, sau đó thấy nhức đầu, buồn nôn, đau họng và sốt thì hãy nhanh chóng đến cơ sở y tế để được xử trí kịp thời

VẤN ĐỀ 4 Ô NHIỄM NGUỒN NƯỚC

1 Hình thức tiếp cận kiến thức: Trò chơi ô chữ

2 Phạm vi áp dụng: Chuyên đề ngoại khóa, trong bài "Hóa học với vấn đề kinh

tế, xã hội và môi trường" - Hóa học 12

3 Nội dung: Câu hỏi trò chơi ô chữ gồm 7 ô hàng ngang và một từ khoá

Hàng ngang số 1: Tên một nguyên tố có trong thành phần của kem đánh răng góp phần tăng cường tạo khoáng cho men răng và giảm sâu răng? Đáp án: Flo

Hàng ngang số 2: Khí chiếm 1/5 thể tích không khí và có khả năng duy trì sự sống

và sự cháy Đó là khí nào? Đáp án: Oxi

Hàng ngang số 3: Tên của nguyên tố hoá học nhẹ nhất và tồn tại ở thể khí? Đáp án: Hiđro

Hàng ngang số 4: Tên một loại khí tích tụ nhiều dưới lòng đại dương, bùn lầy dưới đáy đầm ao? Đáp án: Metan

Hàng ngang số 5: Chất này có khả năng oxi hoá I- trong dung dịch ở môi trường trung tính thành I2? Đáp án: Ozon

Hàng ngang số 6: Tên một loại khí có mùi trứng thối? Đáp án: Hiđrosunfua

Hàng ngang số 7: Một hiện tượng tự nhiên gây nên sự phá huỷ các công trình xây

dựng; kiến trúc bằng đá, làm chua đất, mất cân bằng hệ sinh thái trong thuỷ vực ao, hồ,

1 Giảng giải về vấn đề ô nhiễm nguồn nước

Trong các vụ ô nhiễm môi trường nổi cộm thì sự cố ô nhiễm môi trường biển miền Trung do nước thải công nghiệp của Công Ty TNHH gang thép Hưng Nghiệp Formosa Hà Tĩnh gây ra được xếp đứng đầu Sự cố này gây thiệt hại nặng nề về kinh tế,

xã hội và môi trường, trong đó chịu ảnh hưởng nặng nhất là ngành thuỷ sản, tiếp đến là hoạt động kinh doanh, dịch vụ, du lịch và đời sống sinh hoạt ngư dân

Cá chế hàng loạt tại vùng biển Vũng Áng – Hà Tĩnh

Nguyên nhân gây ra sự cố môi trường làm hải sản chết hàng loạt tại ven biển bốn tỉnh miền Trung được xác định do công ty Formosa gây ra trong quá trình vận hành thử nghiệm tổ hợp nhà máy, đã có những vi phạm và để xảy ra sự cố, dẫn tới nước thải có chứa độc tố phenol, xyanua chưa được xử lý đạt chuẩn xả ra môi trường

Thứ hai, đó là vụ gây ô nhiễm môi trường trên sông Bưởi (Thanh Hóa) xảy ra từ

tháng 3 và 4-2016 do nhà máy mía đường Hòa Bình (Hòa Bình) ở thượng nguồn sông Bưởi xả nước thải chưa qua xử lý ra môi trường, gây ô nhiễm hạ lưu sông Bưởi, làm cá sông và cá nuôi lồng bè chết hàng loạt ở huyện Thạch Thành (Thanh Hóa)

Cá sông Bưởi chết hàng loạt do nguồn nước bị ô nhiễm nặng (Báo vnexpress

ngày 18/5/2016)

Thứ ba, vụ gây ô nhiễm bước sông Cẩm Đàn, Sơn Động (Bắc Giang) được xác

định do nước thải trong quá trình tuyển luyện khoáng sản có chứa bùn thải và nhiều chất độc của Công ty cổ phần tập đoàn khoáng sản Á Cường chưa được xử lý, xả trực tiếp ra sông

Xả thải trực tiếp ra sông Cẩm Đàn (Báo tainguyenmoitruong ngày 10/7/2016)

1.1 Nguyên nhân gây ô nhiễm nguồn nước

Nước bị ô nhiễm là do sự phủ dưỡng xảy ra chủ yếu ở các khu vực nước ngọt và các vùng ven biển, vùng biển khép kín Do lượng muối khoáng và hàm lượng các chất hữu cơ quá dư thừa làm cho các quần thể sinh vật trong nước không thể đồng hoá được Kết quả làm cho hàm lượng ôxy trong nước giảm đột ngột, các khí độc tăng lên, tăng độ đục của nước, gây suy thoái thủy vực Dưới đây là các nguyên nhân chính gây ô nhiễm nguồn nước

Ô nhiễm tự nhiên: Là do mưa, tuyết tan, lũ lụt, gió bão… hoặc do các sản phẩm

hoạt động sống của sinh vật, kể cả xác chết của chúng Cây cối, sinh vật chết đi, chúng

bị vi sinh vật phân hủy thành chất hữu cơ Một phần sẽ ngấm vào lòng đất, sau đó ăn sâu vào nước ngầm, gây ô nhiễm hoặc theo dòng nước ngầm hòa vào dòng lớn Lụt lội có thể làm nước mất sự trong sạch, khuấy động những chất dơ trong hệ thống cống rãnh, mang theo nhiều chất thải độc hại từ nơi đổ rác và cuốn theo các loại hoá chất trước đây

đã được cất giữ Nước lụt có thể bị ô nhiễm do hoá chất dùng trong nông nghiệp, kỹ nghệ hoặc do các tác nhân độc hại ở các khu phế thải Công nhân thu dọn lân cận các công trường kỹ nghệ bị lụt có thể bị tác hại bởi nước ô nhiễm hoá chất Ô nhiễm nước do các yếu tố tự nhiên (núi lửa, xói mòn, bão, lụt, ) có thể rất nghiêm trọng, nhưng không thường xuyên, và không phải là nguyên nhân chính gây suy thoái chất lượng nước toàn cầu

Ô nhiễm nhân tạo

 Từ nước thải sinh hoạt: là nước thải phát sinh từ các hộ gia đình, bệnh viện, khách sạn, cơ quan trường học, chứa các chất thải trong quá trình sinh hoạt, vệ sinh của con người Thành phần cơ bản của nước thải sinh hoạt là các chất hữu cơ dễ bị phân hủy sinh học (cacbohydrat, protein, dầu mỡ), chất dinh dưỡng (photpho, nitơ),

chất rắn và vi trùng Tùy theo mức sống và lối sống mà lượng nước thải cũng như tải lượng các chất có trong nước thải của mỗi người trong một ngày là khác nhau Nhìn chung mức sống càng cao thì lượng nước thải và tải lượng thải càng cao

 Từ nước thải công nghiệp: là nước thải từ các cơ sở sản xuất công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, giao thông vận tải Khác với nước thải sinh hoạt hay nước thải đô thị, nước thải công nghiệp không có thành phần cơ bản giống nhau, mà phụ thuộc vào ngành sản xuất công nghiệp cụ thể Ví dụ: nước thải của các xí nghiệp chế biến thực phẩm thường chứa lượng lớn các chất hữu cơ; nước thải của các xí nghiệp thuộc da ngoài các chất hữu cơ còn có các kim loại nặng, sunfua, Người ta thường

sử dụng đại lượng PE (population equivalent) để so sánh một cách tương đối mức độ gây ô nhiễm của nước thải công nghiệp với nước thải đô thị Đại lượng này được xác định dựa vào lượng thải trung bình của một người trong một ngày đối với một tác nhân gây ô nhiễm xác định Các tác nhân gây ô nhiễm chính thường được sử dụng

để so sánh là COD (nhu cầu oxy hóa học), BOD5 (nhu cầu oxy sinh hóa), SS (chất rắn lơ lửng)

1.2 Các tác nhân gây ô nhiễm nguồn nước

Các ion hòa tan: Nhiều ion hữu cơ có nồng độ rất cao trong nước tự nhiên, đặc

biệt là trong nước biển.Trong nước thải đô thị luôn chứa một lượng lớn các ion Cl-,

SO42-, PO43-, Na+, K+ Trong nước thải công nghiệp, ngoài các ion kể trên còn có thể có

các chất vô cơ có độc tính rất cao như các hợp chất của Hg, Pb, Cd, As, Sb, Cr, F

Các chất dinh dưỡng (N, P): Muối của nitơ và photpho là các chất dinh dưỡng đối với thực vật, ở nồng độ thích hợp chúng tạo điều kiện cho cây cỏ, rong tảo phát triển Amoni, nitrat, photphat là các chất dinh dưỡng thường có mặt trong các nguồn nước tự nhiên, hoạt động sinh hoạt và sản xuất của con người đã làm gia tăng nồng độ các ion này trong nước tự nhiên Mặc dù không độc hại đối với người, song khi có mặt trong nước ở nồng độ tương đối lớn, cùng với nitơ, photphat sẽ gây ra hiện tượng phú dưỡng Phú dưỡng chỉ tình trạng của một hồ nước đang có sự phát triển mạnh của tảo Mặc dầu tảo phát triển mạnh trong điều kiện phú dưỡng có thể hỗ trợ cho chuỗi thức ăn trong hệ sinh thái nước, nhưng sự phát triển bùng nổ của tảo sẽ gây ra những hậu quả làm suy giảm mạnh chất lượng nước, nước hồ trở nên có màu xanh, một lượng lớn bùn lắng được tạo thành do xác của tảo chết Dần dần, hồ sẽ trở thành vùng đầm lầy và cuối cùng

là vùng đất khô, cuộc sống của động vật thủy sinh trong hồ bị ngừng trệ

Sulfat (SO42-): Các nguồn nước tự nhiên, đặc biệt nước biển và nước phèn,

thường có nồng độ sulfat cao Sulfat trong nước có thể bị vi sinh vật chuyển hóa tạo ra sulfit và axit sulfuric có thể gây ăn mòn đường ống và bê tông Ở nồng độ cao, sulfat có thể gây hại cho cây trồng

Clorua (Cl-): Là một trong các ion quan trọng trong nước và nước thải Clorua kết hợp với các ion khác như natri, kali gây ra vị cho nước Nguồn nước có nồng độ clorua cao có khả năng ăn mòn kim loại, gây hại cho cây trồng, giảm tuổi thọ của các công trình bằng bê tông, gây ra vị mặn của nước ảnh hưởng đến mục đích ăn uống và sinh hoạt

Các kim loại nặng: Pb, Hg, Cr, Cd, As, Mn, thường có trong chất và nước thải

công nghiệp Hầu hết các kim loại nặng đều có độc tính cao đối với con người và các động vật khác

+ Chì (Pb): chì có trong nước thải của các cơ sở sản xuất pin, acqui, luyện kim, hóa dầu Chì có khả năng tích lũy trong cơ thể, gây độc thần kinh, gây chết nếu bị nhiễm độc nặng Chì cũng rất độc đối với động vật thủy sinh

+ Thủy ngân (Hg): thủy ngân là kim loại được sử dụng trong nông nghiệp (thuốc chống nấm) và trong công nghiệp (làm điện cực) Trong tự nhiên, thủy ngân được đưa vào môi trường từ nguồn khí núi lửa Ở các vùng có mỏ thủy ngân, nồng độ thủy ngân trong nước khá cao Nhiều loại nước thải công nghiệp có chứa thủy ngân ở dạng muối

vô cơ của Hg(I), Hg(II) hoặc các hợp chất hữu cơ chứa thủy ngân Thủy ngân là kim loại nặng rất độc đối với con người

+ Asen (As): asen trong các nguồn nước có thể do các nguồn gây ô nhiễm tự nhiên (các loại khoáng chứa asen) hoặc nguồn nhân tạo (luyện kim, khai khoáng ) Asen thường có mặt trong nước dưới dạng asenit (AsO33-), asenat (AsO43-) hoặc asen hữu cơ (các hợp chất loại methyl asen có trong môi trường do các phản ứng chuyển hóa sinh học asen vô cơ) Asen và các hợp chất của nó là các chất độc mạnh (cho người, các động vật khác và vi sinh vật), nó có khả năng tích lũy trong cơ thể và gây ung thư Độc

tính của các dạng hợp chất asen: As(III) > As(V) > Asen hữu cơ

Các chất hữu cơ:

+ Các chất hữu cơ dễ bị phân hủy sinh học: Cacbonhidrat, protein, chất béo… thường có mặt trong nước thải sinh hoạt, nước thải đô thị, nước thải công nghiệp chế biến thực phẩm là các chất hữu cơ dễ bị phân huỷ sinh học Trong nước thải sinh hoạt,

có khoảng 60-80% lượng chất hữu cơ thuộc loại dễ bị phân huỷ sinh học.Chất hữu cơ dễ

bị phân huỷ sinh học thường ảnh hưởng có hại đến nguồn lợi thuỷ sản, vì khi bị phân huỷ các chất này sẽ làm giảm oxy hoà tan trong nước, dẫn đến chết tôm cá

+ Các chất hữu cơ bền vững: Các chất hữu cơ có độc tính cao thường là các chất bền vững, khó bị vi sinh vật phân huỷ trong môi trường Một số chất hữu cơ có khả năng tồn lưu lâu dài trong môi trường và tích luỹ sinh học trong cơ thể sinh vật Do có khả năng tích luỹ sinh học, nên chúng có thể thâm nhập vào chuỗi thức ăn và từ đó đi vào cơ thể con người Các chất polychlorophenol(PCPs), polychlorobiphenyl (PCBs: polychlorinated biphenyls), các hydrocacbon đa vòng ngưng tụ(PAHs: polycyclic aromatic hydrocacbons), các hợp chất dị vòng N, hoặc O là các hợp chất hữu cơ bền vững Các chất này thường có trong nước thải công nghiệp, nước chảy tràn từ đồng ruộng (có chứa nhiều thuốc trừ sâu, diệt cỏ, kích thích sinh trưởng…) Các hợp chất này thường là các tác nhân gây ô nhiễm nguy hiểm, ngay cả khi có mặt với nồng độ rất nhỏ trong môi trường

+ Các vi sinh vật gây bệnh: Nhiều vi sinh vật gây bệnh có mặt trong nước gây tác hại cho mục đích sử dụng nước trong sinh hoạt Các sinh vật này có thể truyền hay gây bệnh cho người Các sinh vật gây bệnh này vốn không bắt nguồn từ nước, chúng cần có vật chủ để sống ký sinh, phát triển và sinh sản Một số các sinh vật gây bệnh có thể sống một thời gian khá dài trong nước và là nguy cơ truyền bệnh tiềm tàng Các sinh vật này

là vi khuẩn, virút, động vật đơn bào, giun sán Ngoài ra còn có một số tác nhân như các chất có màu, các chất gây mùi vị…

1.3 Hậu quả của ô nhiễm nguồn nước với con người

Nhiễm kim loại nặng: Các kim loại nặng có trong nước là cần thiết cho sinh

vật và con người vì chúng là những nguyên tố vi lượng mà sinh vật cần tuy nhiên với hàm lượng cao nó lại là nguyên nhân gây độc cho con người, gây ra nhiều bệnh hiểm nghèo như ung thư, đột biến Đặc biệt đau lòng hơn là nó là nguyên nhân gây nên những làng ung thư Các ion kim loại được phát hiện là hợp chất kìm hãm enzim mạnh Chúng tác dụng lên phôi tử như nhóm –SCH3 và SH trong methionin và xystein

Các kim loại nặng có tính độc cao như chì (Pb), thủy ngân (Hg), asen (As)…

Các hợp chất hữu cơ của phenol, các hợp chất bảo vệ thực vật như thuốc trừ sâu DDT, linden (666), endrin, parathion, sevin, bassa… Các chất tẩy rửa có hoạt tính bề mặt cao là những chất ảnh hưởng không tốt đến sức khỏe, bị nghi ngờ là gây ung thư

Vi khuẩn có trong nước thải bị ô nhiễm có từ chất thải sinh hoạt của con người, động vật có thể gây ra bệnh tả, ung thư da, thương hàn và bại liệt

2 Một số giải pháp về bảo đảm nguồn nước sạch và vệ sinh môi trường

Giữ sạch nguồn nước: Nâng cao ý thức cộng đồng bằng cách tuyên truyền đến mỗi cá nhân giữ sạch nguồn nước bằng cách không vứt rác bừa bãi, không phóng uế bậy, không thải trực tiếp vào nguồn nước sạch, không dùng phân tươi làm phân bón; sử dụng thuốc trừ sâu đúng hướng dẫn Cần hạn chế tối đa việc sử dụng các hóa chất gây ô nhiễm môi trường, đặc biệt là môi trường nước

Tiết kiệm nước sạch: Giảm lãng phí khi sử dụng nước vào các sinh hoạt như nước dội vào nhà vệ sinh, tắt vòi nước khi đánh răng; kiểm tra, bảo trì cải tạo lại đường ống, bể chứa nước để chống thất thoát nước; dùng lạinguồn nước bể bơi, nước mưa vào những việc thích hợp như cọ rửa sân, tưới cây…

Xử lý phân người: Vận động và ứng dụng tốt các giải pháp để xây dựng các loại cầu tiêu hợp vệ sinh (tự hoại, bán tự hoạ ,hai ngăn, thấm dội nước)

Xử lý phân gia súc, động vật: Cần có kế hoạch thu gom với hố ủ hợp vệ sinh, chuồng trại cách xa nguồn nước theo qui định vệ sinh, có nền không thấm nước

Xử lý rác sinh hoạt và chất thải khác: Cần có phương tiện chứa rác có nắp đậy kín, đủ sức chứa nhất là rác hữu cơ ở gia đình, khu tập thể cũng như nơi công cộng, đồng thời có biện pháp xử lý hợp vệ sinh không gây ô nhiễm nguồn nước

Xử lý nước thải: Cần có hệ thống xử lý nước thải do sinh hoạt (cống ngầm kín) rồi đổ ra hệ thống cống chung, đồng ruộng hoặc sông rạch sau khi đã được xử lý chung hoặc riêng Nước thải công nghiệp, y tế phải xử lý theo qui định môi trường trước khi thải ra cộng đồng

VẤN ĐỀ 5 NGỘ ĐỘC RƯỢU

1 Hình thức tiếp cận kiến thức: Trò chơi ô chữ

2 Phạm vi sử dụng câu hỏi: Có thể sử dụng trong phần khởi động kết nối hoặc

phần mở rộng, hoặc trong các chuyên đề ngoại khóa

3 Nội dung: Gồm 6 ô hàng ngang và 1 từ khóa

Hàng ngang số 1: Tên thường gọi của C2H5OH? Đáp án: ANCOL ETYLIC Hàng ngang số 2: Các ancol có nhiệt độ sôi cao hơn các hidrocacbon có cùng phân tử khối hoặc đồng phân este là do giữa các phân tử ancol có liên kết …? Đáp án:

HIĐRO

Hàng ngang số 3: Phản ứng giữa anol và axit cacboxylic được gọi là phản ứng

… ? Đáp án: ESTE HÓA

Hàng ngang số 4: Tên thường gọi của C3H5(OH)3? Đáp án: GLIXEROL

Hàng ngang số 5: Khi đung nóng ancol etylic với H2SO4 đặc, ở 170oC thì ancol

etylic bị? Đáp án: TÁCH NƯỚC

Hàng ngang số 6: Công thức hóa học của đồng (II) oxit? Đáp án: CuO

Từ khóa: NGỘ ĐỘC RƯỢU Gợi ý: Hiện tượng khi uống rượu kém chất lượng?

2 Giảng giải về vấn đề ngộ độc rượu:

Chiều 6/4/2018, Chi cục an toàn thực phẩm, Sở Y tế Quảng Nam đã có kết quả giám sát, xử lý vụ ngộ độc thực phẩm tại xã Cà Dy (huyện Nam Giang, Quảng Nam), khiến 4 người tử vong

Bệnh nhân Gieo bị di chứng mù mắt và nói khó do ngộ độc rượu.(báo vietnamnet

Cơ chế gây ngộ độc rượu

Methanol là loại rượu đơn giản nhất, chất lỏng không màu, dễ cháy Methanol tinh khiết có mùi thoang thoảng ngọt ở nhiệt độ môi trường xung quanh; methanol thô có thể

có mùi hăng, khó chịu Nó còn được gọi là rượu gỗ, có công thức hóa học là CH3OH Methanol tồn tại ở dạng chất lỏng và là nguồn năng lượng bắt nguồn từ khí thiên nhiên, than, chất thải sinh học và CO2

Tại sao methanol dễ gây ngộ độc?

Rượu uống (rượu ethanol/ethylic) được cơ thể con người chuyển hóa thành axit citric và được xử lý thông qua gan của chúng ta Về lý thì không ai dùng methanol nguyên chất làm rượu, tuy nhiên vì nhiều lý do (nhất là lợi nhuận) nên methanol được dùng để điều chế rượu dưới nhiều hình thức Methanol rất độc đối với con người, bởi cơ thể chúng ta sẽ chuyển hóa methanol thành formaldehyde và tiếp đến là oxy hóa thành axit formic rồi tấn công não bộ, mắt, dây thần kinh thị giác và các bộ phận mô mềm khác như thận và gan

Theo bác sỹ Lương Quốc Chính, Khoa cấp cứu bệnh viện Bạch Mai (Hà Nội), chỉ cần 10ml methanol trộn vào đồ uống là đủ để gây ra mù vĩnh viễn Một người lớn có thể ngộ độc phải cấp cứu khi uống 1ml dung dịch 100% là methanol Ngoài ra, có thể bị

mù, ngộ độc dẫn tới tử vong nếu uống và đưa chỉ 30 ml dung dịch nồng độ 40% methanol vào cơ thể!

Các phương pháp điều chế rượu dễ gây hàm lượng methanol cao

Theo báo Sức khoẻ & Đời sống, các phương pháp điều chế rượu dưới đây dù là vô

tình hay cố ý cũng dễ tạo ra rượu có hàm lượng methanol cao:

- Dùng nguyên liệu có lẫn bã dạng gỗ (cenlulose): Thường rượu được chưng cất từ gạo (tẻ, nếp) hoặc từ đường mía (dạng mật mía) nên một số cơ sở cất rượu thủ công dùng loại mật mía không sạch bã khiến trong quá trình lên men chưng cất, bã phân hủy cho ra methanol Lúc này, bã mía dù ép kỹ đến mấy vẫn còn đường và nếu lên men chưng cất thì vẫn có rượu Nhưng nếu tận dụng bã này hay dùng mật mía bị cặn (chứa

bã vụn) để điều chế rượu thì hàm lượng methanol trong rượu sẽ rất cao

- Chế từ loại cồn ethylic kém chất lượng: Một lượng lớn rượu bán trên thị trường được điều chế theo cách dùng cồn (thực phẩm/y tế) pha với nước Tính trung bình, một lít cồn có thể dùng để chế ra 3 lít rượu và mỗi lít rượu mà không phải tốn kém gì như nấu rượu theo cách chưng cất Điều đáng sợ là nhiều người dùng loại cồn chất lượng

kém (giá rẻ hơn, vốn có hàm lượng methanol aldehyt, aceton cao vượt tiêu chuẩn – dễ ngửi thấy mùi khó chịu), nên khi pha ra rượu sẽ có nhiều methanol, aldehyt, aceton

- Vô tình dùng cồn methanol mà không biết: Người làm rượu thường cho loại cồn khô (chứa methanol) vào khi chưng cất, khi pha rượu (từ cồn) hay chế rượu thuốc theo cách này để làm cho rượu chóng ra hơn, dậy mùi hơn, mà không biết làm thế là đưa chất độc methanol vào rượu

- Do không biết loại bỏ phần rượu chứa methanol lúc đầu: Khi chưng cất rượu thì giai đoạn đầu tiên sẽ có tạp chất methanol, aldehyd, aceton… vì các chất này bốc hơi ở nhiệt độ thấp nên bốc ra ngay ra ở giai đoạn cất đầu Những chất này có mùi khó chịu khác hẳn mùi của rượu ethylic Lẽ ra phải bỏ đi, nhưng người làm rượu tiếc, giữ lại và

nó cũng thường lẫn vào lớp rượu chưng nguyên chất ban đầu (rượu cốt) với nồng độ khoảng 5%

Người bệnh ngộ độc rượu được điều trị tại Bệnh viện Bạch Mai - Ảnh: BVCC

Triệu chứng ngộ độc

Các biểu hiện tương tự như khi uống quá nhiều rượu nên người bị ngộ độc sẽ thấy buồn ngủ, lú lẫn, mất điều hòa vận động, nhức đầu, buồn nôn, nôn mửa, đau bụng kèm với các biểu hiện rối loạn thị giác cho đến mù mắt

Trường hợp nhiễm độc nặng sẽ có dấu hiệu thở nhanh, hôn mê, suy thở, tụt huyết

áp nặng, ngưng tim và có thể dẫn đến tử vong Ngộ độc xảy ra rất nhanh, sau khi uống khoảng 6 - 8 giờ thì buồn nôn, nôn, nhức đầu, chóng mặt kéo dài khoảng 8 giờ sau thì tử vong Từ khi uống cho đến khi chết chưa đầy 24 giờ

Điều này, khác với sự say rượu thông thường: lúc đầu nói nhiều, lộn xộn, mất thăng bằng do trung tâm ức chế bị ức chế; sau đó chuyển sang trạng thái mệt mỏi, ngủ li

bì do toàn bộ thần kinh trung ương bị ức chế Say rượu thông thường ít khi tử vong, trừ trường hợp ra lạnh, hay vốn có bệnh tim mạch

Ngộ độc xảy ra ngay khi uống chưa quá nhiều, chưa quá say, có người sau khi uống còn tỉnh táo về đến nhà mới thấy mệt vào viện thì chết

Cách xử lý khi ngộ độc methanol và các phòng tránh

Khi gặp biểu hiện nhiễm độc methanol bạn cần đưa nạn nhân cùng với những chất

mà họ đã sử dụng (nghi tác nhân gây ngộ độc) tới cơ quan chống độc của các bệnh viện

để được cấp cứu kịp thời

Nên tránh uống các loại rượu trôi nổi chưa được kiểm định chất lượng và chưa qua kiểm tra của cơ sở y tế, của cơ quan vệ sinh an toàn thực phẩm

Lên men từ cơm nếp/gạo hoặc pha từ cồn hay chế từ mật mía thì rượu sẽ có mùi thơm nhẹ của rượu nếp, khác với việc chế rượu từ cồn hay hóa chất công nghiệp Tuy nhiên, người ta thường ngụy trang khéo léo bằng cách hòa dung dịch thuốc tím loãng vào cồn kém chất lượng, lọc qua gạc, cồn sẽ mất mùi hôi, nên các cách nếm, ngửi thông thường không thể phân biệt đâu là rượu nấu từ gạo chính thống, đâu là các loại rượu trá hình

Nhìn chung, các rượu chứa nhiều methanol đang bán trên thị trường (còn gọi là rượu methanol) chủ yếu được sản xuất bằng cồn và hóa chất công nghiệp, giá rất rẻ nhưng dễ gây ngộ độc Bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, phụ trách Trung tâm chống độc

Bệnh viện Bạch Mai chia sẻ trên báo Tuổi Trẻ rằng, "Không thể phân biệt đâu là rượu

ethanol và đâu là rượu methanol nếu chỉ dựa vào cảm quan thông thường Tuy nhiên, người dân cần cảnh giác với những loại rượu không nhãn mác, giá rẻ, thậm chí chỉ vài nghìn đồng/lít vì đó đích thị là methanol"

Ngoài ra, một nguồn chủ yếu nhiễm độc methanol là nhà chưng cất rượu tại nhà có chứa methanol Một số loại rượu có chứa khoảng 90% ethanol và 5% methanol, có thể làm xuất hiện những dấu hiệu điển hình của ngộ độc methanol nặng, nên những người hay uống rượu và nghiện rượu cần hạn chế để tránh tác hại lâu dài

Tuy nhiên quan trọng nhất vẫn là hạn chế uống rượu bia để tránh gây hại cho sức khỏe

* Giáo viên bổ sung thêm cách sơ cứu người bị ngộ độc rượu

- Khi thấy nạn nhân có biểu hiện ngộ độc rượu, người nhà cần kê gối cho bệnh nhân nằm, đầu và vai cao hơn Nếu ứ đọng đờm rãi, thở khò khè, bất tỉnh cho nằm nghiêng sang một bên Sau đó, tìm cách gây nôn hết, xát mạnh hai bên má

- Nếu thời tiết lạnh cần ủ ấm cho bệnh nhân Cần chú ý chăm sóc và theo dõi người bệnh (đảm bảo thở đều, êm và hồng hào, gọi hỏi biết), tuyệt đối không nên để

bệnh nhân ngủ li bì suốt ngày hoặc suốt đêm Cứ vài giờ phải đánh thức bệnh nhân dậy, nếu bệnh nhân tỉnh và có thể ăn uống được thì cho ăn cháo loãng để tránh hạ đường huyết

- Cho người bệnh uống nhiều nước ấm để tránh mất nước và để pha loãng nồng

độ rượu trong cơ thể, giúp cho quá trình đào thải rượu được nhanh chóng và thuận lợi

Có thể cho người bệnh uống nước gừng tươi, nước chè xanh, sữa nóng, cam vắt, nước chanh, nước cà chua, nước ép bưởi có thể giúp giải độc rượu dạng nhẹ

- Không để người bệnh ngã hoặc va đập vào các vật cứng, không cho các vật

cứng vào miệng

- Luôn quan sát kỹ người bệnh, nếu người bệnh không tỉnh, ứ đọng đờm rãi

nhiều, lay gọi không tỉnh, thở nhanh và thở sâu, thậm chí có co giật Hoặc nếu bệnh nhân tỉnh dậy nhưng đau đầu nhiều, chóng mặt và nhìn mờ, sợ ánh sáng, đau mắt, song thị, giảm hoặc mất thị lực, vã mồ hôi, tay chân lạnh, da xanh tái thì vẫn giữ bệnh nhân

ở tư thế đầu cao, nằm nghiêng an toàn, sau đó nhanh chóng gọi người đến hỗ trợ hoặc xe cấp cứu vận chuyển người bệnh đến cơ sở y tế để cấp cứu kịp thời

VẤN ĐỀ 6: MỐI NGUY HIỂM TỪ VIỆC SỬ DỤNG BÓNG CƯỜI Ở GIỚI TRẺ

1 Hình thức tiếp cận kiến thức: Trò chơi ô chữ

2 Phạm vi áp dụng: Phần hợp chất của Nitơ chương 2 –SGK hóa học 11, trong bài

"Hóa học với vấn đề kinh tế, xã hội và môi trường" - SGK hóa học 12

3 Nội dung: Gồm 5 ô hàng ngang và 1 từ khóa

Hàng ngang số 1: Tên thường gọi của NH3? Đáp án: AMONIAC

Hàng ngang số 2: Tính chất hóa học chủ yếu của khí nitơ? Đáp án: OXI HÓA

Hàng ngang số 3: Số electron ở phân lớp ngoài cùng của nguyên tử nitơ ? Đáp án: BA

Hàng ngang số 4: Trong bảng HTTH nguyên tố nitơ thuộc chu kỳ? Đáp án: HAI Hàng ngang số 5: Nitơ là thành phần … chính của thực vật? Đáp án: DINH DƯỠNG

Từ khóa: BÓNG CƯỜI Gợi ý: Đây là một thú chơi mới của giới trẻ?

Theo báo VNEpress ngày 6/4/2018: Hít bóng cười hơn một năm, có ngày dùng

20 quả, chàng trai 26 tuổi ở Hà Nội nhập viện vì bị rối loạn cảm giác, giảm vận động

Bệnh nhân được đưa vào Trung tâm Chống độc, Bệnh viện Bạch Mai ngày 1/4 với các biểu hiện rối loạn cảm giác và giảm vận động Anh cũng có cảm giác tê bì bàn chân lan lên cổ chân và bàn tay hai bên, đi lại không vững Bên cạnh đó còn có biểu hiện tổn thương tủy sống cổ khá nhiều, mất chất liệu tủy sống

Bệnh nhân được chẩn đoán bị ngộ độc khí N2O Anh cho biết chơi bóng cười đã hơn một năm nay Thời gian đầu dùng ít, chỉ 1-2 quả một lần và có cảm giác “phê” Dần dần số lượng dùng ngày một tăng, có thể lên tới 20 quả một lần chơi và thường xuyên dùng

Thanh niên hít bóng cười chứa khí N 2 O Ảnh: Báo người lao động

"Bóng cười" hay Funky ball là quả bong bóng được bơm khí N2O, loại khí gây hưng phấn thần kinh, tạo cảm giác muốn cười khi hít vào nên còn được gọi là khí cười

Ở nhiệt độ bình thường, N2O là chất không màu, không mùi, có vị ngọt nhẹ

Theo Bác sĩ Nguyễn Trung Nguyên, Phụ trách Trung tâm Chống độc, đây là trường hợp rất điển hình của ngộ độc khí ôxít nitơ N2O do lạm dụng bóng cười, dẫn tới tổn thương thần kinh

Sau khi hít khí N2O, cơ thể có cảm giác tê tê, phấn khích, cười ngả nghiêng Khi vào cơ thể, nó gây ảnh hưởng trực tiếp tới hệ thần kinh và tim mạch “Chỉ riêng cười quá mức, liên tục cũng đã có thể gây ngạt do thiếu ôxy, nếu trên cơ địa có bệnh đường

hô hấp thì rất nguy hiểm, có thể bị ngạt, suy hô hấp Nguy cơ tử vong do biến chứng về tim mạch, rối loạn nhịp tim cũng là tác hại của loại khí này”, bác sĩ Nguyên lý giải

Khí cười là nhóm chất gây nghiện, thuộc nhóm gây ảo giác có xu hướng tăng liều, người dùng có thể bị phụ thuộc, nghiện, tương tự heroin Đây là một chất mà gần đây giới trẻ có xu hướng dùng nhiều Nhiều bạn trẻ dùng thử vì tạo cảm giác phê, lâng lâng và cho rằng không nguy hiểm như thuốc lắc hay ma túy đá

Trung tâm Chống độc từng tiếp nhận nhiều trường hợp đến điều trị trong tình trạng tương tự Ở Việt Nam "bóng cười" không nằm trong danh mục quản lý đặc biệt, không phải chất ma túy Tuy nhiên, lạm dụng bóng cười gây ra những hệ lụy khôn lường cho sức khỏe, đặc biệt là hệ thần kinh và tim mạch Nó gây tổn thương thần kinh, gây liệt, rối loạn cảm giác, đồng thời có thể làm thiếu máu, ức chế tủy xương và một loạt tác động khác lên cơ thể, thậm chí khả năng sinh sản cũng bị giảm

3 Cách phòng tránh; giáo dục ý thức cho học sinh sinh viên thấy tác hại của việc hít khí N 2 O trong bóng cười

Như vậy, việc sử dụng bóng cười gây ảo giác và niềm vui giả rất gây hại cho sức

khỏe thậm chí gây rối loạn thần kinh

VẤN ĐỀ 7: PHÒNG TRÁNH NGỘ ĐỘC FORMOl

1 Hình thức tiếp cận kiến thức: Trò chơi ô chữ, ô số may mắn

2 Phạm vi áp dụng: Trong chuyên đề ngoại khóa, trong các tiết luyện tập của bài

"Luyện tập Anđehit" – Hóa học lớp 11

3 Nội dung: Trò chơi ô chữ

1 Một loại khí sinh hàn khi thoát ra ngoài không khí có khả năng phá hủy tầng ozon có khí hiệu chung là

2 Hợp chất có nhóm -OH, có tác dụng với dung dịch NaOH tạo dung dịch trong suốt, tác dụng với dung dịch brom cho kết tủa trắng có tên là hợp chất

3 Khí thiên nhiên có thàng phần chính là khí

4 Anđehit tác dụng với dung dịch AgNO3 trong NH3 được gọi là phản ứng

5 Tên thay thế của C2H5OH là

6 Axetilen có tên thay thế là

7 Tên gọi thông thường của CH3-CO-CH3 là

Nếu da bị tiếp xúc lâu ngày sẽ trở thành nhạy cảm, dị ứng và có những chứng bệnh ngoài da phát sinh như bệnh ghẻ ngứa (eczema) Như đã biết, công dụng chính thức của formol ngoài việc được sử dụng trong các phản ứng điều chế hóa chất cơ bản trong kỹ nghệ, formol còn được dùng để bảo quản các xác chết để khỏi hư thối Theo Chương Trình độc tố Quốc gia của Bộ Y tế Hồng Kông thì hóa chất này được xếp vào loại hóa chất có nguy cơ gây ra bệnh ung thư khi bị tiếp nhiễm dài hạn

Còn trong thực phẩm, formol đã được tẩm lên bánh phở để chống thiu và vấn nạn này đã làm náo động thị trường buôn bán phở ở Việt Nam cũng như ở hải ngoại, những

nơi có người Việt định cư ở những năm vừa qua

Theo báo pháp luật Việt Nam Sáng 18/1/2017, Đội Cảnh sát Kinh tế, Công an

TP Phủ Lý tiến hành kiểm tra cơ sở sản xuất bánh phở do ông Vũ Mạnh Hùng (SN 1952), trú tại số 10, tổ 2, phường Trần Hưng Đạo, TP Phủ Lý (Hà Nam) làm chủ thì phát hiện trong các mẫu bánh phở có chứa formol (Chất cấm dùng trong sản xuất, chế biến thực phẩm)

Cơ quan Công an kiểm tra tại cơ sở sản xuất bánh phở nhà ông Vũ Mạnh

Ông Vũ Mạnh Hùng khai nhận đã sử dụng formol để bảo quản bánh phở được lâu hơn Trung bình mỗi ngày cơ sở hoạt động từ 2h-8h sáng, sản xuất khoảng 600kg bánh phở Số bánh phở trên được tiêu thụ trên địa bàn tỉnh Hà Nam và các tỉnh lân cận

Giáo viên khuyến cáo:

- Tác hại của formaldehyde

Nồng độ khác nhau của formaldehyde có thể gây ra mức độ triệu chứng ngộ độc formaldehyde khác nhau khi nồng độ của nó đạt đến 0.06-0.07mg/m3, mỗi mét khối không khí gây hen suyễn cho trẻ em, nồng độ 0.1mg/m3 có mùi hôi và khó chịu; đạt 0,5 mg/m3 có thể gây kích ứng mắt; đạt 0.6mg/m3, có thể gây khó chịu cổ họng hoặc đau rát

cổ họng Ở nồng độ cao, có thể gây ra nôn mửa, ho, tức ngực, khó thở hoặc phù phổi; đạt 30mg/m3, nó sẽ ngay lập tức gây ra cái chết

Biểu hiện cụ thể của triệu chứng ngộ độc formaldehyde: nếu chỉ ngộ độc nhẹ thì mắt bị kích ứng, xung huyết kết mạc, khó thở, thở nặng nề, ngứa cổ họng, giọng nói thều thào

Chụp X-ray có thể thấy rõ phổi bị tăng kết cấu, gây ra các triệu chứng giống như viêm phế quản cấp thuốc; họng phù nề

Nếu ngộ độc nặng, người bệnh ho liên tục, ho có đờm, ho, đau thắt ngực, khó thở

và ẩm ướt và khô âm Poluo Chụp X-quang màng phổi có các điểm chấp vào những đốm nhỏ hoặc bóng tối loang lổ, là mô hình của viêm phổi phế quản trong y học; phù nề họng Khi phân tích khí máu thì thấy ôxy trong máu bị giảm

- Phòng ngừa ngộ độc formaldehyde

Formaldehyde có nhiều trong các loại sơn, vecni gỗ vì thế khi mới sơn sửa lại nhà hoặc xây nhà mới không nên chuyển đến sồng ngay mà hãy để một thời gian để các khí ô nhiễm như formaldehyde, benzene, ammonia, radon, TVOC, và các khí độc hại khác bay hết đi rồi mới dọn vào ở Ngoài ra nên thiết lập hệ thống thông gió, các cửa sổ, cửa ra vào để pha loãng không khí bị nhiễm độc Kích hoạt phương pháp hấp thụ cacbon than củi để loại bỏ các khí độc hại, hiện đang là phương pháp được sử dụng rộng rãi nhất cho tất cả mọi người

Nếu chỉ ô nhiễm ở mức độ thấp có thể dùng các cách khử ô nhiễm đơn giản ví dụ như sử dụng máy lọc không khí hay đơn giản là sử dụng cây xanh trong nhà cầu (lô hội, hoa đồng tiền) có thể hấp thu tốt formaldehyde

Hạn chế sử dụng các hóa chất để ép, duỗi, nhuộm tóc, sơn móng tay vì chất độc formaldehyde có thể thấm vào người thông qua da và móng tay

Hạn chế ăn các loại hoa quả Trung Quốc, vì đây là đối tượng gây nhiễm độc formaldehyde hàng đầu ở con người Không sử dụng đồ bảo quản, đồ hộp hay các sản phẩm chế biến từ thịt hay gạo (bún, phở…)

- Xử lý khi bị ngộ độc thực phẩm:

Khi sơ cứu bằng gây nôn cho trẻ, người lớn phải lưu ý móc họng trẻ cho khéo,

tránh làm xây xát họng trẻ

+ Nếu có các biểu hiện ngộ độc xảy ra sau khi ăn thức ăn gây ngộ độc trước 6h

thì cần làm cho người bị ngộ độc nôn ra hết thức ăn đã ăn vào Có thể gây nôn bằng

cách: Dùng lông gà ngoáy họng, uống nước mùn thớt, uống nước muối (2 thìa canh muối pha với 1 cốc nước ấm) hoặc uống đầy nước rồi móc họng để kích thích gây nôn

Tuy nhiên, khi sơ cứu bằng gây nôn cho trẻ, người lớn phải lưu ý móc họng trẻ cho khéo, tránh làm xây xát họng trẻ Phải để trẻ nằm đầu thấp, nghiêng đầu sang một bên rồi móc họng để trẻ nôn thức ăn ra Không để trẻ nằm ngửa và nôn vì như vậy có thể gây sặc lên mũi, xuống phổi và rất dễ dẫn đến tử vong Trong quá trình gây nôn, phải luôn phải khăn để lau chùi Móc sạch thức ăn trẻ nôn ra rồi dùng khăn mềm lau sạch miệng trẻ Với trường hợp ngộ độc xảy ra sau khi ăn phải thức ăn gây độc sau 6h, lúc này chất độc đã bị hấp thu một phần vào cơ thể, thì cần xử trí bằng cách:

+ Dùng chất trung hòa: nếu người bị ngộ độc do những chất acid có thể dùng

những chất kiềm chủ yếu như: nước xà phòng 1%, nước magie oxyt 4%, cứ cách 5 phút cho người bệnh uống 15ml Tuy nhiên, tuyệt đối không được dùng thuốc muối

để tránh hình thành CO2 làm thủng dạ dày cho bệnh nhân có tiền sử loét dạ dày Nếu người bị ngộ độc do chất kiềm thì cho uống dung dịch acid nhẹ như: dấm, nước quả chua…

+ Dùng chất bảo vệ niêm mạc dạ dày như: dùng bột mì, bột gạo, sữa, lòng

trắng trứng gà, nước cháo…để ngăn cản sự hấp thu của dạ dày, ruột đối với chất độc

Lưu ý: Đối với tất cả các trường hợp ngộ độc đều phải được đưa ngay tới cơ sở Y tế để

được bác sỹ đưa ra phác đồ cấp cứu điều trị, phù hợp, kịp thời

đề ngoại khóa, trong các tiết luyện tập

3 Nội dung câu hỏi:

Bài báo số ra ngày 10/10/2017 trên báo VNExpress đưa tin khoảng 9h ngày 10/10/2017 tại khu vực công ty TNHH Vĩnh Lộc ,xã An Phú Tây, huyện Bình Chánh, thành phố Hồ Chí Minh, người ta nghe tiếng nổ lớn khiến bốn người nhập viện

Lực lượng chức năng đưa học sinh đến nơi an toàn

GV : Phân tích

Theo bài báo trên, các phóng viên tìm hiểu một số người xung quanh, sống gần

hiện trường, anh Thành (25 tuổi) cho biết: "Tôi thấy hàng chục người gần Công ty Vĩnh

Lộc bịt miệng bỏ chạy tán loạn, mùi hoá chất hôi thối nồng nặc xộc thẳng vô mũi Lúc này tôi mới biết rò rỉ khí từ trạm sang chiết chứ không phải nổ khí gas Nhiều người không thở được, ngồi gục xuống đường, nước mắt nước mũi ròng ròng" Lượng khí từ

trạm sang chiết lan rộng ra quanh vùng, giống như làn khói mỏng "Ngay sau đó có đôi nam nữ công nhân từ bên trong công ty chạy ra kêu cứu, nói 'không thở được, nóng quá' Tôi lấy vòi nước xịt thẳng vào người họ Máu từ miệng họ chảy ra ngoài theo nước", anh Thành cho biết thêm

Tài xế xe bồn chở khí và một người đi đường cũng ngã gục Cùng với hai công nhân, họ được sơ cứu rồi chở đến bệnh viện ngay sau đó Nhiều động vật nhỏ như gà, lợn, chó ngửi phải khí amoniac cũng giẫy giụa, lăn ra chết Nhà sát trạm sang chiết của công ty Vĩnh Lộc

Gia đình anh Nguyễn Tấn Tài chịu thiệt hại nặng nhất Lúc xảy ra vụ rò rỉ khí vợ chồng anh đi công việc, khi về nhà anh phát hoảng vì 4 chú chó, 5 con heo và đàn gà

chục con lăn ra chết trong vườn "Cả căn nhà đều có mùi hôi nồng nặc, cay cay ập vào

mũi Nhìn mấy con chó chết thảm, vợ tôi ôm chúng khóc hết nước mắt Ngoài đám vật nuôi, cây cối trong vườn cũng héo úa, rũ rượi", anh Tài kể

Như vậy:

- Tác hại amoniac: Khi xâm nhập vào người, NH3 sẽ tác dụng với nước trong cơ thể tạo thành amoni hydroxit Hóa chất này có tính ăn mòn và làm tổn thương tế bào Amoniac (NH3) tồn tại trong tự nhiên và nhiều sản phẩm làm sạch, dây chuyền sản xuất nhà máy NH3 nhẹ hơn không khí nên thường không tụ lại ở những nơi thấp Hầu hết nạn nhân ngộ độc amoniac là do hít phải, một số trường hợp nuốt hoặc tiếp xúc trực tiếp

qua da Trong môi trường ẩm ướt, amoniac có thể chuyển thành dạng hơi nước nặng hơn không khí, có thể lan ra trên mặt đất và những vùng thấp Amoniac có tính ăn mòn Tiếp xúc với nồng độ cao amoniac trong không khí gây bỏng niêm mạc mũi, cổ họng và đường hô hấp, điều này có thể phá hủy đường thở dẫn đến suy hô hấp Hít nồng độ thấp hơn có thể gây ho và kích ứng mũi họng, kích ứng mắt gây chảy nước mắt Nếu tiếp xúc với amoniac đậm đặc, da, mắt, họng, phổi có thể bị bỏng rất nặng, những vết bỏng có thể gây mù vĩnh viễn, bệnh phổi hoặc tử vong Vô tình ăn hoặc uống amoniac đậm đặc

có thể bỏng ở miệng, cổ họng và dạ dày, đau dạ dày nghiêm trọng, nôn

- Biểu hiện khi ngộ độc amoniac: Hô hấp: Ho, đau ngực (nặng), đau thắt ngực,

khó thở, thở nhanh, thở khò khè; Mắt, miệng, họng: Chảy nước mắt và đốt mắt, mù mắt, đau họng nặng, đau miệng, môi sức; Tim mạch: Nhanh, mạch yếu, sốc; Thần kinh: Lẫn lộn, đi lại khó khăn, chóng mặt, thiếu sự phối hợp, bồn chồn, ngẩn ngơ; Da: Môi xanh lợt màu, bỏng nặng nếu tiếp xúc lâu; Dạ dày và đường tiêu hóa: Đau dạ dày nghiêm trọng, nôn

- Cách xử lý khi bị nhiễm độc amoniac: Nhanh chóng di chuyển khỏi nơi

nhiễm amoniac Nếu vụ việc xảy ra trong nhà, hãy đi ra ngoài Nếu xảy ra ở bên ngoài hãy vào trong nhà, đóng tất cả các cửa ra vào và cửa sổ, tắt máy điều hòa

Rửa sạch amoniac dính trên da với xà phòng và nước, rửa mắt sạch với nhiều nước Nếu mang kính sát trong thì tháo bỏ, rửa kính sạch với xà phòng và nước trước khi đeo lại Không dùng chất tẩy để rửa amoniac trên da

Nhanh chóng cởi bỏ quần áo dính amoniac Nếu là áo chui đầu nên cắt bỏ, tránh cởi qua đầu để hạn chế tiếp xúc với hóa chất Cho quần áo vào túi nhựa và cột kín miệng

để tránh gây nhiễm thêm cho nạn nhân và người khác Để các túi này ở nơi an toàn, tránh xa mọi người, nhất là trẻ em