UNG THƯ ĐẦU TỤY UNG THƯ QUANH NHÚ VATER

UT QUANH NHÚ VATER gồm: 1. UT đầu tụy (4060%), 2. UT nhú Vater (1020%), 3. UT OMC đoạn xa (10%) 4. UT tá tràng D2 quanh nhú (510%). 4 loại UT có TC lâm sàng giống nhau (vàng da tắc mật không đau). Điều trị giống nhau: cắt tátụy hay dẫn lưu mật. Dự hậu khác nhau. Ở Mỹ UT tụy có tỉ lệ 11100.000. NN tử vong do UT đứng hàng 4 ở Mỹ (nam) và hàng 5 (nữ). Tần suất tăng theo tuổi hay gặp 60t. 1935, Whipple cắt tátụy 3 TH, làm 2 thì. GPB: Pancreatic ductal carcinoma hay gặp nhất. 7080% UT ở đầu tụy, 2030% ở thân đuôi tụy.

UNG THƯ ĐẦU TỤY UNG THƯ QUANH NHÚ VATER

Nguyễn Cao Cương

ĐHYK Phạm Ngọc Thạch & BV Bình Dân

I-MỞ ĐẦU:

• Ở Mỹ UT tụy có tỉ lệ 11/100.000

• NN tử vong do UT đứng hàng 4 ở Mỹ (nam) và hàng 5 (nữ).

• Tần suất tăng theo tuổi hay gặp # 60t.

• 1935, Whipple cắt tá-tụy 3 TH, làm 2 thì.

• GPB: Pancreatic ductal carcinoma hay gặp nhất.

• 70-80% UT ở đầu tụy, 20-30% ở thân đuôi tụy.

GPH hệ động mạch tụy

GPH hệ tĩnh mạch tụy

II-TẦN SUẤT & DỊCH TỂ:

• US: 30.000 / năm, Nam > nữ.

• Tuổi: > 60t (80%); < 40t: 2%.

• Yếu tố nguy cơ: viêm tụy mãn, thuốc lá, tiểu đường…

• Yếu tố di truyền: đột biến gene như viêm tụy mạn gia đình, đa polyp ruột gia đình, melanoma gia đình, UT vú, buồng trứng di truyền…

III- BỆNH HỌC:

• 90% là ductal adenocarcinoma.

• 70% ở đầu tụy hay móc tụy.

• Lúc chẩn đoán: U > 3cm + có hạch + di căn:

UT tụy: Yếu tố nguy cơ dinh dưỡng và độc tố

Yếu tố nguy cơ Tăng nguy cơ ung thư

Thuốc lá 14 – 33%

Ăn nhiều mỡ 12 – 36%

Chất sinh ung thư ??

( nitrosamine, azaserine)

UT TỤY: khuynh hướng di truyền

IV- LÂM SÀNG:

• Triệu chứng Tỉ lệ %

• Vàng da * 75

• Sụt cân * 51

• Đau bụng 39

• Nôn 13

• Ngứa 11

• Sốt 3

• Xuất huyết tiêu hóa 1

KHÁM LÂM SÀNG

• UT QUANH NHÚ: vàng da không đau

(đau bụng trên lan lưng là GĐ trễ)

• Dấu Courvoisier: túi mật to # 75%, UT đầu tụy

• Hạch thượng đòn ở GĐ trễ

• Ít khi sờ thấy u bụng trên

IV-LÂM SÀNG:

• LS: 2/3-3/4 TH có HC vàng da tắc mật: vàng da, ngứa, phân bạc màu, tiểu vàng sậm.

• Đau mơ hồ T/vị, đau nhiều lan sau lưng ở GĐ trễ.

• Mệt mỏi, biếng ăn, sụt cân… nôn do u chèn ép

tá tràng.

• TC mơ hồ: tăng chức năng gan, tiểu đường,

thiếu máu, viêm tụy cấp do tắc ống tụy…

• UT nhú Vater, OMC cuối => vàng da sớm hơn.

- hạch thượng đòn (T) ( Virchow ‘s node)

- khối di căn rốn ( Sister Mary Joseph’s node)

- khối túi cùng Douglas ( Blumer’s shelf).

UT thân và đuôi tụy

• UT thân và đuôi tụy chỉ chiếm 20% UT tụy.

• UT nằm ở bụng trên (T) và TCLS thường mơ

hồ và chậm, không có vàng da, nên dễ lầm

TC của dạ dày, đại tràng

• GĐ trễ thì BN có triệu chứng đau bụng lan

sau lưng và sụt cân Ít khi sờ thấy u.

• Chẩn đoán dựa vào CT-scan.

• Do phát hiện trễ nên ít khả năng điều trị triệt căn.

Triệu chứng lâm sàng UT tụy

• 90% UT tụy có đột biến của K-ras => tìm trong

tá tràng, dịch tụy, phân… phát hiện GĐ sớm.

VI- HÌNH ẢNH HỌC:

• Siêu âm bụng: CĐ tắc mật, có khi thấy u tụy.

• CT-scan: độ đặc hiệu và độ nhạy # 95%.

• MRI: tương tự CT.

• PET: phát hiện u mà CT, MRI không thấy.

• ERCP: double-duct sign (bile-pancreatic duct), phân biệt u Vater, u tá tràng

• EUS: chẩn đoán và sinh thiết.

Độ nhạy của các PP chẩn đoán

MRI: UT đầu tụy vùng giảm đậm độ

Siêu âm nội soi-sinh thiết

PET SCAN(a) CT-scan (b)

ERCP: HÌNH 2 ỐNG (double-duct sign)

ERCP: HÌNH 2 ỐNG (double-duct sign)

VII- XẾP LOẠI

Xếp loại - Chỉ định PT

• GĐ I-II: Cắt Tá-Tụy được

• GĐ III: không cắt được do xâm lấn mạch máu Sống 8-12 tháng

• GĐ IV: không cắt được do di căn Sống

3-6 tháng

VII- XẾP LOẠI

• Xếp loại trước mổ dựa vào CT, MRI, SÂ

• CT xoắn ốc để KS tụy và mạch máu

quanh tụy => khả năng cắt tụy

• CT: xâm lấn sau FM, hạch thân tạng hay

VIII- ĐIỀU TRỊ TRIỆT CĂN:

VIII- CẮT TÁ-TỤY: PT WHIPPLE

PT Whipple: cắt tá-tụy

PT WHIPPLE: cắt tá-tụy

CẮT TÁ-TỤY: PT WHIPPLE

• Các mối nối của PT Whipple:

• Nối mỏm tụy-hỗng tràng, mỏm tụy-dạ dày

• Nối OMC-hỗng tràng

• Nối vị-tràng

• Dẫn lưu

Nối OMC-hỗng tràng Nối tụy-hỗng tràng

CÁC MIỆNG NỐI SAU CẮT TÁ-TỤY

IX- BIẾN CHỨNG CẮT TÁ-TỤY:

• Chậm thoát lưu dạ dày: 15-40%, vài tuần

• Ít BC tụy nội tiết

XI- Phẫu thuật tạm:

NỐI OMC-HỖNG TRÀNG ROUX-EN-Y

XII- ĐIỀU TRỊ TẠM KHÔNG PT:

• Đặt stent qua ERCP

• Đặt stent qua hẹp tá tràng ( không được

=> mổ)

• Mục đích: giảm vàng da, trị tắc tá tràng, giảm đau

• Sinh thiết kim qua CT, SÂ, SÂ nội soi…để

có GPB để hóa trị

• Đau: thuốc giảm đau, blốc TK nội tạng

ERCP đặt stent OMC