Luận văn thạc sĩ Vấn đề sử dụng chất liệu đa phương tiện cho phát thanh trên Internet ở Việt Nam hiện nay

MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Hơn một thập kỉ nay, mạng Internet đã trở thành phương tiện truyền thông đại chúng thông dụng khắp thế giới. Đây là một loại hình truyền thông đa phương tiện, sử dụng cả ngôn ngữ văn tự và phi văn tự để phục vụ nhu cầu thông tin của công chúng. Sự xuất hiện và ngày càng lan tỏa mạnh mẽ của Internet đã tạo nên những thay đổi lớn trong đời sống báo chí Việt Nam. Từ đây hình thành nên cuộc cạnh tranh khá thú vị, đầy kịch tính giữa báo hình, báo nói, báo in và báo mạng điện tử. Tuy vậy, có thể nói, giữa thời đại bùng nổ thông tin và sự cạnh tranh thông tin quyết liệt giữa các loại hình báo chí, thì phát thanh vẫn đứng vững trước những thách thức mang tính tất yếu của sự phát triển. Ở Việt Nam, có nhiều lý do để loại hình báo phát thanh giữ được vị thế của mình, trong đó có tình cảm của hàng triệu người nghe vì những chương trình trên làn sóng phát thanh đã “ngấm vào máu” bao thế hệ. Nhưng trên hết, sự tìm tòi, sáng tạo và mạnh dạn áp dụng những hướng đi mới chính là yếu tố then chốt để phát thanh khẳng định được thế mạnh của mình. Phát thanh hiện đại không tự nảy sinh mà là sự kế thừa và phát triển của phát thanh truyền thống. Đó là sự thay đổi phương thức trong sản xuất các chương trình phát thanh cho phù hợp với tình hình mới và đáp ứng nhu cầu của công chúng. Sự thay đổi của phương thức sản xuất không chỉ dựa trên nền tảng của công nghệ, kỹ thuật mới mà còn đòi hỏi kỹ năng mới để tạo ra được chất lượng nội dung và hình thức mới và qua đó có thể hình thành công chúng mới… Và một trong những xu hướng của phát thanh hiện đại đang bắt đầu hình thành và phát triển ở Việt Nam phát thanh trên mạng Internet với việc sử dụng các chất liệu đa phương tiện. Theo nghiên cứu của Edison Research, ở Mỹ, trong 6 năm (từ năm 2008 đến 2014), số thính giả (độ tuổi từ 12 trở lên) nghe Phát trên Internet hàng tuần tăng gấp gần 3 lần (từ 16% của năm 2008 lên 36% của năm 2014). Đồng thời, thời lượng trung bình mà mỗi thính giả dành để nghe phát thanh trên Internet mỗi tuần tăng hơn 2 lần (từ 6 tiếng 14 phút của năm 2008 lên 13 tiếng 19 phút của năm 2014). Trong buổi trò chuyện với những nhà báo quốc tế thăm Thụy Điển vào Tháng 8 năm 2014, ông Petersson - Giám đốc phân tích và truyền thông của Đài Phát thanh Thụy Điển Sveriges Radio (SR) cho biết: Đài phát thanh Thụy Điển, hay còn gọi là Sveriges Radio (SR) là một trong những cơ quan có ảnh hưởng lớn nhất ở Thụy Điển, có số lượng người nghe lớn nhất ở đất nước Bắc Âu này, hơn cả đài truyền hình Thụy Điển (SVT) và vượt xa số lượng độc giả của các tờ báo lá cải lớn nhất nước. Tuy vậy, SR cũng đang đứng trước sức ép của cạnh tranh và thách thức của những xu hướng mới của thời đại, cũng như của công nghệ mới thay đổi hàng ngày hàng giờ trên thế giới. Ông Petersson nói: “Những năm gần đây, mỗi năm đài chúng tôi mất khoảng 2% số lượng người nghe với các kênh phát thanh truyền thống. Bù lại, số lượng người nghe SR trên các kênh trực tuyến (online) lại đang có mức gia tăng khá mạnh”. Xu hướng người nghe đài trên các thiết bị cầm tay như điện thoại thông minh (smartphone), máy tính bảng (tablet) đang tăng trưởng một cách rõ rệt, và đó là một xu hướng rõ ràng, khó có thể đảo ngược. Cũng theo ông Petersson, số lượng người nghe đài trên các kênh online hiện đạt con số khoảng 1,4 triệu người nghe/tuần trong tổng số 5 triệu thính giả/ngày của toàn bộ Đài Phát thanh Thụy Điển. Ở Việt Nam, mở đầu xu hướng phát thanh trên Internet là VOVNews – tờ báo tiên phong ở Việt Nam triển khai đưa chương trình phát thanh lên trang web. Đến nay, số website có âm thanh trên mạng Internet của Việt Nam đa dạng hơn trước. Hầu hết các trang báo mạng đều có sử dụng âm thanh để minh họa cho các tác phẩm. Hầu hết các website của các Đài PT-TH đều tiếp sóng phát thanh trực tiếp, và đăng tải lại các chương trình đã phát sóng để thính giả có thể nghe lại… VOVNews cùng một số website và trang báo mạng khác bắt đầu sản xuất những tác phẩm phát thanh dành cho công chúng Internet, mang những đặc trưng của báo chí trên mạng. Và từ đây, các chất liệu đa phương tiện bắt đầu được sử dụng trong những tác phẩm phát thanh. Những tác phẩm phát thanh, không chỉ đơn thuần là “bản sao” của phát thanh trên sóng điện, không chỉ là sự mã hóa âm thanh để đăng tải lên Internet, mà các tác giả đã sử dụng thêm các chất liệu ngôn ngữ khác như chữ viết, hình ảnh…để bổ sung thông tin, bên cạnh việc sử dụng âm thanh tổng hợp như phát thanh truyền thống… Đến nay, có thể kể tên một số website có những tác phẩm phát thanh có sử dụng chất liệu đa phương tiện được công chúng quan tâm như: vov.vn (chuyên mục nghe – nhìn), radiovietnam.vn, tuoitre.vn (chuyên mục Tuổi trẻ audio), tinngan.vn… Tuy nhiên quanh vấn đề này vẫn còn nhiều tranh cãi cần giải quyết. Hiện nay tồn tại song song nhiều quan niệm: Nhiều người cho rằng phát thanh đã có sử dụng chất liệu phương tiện chính là báo mạng điện tử. Và phát thanh trên Internet là tiếp sóng lại các chương trình phát thanh trên sóng FM. Rõ ràng, hiện còn những khoảng trống lý thuyết cần được lấp đầy. Trên thực tế, những nhà báo làm các tác phẩm phát thanh có sử dụng chất liệu đa phương tiện trong thời gian qua, cũng chưa được trang bị kiến thức, kĩ năng về lĩnh vực này, và chủ yếu làm dựa trên những kinh nghiệm cá nhân. Vì vậy, với luận văn đề tài “Vấn đề sử dụng chất liệu đa phương tiện cho báo phát thanh trên mạng Internet ở Việt Nam hiện nay”, tác giả tập trung làm rõ các chất liệu đa phương tiện của báo phát thanh hiện nay, phân biệt phát thanh có sử dụng chất liệu đa phương tiện với các loại hình báo chí khác, và chỉ ra những đặc điểm đa phương tiện của phát thanh ở Việt Nam. Từ đó, dự đoán về triển vọng của phát thanh có sử dụng chất liệu đa phương tiện ở Việt Nam và đề xuất một số giải pháp giúp loại hình phát thanh mới này có thể phát triển và có sức hút với công chúng.

nổ thông tin và sự cạnh tranh thông tin quyết liệt giữa các loại hình báo chí,thì phát thanh vẫn đứng vững trước những thách thức mang tính tất yếu của

sự phát triển Ở Việt Nam, có nhiều lý do để loại hình báo phát thanh giữđược vị thế của mình, trong đó có tình cảm của hàng triệu người nghe vìnhững chương trình trên làn sóng phát thanh đã “ngấm vào máu” bao thế hệ.Nhưng trên hết, sự tìm tòi, sáng tạo và mạnh dạn áp dụng những hướng đimới chính là yếu tố then chốt để phát thanh khẳng định được thế mạnh củamình

Phát thanh hiện đại không tự nảy sinh mà là sự kế thừa và phát triểncủa phát thanh truyền thống Đó là sự thay đổi phương thức trong sản xuấtcác chương trình phát thanh cho phù hợp với tình hình mới và đáp ứng nhucầu của công chúng Sự thay đổi của phương thức sản xuất không chỉ dựa trênnền tảng của công nghệ, kỹ thuật mới mà còn đòi hỏi kỹ năng mới để tạo rađược chất lượng nội dung và hình thức mới và qua đó có thể hình thành côngchúng mới… Và một trong những xu hướng của phát thanh hiện đại đang bắtđầu hình thành và phát triển ở Việt Nam phát thanh trên mạng Internet vớiviệc sử dụng các chất liệu đa phương tiện

Theo nghiên cứu của Edison Research, ở Mỹ, trong 6 năm (từ năm

2008 đến 2014), số thính giả (độ tuổi từ 12 trở lên) nghe Phát trên Internet

hàng tuần tăng gấp gần 3 lần (từ 16% của năm 2008 lên 36% của năm 2014).Đồng thời, thời lượng trung bình mà mỗi thính giả dành để nghe phát thanhtrên Internet mỗi tuần tăng hơn 2 lần (từ 6 tiếng 14 phút của năm 2008 lên 13tiếng 19 phút của năm 2014).

Trong buổi trò chuyện với những nhà báo quốc tế thăm Thụy Điển vàoTháng 8 năm 2014, ông Petersson - Giám đốc phân tích và truyền thông củaĐài Phát thanh Thụy Điển Sveriges Radio (SR) cho biết: Đài phát thanh ThụyĐiển, hay còn gọi là Sveriges Radio (SR) là một trong những cơ quan có ảnhhưởng lớn nhất ở Thụy Điển, có số lượng người nghe lớn nhất ở đất nước Bắc

Âu này, hơn cả đài truyền hình Thụy Điển (SVT) và vượt xa số lượng độc giảcủa các tờ báo lá cải lớn nhất nước Tuy vậy, SR cũng đang đứng trước sức épcủa cạnh tranh và thách thức của những xu hướng mới của thời đại, cũng nhưcủa công nghệ mới thay đổi hàng ngày hàng giờ trên thế giới Ông Peterssonnói: “Những năm gần đây, mỗi năm đài chúng tôi mất khoảng 2% số lượngngười nghe với các kênh phát thanh truyền thống Bù lại, số lượng người nghe

SR trên các kênh trực tuyến (online) lại đang có mức gia tăng khá mạnh” Xuhướng người nghe đài trên các thiết bị cầm tay như điện thoại thông minh(smartphone), máy tính bảng (tablet) đang tăng trưởng một cách rõ rệt, và đó

là một xu hướng rõ ràng, khó có thể đảo ngược Cũng theo ông Petersson, sốlượng người nghe đài trên các kênh online hiện đạt con số khoảng 1,4 triệungười nghe/tuần trong tổng số 5 triệu thính giả/ngày của toàn bộ Đài Phátthanh Thụy Điển.1

Ở Việt Nam, mở đầu xu hướng phát thanh trên Internet là VOVNews –

tờ báo tiên phong ở Việt Nam triển khai đưa chương trình phát thanh lên trangweb Đến nay, số website có âm thanh trên mạng Internet của Việt Nam đadạng hơn trước Hầu hết các trang báo mạng đều có sử dụng âm thanh đểminh họa cho các tác phẩm Hầu hết các website của các Đài PT-TH đều tiếp

1 Thanh Hà, Bí quyết thành công của Đài Phát thanh Thụy Điển, Báo Doanh nhân Sài Gòn điện tử,

02/09/2014, http://www.doanhnhansaigon.vn

sóng phát thanh trực tiếp, và đăng tải lại các chương trình đã phát sóng đểthính giả có thể nghe lại… VOVNews cùng một số website và trang báomạng khác bắt đầu sản xuất những tác phẩm phát thanh dành cho công chúngInternet, mang những đặc trưng của báo chí trên mạng Và từ đây, các chấtliệu đa phương tiện bắt đầu được sử dụng trong những tác phẩm phát thanh.Những tác phẩm phát thanh, không chỉ đơn thuần là “bản sao” của phát thanhtrên sóng điện, không chỉ là sự mã hóa âm thanh để đăng tải lên Internet, màcác tác giả đã sử dụng thêm các chất liệu ngôn ngữ khác như chữ viết, hìnhảnh…để bổ sung thông tin, bên cạnh việc sử dụng âm thanh tổng hợp nhưphát thanh truyền thống… Đến nay, có thể kể tên một số website có nhữngtác phẩm phát thanh có sử dụng chất liệu đa phương tiện được công chúngquan tâm như: vov.vn (chuyên mục nghe – nhìn), radiovietnam.vn, tuoitre.vn(chuyên mục Tuổi trẻ audio), tinngan.vn…

Tuy nhiên quanh vấn đề này vẫn còn nhiều tranh cãi cần giải quyết Hiệnnay tồn tại song song nhiều quan niệm: Nhiều người cho rằng phát thanh đã có

sử dụng chất liệu phương tiện chính là báo mạng điện tử Và phát thanh trênInternet là tiếp sóng lại các chương trình phát thanh trên sóng FM Rõ ràng, hiệncòn những khoảng trống lý thuyết cần được lấp đầy

Trên thực tế, những nhà báo làm các tác phẩm phát thanh có sử dụng chấtliệu đa phương tiện trong thời gian qua, cũng chưa được trang bị kiến thức, kĩnăng về lĩnh vực này, và chủ yếu làm dựa trên những kinh nghiệm cá nhân

Vì vậy, với luận văn đề tài “Vấn đề sử dụng chất liệu đa phương tiệncho báo phát thanh trên mạng Internet ở Việt Nam hiện nay”, tác giả tập trunglàm rõ các chất liệu đa phương tiện của báo phát thanh hiện nay, phân biệtphát thanh có sử dụng chất liệu đa phương tiện với các loại hình báo chí khác,

và chỉ ra những đặc điểm đa phương tiện của phát thanh ở Việt Nam Từ đó,

dự đoán về triển vọng của phát thanh có sử dụng chất liệu đa phương tiện ởViệt Nam và đề xuất một số giải pháp giúp loại hình phát thanh mới này cóthể phát triển và có sức hút với công chúng

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đề tài

Ở Việt Nam, việc sử dụng chất liệu đa phương tiện cho báo phát thanhmới bắt đầu hình thành và còn là khái niệm mới mẻ đối với nhiều người Theonghiên cứu của tác giả, tính đến thời điểm hiện nay, chưa có công trình khoahọc hoàn chỉnh nào nghiên cứu trực tiếp về vấn đề này ở Việt Nam

Tuy nhiên, hiện cũng có một số công trình nghiên cứu liên quan gián tiếpđến những khía cạnh của đề tài, đó là cơ sở rất quan trọng cho tác giả nghiêncứu lĩnh vực này Những công trình nghiên cứu đó là: Những giáo trình vànhững bài viết chuyên sâu đề cập đến một phương thức đưa tin đa phươngtiện; những luận văn, luận án nghiên cứu về báo phát thanh, và phát thanhtrên Internet Những kết quả nghiên cứu này đã giúp cho tác giả có cơ sở và

kế thừa trong quá trình triển khai đề tài luận văn

Có thể kể ra một số công trình tiêu biểu như:

- Ở Việt Nam:

+ Cuốn sách “Báo mạng điện tử - những vấn đề cơ bản” của TS.NguyễnThị Trường Giang phân tích khả năng đa phương tiện trong đặc trưng của báochí trực tuyến

+ Luận văn Thạc sĩ “Cách thức đưa tin đa phương tiện trên báo mạngđiện tử ở Việt Nam hiện nay” của tác giả Phạm Thị Hồng, 2010, Học việnBáo chí và Tuyên truyền

+ Luận văn Thạc sĩ “Một số vấn đề ngôn ngữ phát thanh trên mạngInternet” của tác giả Vũ Thị Hạnh, 2004, Học viện Báo chí và Tuyên truyền.+ Luận văn Thạc sĩ “Ngôn ngữ báo chí Internet” của tác giả Phạm Thu

An, Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn

+ Luận văn thạc sĩ “Ứng dụng truyền thông đa phương tiện trên báo trựctuyến của các cơ quan phát thanh, truyền hình”, của tác giả Trần Thị ThuýBình, 2005, ĐH Khoa học Xã hội và Nhân văn

+ Luận văn thạc sĩ “Truyền thông đa phương tiện trên Internet xu thế củatruyền thông hiện đại” của tác giả Nguyễn Xuân Hương, ĐH Khoa học Xãhội và Nhân văn

+ Bài nghiên cứu “Xu thế báo chí đa phương tiện thời truyền thông hộitụ” của TS Nguyễn Thị Trường Giang, đăng trong kỷ yếu hội thảo Khoa học

“Sự vận động, phát triển của báo chí, truyền thông trong thời kỳ hội tụ truyềnthông, tích hợp phương tiện”, Học viện Báo chí và Tuyên truyền, 2013

Tất cả những tài liệu trên là nguồn tư liệu cho tác giả tham khảo để xâydựng khung lý thuyết đặt nền tảng cho vấn đề nghiên cứu Tuy nhiên, các nhàkhoa học, nhà báo, mới chỉ đề cập tới những vấn đề của truyền thông đaphương tiện nói chung, và tính đa phương tiện của báo mạng điện tử, hoặcngôn ngữ của báo chí đa phương tiện, qua những công trình, bài viết nhỏ lẻ,chưa đi sâu nghiên cứu, chưa có hệ thống lý luận thống nhất về vấn đề sửdụng chất liệu đa phương tiện của phát thanh ở Việt Nam

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu, khảo sát các tác phẩm phát thanh có tính đa

phương tiện trên các website radiovietnam.vn, tuoitre,vn, và tinngan.vn, tác

giả đưa ra một cái nhìn tổng thể và toàn diện về việc sử dụng chất liệu đaphương tiện của phát thanh ở Việt Nam, những ưu điểm và hạn chế, phân biệtcác tác phẩm phát thanh có sử dụng chất liệu đa phương tiện với phát thanh

truyền thống, và báo mạng điện tử Từ đó, tác giả đề xuất một số thể loại, đềtài phù hợp với hình thức Phát thanh có sử dụng chất liệu đa phương tiện, một

số cách thức tổ chức sản xuất nâng cao hiệu quả tác động của các tác phẩmphát thanh có sử dụng chất liệu đa phương tiện ở Việt Nam

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, tác giả xác định những nhiệm vụ sau:

Thứ nhất: xác định cơ sở lý thuyết về phương thức thông tin đa phương

tiện và vấn đề sử dụng chất liệu đa phương tiện của phát thanh

Thứ hai, khảo sát và phân tích thực trạng việc sử dụng các chất liệu đa

phương tiện của các tác phẩm phát thanh trên Internet, rút ra những đặc điểm

về nội dung và hình thức của các tác phẩm phát thanh có sử dụng chất liệu đaphương tiện ở Việt Nam Từ đó so sánh những ưu thế, hạn chế của loại hìnhphát thanh này với phát thanh truyền thống

Thứ ba, đề xuất các giải pháp hiệu quả, sát thực, khả thi để phát huy

những mặt tích cực của việc sử dụng chất liệu đa phương tiện cho phát thanh

ở Việt Nam, để loại hình phát thanh mới này thực sự có sức cuốn hút vớithính giả

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các tác phẩm phát thanh trênInternet có sử dụng chất liệu đa phương tiện

- Đối tượng khảo sát là: trang radiovietnam.vn, chuyên mục Tuổi trẻMedia - báo tuoitre.vn, trang tinngan.vn (radio) Nếu như radiovietnam.vn làmột trang tin đa phương tiện của đài phát thanh quốc gia, thì Tuổi trẻ Medialại là của một cơ quan báo chí, vốn xuất phát và nổi tiếng với loại hình báo in,giờ đây mở rộng thêm loại hình phát thanh, và Radio tinngan,vn lại là trangtin của viettel, hoạt động như một cơ quan truyền thông tư nhân Với việc lựachọn ba đối tượng này, tác giả mong muốn qua quá trình phân tích, sẽ so sánh

và rút ra được những ưu nhược điểm của phát thanh trên Internet ở từng trang

Từ đó sẽ có cái nhìn tổng quan về các mô hình, phương thức sản xuất các tácphẩm phát thanh trên Internet.

- Thời gian khảo sát từ tháng 2 đến hết tháng 7 năm 2014 Đây là khoảngthời gian sau Tết Nguyên đán 2014, một số trang tin có những thay đổi vềgiao diện, cách thức đưa tin, tần suất và số lượng các tin bài Tác giả mongmuốn tiếp cận được những cách làm mới nhất ở các cơ quan báo chí thôngqua việc lựa chọn thời gian khảo sát này

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp luận

Đề tài được thực hiện trên nền tảng khoa học lý luận của chủ nghĩa Mác– Lê Nin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng ta về báo chí nóichung, các xu hướng phát triển của báo chí nói riêng, các lý thuyết về truyềnthông, truyền thông mới

5.2 Phương pháp nghiên cứu công cụ

Các phương pháp cụ thể được áp dụng trong đề tài là:

- Phương pháp nghiên cứu tài liệu

Thông qua việc tìm kiếm và tập hợp tài liệu từ nhiều nguồn khác nhau,tác giả làm rõ lý luận về vấn đề sử dụng chất liệu đa phương tiện của báo phátthanh Phương pháp này được sử dụng chủ yếu trong chương 1 – chương tạolập cơ sở lý luận và thực tiễn, làm điểm tựa để khảo sát trong chương 2

- Phương pháp phân tích, tổng hợp, đánh giá

Được dùng để nhận diện, phân tích thực trạng vấn đề sử dụng chất liệu

đa phương tiện của phát thanh ở Việt Nam, rút ra những ưu điểm, hạn chế.Phương pháp này được sử dụng chủ yếu ở chương 2

- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi (an-két):

Phương pháp này được sử dụng nhằm mục đích thu nhận các nhận xét,đánh giá, và nhu cầu của thính giả về việc sử dụng chất liệu đa phương tiệncủa phát thanh ở Việt Nam Đồng thời tìm hiểu thực trạng sử dụng các chất

liệu đa phương tiện của các phóng viên ở chính những cơ quan báo chí trongdiện khảo sát, làm cơ sở để đánh giá vấn đề này, phục vụ nội dung chương 2.

Tác giả đã thực hiện cuộc khảo sát với hai nhóm đối tượng:

Thứ nhất: với công chúng của phát thanh trên Internet, tác giả thiết kếbảng hỏi với 11 câu hỏi nhằm mục đích tìm hiểu sự nhu cầu và đánh giá củacông chúng về các chất liệu đa phương tiện (chữ viết, hình ảnh, audio, video,

đồ họa, các chương trình tương tác…) được sử dụng cho phát thanh trên

Internet, đặc biệt trên ba trang radiovietnam.vn, Tuổi trẻ Media, và Radio

tinngan.vn Tác giả đã phát ra 200 phiếu hỏi, với nhóm đối tượng trong độ

tuổi từ 15 đến 35 (Dựa trên báo cáo tổng quan về Internet tại Việt Nam năm

2011, có hơn 70% số người sử dụng Internet nằm trong độ tuổi này)

Thứ 2: Tác giả thực hiện khảo sát 40 phóng viên, biên tập viên đanglàm phát thanh trên Internet ở các cơ quan trên Phiếu khảo sát gồm 10 câuhỏi nhằm mục đích tìm hiểu những khó khăn, thuận lợi trong quá trình thựchiện các tác phẩm phát thanh sử dụng các chất liệu đa phương tiện Đồngthời, tìm hiểu đánh giá của các phóng viên về sự hấp dẫn, triển vọng, cũngnhư cách thức sản xuất các tác phẩm phát thanh này

phương tiện Tiến hành 3 phỏng vấn với các đối tượng là lãnh đạo thuộc các

cơ quan báo chí thuộc diện khảo sát

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận

- Vấn đề sử dụng chất liệu đa phương tiện cho phát thanh ở Việt Nam làvấn đề còn mới Vì vậy, chưa có nhiều công trình nghiên cứu, tổng kết thựctiễn để đúc rút ra thành lý luận Đây là một trở ngại cho việc nghiên cứu, học tập

và phát triển hình thức thông tin này theo hướng chuyên nghiệp ở Việt Nam Với

đề tài này, từ việc tìm hiểu, phân tích thực trạng, tác giả sẽ đưa ra những căn cứxác đáng mang tính khoa học về vấn đề sử dụng chất liệu đa phương tiện củaphát thanh, những ưu điểm, hạn chế và triển vọng của loại hình phát thanh này.Trên cơ sở nghiên cứu thực tế các tác phẩm để hình thành nền tảng lý luận vềphát thanh sử dụng chất liệu đa phương tiện ở Việt Nam

- Đối với các nhà lãnh đạo cơ quan báo chí, nhà quản lý báo chí: Việc dựbáo triển vọng của phát thanh có sử dụng chất liệu đa phương tiện ở ViệtNam, và đề xuất các giải pháp phát triển sẽ giúp cho các nhà quản lý hoạchđịnh chính sách hợp lý và tìm ra con đường phát triển đúng đắn cho ngànhphát thanh nói chung và phát thanh có sử dụng chất liệu đa phương tiện nóiriêng, trong bối cảnh sự phát triển đa phương tiện là tất yếu trong xu thếtruyền thông hiện nay Và trong tương lai, chất liệu đa phương tiện sẽ có thểđược sử dụng rộng rãi trong ngành phát thanh ở nước ta, không chỉ ở Đàiquốc gia, mà cả các đài tỉnh, các trang báo mạng, các cơ quan truyền thông…

- Đối với công tác nghiên cứu, giảng dạy báo chí ở Việt Nam hiện nay,những kết quả nghiên cứu của luận văn cũng sẽ là những tài liệu tham khảohữu ích cả về lý luận lẫn thực tiễn

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Trong luận văn, tác giả mạnh dạn đề xuất một số biện pháp phát triểnviệc sử dụng chất liệu đa phương tiện của phát thanh ở Việt Nam, và một số

biện pháp nâng cao chất lượng nội dung hình thức của các tác phẩm phátthanh có sử dụng chất liệu đa phương tiện, mong muốn góp phần phát triểnloại hình này ở Việt Nam chuyên nghiệp và có hiệu quả Đây có thể sẽ là tàiliệu hữu ích cho các nhà lãnh đạo cơ quan báo chí, nhà báo…

- Luận văn cũng sẽ là tài liệu tham khảo cho việc đào tạo đội ngũ cán bộlãnh đạo, phóng viên báo chí tính chuyên nghiệp, đáp ứng xu thế truyền thông

đa phương tiện ở nước ta nói chung và đa phương tiện trong báo phát thanhnói riêng

- Với bản thân tác giả, quá trình hoàn thành công trình nghiên cứu này là

sự vận dụng hệ thống lý luận đã được tiếp thu trong cả khóa học để nghiêncứu một hiện tượng cụ thể Đó cũng là quá trình tự hoàn thiện thêm vềphương diện lý thuyết về một phương thức phát thanh hiện đại, tạo cơ sở chohoạt động báo chí của bản thân về sau

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, Mục lục, Tài liệu tham khảo và Phụ lục,Luận văn có kết cấu gốm 3 chương:

Chương 1: Chất liệu đa phương tiện cho phát thanh trên Internet –

Những vấn đề lý luận và thực tiễn

Chương 2: Thực trạng sử dụng chất liệu đa phương tiện cho phát thanh

trên Internet ở Việt Nam hiện nay

Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng sử dụng chất liệu đa phương

tiện cho phát thanh trên Internet ở Việt Nam

CHƯƠNG 1 CHẤT LIỆU ĐA PHƯƠNG TIỆN CHO PHÁT THANH

TRÊN MẠNG INTERNET – NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN

VÀ THỰC TIỄN 1.1 Một số khái niệm cơ bản

1.1.1 Đa phương tiện

1.1.1.1 Lịch sử và khái niệm Đa phương tiện

Thuật ngữ ĐPT xuất hiện khoảng giữa thế kỉ XX, xuất phát từ cụm từ

“Multimedia” trong tiếng Anh Theo từ vựng Tiếng Anh: “Media” là phươngtiện, “Multi” là nhiều Multimedia là sản phẩm được tạo ra để “chạy” trênnhiều thiết bị đầu cuối khác nhau (đa phương tiện)

Thuật ngữ này có thể được sử dụng như một danh từ (một phương tiệnvới nhiều hình thức nội dung) hoặc như một tính từ để mô tả một phương tiện

có nhiều hình thức nội dung

Đa phương tiện được sử dụng mang ý nghĩa tương phản với phươngtiện truyền thông sử dụng chỉ máy tính thô sơ để hiển thị như chỉ văn bảnhoặc các dạng thức truyền thống của in ấn hoặc tài liệu sản xuất thủ công Đaphương tiện bao gồm sự kết hợp văn bản (text), âm thanh (audio), ảnh tĩnh,hình ảnh động, video, link hoặc các dạng nội dung

Năm 1965, cụm từ này được sử dụng để miêu tả một buổi trình diễnđặc biệt có tên “Exploding Plastic Inevetable” – buổi biểu diễn đầu tiên có sựkết hợp của nhạc rock, chiếu bóng, ánh sáng và trình diễn nghệ thuật Sau đócụm từ này được sử dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực với nhiều ý nghĩa khácnhau Khoảng cuối thập niên 70 của thế kỉ XX, nó được dùng để chỉ nhữngtrình chiếu slide trên máy chiếu có kết hợp với âm thanh [10, tr.103]

Một trong những mốc quan trọng đánh dấu sự xuất hiện của tính đaphương tiện trên báo mạng điện tử là sự ra đời của world wide web vào năm

1992 Với khởi đầu là những trang web đơn giản được viết bằng ngôn ngữsiêu văn bản HTML (HyperText Markup Language), sự phát triển nhanhchóng của công nghệ và thế giới lập trình đã giúp số lượng các “phương tiện”được tích hợp trên các trang web ngày càng phong phú và đa dạng Đó là :Văn bản (text), hình ảnh tĩnh (still image), hình ảnh động (animation), đồ họa(graphic), âm thanh (audio), video, và các chương trình tương tác (interativeprograms) [15, tr.104]

PGS.TS Đỗ Trung Tuấn – Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông

định nghĩa : “Đa phương tiện là kỹ thuật mô phỏng và sử dụng đồng thời nhiều

dạng phương tiện chuyển hóa thông tin và các tác phẩm từ các kỹ thuật đó.”

[40, tr.5]

Các sản phẩm đa phương tiện, sau khi được tạo ra có thể chạy trên máy

vi tính cá nhân (PC), chạy trên máy tính bảng/ điện thoại di động thông minh,trên tivi… và được thưởng thức bởi tất cả mọi người có sử dụng các thiết bịkhác có trang bị màn hình hiển thị đơn lẻ hoặc thông qua Internet Đó có thể

là một bảng hiệu quảng cáo đẹp, một đoạn âm thanh sống động, một bannernhấp nháy trên nền một website, hoặc một clip quảng cáo cho một sản phẩm,một trò chơi trên mạng, một phim hoạt hình 3D vv… Đa số các sản phẩm đaphương tiện là sản phẩm thuộc lĩnh vực truyền thông Vì vậy thuật ngữ “đaphương tiện” hay gắn liền với “truyền thông”

ĐPT trong truyền thông cũng được định nghĩa dưới nhiều góc độkhác nhau.

Tiến sĩ Mark Deuze2 đưa ra cách định nghĩa về TTĐPT:

Trước hết, TTĐPT giống như trình bày một bài báo hoàn chỉnh trênmột trang web, có sử dụng hai hoặc nhiều dạng truyền thông (không giới hạndạng truyền thông) như là các từ ngữ được dùng thường xuyên trong ngônngữ nói và viết, âm nhạc, hình ảnh động và tĩnh, hình họa đồ thị, yếu tố tươngtác hoặc siêu văn bản)

Thứ hai, TTĐPT như một sự trình bày bài báo tích hợp (mặc dù khôngnhất thiết đòi hỏi sự tích hợp) thông qua dạng truyền thông khác (không giớihạn dạng truyền thông) như là một trang web, thư điện tử, SMS, MMS, phátthanh, truyền hình hoặc cung cấp thông tin qua báo, tạp chí (tích hợp truyềnthông theo bề ngang)

Như vậy, định nghĩa của Mark Dueze nhấn mạnh đến sự hội tụ cácdạng truyền thông và đề cập đến sự liên quan giữa tính TTĐPT và hai đặcđiểm cơ bản của báo chí trực tuyến (tính tương tác và tính siêu văn bản).Chúng ta có thể hiểu một sản phẩm truyền thông sử dụng hai dạng truyềnthông trở lên được gọi là một sản phẩm truyền thông đa phương tiện Sử dụngcàng nhiều dạng truyền thông trong một bài báo thì sản phẩm báo chí càngkhai thác tốt thế mạnh trình bày thông tin của mỗi dạng truyền thông và giúpngười dùng nắm bắt thông tin tốt hơn

Trong khi đó, Từ điển phim và ảnh kĩ thuật số (2005) nhận định,

TTĐPT được định nghĩa là việc sử dụng nhiều dạng truyền thông khác nhau trong cùng một sản phẩm truyền thông Nói cách khác, một sản phẩm TTĐPT

có thể được hiểu ngắn gọn như một trình diễn slide (trình diễn các hình ảnh trên máy tính – người viết) được gắn với phần nhạc minh họa, các đồ họa, bài text, âm thanh hoặc hình ảnh động, hoặc thậm chí bao gồm các bộ phim

2 Bài “Báo chí TTĐPT là gì?” (What is Multimedia Journalism?), Tạp chí Nghiên cứu báo chí

(Jounalism Studies) (quyển 5, số 2 năm 2004, trang 139-152)

có âm thanh và diễn viên trong đó… Bất cứ sản phẩm truyền thông nào sử dụng các yếu tố trên đều là các sản phẩm TTĐPT 3

Rõ ràng, TTĐPT được định nghĩa là việc sử dụng nhiều dạng truyềnthông khác nhau trong cùng một sản phẩm truyền thông (phần nhạc minh họa,các đồ họa, bài text, âm thanh hoặc hình ảnh động…) Điều này làm nên sựkhác biệt của sản phẩm TTĐPT so với các sản phẩm báo chí khác Nếu nhưbáo in chỉ có đồ họa, chữ viết, hình ảnh, phát thanh truyền thống sử dụng kĩthuật sóng điện từ chỉ có âm thanh tổng hợp (lời nói, tiếng động, âm nhạc);truyền hình chỉ có hình ảnh (động và tĩnh) và âm thanh, thì sản phẩm TTĐPThội tụ mọi tính chất của báo in, phát thanh, và truyền hình

Trên cơ sở phân tích các định nghĩa trên, chúng ta có thể hiểu TTĐPT

là sự kết hợp của ít nhất hai trong các phương tiện: ngôn ngữ viết, ảnh, video, âm thanh, thiết kế đồ họa và các phương thức tương tác khác trên trang web, nhằm truyền tải một câu chuyện/vấn đề một cách đa diện, mỗi hình thức thể hiện góp phần tạo nên câu chuyện thuyết phục và đầy đủ thông tin nhất.

1.1.1.2 Đặc điểm truyền thông đa phương tiện

Truyền thông đa phương tiện có một số đặc điểm nổi bật:

Thứ nhất, Truyền thông đa phương tiện gắn bó chặt chẽ với khoa học công nghệ

TTĐPT là sản phẩm của khoa học công nghệ Khoa học công nghệcàng phát triển, càng có nhiều dạng truyền thông mới ra đời, và TTĐPT cànggiàu chất liệu truyền tải thông tin Sự phát triển của khoa học công nghệ cũngnâng cao chất lượng của các chất liệu trong truyền thông đa phương tiện Vìgắn bó với khoa học công nghệ, nên các sản phẩm truyền thông đa phươngtiện cũng đòi hỏi người xem phải có trình độ công nghệ nhất định

Thứ hai, thông tin của truyền thông đa phương tiện là thông tin tầng lớp theo nhiều dạng truyền thông

3 http://photonotes.org/cgi-bin/entry.pl?id=Mutilmedia

Vì TTĐPT sử dụng tổng hợp các dạng truyền thông nên việc tận dụngthế mạnh của mỗi dạng truyền thông để thông tin đã khiến TTĐPT tạo nênthông tin tầng lớp, cung cấp một cái nhìn từ nhiều góc độ về các sự kiện, vấn

đề truyển tải Do đó, nó thỏa mãn nhiều hơn các nhu cầu và phù hợp vớinhiều mức trình độ của người truy cập Bên cạnh đó, thông tin không chỉ góigọn trong sự kiện hiện tại mà còn đặt trong mối liên hệ với thông tin quá khứ,thông tin của các sự kiện liên quan Có thể nói, TTĐPT đã phá vỡ giới hạnchuyển tải và tiếp nhận thông tin Thông tin tầng lớp cũng tạo nên môi trườngtương tác có chiều sâu cho công chúng

Thứ ba, truyền thông đa phương tiện đòi hỏi sự sáng tạo và hiểu biết của tập thể sản xuất.

TTĐPT đòi hỏi những người làm phải hiểu biết về nhiều công cụ để cóthể vận dụng, phối hợp sáng tạo các loại chất liệu trong quá trình truyền tảithông tin Vì các sản phẩm TTĐPT luôn sử dụng ít nhất hai dạng truyềnthông, nên nó cũng đòi hỏi những người làm đa năng Xu hướng tại các cơquan truyền thông hiện nay là hợp tác trong sản xuất các sản phẩm truyềnthông đa phương tiện Mỗi người thường có thế mạnh trong một dạng truyềnthông, sự kết hợp trí tuệ và kĩ năng tập thể sẽ cho ra những sản phẩm truyềnthông đa phương tiện chất lượng cao, có sức hấp dẫn lớn

Thứ tư, các sản phẩm truyền thông đa phương tiện có khả năng cá nhân hóa ở mức độ cao

Nhờ việc đưa ra nhiều lựa chọn cùng một lúc cho người truy cập, cácsản phẩm TTĐPT giúp người truy cập làm chủ quá trình tiếp nhận thông tincủa mình Từ đó họ tiếp nhận thông điệp tốt hơn TTĐPT trao cho nhà báocác công cụ cần thiết để nhà báo sáng tạo không gian theo khả năng của mình

và trao cho công chúng quyền tái tạo không gian theo nhu cầu của mình Cácnhà báo sắp xếp thông tin theo mạch mà họ cho là hợp lý và người truy cậphoàn toàn có quyền quyết định theo mạch thông tin của nhà báo hoặc theo trật

tự thông tin mà họ ưa thích

Tóm lại, TTĐPT là việc trình diễn thông tin dưới nhiều dạng truyền

thông khác nhau (audio, video, tranh ảnh, đồ họa, văn bản…) trên cơ sở khaithác thế mạnh của từng dạng truyền thông Việc trình diễn thông tin phụthuộc vào chủ quan của người làm báo, những người xem hoàn toàn chủ độngtái tạo thông tin ý muốn của mình Các sản phẩm TTĐPT thường có mặt trênbáo chí trực tuyến và công chúng có thể xem đi xem lại thông tin nhiều lần

1.1.2 Chất liệu đa phương tiện

Các chất liệu đa phương tiện có thể hiểu chính là các thành phần củatruyền thông đa phương tiện Đó là văn bản/chữ viết (text), âm thanh (audio),hình ảnh tĩnh (still image), hình ảnh động (animation image), video, đồ họa(graphic), và các chương trình tương tác (interactive programs)

Thông thường, văn bản được sử dụng khi nhà báo không thể truyềnthông tin qua ảnh, video, audio hoặc đồ họa… Bởi bản thân văn bản có khảnăng truyền tải đầy đủ và trọn vẹn những nội dung thông điệp Văn bản thườngthể hiện nội dung chính, dẫn dắt bài báo, miêu tả một tiến trình, hoặc cung cấpthông tin đầu tiên về một sự kiện, có thể kết nối với các bức ảnh, đồ họa đểtăng tính hấp dẫn, chân thực của thông tin Ngoài ra, văn bản còn được dùng đểchú thích, bổ trợ, làm rõ thông tin cho các đoạn video, hình ảnh, đồ họa…

1.1.2.2 Ảnh tĩnh (still image)

Hình ảnh tĩnh bao gồm ảnh chụp và hình họa

Ảnh tĩnh có vai trò quan trọng trong các tác phẩm báo chí nói riêng vàcác sản phẩm truyền thông nói chung Bởi vì những bức ảnh tĩnh làm nổi bậtcảm xúc, đối với người xem Và những cảm xúc này ở lại lâu hơn trong tâmtrí bạn đọc

Đối với người đọc, việc tiếp nhận thông tin qua hình ảnh sẽ nhanhchóng, dễ dàng, hấp dẫn hơn qua chữ viết Những bức ảnh được kết hợp vớiaudio hoặc chữ viết không chỉ làm tăng giá trị, tính xác thực của thông tin, màcòn thu hút người đọc, giúp mắt người xem nghỉ ngơi, thư giãn, đặc biệt trongnhững bài viết dài

(Hình ảnh trên báo Vietnamnet ngày 15/10/2014)

Ảnh thường được lưu ở dạng JPEG (là định dạng nén ảnh kỹ thuật sốphổ biến hiện nay bên cạnh một số chuẩn khác như Bitmap, TIFF hoặcGIF…) và có các chú thích đi kèm Dung lượng và số lượng ảnh tác động lớnđến tốc độ tải trang Vì vậy trong quá trình sử dụng ảnh cho bài báo đaphương tiện, các phóng viên cần lựa chọn kĩ càng, sử dụng các hình ảnh cóchất lượng, đồng thời lựa chọn định dạng ảnh phù hợp với tốc độ đườngtruyền Internet hiện nay

1.1.2.3 Hình ảnh động

Hình ảnh động thường được thể hiện qua hai hình thức là slideshow(trình diễn ảnh) và animation.

Slideshow ảnh gồm nhiều hình ảnh khác nhau, được sắp xếp theo mộttrật tự cố định, nhằm kể một bài báo với tốc độ đổi hình ảnh định sẵn – tạo ramột bài trình bày hình ảnh Những hình ảnh có thể có các chú thích nhằm làm

rõ nội dung của hình ảnh Slideshow có ưu điểm là tiết kiệm được diện tíchhiển thị trên website Đồng thời sự chuyển động của trình chiếu hình ảnh ítnhiều gây được sự chú ý và tạo ra hứng thú nhất định cho độc giả Slideshowthường được sử dụng khi nhà báo muốn kể lại một câu chuyện bằng hình ảnh

(Slide ảnh trên TintucOnline – Chuyên trang của Vietnamnet 25/7/2014)

Animation là những hình ảnh động được tạo ra từ sự kết hợp nhiều ảnh

tĩnh, gần giống nguyên lý làm phim hoạt hình Animation thường dùng để tái

tạo lại một sự kiện có chuyển động hay làm rõ cái đã xảy ra hoặc đang tiếnhành Đây là cách làm hiệu quả khi không có video Mặc dù chất lượng khôngthể sánh bằng một đoạn video thực sự, nhưng với lợi thế về dung lượng nhỏ,không bị phụ thuộc nhiều vào tốc độ đường truyền, animation thực sự là mộtchất liệu rất hữu ích trong việc truyền tải các nội dung một cách khá sinhđộng trên Internet

1.1.2.4 Âm thanh (Audio)

Âm thanh là một chất liệu quan trọng trong số các yếu tố của đaphương tiện Âm thanh có thế mạnh về kể chuyện Nó có tác dụng làm tăngtính khách quan, tính thuyết phục của thông tin báo chí Đồng thời, sự xuấthiện tiếng nói của nhân vật cũng khiến cho các sản phẩm báo chí gần gũi và

dễ tiếp nhận hơn đối với công chúng Vì vậy, thông thường các phần audiođược sử dụng khi âm thanh không thể miêu tả bằng lời hay cần có người trảlời phỏng vấn khi bản thân từ ngữ không thể truyền tải

Theo các chuyên gia thì dung lượng thông tin mà con người chuyển tảihay tiếp nhận được nhờ thính giác và ngôn ngữ nói lớn gấp ba lần so vớilượng thông tin mà anh ta chuyển tải hay tiếp nhận bằng con đường thị giác -đọc hoặc viết Nguyên do là bởi ngôn ngữ nói, ngoài thông tin nằm trong ýnghĩa của ngôn từ, còn mang trong mình một thông tin bổ trợ đáng kể khácđược thể hiện qua chất giọng, qua ngữ điệu, qua âm lượng Nhà nghiên cứungôn ngữ phát thanh nổi tiếng người Mỹ W Hofman đã nhận định: "Nội dungcủa từ ngữ làm người ta xúc động tới mức nào, thì âm thanh của tiếng nóicũng có thể làm người ta rung cảm tới chừng ấy " [1, tr.66]

Nhà báo Jonathan Dube4, người sáng lập, đồng thời là Tổng Biên tậpCyberjounalist.net nói: Sử dụng ảnh chân dung người phỏng vẫn sẽ hấp dẫnngười truy cập hơn khi gắn đoạn audio với văn bản bởi tính thuyết phục sẽcao hơn nhờ tạo cảm giác “người thật, việc thật” Bên cạnh đó, có thể sử dụngaudio theo nhiều cách nhằm tạo cảm giác cho người truy cập được trò chuyệnvới “người trên đường phố” và “hỏi chuyện các chuyên gia” về mọi chuyệnliên quan đến cuộc sống

Âm thanh sử dụng trong các tác phẩm báo chí trên Internet thường gồmcác hình thức: tiếng động, âm nhạc, các chương trình phát lại từ các đài phátthanh truyền hình, các chương trình phát thanh được sản xuất riêng choInternet…

4 Bài “Các dạng viết trực tuyến” (Online Storytelling forms), Cyberjounalist.net ngày 10/07/2000

(Một audio được sử dụng trên vov.vn ngày 02/10/2014)

Âm thanh thường được lưu dưới đuôi WAV hoặc MP3 Các file WAVlưu trữ âm thanh thực, tương tự như các băng và đĩa nhạc, do đó dung lượngcủa chúng lớn cần phải nén nhỏ lại Các file MP3 có dung lượng nhỏ hơnnhưng chất lượng âm thanh không cao như WAV

1.1.2.5 Video

Là một đoạn video về sự kiện đã được biên tập hoặc nguyên thô có giátrị thông tin Định dạng và biên tập các thành phần video đòi hỏi các chươngtrình máy tính đặc biệt Các file video có thể có dung lượng rất lớn, do đóchúng thường được làm giảm dung lượng bằng cách sử dụng kỹ thuật dạngnén Các dạng nén video phổ biến hiện nay là AVI, Quicktime, MPEG… Cácdạng này có thể giảm dung lượng video lên đến 95%

(Một video trên báo An ninh thủ đô ngày 07/06/2014)

Thế mạnh của video là đem lại hình ảnh động và chân thực Video làphương tiện tốt nhất để miêu tả hành động, đưa người đọc đến nội dung chínhcủa bài báo Nói cách khác, video giúp người truy cập có cảm nhận họ cũng làmột phần của bài báo video đang diễn ra vì họ có thể theo dõi mọi diễn biếncủa nó Các nhà báo thường dùng video tường thuật các cuộc tranh luận giữacác nhân vật nổi tiếng hay những sự kiện lớn.

1.1.2.6 Đồ họa (Graphic)

Đồ họa là một trong các chất liệu mới trong giai đoạn phát triển củatruyền thông đa phương tiện Chất liệu này truyền tải thông tin thể hiện theophương pháp trực quan bằng hình ảnh đồ họa, biểu đồ, bản đồ, các chú thíchdưới tệp dạng đồ họa…

(Đồ thị và bảng biểu mô tả tăng trưởng kinh tế Việt Nam, Vietnamnet 24/07/2013)

Các đồ thị góp phần biểu diễn quá trình diễn biến của sự việc Đồ thị soirọi sự việc ở nơi mà camera không thể tiếp cận như trong cơ thể con người haycách xa trái đất hàng trăm triệu năm ánh sáng Có trường hợp đồ thị là phươngtiện chính thể hiện bài báo và văn bản, ảnh tĩnh, video…giữ vai trò phụ trợ

(Đồ họa mô tả lộ trình bay của B52 xuất phát từ Guam, đi vào ADIZ

mà Trung Quốc đơn phương xác lập – Nguồn: Vietnamnet 02/12/2013)

Thông tin đồ họa được tổ chức quản lý lưu trữ trong cơ sở dữ liệu tin

đồ họa và là một thành phần cơ sở dữ liệu thông tin Đa phương tiện xuất bảnphục vụ khách hàng sử dụng trên Web, in trên báo, tạp chí hay sách vở và cácphương tiện khác

Các thành phần trên kết hợp và tạo nên các bài báo báo chí trực tuyến ởnhiều dạng khác nhau Trong đó, dạng phức tạp nhất phải kể đến công nghệFlash để nhập văn bản, audio, ảnh, video và thậm chí các cuộc tranh luận trựctuyến, các câu đố - để tạo ra bài báo tương tác toàn diện về một vấn đề màkhông phương tiện truyền thông nào làm được

1.1.2.7 Các chương trình tương tác

Những chương trình tương tác (interactive programs) là một trongnhững “phương tiện” truyền tải được tích hợp vào một sản phẩm truyền thông

đa phương tiện, để công chúng có thể trực tiếp tham gia vào sản phẩm đó Ví

dụ tham gia chơi một trò chơi, bình chọn, trả lời câu hỏi hay làm trắc nghiệm

và có ngay đáp án, tham gia những chương trình trực tuyến… Các chươngtrình tương tác ngày càng phát triển theo xu hướng mở rộng hơn, phong phú,

đa dạng, thân thiện và hiệu quả hơn, không những đưa người đọc vào thế giớithông tin một cách nhanh nhất, thuận tiện nhất, mà còn tạo điều kiện cho họtham gia vào quá trình cung cấp thông tin, thu hẹp dần khoảng cách giữa nhàbáo, tờ báo và bạn đọc:

- Các chương trình giao lưu trực tuyến:

(Giao lưu trực tuyến là hình thức mới được công chúng yêu mến)

Những giao lưu trực tuyến được tích hợp văn bản, hình ảnh, video,audio… có khả năng mang lại thông tin tức thời, sống động đến với côngchúng Với giao lưu trực tuyến, công chúng có thể tiếp nhận thông tin màmình quan tâm một cách nhanh chóng thông qua các câu hỏi và câu trả lời.

- Các mục, chuyên mục dành cho bạn đọc: Hình thức tương tác này

cho phép công chúng trở thành một phần của tờ báo, vừa đáp ứng nhu cầugiãi bày, chia sẻ, phản ánh bức xúc, kiến nghị, cung cấp thông tin của côngchúng, vừa khiến cho cơ quan báo chí – truyền thông có thêm nhiều thông tinphong phú, sinh động, đa chiều với góc nhìn ở nhiều khía cạnh cuộc sống…

(Một góc chuyên mục “Bạn đọc” của Vietnamnet 26/10/2014)

- Tương tác thông qua các diễn đàn:

(Một góc diễn đàn của báo An ninh Thủ đô 25/03/2014)

Diễn đàn trên báo thực sự là cầu nối giữa tòa soạn và bạn đọc, là nơingười dân có thể tham gia trực tiếp vào tờ báo yêu thích của mình Nếu như

phóng viên và biên tập viên ít nhiều áp đặt suy nghĩ riêng vào hầu hết cácchuyên mục thì ở mục diễn đàn, người ta thấy rõ những cái nhìn tự do, dânchủ, khách quan, nhiều chiều của đông đảo tầng lớp nhân dân Mọi ý kiếnmang tính chất xây dựng của nhân dân đều được trân trọng và ghi nhận mộtcách nghiêm túc Và tổ chức diễn đàn là một hình thức tương tác với côngchúng của báo chí, đồng thời thông qua các ý kiến của bạn đọc, báo chí thựchiện chức năng phản biện, giám sát xã hội, định hướng dư luận xã hội.

- Tương tác thông qua các trò chơi, bình chọn, trưng cầu ý kiến

Các cuộc thi, bình chọn, trưng cầu ý kiến… là một hình thức tương táchiệu quả của báo chí đa phương tiện, tạo điều kiện cho công chúng được thamgia vào quá trình đánh giá các tác phẩm báo chí, các sự kiện – vấn đề xã hội,đồng thời cũng là hình thức quảng bá thương hiệu các sản phẩm báo chí

(Một mẫu thăm dò ý kiến VNExpress và Dân trí)

Phần mềm phổ biến nhất để thực hiện các chương trình tương tác trênhiện nay là Adobe Flash Player (tiền thân là Macromedia Flash Player) đượctích hợp trên những trình duyệt web thông dụng Khởi đầu chỉ là khả năngtrình diễn những đoạn hình ảnh động, chương trình Flash dần được nâng cấp

và có khả năng trình diễn âm thanh, video… và hiện nay với hệ thống ngônngữ lập trình Action Script được tích hợp, những nhà lập trình có thể thiết kếnhững trò chơi, những chương trình tương tác ngay với những đoạn flash

Ngoài Adobe Flash Player, một số ngôn ngữ lập trình cũng được ápdụng vào việc xây dựng các trang web để tăng thêm tính tương tác như JavaScript, VB Script…

1.1.3 Phát thanh

Có nhiều cách định nghĩa về phát thanh xuất phát từ những góc độ nhìnnhận khác nhau như:

- Phát thanh là tiếp nhận thông tin bằng tai (nhìn từ góc độ tiếp nhận)

- Phát thanh là sử dụng âm thanh để chuyển tải thông tin (nhìn từ góc

Với tư cách là một loại hình truyền thông đại chúng, phát thanh thựchiện các chức năng xã hội của truyền thông đại chúng nói chung, đó là: chứcnăng tư tưởng, chức năng thông tin, chức năng giám sát và quản lý xã hội,chức năng văn hóa, chức năng giải trí, kinh doanh – dịch vụ

 Đặc điểm loại hình của Phát thanh

Trong cuốn Những vấn đề cơ bản của báo phát thanh, hai tác giả Paul

Chantler và Peter Stewart viết: “Radio là phương tiện truyền thông tốt nhất để

kích thích trí tưởng tượng”; “Phát thanh là phương tiện truyền thông mang tính riêng tư” 5

Những cách nhìn nhận trên đã cho thấy phát thanh mang nhiều ưuđiểm, những ưu điểm này có thể thấy rất rõ khi so sánh với các phương tiệntruyền thông đại chúng khác

Trước hết, Phát thanh có khả năng cung cấp thông tin nhanh Người ta

đưa ra công thức: Khi một sự kiện xảy ra, báo phát thanh đưa tin, truyền hình

5 Dẫn theo TS Đinh Thị Thu Hằng: Báo phát thanh – Lý thuyết và Kỹ năng cơ bản, NXB Chính trị

-Hành chính, Hà Nội 2013.

trình bày, báo in giải thích Phát thanh sử dụng kỹ thuật sóng điện từ với tốc

độ tương đương tốc độ ánh sáng (gần 300.000km/s) cùng với hệ thống truyềnthanh nhanh chóng đưa âm thanh từ người nói tới đông đảo công chúng Hệchương trình phát thanh trải dài, phát liên tục trong ngày giúp cho phát thanhcập nhật thông tin, nóng hổi, kịp thời Phương tiện, thiết bị thu và phát tínhiệu gọn nhẹ giúp cho phát thanh có lợi thế trong việc tiếp cận nguồn tin, thựchiện tác phẩm và chuyển tải tới công chúng

Phát thanh có sức mạnh truyền phát thông tin trên diện rộng Thông tin

của phát thanh có thể đến với hàng triệu triệu người cùng lúc Sóng của phátthanh lan truyền theo hình sin cho phép phát thanh đến được cả với những địahình phức tạp, những vùng xa xôi, hẻo lánh mà truyền hình khó vươn tới Đặcbiệt hiện nay, phát thanh cáp, phát thanh qua vệ tinh đang được ứng dụngrộng hơn, giúp cho loại hình báo chí này đạt đến việc phủ sóng toàn cầu Nhờkhả năng tỏa sóng rộng, thông tin phát thanh có thể tạo ra những hiệu ứng xãhội nhanh chóng

Ngôn ngữ của Phát thanh là âm thanh tổng hợp Đây là đặc trưng quan

trọng nhất, giúp phân biệt phát thanh với các loại hình truyền thông đại chúngkhác Âm thanh tổng hợp gồm lời nói, tiếng động, âm nhạc giúp phát thanh cókhả năng chuyển tải thông tin nhanh, dễ dàng thực hiện, tái hiện cuộc sốngmột cách sinh động và chân thực, kích thích trí tưởng tượng, thể hiện đượctrạng thái tâm lý và thái độ tình cảm

Cùng nhờ “nguồn tài nguyên” âm thanh tổng hợp, mà phát thanh có

khả năng truyền tải thông tin một cách sống động, riêng tư, thân mật Phát

thanh đem đến những âm thanh của cuộc sống, tái hiện thực tiễn một cáchsống động và chân thực Sự phối hợp với âm nhạc còn mang lại sự tiếp nhận

dễ dàng, thú vị và hiệu quả hơn Tiếp nhận thông tin qua radio thường có tínhriêng tư, thân mật Việc không có hình ảnh lại trở thành một ưu thế của phátthanh khi truyền thông về những vấn đề mang tính tế nhị, riêng tư

Như vậy, có thể nhìn thấy thế mạnh của báo phát thanh thể hiện ở

những yếu tố: Tính tiện lợi (mọi người đều có thể vừa làm công việc nào đóvừa nghe phát thanh, phương tiện đơn giả gọn nhẹ); Thông tin nhanh; Phủsóng rộng (Khả năng xã hội hóa thông tin); Quy trình sản xuất chương trìnhkhá đơn giản, phương tiện kỹ thuật gọn nhẹ; Sử dụng âm thanh tổng hợp tạo

ra sự phong phú, sinh động, giàu màu sắc biểu cảm; Chi phí sản xuất rẻ

Tuy vậy, phát thanh cũng có những hạn chế: Tính thoảng qua, khả nănglưu trữ kém; Việc tiếp nhận phải phụ thuộc vào thời gian phát sóng (Đối vớiphát thanh, dòng âm thanh chảy đến với thính giả được chuyển tải theo quyluật thời gian, người nghe phải nghe chương trình theo tuần tự từ đầu đếncuối – còn gọi là tiếp nhận theo thời gian tuyến tính); Sóng của phát thanhcũng có thể bị ảnh hưởng bởi các yếu tố thời tiết, đường dây, thiết bị kỹthuật

Vì vậy, để Phát thanh có chỗ đứng trong cuộc cạnh tranh giữa các loạihình truyền thông, yêu cầu đặt ra là phải không ngừng đổi mới cả về côngnghệ và phương thức sản xuất, khắc phục những hạn chế của loại hình truyềnthông này, đáp ứng được đòi hỏi ngày càng cao của công chúng Một phươngthức phát thanh hiện đại đang phát triển ở nước ta là phát thanh trên mạngInternet

1.1.4 Phát thanh trên Internet

Trên thế giới, hiện nay có hai hình thức phát thanh chính trên Internetđược các đài PT sử dụng: Phát thanh trực tiếp (Online broadcasting) và Phátthanh theo yêu cầu (On-demand broadcasting)

Một số đài phát thanh hiện nay dùng kết hợp cả hai hình thức phátthanh trên, trong đó, phát thanh trực tiếp cho chương trình, bản tin phát thanhtheo giờ hàng ngày và phát thanh theo yêu cầu cho các bản nhạc, tin nóng, tintrả phí cho các chuyên mục đặc biệt như: thể thao, xã hội, nghệ thuật…

Internet Việt Nam chính thức hòa mạng toàn cầu ngày 19/11/1997 Bắtđầu từ đây, hàng loạt tờ báo điện tử của Việt Nam được ra đời Mỗi tờ báo tìmcho mình một thế mạnh, một hướng đi riêng Song hầu hết các trang báo đềuhướng tới khai thác sức mạnh của truyền thông đa phương tiện dựa trên nềntảng Internet Không chỉ dừng lại ở việc đưa chữ viết và hình ảnh tĩnh, cáctrang báo cũng lần lượt sử dụng hình ảnh động và âm thanh trong các sảnphẩm báo chí của mình.

VOVNews là tờ báo tiên phong đưa âm thanh lên trang của mình ĐàiTiếng nói Việt Nam chính thức khai trương web vào ngày 03/02/1999 tại địachỉ www.vov.org.vn Hai tháng sau, VOV bắt đầu triển khai đưa âm thanh lênmạng Phát thanh trên Internet của VOVNews, ngoài việc cung cấp thông tincho đồng bào Việt Nam ở xa Tổ quốc, còn góp phần quan trọng vào việc giữgìn sự trong sáng của tiếng Việt, giúp cộng đồng người Việt Nam ở nướcngoài có điều kiện tiếp xúc với ngôn ngữ dân tộc ở dạng lời nói

Hiện nay, hầu hết các đài phát thanh của các tỉnh, thành phố đã có trangweb riêng và họ cũng bước đầu đưa âm thanh lên web của mình Tuy vậy, hầuhết các sản phẩm phát thanh trên Internet này vẫn là bản sao của phát thanhtrên sóng điện Hầu hết các đài phát thanh đang tận dụng những cái vốn có,đăng tải lại các chương trình phát thanh đã phát trên sóng AM, FM lên webcủa mình để thính giả có cơ hội nghe lại Một số đài có tiến bộ và đầu tư hơn,

là phát sóng trực tuyến, để thính giả có thể nghe trực tiếp các chương trìnhđang phát Với việc làm này, các đài phát thanh đang tận dụng được một sốlợi thế của nền tảng Internet để mang lại những thay đổi trong cách thức tiếpnhận các sản phẩm phát thanh của thính giả Thính giả sẽ chủ động hơn trongtiếp nhận thông tin do thông tin không còn bị phụ thuộc vào thời gian tuyếntính Người nghe có thể tự lựa chọn chương trình, và quyết định nghe phầnnào, bỏ qua phần nào, hay nghe đi nghe lại một phần Cũng nhờ đưa âm thanhlên Internet, các sản phẩm phát thanh được lưu trữ lâu hơn, thuận tiện cho

việc tìm kiếm Và Internet cũng giúp cho các đài phát thanh nối dài cánh sóngcủa mình

Tuy vậy, hầu hết nội dung và hình thức của các sản phẩm phát thanh lạichưa thay đổi cho phù hợp với cách thức tiếp nhận mới của công chúng Hầuhết các tác phẩm phát thanh trên Internet của các đài vẫn đang là bản sao củaphát thanh trên sóng điện, và các biên tập viên chỉ làm nhiệm vụ mã hóa cácđoạn âm thanh cho phù hợp với công nghệ Internet, nên chưa tận dụng đượchết những ưu thế của ngôn ngữ báo chí Internet để mang lại hiệu quả tác độngcao nhất tới người nghe

Vậy Phát thanh trên Internet là gì?

Theo quan niệm của tác giả luận văn, Phát thanh trên Internet là một phương thức phát thanh hiện đại, truyền thông tin đến công chúng qua mạng Internet, dưới dạng ngôn ngữ truyền thông đa phương tiện Do đó, phát thanh trên Internet có đặc thù khác biệt so với các phương thức phát thanh truyền thống, đồng thời phát thanh trên Internet cũng có những đặc thù khác biệt so với các loại hình báo chí khác được truyền tải trên mạng Internet.

Những điểm khác biệt cơ bản giữa phát thanh trên Internet với phát thanh trên sóng điện:

Về công chúng: Công chúng báo chí Intertnet phần lớn là giới trẻ (Một

nghiên cứu chỉ ra rằng năm 2011, ở Việt Nam, hơn 70% số người sử dụngInternet nằm trong độ tuổi từ 15 đến 35 tuổi) Đó là những thính giả có trình

độ kiến thức cao hơn mức trung bình của xã hội Bởi Internet là loại hìnhtruyền thông của công nghệ cao, người sử dụng nó cũng là thính giả của côngnghệ cao Họ là những người được tiếp xúc và nắm bắt được nhiều thông tin

Họ sử dụng thành thạo vi tính và có hiểu biết nhất định về mạng Internet.Công chúng của phát thanh trên Internet cũng có quyền chủ động lựa chọnnhiều hơn Nếu như phát thanh truyền thống phát theo thời gian tuyến tính,thính giả phải nghe lần lượt hoặc đợi tới phần mục mình yêu thích, thì phát

thanh trên Internet cho công chúng của mình quyền được lựa chọn Họ có thểnghe phần mục mình yêu thích, bỏ qua phần không thích, và nghe đi nghe lạinhiều lần.

Về đề tài, chủ đề: Nếu như các tác phẩm phát thanh trên sóng điện có

chủ đề đa dạng, phong phú, xoay quanh mọi lĩnh vực của đời sống: kinh tế,chính trị, văn hóa, xã hội, giải trí, âm nhạc… thì các tác phẩm phát thanh trênmạng, tận dụng những lợi thế của nền tảng Internet về dung lượng và khảnăng lưu trữ, đề tài còn phong phú hơn nhiều Nếu như phát thanh trên sóngđiện là phục vụ số đông, thì phát thanh trên Internet lại đi sâu vào nhu cầu củatừng nhóm công chúng nhỏ Vì vậy đề tài của phát thanh trên Internet vô cùng

đa dạng Nó có thể là những sự kiện, vấn đề trọng đại, được toàn xã hội quantâm, cũng có thể là những sự việc nhỏ trong từng mặt của đời sống, nhữngcâu chuyện trong mỗi con phố, về một con người, một số phận… Bên cạnh

đó, mảng đề tài giải trí, âm nhạc, tâm sự - tư vấn vẫn được duy trì và pháttriển mạnh ở phát thanh trên Internet do lợi thế sống động, riêng tư, thân mậtcủa loại hình báo chí này

Về kết cấu chương trình, dung lượng tác phẩm: Ở phát thanh truyền

thống, các tác phẩm thường kết nối lại với nhau trong một chương trình Thờilượng các chương trình thường là 15 phút, 30 phút, 45 phút, hay 60 phút Thìtrên Internet, các tác phẩm phát thanh thường đứng độc lập, là các tác phẩmđơn lẻ Sự khác biệt này xuất phát từ thói quen tiếp nhận của công chúng từngloại hình và điều kiện môi trường truyền thông Chính vì có khả năng chủđộng lựa chọn, trong một môi trường truyền thông mạng đầy ắp thông tin hấpdẫn, công chúng phát thanh trên Internet sẽ ít kiên nhẫn để có thể ngồi nghe

cả chương trình dài Mỗi tác phẩm phát thanh trên Internet thường chỉ là mộttin, một phản ánh, một phóng sự riêng lẻ… Và các tác phẩm cùng chủ đề, đềtài vẫn được liên kết với nhau bằng các đường link

Về ngôn ngữ: Ở phát thanh trên sóng, ngôn ngữ là âm thanh tổng hợp

(bao gồm lời nói, tiếng động và âm nhạc) Ở phát thanh trên mạng Internet,ngôn ngữ là đa phương tiện Nhờ vào sự hội tụ kĩ thuật cao, trong một tácphẩm phát thanh trên mạng, ngoài audio, còn tích hợp cả hình ảnh, chữ viết,video, đồ họa và các chương trình tương tác… Trong đó âm thanh vẫn làphương tiện chính truyền tải thông tin, bản thân các audio đã đủ để truyền tảimột nội dung, một thông điệp trọn vẹn Các chất liệu khác là phương tiện bổtrợ, khiến cho tác phẩm thêm sinh động và hấp dẫn (hình ảnh, tít, sapo, boxthông tin, video ngắn, đồ họa…)

Do vậy, phương pháp viết cho phát thanh trên internet cũng khác biệt

so với phương pháp viết cho phát thanh truyền thống Và nếu như tận dụngđược các tiện ích của nền tảng Internet, cùng với phương thức sản xuất phùhợp thì các sản phẩm phát thanh internet sẽ có khả năng lôi cuốn nhiều đốitượng thính giả Không chỉ bởi ngôn ngữ đa phương tiện sống động, hấp dẫn,

mà còn bởi phát thanh Internet tạo cho thính giả sự chủ động trong lựa chọn

và tiếp nhận, có cơ hội tham gia nhiều hơn vào các chương trình phát thanh,tính tương tác cao hơn, đáp ứng sâu sát hơn nhu cầu của từng nhóm đối tượngnhỏ (tính chuyên biệt), và độ phủ sóng lớn hơn (gần như toàn thế giới)

Tuy vậy, phát thanh trên Internet cũng không tránh khởi những hạn chế

so với phát thanh trên sóng điện Đó là chất lượng âm thanh kém hơn, tốc độnghe phụ thuộc vào đường truyền, thao tác sử dụng khó hơn, và phương tiệntiếp nhận đắt tiền hơn

Để phát thanh trên Internet đến gần hơn với công chúng, đòi hỏi nhữngngười làm phát thanh cải tiến cả nội dung và hình thức các sản phẩm, đồngthời thay đổi tư duy và cách thức sản xuất chương trình Trong đó, việc sửdụng các chất liệu đa phương tiện cho phát thanh trên internet cần được đặcbiệt chú trọng

1.1.5 Sử dụng chất liệu đa phương tiện cho phát thanh trên Internet

Sự phát triển của công nghệ truyền thông đã tạo ra sự bùng nổ củaInternet Quá trình này đã tác động mạnh mẽ đến sự phát triển của báo chíthế giới, hình thành xu thế vận động mới trong hoạt động báo chí - truyềnthông: Tích hợp các phương tiện truyền thông Đó là quá trình các phươngtiện truyền thông, các thiết bị truyền thông và các kênh thông tin đại chúng,các loại hình báo chí, được tích hợp lại trên nền internet Internet vừa làphương tiện truyền thông thứ tư (sau báo in, truyền hình, phát thanh), vừa là

sự tích hợp của cả ba phương tiện trên

Sự tích hợp các loại hình truyền thông trên nền Internet đã tạo ra nhucầu mới trong tiếp nhận thông tin của công chúng, cho phép công chúng thunhận thông tin bằng cả hình ảnh, âm thanh, văn bản

Sử dụng chất liệu đa phương tiện cho phát thanh trên internet có thể hiểu là việc tích hợp các chất liệu chữ viết, hình ảnh tĩnh, hình ảnh động, video, đồ họa, các chương trình tương tác… để bổ sung, cung cấp thông tin cùng với chất liệu chính là âm thanh trong một sản phẩm phát thanh được phát sóng trên mạng intertnet.

Nếu như ngôn ngữ chính của báo in là chữ viết, ngôn ngữ chính củaphát thanh là âm thanh, ngôn ngữ chính của truyền hình là hình ảnh động Khiphát thanh được sử dụng trên internet, nhờ vào sự hội tụ kĩ thuật cao, các chấtliệu đều có thể chuyển hóa thành ngôn ngữ thông tin Trên cùng một tờ báoInternet, bạn đọc có thể đọc tin, bài, xem ảnh, xem video, nghe audio, thamgia vào các chương trình tương tác… Sử dụng chất liệu đa phương tiện chophát thanh trên internet là ngay trong một tin, bài, một tác phẩm báo chí đơn

lẻ, chứ không chỉ trong một website, một sản phẩm báo chí lớn

Sử dụng các chất liệu đa phương tiện cho phát thanh trên internet vừa

là yêu cầu, vừa là vấn đề đặt ra cho những người làm phát thanh trên mạng,

để loại hình này phát huy được những ưu điểm của truyền thông hiện đại, sovới phát thanh truyền thống

1.2 Ý nghĩa, khả năng và yêu cầu sử dụng chất liệu đa phương tiện cho phát thanh trên Internet

1.2.1 Ý nghĩa của việc sử dụng các chất liệu đa phương tiện cho phát thanh trên Internet

Tận dụng được những tiện ích của nền tảng internet, phát huy đượcnhững ưu điểm của ngôn ngữ đa phương tiện giúp các sản phẩm phát thanhtrên internet sinh động hơn, hấp dẫn hơn với công chúng, khắc phục đượcnhững nhược điểm của phát thanh truyền thống

Nếu như ở phát thanh truyền thống, thính giả chỉ có thể nghe dòng âmthanh theo thời gian tuyến tính, thì với phát thanh trên internet, ngoài nghe tácphẩm, thính giả có thể đọc thêm chữ viết, xem những hình ảnh, video liênquan Nhờ đó, thông tin trở nên sinh động, đa diện hơn nhiều Sự tổng hợpmột cách nhịp nhàng này đưa đến hiệu quả vượt bậc, khiến công chúng thunhận được lượng thông tin lớn nhất, phong phú nhất, bằng các hình thức hấpdẫn nhất, ấn tượng nhất

Việc sử dụng các chất liệu đa phương tiện cũng giúp cho thỉnh giảđược chủ động lựa chọn trong tiếp nhận, thay vì thụ động như phát thanhtruyền thống Thính giả có thể lựa chọn chương trình mình yêu thích, lựachọn phần âm thanh muốn nghe, lựa chọn loại chất liệu mình thích tiếp nhận,

và nghe đi nghe lại tác phẩm nhiều lần Và bằng các liên kết, phát thanh trêninternet cho phép thính giả tìm hiểu các thông tin liên quan một cách khônggiới hạn

Với các chương trình tương tác, loại hình phát thanh hiện đại này cũng

có tính tương tác cao hơn, đáp ứng gần hơn các nhu cầu của từng nhóm, thậmchí từng cá nhân người nghe Ngoài hình thức tương tác cũ như gửi thư, gọiđiện về ban biên tập, thính giả của phát thanh trên internet có thể trực tiếpbình luận, góp ý về các sản phẩm, hay tham gia vào các trò chơi, bình chọn,

giao lưu, tâm sự tư vấn Nhờ nền tảng internet, việc tương tác trở nên đơngiản, nhanh chóng và thuận tiện hơn rất nhiều.

Việc sử dụng CLĐPT cho phát thanh trên internet là yêu cầu tất yếu,phù hợp với xu hướng của báo chí thế giới, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càngcao của công chúng, đặc biệt tiếp cận đối tượng công chúng trẻ - đối tượngđược cho là ít nghe phát thanh trên sóng FM, AM Từ đó, giúp cho loại hìnhphát thanh lấy lại vị thế của mình trong lòng công chúng, khẳng định chỗđứng trong cuộc cạnh tranh giữa các loại hình báo chí nói riêng và thời đạibùng nổ truyền thông nói chung

1.2.2 Khả năng sử dụng các chất liệu đa phương tiện cho phát thanh trên Internet

Phát thanh trên Internet là một phương thức phát thanh hiện đại, sửdụng công nghệ cao Việc sử dụng chất liệu đa phương tiện cho phát thanhtrên internet phụ thuộc vào các yếu tố:

Thứ nhất, về trình độ và nhu cầu của công chúng

Hiện nay, kĩ thuật ngày càng phát triển, trình độ dân trí ngày càngđược nâng cao, nhu cầu tiếp nhận thông tin ngày càng lớn, công chúngngày càng đòi hỏi cao về chất lượng thông tin Theo xu thế phát triển, mộtmặt các phương tiện truyền thông đại chúng trong đó có radio phải khôngngừng thoả mãn nhu cầu ngày càng tăng của công chúng, mặt khác bản thâncông chúng lại liên tục đặt ra những yêu cầu mới đối với hoạt động của hệthống này

Công chúng ngày nay không chỉ thích nghe mà còn có ý thức thamgia các chương trình phát thanh, được trao đổi, được phát biểu, được bày tỏquan điểm để mọi người cùng nghe Đồng thời, họ luôn có sự so sánh, đánhgiá, nhận xét về những vấn đề được nêu ra Vì vậy, năng lực của báo phátthanh hiện đại còn được thực sự được phát huy bởi khả năng giao lưu, trò

chuyện, trao đổi thông tin giữa phát thanh viên, biên tập viên, phóng viên vàthính giả

Mặt khác, công chúng ngày này ngày càng đòi hỏi cao về chất lượngthông tin (cả nội dung và hình thức) Với công chúng báo chí Internet, yêucầu này càng khắt khe Vì khi bước vào thế giới thông tin trên Internet, côngchúng hoàn toàn có cơ hội chủ động lựa chọn, không bị phụ thuộc vào thờigian tuyến tính như các loại hình báo chí truyền thống Họ sẽ dành thời giancho các tin tức họ quan tâm, và sẵn sàng bỏ qua những thông tin kém hấp dẫn

Họ cũng luôn mong muốn tiếp nhận được nhiều thông tin nhất trong khoảngthời gian ít nhất Họ sẽ không ngồi để nghe một chương trình phát thanh dài

cả tiếng đồng hồ, với tốc độ tải âm thanh chậm Họ cũng sẽ không ngồi trướcmàn hình máy tính chỉ để nghe dòng âm thanh mà không có hình ảnh, chữviết hay chất liệu nào khác bổ trợ Việc trình bày thông tin bằng ngôn ngữ đaphương tiện là một cách khiến các tác phẩm sinh động, hấp dẫn, thông tin sâusắc, nhiều khía cạnh, có sức lôi cuốn công chúng, và thông tin hiệu quả hơnnhờ tác động đến nhiều giác quan của họ

Như vậy, rõ ràng công chúng luôn có nhu cầu về thưởng thức các chấtliệu phương tiện ở các tác phẩm phát thanh trên Internet Thêm vào đó, trình

độ khai thác Internet và sử dụng các phương tiện kĩ thuật của công chúngngày càng cao Một nghiên cứu của AC Nielson cho thấy: số lượng người sửdụng Interner tại Việt Nam tăng gấp hơn 2 lần trong vòng 4 năm (12,5 triệungười trong năm 2006 lên 24,6 triệu người năm 2010) Cùng với đó, số thờigian mỗi người sử dụng cho Internet trong ngày cũng liên tục tăng (Từ 22phút năm 2006 lên 43.4 phút năm 2010) Từ năm 2010 đến nay, Việt Nam đãliên tục đứng trong top 20 quốc gia có số người dùng Internet lớn nhất thếgiới Theo các chuyên gia, với giá cước Internet ngày càng rẻ, số lượng ngườidùng Internet sẽ còn tăng mạnh hơn nữa Hiện nay, Việt Nam có hơn 92 triệungười Theo điều tra, hiện nay, số lượng người sử dụng Internet đã chiếm đến39% trên tổng dân số Số lượng thuê bao di động đang hoạt động cũng có một

số lượng đáng kể đạt mức 134 triệu thuê bao, tỷ lệ sử dụng internet bằng diđộng chiếm 34% dân số Trung bình mỗi ngày, một người dùng Internet ởViệt Nam sử dụng 4h37phút để truy cập Internet trên máy tính và 1h43phút

sử dụng để truy cập Internet trên điện thoại6 Việt Nam là 1 quốc gia đangphát triển nhanh về số lượng người sử dụng internet và các thiết bị số Có thểnói đây là thị trường đầy tiềm năng để phát triển các sản phẩm đa phươngtiện

Một nghiên cứu khác về hành vi trực tuyến của người tiêu dùng doCông ty nghiên cứu thị trường TNS thực hiện đầu năm 2014 đã chỉ ra rằng:cập nhật tin tức trên mạng là thói quen yêu thích nhất của người Việt, chiếm tỉ

lệ 95% Ngoài các báo điện tử, trang tin, các nguồn tin tức khác như mạng xãhội, blog cũng có tỉ lệ truy cập cao

Thứ hai, về các yếu tố kĩ thuật: Trong những năm gần đây, hệ thống

các đài phát thanh Internet trên thế giới tiếp tục phát triển mạnh nhờ côngnghệ mã hóa và truyền phát âm thanh lên mạng Internet được cải tiến, cácphần mềm trình diễn và mã hóa âm thanh phát triển phong phú, khả năng mởrộng và phát triển mạnh mẽ của hạ tầng cơ sở mạng, công nghệ mã hóa âmthanh được cải tiến ngày càng cao, cho chất lượng tốt Ngày nay công nghệnén âm thanh cao mặc dù dung lượng file nhỏ Những phần mềm thườngđược sử dụng cho định dạng mã hóa âm thanh trên Internet hiện này là : RealPlayer, Itunes 3, Abacast Plugin, Stream Works, Apple Quicktime… Trong

đó những định dạng âm thanh thông dụng hơn cả là wav, mpec, wma, mp3…

Theo số liệu thống kê của Bộ Thông tin – Truyền thông, tính đến hếtnăm 2013, Việt Nam được xếp Top 10 nước châu Á có tốc độ tăng trưởngngười dùng Internet nhanh nhất, thứ 3 Đông Nam Á, thứ 7 châu Á và 18 thếgiới về số người dùng Internet Việt Nam xếp 88/157 quốc gia, xếp thứ 4 khuvực Đông Nam Á và 14 khu vực châu Á - Thái Bình Dương 2013 Đặc biệtgiá cước viễn thông, Internet của Việt Nam xếp hạng 8/148, gần như thấp

6 Phân tích số liệu thống kê về Internet và di động tại Việt Nam năm 2014, http://vtmgroup.com.vn/

nhất thế giới Trong khi đó, tổng băng thông kết nối Internet quốc tế đạttrên 640.000 Mb/s tăng tới gần 83% so với năm 2012.7

Rõ ràng những điều kiện về kĩ thuật công nghệ đã bước đầu đáp ứngđược nhu cầu thông tin đa phương tiện

Thứ ba, về kĩ năng của nhà báo:

Báo chí đa phương tiện là một loại hình mới mẻ ở Việt Nam, đòi hỏinhà báo đa năng Các trường học, trung tâm đào tạo báo chí đang bắt đầu đưavào chương trình dạy và học loại hình này, tài liệu, giáo trình còn chưa nhiều.Tuy vậy, trên thực tế, ở nước ngoài, và một số cơ quan báo mạng điện tử ởViệt Nam cũng đã thực hiện rất thành công các tác phẩm đa phương tiện Vìvậy việc học hỏi, chia sẻ kinh nghiệm từ thực tiễn nghề nghiệp là hoàn toàn

có thể thực hiện được Thêm vào đó, một số khóa học ngắn hạn về các kĩnăng làm báo đa phương tiện có thể được tổ chức tại chính các cơ quan

Hơn nữa, ở nước ta, khi các nhà báo chưa kịp thích nghi với loại hìnhbáo chí mới, trở thành nhà báo đa năng, thì các cơ quan báo chí lại đang có xuhướng mở rộng đa loại hình, trở thành một tổ hợp truyền thông Ví dụ nhưĐài Tiếng nói Việt Nam có báo phát thanh, báo in, truyền hình, báo mạngđiện tử Do vậy, trước một sự kiện, có thể có nhiều nhà báo từ các loại hìnhbáo chí của một cơ quan cùng kết hợp trong quá trình tác nghiệp, và tận dụngcác chất liệu của nhau để tạo ra sản phẩm sử dụng các CLĐPT

Do vậy, có thể nói rằng năng lực của nhà báo, tuy chưa đạt chuẩn thìcũng đã đáp ứng được phần nào đòi hỏi về chất liệu đa phương tiện trong cácsản phẩm báo chí nói chung và sản phẩm phát thanh trên Internet nói riêng

1.2.3 Yêu cầu sử dụng các chất liệu đa phương tiện cho phát thanh trên Internet

Thứ nhất, cần tận dụng tối đa các chất liệu

Những người làm phát thanh trên Internet cần ý thức sâu sắc về việc sửdụng nhiều nhất các chất liệu đa phương tiện nếu có thể Để làm được điều

7 http://www.baomoi.com/Sach-Trang-CNTTTT-2014-Nhung-so-lieu-ngan-gon-nhat/76/15133188.epi

này, cần thoát khỏi tư duy làm phát thanh truyền thống: chỉ có âm thanh.Những người làm cũng cần nâng cao nhận thức về vai trò của các chất liệu đaphương tiện trong một sản phẩm phát thanh trên Internet, cũng như nắm đượcnhu cầu của công chúng về các chất liệu đa phương tiện để có kế hoạch sảnxuất các tác phẩm đáp ứng nhu cầu Trong những tác phẩm tả cảnh, tả sựvật…sẽ không ngôn từ nào – dù là đặc tả, có thể lột tả hết những đặc trưngcủa sự vật bằng một bức ảnh Những tác phẩm mà tác giả muốn nhấn mạnhvào quá trình diễn biến của sự việc, nếu sử dụng một video bổ trợ thì ngôn từtường thuật sẽ sống động và hấp dẫn hơn nhiều Cũng như vậy, với những tácphẩm dạng kí sự, phóng sự, chân dung, kể một câu chuyện lịch sử… nếu tácgiả sử dụng chữ viết, văn bản, các box thông tin, lời dẫn…thì câu chuyện sẽtrở nên rõ ràng và dễ hiểu Với các tác phẩm nhiều số liệu, các bài viết vềkinh tế…thì việc sử dụng các biểu bảng sẽ tăng khả năng hiểu và ghi nhớ chongười tiếp nhận…

Thứ hai, chọn lọc kĩ càng các chất liệu khi đưa vào bài, tránh tham chi tiết rườm rà:

Cần tận dụng tối đa các loại chất liệu đa phương tiện không có nghĩatác giả đưa vào trong tác phẩm của mình tất cả những gì thu thập được Cácchất liệu cần được chọn lọc kĩ lưỡng sao cho đảm bảo các sản phẩm phải ngắngọn, rõ ràng Công chúng báo chí Internet không có thời gian và kiên nhẫn đểtiếp nhận những sản phẩm báo chí dài Các chất liệu bổ trợ thông tin chonhau, tránh lặp lại rườm rà Các audio và video cần có dung lượng vừa phải.Văn bản cần súc tích, trình bày sáng rõ Bên cạnh đó, việc sử dụng các chấtliệu cũng cần dựa trên sự phù hợp với tính chất và nội dung của các sản phẩm

Ví dụ như: một bài tâm sự, chia sẻ của thính giả về một vấn đề riêng tư, tế nhịkhông cần thiết và không nên sử dụng hình ảnh hay video của thính giả này.Điều này sẽ làm mất đi tính riêng tư, thân mật vốn có của loại hình phátthanh, và có thể còn dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng khác

Thứ ba, phối hợp hài hòa các chất liệu:

Bên cạnh việc sử dụng đúng liều lượng, thì các chất liệu đa phương tiệncũng cần được kết hợp hài hòa với nhau trong một sản phẩm phát thanh trênInternet Một tác phẩm không phải là sự trưng bày cơ học các chất liệu thuthập được Tác giả cần trình bày theo một mạch tư duy logic nhất định Cácchất liệu phải được liên kết với nhau về nội dung, bổ trợ cho nhau, tránh lặplại nhau Về hình thức, các chất liệu cũng cần được trình bày sáng rõ trêntrang báo, có thể sử dụng tính năng các đường dẫn hyperlink làm công cụ liênkết các chất liệu trong một tác phẩm.

Tiểu kết Chương 1

Tóm lại, Phát thanh trên Internet là loại hình truyền thông mới, hỗ trợ

và nâng tầm cho phát thanh truyền thống Khác với phát thanh truyền thống,phát thanh trên Internet được xây dựng trên nền tảng ứng dụng công nghệthông nghệ thông tin Và điểm khác biệt cơ bản nhất của phát thanh trênInternet so với phát thanh truyền thống đó là ngôn ngữ đa phương tiện Việc

sử dụng các chất liệu đa phương tiện (văn bản, hình ảnh, âm thanh, video, đồhọa, các chương trình tương tác) trong một sản phẩm phát thanh trên Internet

là yêu cầu tất yếu với phương thức phát thanh kiểu mới này, để có thể đápứng được nhu cầu ngày càng cao của công chúng báo chí nói chung, và côngchúng Interner nói riêng

Trong chương mở đầu của luận văn, tác giả đã tham khảo các côngtrình nghiên cứu, các ý kiến trả lời phỏng vấn của những nhà báo có uy tín,đặc biệt là những người đã có kinh nghiệm trong hoạt động nghề nghiệp đểrút ra những vấn đề cơ bản về lý luận và thực tiễn trong sử dụng chất liệu đaphương tiện cho phát thanh trên mạng Internet ở Việt Nam hiện nay Việcnghiên cứu một cách có hệ thống về ý nghĩa, khả năng và yêu cầu của việc sửdụng các chất liệu đa phương tiện cho các tác phẩm phát thanh trên Internet

sẽ là cơ sở, tiền đề cho việc phân tích thực trạng này ở Việt Nam (trongchương 2) từ đó có thể rút ra những giải pháp hiệu quả (trong chương 3)

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG SỬ DỤNG CHẤT LIỆU

ĐA PHƯƠNG TIỆN CHO PHÁT THANH TRÊN MẠNG

INTERNET Ở VIỆT NAM HIỆN NAY2.1 Sơ lược về các trang báo được khảo sát