Pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động ở việt nam

Luận án là những vấn đề lí luận và sự điều chỉnh của pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động; thực trạng pháp luật Việt Nam hiện hành và thực tiễn thực hiện về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động.

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi

Các kết quả nêu trong Luận án chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, được trích dẫn đúng quy định

Tôi xin chịu trách nhiệm về tính chính xác và trung thực của Luận án này

Tác giả luận án

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

STT Ký hiệu viết tắt Nội dung

Lao động sơ thẩm Hội đồng xét xử

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án 3

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án 4

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án 5

5 Những đóng góp mới của Luận án 8

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án 9

7 Kết cấu của Luận án 9

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 11

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu các vấn đề liên quan đến luận án 11

1.1.1 Các nghiên cứu lý luận về bồi thường thiệt hại và pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động 11

1.1.2 Các nghiên cứu thực trạng pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động 27

1.1.3 Các nghiên cứu về kiến nghị hoàn thiện pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động 40

1.2 Đánh giá về tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án và những vấn đề còn tồn tại, cần nghiên cứu trong đề tài luận án 50

1.2.1 Những vấn đề luận án kế thừa trong quá trình nghiên cứu 50

1.2.2 Những vấn đề luận án cần tiếp tục nghiên cứu 51

1.3 Cơ sở lý thuyết, hướng tiếp cận nghiên cứu và giả thiết nghiên cứu 53

1.3.1 Cơ sở lý thuyết 53

1.3.2 Hướng tiếp cận nghiên cứu 53

1.3.3 Giả thiết nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu 54

Kết luận chương 1 57

CHƯƠNG 2 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG QUAN HỆ LAO ĐỘNG VÀ SỰ ĐIỀU CHỈNH

CỦA PHÁP LUẬT 59

2.1 Một số vấn đề lí luận về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động 59

2.1.1 Khái niẹm và đặc điểm củ ẹt 
trong quan hệ lao động 59

ẹ ệ lao động 68

2.1.3 Phân loại bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động 70

2.1.4 Các căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động 74

2.2 Điều chỉnh pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động 83

2.2.1 Khái niệm pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động 83

2.2.2 Vai trò của pháp luật lao động về bồi thường thiệt hại 85

ẹ ệ lao động 87

2.2.4 Nọi dung pháp luật về ẹ ệ lao động 92

ạn chưong 2 108

CHƯƠNG 3 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT LAO ĐỘNG VIỆT NAM VỀ BỒI THƯỜNG THIỆT HẠI TRONG QUAN HỆ LAO ĐỘNG 110

ỄN THỰC HIỆN 110

3.1 Thực trạng pháp luật lao động về bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng lao động và thực tiễn thực hiện 110

ẹ n phuo ọng trái pháp luạt 111

ẹt hại của người sử dụng lao độ ợp đồng lao độ ẹ hoạ 133

3.2 Thực trạng pháp luật lao động về bồi thường thiệt hại tính mạng, sức khỏe cho người lao động và thực tiễn thực hiện 140

3.3 Thực trạng pháp luật lao động về bồi thường thiệt hại tài sản cho

người sử dụng lao động và thực tiễn thực hiện 159

ận chưong 3 178

CHƯƠNG 4 MỌ ẢI PHÁP HOÀN THIẸN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIẸ ỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ Ẹ Ệ LAO ĐỘNG 180

4.1 Hoàn thiẹn pháp luạt lao độ ẹ ệ lao động 180

4.1.1 Yêu cầu hoàn thiện pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động 181

4.1.2 Mọ ến nghị nhằm hoàn thiẹn nhữ ạt về ẹ ệ lao đọng 187

4.2 Mọ ải pháp nhằm nâng cao hiẹ ực hiện pháp luật về ẹ ệ lao động 202

ạt 202

4.2.2 Tang cu 203

4.2.3 Cần tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước với doanh nghiệp và người lao động để nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bồi thường thiệt hại 204

4.2.4 Tang cu ẹ lao đọng 205

Kết luận chương 4 206

PHẦ ẬN 208

Ệ 210

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, cùng với những chuyển biến về kinh tế, những thay đổi trong đời sống xã hội thì các quan hệ xã hội cũng ngày càng trở nên phức tạp, phát sinh những tranh chấp đòi hỏi phải có sự điều chỉnh kịp thời của pháp luật để giải quyết Trong đó phải kể đến quan hệ lao động là một nội dung quan trọng có ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển của hoạt động sản xuất và nền kinh tế Việc điều hoà ổn định quan hệ này là một yêu cầu quan trọng trong pháp luật lao động, làm nền tảng thúc đẩy phát triển kinh tế của đất nước Muốn vậy, việc bảo vệ các quyền, lợi ích cho các chủ thể là người lao động, người sử dụng lao động nhằm duy trì ổn định, hài hoà quan hệ lao động luôn là nội dung được quan tâm Đặc biệt là trong hoạt động sản xuất, kinh doanh luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro, các chủ thể luôn có khả năng gặp phải những thiệt hại về vật chất và tinh thần, tính mạng và sức khoẻ

ẹluạt lao đọng đã đưa ra nhiề ề bồi thường thiệt hại ở các nội dung

thu ẹ bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; bồi thường thiệt hại liên quan đến tài sản của người sử dụng lao động… Tuy nhiên, do tính chất phức tạp của quan hệ lao động, nên các xung đột về thiệt hại và yêu cầu bồi thường, mức độ đảm bảo bồi thường các thiệt hại… rất khó xác định được hết trách nhiệm của mỗi bên Do đó, đòi hỏi viẹ ện các quy

vô cùng cấp thiết, nhằm đảm bảo các quyền, lợi ích cho các bên; tính chính xác, công bằng cho xã hội và sự nghiêm minh của pháp luật

Từ nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước luôn hết sức quan tâm đến vấn đề bồi thường thiệt hại Quốc hội đã ban hành Bộ Luật dân sự năm 2015; Bộ luật lao động năm 2012; Luật An toàn, vệ sinh lao động năm 2015; Nghị định 05/2015; Thông tư 04/2015… Những văn bản quy phạm nói trên bước đầu tạo ra cơ sở pháp lý quan trọng để cá nhân, tổ chức bị thiệt hại do bị chấm dứt hợp đồng trái pháp luật; bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; bị mất mát, hư hỏng tài sản nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình Thực tế, Bọ luạt lao đọng nam 2012 đã ghi nhạn mọ

định về bồi thường thiệt hại này trong thực tiễn giải quyết tranh chấp hiện vẫn

có những bất cập nhất định, nhất là việc chưa có đầy đủ các văn bản hướng dẫn thi hành về vấn đề này, nên vẫn còn những vướng mắc cả lý luận và thực

ủ tục bồi thường vừpháp luật, vừa đảm bảo quyền, lợi ích cho các bên

Chính vì vậy, việc nghiên cứu một cách có hệ thống và đầy đủ những vấn đề lí luận cơ bản, đánh giá một cách toàn diện quy định của pháp luật hiện hành về trách nhiệm bồi thường thiệt hại, cũng như thông qua việc nghiên cứu thực tiễn sẽ giúp đưa ra những nhận xét và góp phần hoàn thiện thêm một bước pháp luật về bồi thường thiệt hại góp phần bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và Nhà nước Xuất phát từ tính cấp thiết, ý

nghĩa cũng như tầm quan trọng của vấn đề, tác giả đã chọn đề tài “Pháp luật

về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động ở Việt Nam” làm nội dung

nghiên cứu trong Luận án Tiến sĩ của mình Mặc dù rất quan tâm đến nội

dung này, nhưng do kinh nghiệm viết chưa nhiều, tài liệu thu thập cũng còn hạn chế, đặc biệt là khả năng tổng quan, phân tích số liệu còn khiêm tốn cho nên không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót Chính vì vậy, kính mong thầy,

cô và các bạn góp ý để người viết có thể hoàn thiện hơn

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về bồi thường thiệt hại và sự điều chỉnh của pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động; thực trạng pháp luật Việt Nam hiện hành về bồi thường thiệt hại và đánh giá một cách toàn diện pháp luật hiện hành về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động; từ đó đưa ra một số kiến nghị hoàn thiện và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật lao động Việt Nam về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích trên, tác giả xác định Luận án cần thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu chủ yếu sau:

Thứ nhất, đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

luận án; rút ra những điểm còn tồn tại cần nghiên cứu trong đề tài luận án; những điểm hợp lý để kế thừa, phát triển trong quá trình nghiên cứu nhằm mở rộng hướng tiếp cận nghiên cứu và đạt được mục đích đã đề ra

Thứ hai, phân tích và hệ thống hoá những vấn đề lý luận về bồi thường thiệt

hại trong quan hệ lao động dưới góc độ pháp luật như: khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa, phân loại bồi thường thiệt hại và các căn cứ áp dụng trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động; đồng thời chỉ rõ sự điều chỉnh pháp luật

về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động như: khái niệm và nội dung pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động

Thứ ba, nghiên cứu thực trạng pháp luật Việt Nam hiện hành về bồi

thường thiệt hại trong quan hệ lao động và thực tiễn thực hiện như: bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng lao động; bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ cho người lao động và bồi thường thiệt hại về tài sản cho người sử dụng lao động Đánh giá thực trạng pháp luật Việt Nam hiện hành

về bồi thường thiệt hại, như: kết quả đạt được, những khó khăn, tồn tại và chỉ

rõ nguyên nhân của những bất cập đó

Thứ tư, từ thực tiễn thực hiện pháp luật Việt Nam hiện hành về bồi

thường thiệt hại trong quan hệ lao động đã phân tích, đưa ra những yêu cầu và

đề xuất một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động; nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu chủ yếu của Luận án là những vấn đề lí luận và sự điều chỉnh của pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động; thực trạng pháp luật Việt Nam hiện hành và thực tiễn thực hiện về bồi thường thiệt

hại trong quan hệ lao động

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Giới hạn về nội dung: Dưới góc độ khoa học pháp lý và phù hợp với chuyên ngành nghiên cứu, luận án chỉ tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận, sự điều chỉnh của pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động và thực trạng pháp luật Việt Nam hiện hành về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động bao gồm: bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng lao động; bồi thường thiệt hại tính mạng, sức khoẻ cho người lao động và bồi thường thiệt hại tài sản cho người sử dụng lao động Ngoài ra, Luận án có nghiên cứu các chuẩn mực quốc tế như: các Công ước, khuyến nghị của Tổ chức lao động

quốc tế (ILO) và kinh nghiệm của pháp luật một số nước để có độ sâu và rộng nhằm tham khảo kinh nghiệm cho pháp luật lao động Việt Nam

Luận án không đề cập đến các chế độ đối với người lao động nói chung (bao gồm công chức, viên chức, lao động cá thể, hợp tác xã, người lao động làm việc cho người sử dụng lao động ở nước ngoài và các quan hệ liên quan trực tiếp với quan hệ lao động như: quan hệ về việc làm, quan hệ về học nghề, quan hệ đại diện lao động, quan hệ về bảo hiểm xã hội, quan hệ về giải quyết tranh chấp lao động và đình công, quan hệ về quản lý nhà nước về lao động hay xử lý vi phạm về bồi thường thiệt hại…)

- Giới hạn về không gian: Luận án giới hạn nghiên cứu pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động trong phạm vi cả nước

- Giới hạn về thời gian: Luận án giới hạn nghiên cứu pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động từ năm 1994 (năm ban hành Bộ luật lao động năm 1994 đến nay)

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu của luận án

4.1 Cơ sở lý luận

Luận án được nghiên cứu trên cơ sở các quan điểm của Chủ nghĩa Mác -

Lê Nin; tư tưởng Hồ Chí Minh; quan điểm của Đảng và Nhà nước về bảo vệ người lao động, về xây dựng và phát triển quan hệ lao động trong điều kiện kinh tế thị trường; đặc biệt là các Công ước quốc tế Việt Nam tham gia ký kết

về quyền lao động, bảo vệ người lao động

4.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu, tác giả kết hợp sử dụng một số phương pháp chung được áp dụng trong nghiên cứu khoa học như: phương pháp tổng hợp; phương pháp phân tích tài liệu; phương pháp hệ thống hoá; phương pháp thống kê; phương pháp chứng minh; phương pháp mô tả; phương pháp khảo cứu; phương pháp giả thiết; phương pháp dự báo… Bên

cạnh đó, tác giả cũng sử dụng phương pháp nghiên cứu đặc thù của ngành luật học là phương pháp so sánh pháp luật

Cụ thể trong từng chương đề tài, tác giả sử dụng các phương pháp để làm rõ các nội dung, như:

Phương pháp tổng hợp: được sử dụng để tổng hợp các quan điểm của

cá nhân, tổ chức; các số liệu; căn cứ lí luận; các tình huống từ hoạt động phân tích tài liệu, công trình; bình luận khoa học; nhận xét tình huống thể hiện ở tất

cả các chương của luận án Việc tổng hợp nhằm mục đích đưa ra những luận giải, đề xuất của chính tác giả luận án

Phương pháp phân tích: được sử dụng trong tất cả các chương để làm

rõ nội dung đưa ra; đánh giá các tài liệu, số liệu phục vụ cho việc nghiên cứu

Cụ thể, được áp dụng để phân tích tài liệu sơ cấp (các Văn kiện của Đảng và các văn bản pháp luật có liên quan; các bản án; các số liệu thống kê chính thức của cá nhân và cơ quan có thẩm quyền cũng như số liệu thống kê do tác giả thực hiện thông qua các bản án, các quan điểm) và thứ cấp (các công trình khoa học, đề tài, tạp chí, kết luận đã được những tác giả khác thực hiện)

Phương pháp thống kê: được sử dụng nhiều tại chương hai và chương

ba để tập hợp, xử lý các tài liệu; các công trình; các bản án và các số liệu nhằm phục vụ cho công tác nghiên cứu của luận án

Phương pháp hệ thống hóa: là phương pháp giúp tác giả tập hợp các tài

liệu, bài viết, nghiên cứu, tình huống và hệ thống hóa những vấn đề lý luận, thực trạng pháp luật và hoàn thiện pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động Phương pháp này được thể hiện chủ yếu tại chương 1 về tổng quan tình hình nghiên cứu và chương 2 những vấn đề lý luận về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động và sự điều chỉnh của pháp luật

Phương pháp chứng minh: thông qua việc đưa ra các nhận xét, số liệu,

bản án được dùng để chứng minh cho các luận điểm, các quy định của pháp

luật, của tổ chức lao động quốc tế được đưa ra trong luận án thể hiện trong nội dung của từng vấn đề tại chương 2 và chương 3 của luận án

Phương pháp mô tả: được sử dụng chủ yếu tại chương 2 và chương 3

của luận án qua việc trích dẫn các bản án, các số liệu đã thu thập được để làm

rõ những vấn đề đặt ra; phân tích nội dung của các bản án để thống kê, làm rõ những điểm bất cập của pháp luật hiện hành cần phải sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với thực tiễn

Phương pháp khảo cứu: được thể hiện phần lớn tại chương 2 và

chương 3 của luận án, thông qua việc tổng hợp các quan điểm của cá nhân, tổ chức; các lĩnh vực khác; quy định pháp luật của tổ chức lao động quốc tế và pháp luật của các quốc gia; đặc biệt là các bản án đã được xét xử; từ đó đưa ra các nhận định đảm bảo các quy định đó có phù hợp với Việt Nam và thực tiễn hiện nay

Phương pháp giả thiết: được sử dụng nhiều tại chương 2, chương 3 và

chương 4 của luận án Thông qua việc đặt ra các giả thiết có thể xảy ra và đưa

ra các quan điểm, các quy định pháp luật của các nước và tổ chức lao động quốc tế minh chứng cho quy định pháp luật Việt Nam hiện hành cần phải thay đổi cho phù hợp với thực tiễn để đảm bảo việc thực hiện trong điều kiện mới hiện nay

Phương pháp dự báo: được sử dụng phần lớn tại chương 4 của luận án

nhằm làm rõ những yêu cầu và những đề xuất sửa đổi các quy định của pháp luật hiện hành đảm bảo việc thực hiện trong thực tiễn

Phương pháp so sánh: được dùng nhiều tại chương 2 và chương 3 của

luận án để đối chiếu, so sánh, đánh giá thể hiện sự khác biệt về pháp luật bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động do luật lao động điều chỉnh với các quan hệ do các ngành luật khác điều chỉnh và nghiên cứu kinh nghiệm nước ngoài so với Việt Nam về quy định pháp luật về bồi thường thiệt hại; qua đó

rút ra bài học để lựa chọn kế thừa những biện pháp, hạt nhân hợp lý phù hợp với điều kiện hoàn cảnh khuyến nghị áp dụng đối với Việt Nam

5 Những đóng góp mới của luận án

Là công trình khoa học chuyên khảo nghiên cứu một cách tương đối toàn diện và có hệ thống về pháp luật bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động, luận án có những đóng góp mới như sau:

Thứ nhất, Luận án làm sâu sắc thêm những vấn đề lí luận cơ bản về bồi

thường thiệt hại và pháp luật về bồi thường thiệt hại như: khái niệm, đặc điểm,

ý nghĩa của bồi thường thiệt hại và khái niệm, nội dung sự điều chỉnh của pháp luật bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động; từ đó góp phần xây dựng và hoàn thiện cơ sở lý luận về pháp luật bồi thường thiệt hại ở Việt Nam

Thứ hai, Luận án phân tích, chỉ ra những kinh nghiệm của một số quốc

gia về bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực lao động, tạo cơ sở quan trọng để liên hệ, đánh giá pháp luật Việt Nam hiện hành và tham khảo trong quá trình hoàn thiện pháp luật bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động ở nước ta

Thứ ba, trên cơ sở phân tích thực trạng pháp luật về bồi thường thiệt hại

trong quan hệ lao động ở Việt Nam hiện hành theo các nội dung cụ thể: bồi thường thiệt hại khi chấm dứt hợp đồng lao động trái quy định của pháp luật

và thoả thuận của các bên; bồi thường thiệt hại do bị tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp và bồi thường thiệt hại liên quan đến tài sản của người sử dụng lao động; từ đó chỉ ra những điểm còn hạn chế trong hệ thống các văn bản pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động; những kết quả đạt được và những bất cập trong quá trình tổ chức thực hiện; nêu rõ các nguyên nhân để từ đó làm cơ sở trong việc đưa ra những giải pháp hoàn thiện pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động ở Việt Nam

Thứ tư, Luận án trình bày sự cần thiết hoàn thiện, các yêu cầu hoàn thiện

và các kiến nghị hoàn thiện pháp luật bồi thường thiệt hại với những luận giải

cụ thể trên cơ sở khoa học và thực tiễn để đảm bảo hướng tới một hệ thống pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động hoàn thiện hơn

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

Luận án góp phần củng cố, hoàn thiện cơ sở lý luận về bồi thường thiệt hại và pháp luật bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động Luận án cũng đóng góp một số giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động trên cơ sở khoa học Đồng thời, ở mức độ nhất định luận án cũng cung cấp những kiến thức hữu ích cho những người làm công tác thực tiễn trong lĩnh vực lao động để áp dụng pháp luật bồi thường thiệt hại một cách hiệu quả

Các giải pháp thực hiện của đề tài có thể là tài liệu tham khảo cho các cơ quan, tổ chức khi nghiên cứu, xây dựng và hoàn thiện pháp luật Đồng thời, tổ chức thực hiện pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động ở Việt Nam

Luận án có thể được sử dụng như một tài liệu tham khảo cho các cơ quan

có liên quan trong quá trình hoạch định, xây dựng chính sách pháp luật về bồi thường thiệt hại; là tài liệu tham khảo bổ ích cho người lao động, người sử dụng lao động có thể tự bảo vệ mình khi tham gia vào quan hệ lao động Ngoài ra, những kết quả nghiên cứu của luận án có thể được sử dụng để làm tài liệu tham khảo hữu ích tại các cơ sở nghiên cứu và đào tạo về luật học, về lao động

7 Kết cấu của Luận án

Ngoài “phần mở đầu”, “kết luận” và “danh mục tài liệu tham khảo”,

dự kiến Luận án được kết cấu bốn chương:

Chương 1 Tổng quan về tình hình nghiên cứu

Chương 2 Những vấn đề lí luận về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động và sự điều chỉnh của pháp luật

Chương 3 Thực trạng pháp luật lao động Việt Nam về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động và thực tiễn thực hiện

Chương 4 Một số giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật lao động về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

Nghiên cứu về bồi thường thiệt hại, pháp luật bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động không phải là một vấn đề mới trong trong giai đoạn hiện nay, đặc biệt là khi nghiên cứu dưới góc độ pháp lý Theo khảo sát của tác giả, cho đến thời điểm này, các nghiên cứu trực tiếp hay liên quan đến đề tài này trong lĩnh vực lao động ở nước ta tương đối nhiều, thực tế cho thấy cùng với sự phát triển của nền kinh tế, ở Việt Nam cũng như nhiều quốc gia trên thế giới luôn phải có sự điều chỉnh và bổ sung các nội dung về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động, thể hiện trong các luận án, luận văn, đề tài khoa học và các bài viết đăng tạp chí Nhưng ở cấp độ Luận án Tiến sĩ chưa có nghiên cứu nào viết về pháp luật bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động, các đề tài chủ yếu nghiên cứu một nội dung cụ thể về bồi thường thiệt hại, như bồi thường do vi phạm chấm dứt hợp đồng lao động; bồi thường tính mạng, sức khoẻ và bồi thường thiệt hại về tài sản Qua quá trình nghiên cứu, có thể đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án như sau:

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu các vấn đề liên quan đến luận

án

1.1.1 Các nghiên cứu lý luận về bồi thường thiệt hại và pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động

1.1.1.1 Nghiên cứu lý luận về bồi thường thiệt hại

Ở cấp độ luận án Tiến sỹ, đề tài về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động hiện nay là chưa có, các đề tài chủ yếu liên quan đến nội dung của bồi

thường thiệt hại trong quan hệ lao động, như: “Pháp luật lao động với vấn đề bảo vệ người lao động trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam” (2006)

của tác giả Nguyễn Thị Kim Phụng, luận án Tiến sĩ luật học, Trường Đại học

Luật Hà Nội [100]; “Pháp luật về An toàn lao động ở Việt Nam” (2013) của tác

giả Trần Trọng Đào, luận án Tiến sỹ luật học, Đại học Quốc gia Hà Nội [64];

“Hoàn thiện pháp luật về bồi thường tai nạn lao động” (2012) của Lê Kim

Dung, luận án Tiến sĩ luật học, Học viện Khoa học xã hội [69]; “Pháp luạ

Với góc độ tiếp cận gần hơn, các luận văn thạc sĩ ẹ trong lao đọng” (2004) của tác giả Đinh Nho Bình, luận văn Thạc sĩ luật học,

trường Đại học Luật Hà Nội [54]; “Bồi thường thiệt hại trong pháp luật lao động Việt Nam” (2007) của tác giả Nguyễn Anh Sơn, luận văn Thạc sĩ luật

học, Đại học Quốc gia Hà Nội [104]; ẹ ạt Lao

ận văn Thạc sĩ, Đại học Luật Hà Nội [75]; “Bồi thường thiệt hại trong pháp luật lao động Việt Nam và thực tiễn áp dụng trên địa bàn thành phố Đà Nẵng” (2014) của Nguyễn Thị Bích Nga, luận văn Thạc sĩ luật

học, Đại học Quốc gia Hà Nội [95]; “Bồi thường thiệt hại theo pháp luật lao động Việt Nam” (2015) của Nguyễn Thị Lan Phương, luận văn Thạc sĩ luật

học, Đại học Quốc gia Hà Nội [101]; “Bồi thường thiệt hại theo pháp luật lao

động Việt Nam và pháp luật cộng hoà Liên bang Nga dưới góc độ so sánh”

(2019) của tác giả Nguyễn Thị Thu, luận văn Thạc sĩ luật học, trường Đại học Luật Hà Nội [111] Các luận văn đều đã trình bày những vấn đề lý luận về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động; khái quát một số nội dung cụ thể về bồi thường thiệt hại như: các quan điểm khác nhau về bồi thường thiệt hại, khái niệm bồi thường, khái niệm thiệt hại; ý nghĩa, tầm quan trọng của việc quy định bồi thường thiệt hại và các hình thức phân loại bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động Ngoài ra, còn một số luận văn khác cũng đề cập lý luận về vấn đề bồi thường thiệt hại nhưng được cụ thể hơn về từng nội dung bồi thường thiệt hại như: ẹ

sĩ luật học, (2006) của tác giả ờng Đại học Luật Hà Nội

đọng theo pháp luạt Viẹt Nam” (2008) của tác giả

luận văn Thạc sĩ luật học, trường Đại học Luật Hà Nội [103]

Phuo ận văn Thạc sĩ luật học, trường Đại học Luật Hà Nội [109];

“Bồi thường thiệt hại do xâm phạm tính mạng, sức khoẻ theo pháp luật Việt Nam” (2014) của tác giả Phạm Thị Hương, luận văn Thạc sĩ luật học, Đại học

Quốc gia Hà Nội [83]… Các luận văn đã đưa ra một số nội dung lý luận bồi thường thiệt hại như: khái niệm, đặc điểm, dấu hiệu nhận biết, vai trò, ý nghĩa

về một nội dung cụ thể của bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động, đó có thể là bồi thường thiệt hại do xâm phạm tính mạng, sức khoẻ của người lao động hay bồi thường thiệt hại do bị chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật

và bồi thường thiệt hại do người làm công, người học nghề gây thiệt hại về tài sản của người sử dụng lao động, doanh nghiệp trong quá trình học tập, sản xuất, kinh doanh

Trong các cuốn sách viết về lý luận bồi thường thiệt hại, có những cuốn

đề cập được các nội dung cơ bản, như: sách ẹ


(2004) của tác giả Lê Mai Anh, Nxb Lao động – Xã hội [47], dành một chương đề cập những vấn đề cơ bản về bồi thường thiệt hại như: khái niệm bồi thường thiệt hại, dấu hiệu làm căn cứ thực hiện bồi thường thiệt hại, các loại bồi thường thiệt hại; trong đó khái niệm bồi thường thiệt hại được tiếp cận, lí giải dưới các góc độ khác nhau cả về góc độ chính trị, góc độ kinh tế - xã hội và góc độ pháp luật; làm

rõ các yết tố thiệt hại, sự khác nhau giữa thiệt hại vật chất, thiệt hại tinh thần

và một số thiệt hại khác; đồng thời so sánh bồi thường thiệt hại trong pháp luật dân sự với bồi thường thiệt hại trong pháp luật lao động Sách chuyên

khảo “Chế độ bồi thường trong Luật lao động Việt Nam” của các tác giả

Nguyễn Hữu Chí (chủ biên) và Đỗ Gia Thắng (2006), Nxb Tư pháp [59], cũng

lí giải một số vấn đề lí luận về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động, trong đó các tác giả cũng làm rõ khái niệm bồi thường thiệt hại dưới các quan điểm khác nhau cả về quyền con người, về mặt kinh tế, xã hội và về mặt pháp lý; vai trò của bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động và phân loại bồi

thường thiệt hại trong quan hệ lao động Sách “Trách nhiẹ ẹ

ẹt Nam hiẹn nay” (2016) của

tác giả ị Quốc gia-sự thật [77], trong đó có trình bày những vấn đề lý luận về trách nhiệm bồi thường thiệt hại; làm rõ bồi thường thiệt hại; cơ sở tính bồi thường; các thiệt hại trong thực tế; trách nhiệm xã hội của các doanh nghiệp khi gây thiệt hại phải có nghĩa vụ bồi thường một phần hay toàn bộ và lý giải nguyên nhân phải thực hiện bồi thường thiệt hại ở các lĩnh vực khác nhau trong đời sống xã hội, nhất là lĩnh vực môi trường; làm ô nhiễm môi trường

Một số bài viết đăng trên tạp chí cũng đã bàn về các khía cạnh khác nhau

về lý luận bồi thường thiệt hại, bài viết ẹ

ạp chí Tòa án nhân dân của Toà án nhân dân tố 10/2004 [48, tr 5-11]; bài viết

n Cu ạp chí Tòa án nhân dân của Toà án nhân dân tối cao, số 10/2004 [89, tr 22-27]; bài viết ẹ

ạp chí Nhà nu ạt của Viẹn Nhà nuPháp luạ [80, tr 25-27] Các bài viết đã xác định thiệt hại ở từng nội dung cụ thể do xâm phạm sức khoẻ, tính mạng; xác định thiệt hại là cơ sở

để ấn định mức bồi thường trong trách nhiệm bồi thường thiệt hại; chính là việc tính toán những tổn thất cả về mặt vật chất và tinh thần, từ đó ấn định mức bồi thường thiệt hại bằng một khoản tiền cụ thể Trong đó, có nhiều bài viết đề cập lý luận bồi thường thiệt hại, đưa ra các quan điểm về thiệt hại, bồi thường, các loại bồi thường trên thực tế và tầm quan trọng của bồi thường thiệt hại Nhìn nhận bồi thường thiệt hại với tính chất là nghĩa vụ của chủ thể

gây thiệt hại có nghĩa vụ phải bồi thường thiệt hại như: “Mô hình bồi thường tai nạn lao động ở Đức và khả năng áp dụng vào Việt Nam” (2008) của tác

giả Lê Kim Dung đăng trên Tạp chí Lao động và Xã hội của Bộ Lao động, Thương binh xã hội, số 337/2008 [70, tr 32-33], làm rõ lý luận bồi thường thiệt hại qua các nội dung về khái niệm, dấu hiệu, phân loại bồi thường thiệt hại, tai nạn lao động; nguyên nhân của tai nạn lao động; tầm quan trọng và lợi ích của việc đưa ra các quy định; hình thành các quỹ tai nạn lao động; trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức quản lí quỹ bồi thường tai nạn lao động; trách nhiệm của người sử dụng lao động và quyền lợi ích của người lao động khi bị

tai nạn lao động Bài viết “Công tác quản lý bồi thường tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp ở một số nước châu Á và mô hình cho Việt Nam” (2011) của tác giả Phạm Gia Lượng, đăng trên tạp chí Nhà nước và pháp luật của

Viện Nhà nước và pháp luật, số 5 (2011) [91], tập trung đưa ra một số quy định của các nước châu Á như: Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc… trong việc quản lí bồi thường tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp Bài viết gồm 3 phần, trong đó lý luận bồi thường thiệt hại tập trung ở phần một, lý giải sự cần thiết phải thực hiện bồi thường thiệt hại, các nguyên nhân chủ yếu; những khiếm khuyết trong quá trình tổ chức, thực hiện và kiểm soát quyền lực nhà nước hiện nay; đồng thời yêu cầu phải hoàn thiện các quy định về công tác thực hiện bồi thường và nghĩa vụ phát sinh khi không thực hiện bồi thường hoặc bồi thường không đúng của các bộ phận được giao thực hiện

Trên thế giới, cũng có một số công trình nghiên cứu về lý luận về bồi

thường thiệt hại trong quan hệ Lao động Nghiên cứu “Cases and materials

on equitable remedies, restitution and damages” (1986) của các tác giả

Robert N Leavell, Jean C Love, Grant S Nelson [167], đề cập nhiều nội dung lý luận về thiệt hại, bồi thường thiệt hại như: các quan điểm về thiệt hại, vật chất; phân loại thiệt hại, dấu hiệu thiệt hại; các trường hợp bị thiệt hại; trách nhiệm bồi thường về vật chất; nguyên tắc đền bù vật chất nhằm đảm bảo

công bằng cho các chủ thể khi bị xâm phạm các lợi ích bị thiệt hại Nghiên cứu “General provisions on compensation for damages caused by labor accidents or occupational diseases to workers” (1999), của tác giả Kulya A.V

tại trường Đại học Saint-Petersburg [176], phân tích những vấn đề lý luận như khái niệm, dấu hiệu và các loại bồi thường thiệt hại; những căn cứ được xem xét bồi thường do bị tai nạn lao động hay bệnh nghề nghiệp vì không đảm bảo

an toàn trong lao động kể cả nguyên nhân chủ quan hay khách quan Nghiên

cứu “Le préjudice dans le droit civil de la responsabilité” (2004) của tác giả

Xavier Pradel; đăng trên de Patrice Jourdain - Paris [180], lý giải những quan điểm khác nhau về trách nhiệm bồi thường; các trường hợp bồi thường; những tổn thương được bồi thường trong quan hệ bồi thường thiệt hại luật dân

sự quy định Nghiên cứu “Reading in labor economics and labor relations”

(2005) của các tác giả Lloyd G.Reynolds, Stanley Master, Colletta H Moser

yếu tố đảm bảo duy trì quan hệ lao động, đảm bảo quyền và lợi ích cho các bên nhất là người lao động yếu thế trong quan hệ lao động; những thiệt hại được đền bù và yếu tố được đền bù; chính sách về kinh tế của các doanh nghiệp, hiệp hội doanh nghiệp đảm bảo bồi thường thiệt hại khi xảy ra rủi ro

Sách “Personnel - Human resource management” (1990) của các tác giả

Terry L.Leap, Michael D.Crino Nxb Collier Macmillan, c''1989 - xxii, 730tr + ảnh; 23cm [184], trình bày một cách cô đọng, có hệ thống về những vấn đề

lý luận chung của bồi thường thiệt hại, như: khái niệm, cơ chế thực hiện, đối tượng được bồi thường; các quy định trong thực hiện bồi thường và các nghĩa

vụ khác phát sinh liên quan đến việc chi trả bồi thường thiệt hại trong lao

động Sách “Compensation” (2011) của các tác giả George T Milkovich,

Jerry M Newman, Barry Gerhart, Nxb Hill Irwin, 2011 - Xviii, 689p.: 24cm

thường thiệt hại; cách xem xét các lựa chọn chiến lược quản lý tổng bồi thường Có thể nói, các công trình nghiên cứu lý luận về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động của các tác giả, tác phẩm nước ngoài phần nào thể hiện được các quan điểm cơ bản của bồi thường thiệt hại, thảo luận về vấn đề bồi thường thiệt hại lớn trên cơ sở của lý thuyết, nghiên cứu và làm cơ sở thực hiện trong thực tế Mặc dù mỗi công trình có cách tiếp cận khác nhau về bồi thường thiệt hại, nhưng cũng đã giới thiệu được những điểm nhất định về lý

luận về bồi thường, quan điểm và phương thức làm cơ sở để thực hiện bồi thường thiệt hại trong thực tế

Nói tóm lại, theo khảo sát của tác giả những nghiên cứu về lý luận bồi thường thiệt hại của Việt Nam và các nước tương đối đa dạng, đã đưa ra được quan điểm, khái niệm cơ bản về bồi thường thiệt hại dưới các góc độ kinh tế; những đặc trưng; phân loại và ý nghĩa của bồi thường thiệt hại Tuy nhiên, để nội dung lý luận bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động được rõ ràng, nhất quán vẫn cần những quan điểm, khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa và nguyên tắc bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động được xem xét được toàn diện, đầy đủ và thống nhất; nhất là các căn cứ về bồi thường thiệt hại trong lao động cũng cần được phân tích một cách thấu đáo, cụ thể và có sự so sánh với bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực dân sự Như vậy, có thể nói còn rất nhiều nội dung cần phải nghiên cứu, làm rõ về mặt lý luận đối với bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động

1.1.1.2 Nghiên cứu lý luận pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động

Ở Việt Nam, vấn đề lý luận pháp luật về bồi thường thiệt hại được nghiên cứu trong lĩnh vực khoa học luật và chủ yếu được công bố trong các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ, sách chuyên khảo và các bài viết được đăng trên các tạp chí chuyên ngành Tuy nhiên, tuỳ từng nghiên cứu khác nhau, cách thức tiếp cận khác nhau nên cũng có sự khác nhau giữa các nghiên cứu

Về Luận án tiến sĩ, hiện nay chưa có công trình nào nghiên cứu lý luận pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động, các đề tài hiện nay chủ yếu tập trung làm rõ một nội dung cụ thể của bồi thường thiệt hại trong

quan hệ lao động, như: “Pháp luật lao động với vấn đề bảo vệ người lao động trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam” (2006) của tác giả Nguyễn Thị

Kim Phụng, luận án Tiến sĩ luật học, trường Đại học Luật Hà Nội [100] Luận

án đã làm rõ một số nội dung lý luận về pháp luật bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động như: quan điểm về người lao động, người lao động chưa thành niên, người lao động cao tuổi, người lao động là nữ giới, người lao động tàn tật, người lao động khuyết tật, lao động di trú; vấn đề điều chuyển lao động; vấn đề không phân biệt đối xử người lao động; vì sao phải bảo vệ người lao động; ý nghĩa của việc bảo vệ người lao động; đưa ra các quy định của pháp luật về bảo vệ người lao động Trong đó, luận án rất thành công trong việc làm

rõ những bất cập của các quy định của pháp luật như: một số quy định quá chi tiết, chưa hợp lý, chưa linh hoạt, chưa hiệu quả, nên họ bị vi phạm quyền lợi vì vậy pháp luật cần hoàn thiện với những quy định cụ thể để bảo vệ cho các chủ thể này trong quan hệ lao động khi bị xâm phạm các quyền và lợi ích Luận án

luận án tiến sĩ luật học, trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh [108], luận án tập trung làm rõ những vấn đề lý luận về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động và pháp luật đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, trong đó thể hiện được khái niệm, đặc điểm của hợp đồng lao động, đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động; ý nghĩa của việc đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động đối với các bên trong quan hệ lao động; sự cần thiết và nội dung điều chỉnh bằng pháp luật về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động và khái quát lịch sử hình thành và phát triển của pháp luật Việt Nam về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động Luận án rất đã chỉ rõ được những vấn đề lý luận pháp luật về bồi thường thiệt hại trong trường hợp đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, nghĩa vụ của bên gây thiệt hại khi vi phạm căn cứ chấm dứt hay thủ tục chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật gây ra thiệt hại phải có nghĩa vụ

bồi thường Luận án Tiến sĩ “Pháp luật về An toàn lao động ở Việt Nam”

(2013) của tác giả Trần Trọng Đào, luận án Tiến sỹ luật học, Đại học Quốc gia

Hà Nội [64], làm sáng rõ cơ sở lý luận về an toàn lao động và pháp luật về an toàn lao động, trong đó về cơ sở lý luận an toàn lao động luận án đề cập khái niệm về an toàn lao động, mục đích, ý nghĩa của an toàn lao động; tính chất của việc bảo đảm an toàn lao động và sự cần thiết phải bảo đảm an toàn lao động;

về lý luận pháp luật an toàn lao động luận án đã chỉ rõ được sự cần thiết phải điều chỉnh an toàn lao động bằng pháp luật; khái niệm và đặc điểm của pháp luật về an toàn lao động; những nguyên tắc cơ bản của pháp luật về an toàn lao động và vai trò của pháp luật về an toàn lao động đặc biệt là làm rõ được nội dung của pháp luật về an toàn lao động và sự điều chỉnh pháp luật về an toàn lao động trong quá trình khai thác sức lao động

Về luận văn thạc sĩ có rất nhiều công trình nghiên cứu viết về lý luận pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động, trong đó có các nghiên cứu liên quan trực tiếp đến bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động

và có những nghiên cứu làm rõ một nội dung cụ thể của bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động Đối với các nghiên cứu liên quan trực tiếp đến bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động, gồm: luận văn thạc sĩ

thiẹ lao đọng” (2004) của tác giả Đinh Nho Bình, luận văn thạc sĩ

luật học, trường Đại học Luật Hà Nội [54]; luận văn thạc sĩ “Bồi thường thiệt hại trong pháp luật lao động Việt Nam” (2007) của tác giả Nguyễn Anh Sơn,

Luận văn thạc sĩ luật học, Đại học Quốc gia Hà Nội [104]; luận văn hạc sĩ

(2012) của tác giả ận văn thạc sĩ, Đại học Luật Hà Nội [75]; luận văn thạc sĩ “Bồi thường thiệt hại trong pháp luật lao động Việt Nam và thực tiễn áp dụng trên địa bàn thành phố Đà Nẵng” (2014)

của Nguyễn Thị Bích Nga, luận văn thạc sĩ luật học, Đại học Quốc gia Hà Nội

[95]; “Bồi thường thiệt hại theo pháp luật lao động Việt Nam” (2015) của

Nguyễn Thị Lan Phương, luận văn thạc sĩ luật học, Đại học Quốc gia Hà Nội

[101]; luận văn thạc sĩ “Bồi thường thiệt hại theo pháp luật lao động Việt Nam qua thực tiễn áp dụng tại tỉnh Quảng Trị” (2018) của tác giả Bùi Ngọc

Hoàng, luận văn Thạc sĩ luật học, trường Đại học Luật Huế [78] và “Bồi thường thiệt hại theo pháp luật lao động Việt Nam và pháp luật cộng hoà Liên bang Nga dưới góc độ so sánh” (2019) của Nguyễn Thị Thu, luận văn

thạc sĩ luật học, trường Đại học Luật Hà Nội [111]… Các luận văn trên đã làm sáng tỏ thêm những vấn đề lý luận pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động, như: khái niệm, đặc điểm, phân loại và vai trò của bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động; lịch sử hình thành và phát triển pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động và sự điều chỉnh của pháp luật lao động về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động, trong đó chỉ rõ các căn cứ áp dụng trách nhiệm bồi thường thiệt hại; nguyên tắc và nội dung bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động Đồng thời có sự so sánh bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động do Luật Lao động điều chỉnh với bồi thường thiệt hại trong quan hệ dân sự do Luật Dân sự điều chỉnh và quy định của pháp luật lao động Việt Nam có những điểm tương đồng và khác biệt với quy định của một số nước trên thế giới về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động Đối với những nghiên cứu làm rõ một nội dung cụ thể của bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động có các đề tài như: luận văn thạc sĩ

ọng theo pháp luạt Viẹt Nam”

ận văn thạc sỹ, trường Đại học Luật Hà Nội [63], thể hiện một cách có hệ thống những vấn đề lí luận về hợp đồng lao động, điều chỉnh pháp luật vi phạm chấm dứt hợp đồng lao động trong quá trình sử dụng lao động; trong đó đề cập nhiều nội dung về lý luận pháp luật bồi thường thiệt hại của cả người lao động và người sử dụng lao động do vi phạm thoả thuận của các bên khi đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động cả về căn cứ chấm dứt và thủ tục chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật Luận văn Thạc sĩ

trường Đại học Luật Hà Nội [58], làm rõ cơ sở lý luận về bồi thường thiệt hại

do sức khoẻ, tính mạng bị xâm phạm, trong đó đề cập khái niệm, đặc điểm bồi thường thiệt hại do bị xâm phạm sức khoẻ, tính mạng; sơ lược sự phát triển các quy định của pháp luật về bồi thường thiệt hại do xâm phạm sức khoẻ, tính mạng; đồng thời có sự đối chiếu các quy định của pháp luật Việt Nam với quy định của một số nước trên thế giới về bồi thường thiệt hại do xâm phạm sức khoẻ, tính mạng Luận văn Thạc sĩ ẹ

(2008) của tác giả Nguyễn Thị Thu Quyên, luận văn thạc sĩ luật học, Đại học

ọng, trong đó làm rõ một số nội dung cơ bản như: khái niệm và đặc điểm hợp đồng lao động; chấm dứt hợp đồng lao động; hậu quả pháp lý của chấm dứt hợp đồng lao động; phân loại chấm dứt hợp đồng lao động và

sự điều chỉnh của pháp luật lao động về chấm dứt hợp đồng lao động, trong

đó chỉ rõ những quy định của pháp luật trước đó với quy định hiện nay, so sánh với quy định của một số nước với quy định của Việt Nam về chấm dứt hợp đồng lao động; từ đó làm rõ sự khác biệt giữa chấm dứt hợp đồng lao động theo quy định của pháp luật Việt Nam so với quy định của pháp luật của một số nước trên thế giới Luận văn Thạc sĩ ẹ

thạc sĩ luật học, trường Đại học Luật Hà Nội [109], làm rõ các vấn đề lý luận

về bồi thường thiệt hại do người làm công, người học nghề vi phạm, trong đó

đề cập định nghĩa bồi thường thiệt hại, người làm công, người lao động, người làm việc, người học nghề, người tập nghề; đặc điểm và phân loại bồi thường thiệt hại và sự điều chỉnh của pháp luật về trách nhiệm bồi thường

thiệt hại do người làm công, người học nghề vi phạm quy định gây thiệt hại phải bồi thường; trong việc phân tích lý luận pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại, luận văn đã rất thành công trong việc thể hiện nội dung pháp luật về bồi thường thiệt hại và có sự so sánh với lĩnh vực nhà nước, đơn vị hành chính sự nghiệp về vấn đề này

Lý luận về pháp luật bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động cũng có rất

nhiều cuốn sách làm rõ, như: sách “Các quy định pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại” (1997) của tác giả Nguyễn Thị Thanh Nga, Nxb

Chính trị quốc gia, 1997 - 523 tr.; 19 cm [96], trình bày những quy định chung về trách nhiệm bồi thường thiệt hại; trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong một số lĩnh vực cụ thể Sách chuyên khảo ọ

Luạt Lao đọng Viẹt Nam” (2006) của các tác giả Nguyễn Hữu Chí (chủ biên)

và Đỗ Gia Thắng, Nxb Tư pháp, 2006, - 234 tr.; 20,5 cm [59], đề cập nội dung chế độ bồi thường thiệt hại trong Luật Lao động về lý luận pháp luật bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động, như: khái niệm, đối tượng và phạm

vi áp dụng; căn cứ xác định trách nhiệm bồi thường thiệt hại; đặc biệt, cuốn sách đã phân tích được các nội dung cơ bản của pháp luật về bồi thường thiệt hại, sự khác nhau giữa chế độ bồi thường thiệt hại trong Luật Lao động với chế độ bồi thường thiệt hại trong Luật Dân sự và Luật Thương mại; đồng thời làm rõ một số quy định của pháp luật quốc tế về chế độ bồi thường thiệt hại

(2006), Nxb Thống kê, 2006, - 159 tr.; 20,5 cm [96], gồm 2 chương, trong đó chương 1 làm rõ khái quát chung về thiệt hại và bồi thường thiệt hại gồm: các quan điểm về thiệt hại; những loại thiệt hại được đền bù và những thiệt hại có thể xảy ra; nguyên nhân phải thực hiện bồi thường thiệt hại trong

xã hội và căn cứ thực hiện bồi thường thiệt hại Trong đó, lý luận pháp luật về bồi thường thiệt hại được tác giả thể hiện được nhiều trong nội dung các căn

cứ thực hiện bồi thường thiệt hại, dẫn chứng các trường hợp phải bồi thường thiệt hại, nguyên nhân trực tiếp, gián tiếp; chủ quan, khách quan và nhấn mạnh yếu tố lỗi là căn cứ để các bên xem xét việc phải bồi thường

Bên cạnh các luận án, luận văn và các cuốn sách; các bài viết đăng trên tạp chí về lý luận pháp luật bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động cũng tương đối đa dạng, như: các bài viết

Hoa [80, tr 25-27], đăng trên tạp chí Nhà nước và Pháp luật của Viện Nhà nước và Pháp luật, số 3/2006, các bài viết trên đã đưa ra và phân tích được các căn cứ, nội dung các nguyên tắc tính thiệt hại; ấn định mức bồi thường trong trách nhiệm bồi thường thiệt hại bằng một khoản tiền cụ thể để bù đắp thiệt hại, đặc biệt căn cứ và nguyên tắc tính thiệt hại, các tác giả đã khai thác rất kỹ về dấu hiệu, nguyên nhân, hành vi và thái độ trong quá trình thực hiện,

xem xét làm cơ sở để yêu cầu bồi thường và mức bồi thường Bài viết “Tiêu chí của pháp luật bồi thường tai nạn lao động” (2011) của tác giả Lê Kim

Dung [72, tr 36-38], đăng trên tạp chí Nhà nước và Pháp luật của Viện Nhà nước và pháp luật, số 5 (277), đưa ra các tiêu chí về lý luận pháp luật bồi thường tai nạn, như: tính dễ tiếp cận và mở rộng độ bao phủ; tính hiệu quả; tính chia sẻ rủi ro; tính công bằng và tính phòng ngừa chủ động giảm thiểu rủi

ro, nhằm đảm bảo việc thực hiện bồi thường tai nạn lao động khi có rủi ro xảy ra; đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp cho các chủ thể trong quan hệ lao động

và duy trì ổn định quan hệ lao động Bài viết ọ

đọng theo Bọ luạt Lao đọng nam 2012” (2013) của tác giả Trần Thị Thanh

Hà [74, tr 22 – 27], đăng trên tạp chí Tòa án nhân dân củ

ết tập trung đề cập những vấn đề lý luận pháp luật

về hợp đồng lao động trong quan hệ lao động, như: chỉ rõ vi phạm các căn cứ, các thủ tục chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật của một trong hai bên trong quan hệ lao động gây thiệt hại phải có nghĩa vụ bồi thường theo Bộ luật lao động năm 2012, nhấn mạnh các yếu tố khách quan tác động, những tổn thất mà bên bị thiệt hại phải gánh chịu và mức yêu cầu được bồi thường thiệt hại

Ngoài ra, có nhiều nghiên cứu lý luận pháp luật về bồi thường thiệt hại của các nước, các học giả tại nhiều quốc gia khác nhau trên thế giới như:

Nghiên cứu “The quantum of damages in personal injury claims” (1954) của

các tác giả David A McI Kemp, Margaret Sylvia Kemp, đăng trên London: Sweet & Maxwell [195], đưa ra những thiệt hại; các loại thiệt hại, số lượng thiệt hại; thái độ gây thiệt hại; quy định của pháp luật đảm bảo được bồi thường và những thiệt hại được xem xét giải quyết bồi thường trên cơ sở yêu

cầu của bên bị thiệt hại Nghiên cứu “Le préjudice dans le droit civil de la responsabilité” (2004) của tác giả Xavier Pradel đăng trên de Patrice Jourdain

Paris, 2004 [180], làm rõ các loại thiệt hại, những thiệt hại được xem xét bồi thường và cơ sở xác định được bồi thường trong thực tế thực hiện trong quan

hệ dân sự do Luật Dân sự quy định Nghiên cứu “Cases and materials on the law of restitution” (2007) của các tác giả Andrew Burrows and Ewan

McKendrick and James Edelman, Nxb Đại học Oxford, c2007 [168], phân tích lý luận pháp luật về các trường hợp bị thiệt hại, tổn thất được giải quyết bồi thường thiệt hại; các quy định bồi thường thiệt hại và mức độ được bồi

thường theo quy định của pháp luật, trong đó cuốn sách rất thành công trong việc đưa ra và làm rõ mức độ được bồi thường của bên bị thiệt hại, trách nhiệm của bên gây thiệt hại phải có nghĩa vụ phải thực hiện bồi thường kể cả

trong trường hợp không cố ý gây thiệt hại Sách “The Law of Torts” (1971)

của tác giả John G Fleming, Nxb Công ty Luật sách Australia, 1971, 24 cm

[194], chỉ rõ quan điểm về bồi thường thiệt hại, các trường hợp yêu cầu bồi thường thiệt hại, nguyên nhân phải thực hiện bồi thường; mức bồi thường cơ bản; những bất cập của quy định đã được áp dụng và pháp luật điều chỉnh; giá trị được bồi thường; mức độ áp dụng; phạt vi phạm những trường hợp không thực hiện bồi thường và các trường hợp được xem xét miễn trừ, điểm nhấn của của sách là thể hiện và lý giải được vấn đề mức bồi thường cơ bản, giá trị được bồi thường và các trường hợp được miễn trừ bồi thường khi thực hiện

hành vi gây thiệt hại trong trường hợp bất khả kháng Sách “Cases and materials on equitable remedies, restitution and damages” (1994) của các tác

giả Robert N Leavell, Jean C Love, Grant S Nelson, Candace S Kovacic, Nxb St Paul, 1994 1219 tr.; 28cm [169], về lý luận pháp luật bồi thường thiệt hại được đề cập qua các nội dung cơ bản như: các nguyên tắc chủ yếu, các biện pháp giải quyết công bằng, các quy tắc về bồi thường thiệt hại và căn cứ tính toán những thiệt hại; việc điều chỉnh luật pháp về vật chất và quyền lợi của các bên qua việc phân tích các vụ án thực tế; trong đó làm rõ được những lợi ích vất chất có được của bên bị thiệt hại khi thiệt hại xảy ra Như vậy, có thể nói, các công trình trên là nền tảng lí luận quan trọng của pháp luật về bồi thường thiệt hại và việc đưa ra các công trình nghiên cứu với các nội dung đã

đề cập, chỉ rõ các kết quả đạt được của các công trình cho ta thấy rõ được điều

đó

Như vậy, tuỳ thuộc cách tiếp cận, nội dung nghiên cứu và mức độ thể hiện của từng công trình mà kết quả nghiên cứu những vấn đề lí luận pháp

luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động cũng có sự khác nhau Các công trình trên đã được luận giải tương đối cơ bản các nội dung như: khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa, nguyên tắc và nội dung điều chỉnh của pháp luật bồi thường thiệt hại; những đúc rút từ nghiên cứu pháp luật bồi thường thiệt hại tại nhiều quốc gia trên thế giới đã được các nhà khoa học nghiên cứu, tìm hiểu

và chia sẻ Tuy nhiên, trên cơ sở xem xét các công trình đã đề cập, phân tích những kết quả đạt được xét một cách toàn diện việc tiếp tục nghiên cứu, hệ thống hoá nội dung lý luận pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động vẫn cần được tiếp tục làm rõ, phát triển và làm sâu sắc thêm đối với các nhà nghiên cứu và việc nghiên cứu của tác giả về vấn đề lý luận pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động cũng không ngoài mục đích đó

1.1.2 Các nghiên cứu thực trạng pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động

Thực trạng pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động từ lâu luôn là nội dung được các nhà nghiên cứu, các nhà khoa học quan tâm, điều đó thể hiện qua các luận án, luận văn, các đề tài khoa học và các bài viết đăng tạp chí… đều đề cập về nội dung này Qua quá trình nghiên cứu, có thể đánh giá tình hình nghiên cứu thực trạng pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động, như sau:

Ở cấp độ Luận án tiến sĩ, hiện nay chưa có công trình nào nghiên cứu thực trạng pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động, các đề tài hiện nay chủ yếu khai thác một nội dung cụ thể của bồi thường thiệt hại, như

“Pháp luật lao động với vấn đề bảo vệ người lao động trong điều kiện kinh tế thị trường ở Việt Nam” (2006) của tác giả Nguyễn Thị Kim Phụng, Luận án

tiến sĩ luật học, trường Đại học Luật Hà Nội [100], phân tích tương đối kỹ các quy định của pháp luật về bảo vệ người lao động và đánh giá thực trạng thực hiện việc bảo vệ cho người lao động trong quá trình sử dụng sức lao động trong

điều kiện mới Trong đó, đã chỉ ra những bất cập của pháp luật, như: một số quy định còn quá chi tiết, chưa hợp lý, dẫn tới việc bảo vệ người lao động chưa linh hoạt; biện pháp bảo vệ chưa hiệu quả, nên họ còn bị vi phạm quyền lợi; quy định người sử dụng lao động phải bồi thường vật chất nếu vi phạm quyền nhân thân của người lao động; quy định đóng và hưởng bảo hiểm xã hội trên lương thực tế của người lao động Từ đó đưa ra những nhận xét về ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân của pháp luật lao động thời điểm đó trong việc bảo vệ

các quyền, lợi ích cho người lao động Luận án tiến sĩ “Pháp luậ n

ra các quy định bồi thường thiệt hại và biện pháp đảm bảo việc thực hiện bồi thường thiệt hại khi người lao động và người sử dụng lao động đơn phương

chấm dứt hợp đồng lao động gây thiệt hại Luận án Tiến sĩ “Pháp luật về An toàn lao động ở Việt Nam” (2013) của tác giả Trần Trọng Đào, Luận án tiến sỹ

luật học, Đại học Quốc gia Hà Nội [64], làm sáng rõ các quy định của pháp luật

về an toàn lao động trong quan hệ lao động ở Việt Nam; trong đó phân tích được các quy định về bồi thường thiệt hại khi người lao động bị tai nạn lao động hay bệnh nghề nghiệp khi tham gia vào quan hệ lao động, nhằm ngăn chặn, phòng ngừa tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp ở mức thấp nhất cho người lao động; bảo vệ tính mạng, sức khoẻ cho người lao động và đưa ra một

số đánh giá liên quan đến các quy định của pháp luật hiện nay chưa thực sự phù

hợp, gây khó khăn trong quá trình thực hiện Như vậy, qua việc dẫn chứng các

đề tài Luận án trên có thể thấy, mặc dù chưa có đề tài nào tập trung trực tiếp vấn đề thực trạng pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động, nhưng cũng đã phân tích được cơ bản các nội dung cụ thể của bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động; đồng thời cho thấy pháp luật bồi thường thiệt hại

đã có những cải tiến tích cực, mà vẫn có những “nút thắt” nhất định qua quá

trình thực hiện, cần phải được tháo gỡ trên cơ sở nghiên cứu sâu hơn, dẫn chứng cụ thể hơn về các quy định của pháp luật bồi thường thiệt hại trong quan

hệ lao động để đưa pháp luật bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động được

thực hiện hiệu quả hơn trong thực tiễn

Ở cấp độ Luận văn thạc sĩ, nghiên cứu thực trạng pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động, nhiều đề tài đã được làm rõ, như: Luận văn thạc sĩ ẹ ọng” (2004) của tác giả

Đinh Nho Bình, luận văn thạc sĩ luật học, trường Đại học Luật Hà Nội [54]; luận văn Thạc sĩ “Bồi thường thiệt hại trong pháp luật lao động Việt Nam”

(2007) của tác giả Nguyễn Anh Sơn, luận văn thạc sĩ luật học, Đại học Quốc gia Hà Nội [104] và luận văn Thạc sĩ ẹ ạt Lao

ận văn thạc sĩ, Đại học Luật Hà Nội [75] Các đề tài tập trung phân tích thực trạng thực hiện các quy định pháp luật về bồi thường thiệt hại, trong đó làm rõ ba loại hình bồi thường thiệt hại gồm bồi thường thiệt hại do

vi phạm hợp đồng lao động; bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ và

bồi thường thiệt hại về tài sản Ngoài ra, trong đề tài “Bồi thường thiệt hại trong pháp luật lao động Việt Nam” của tác giả Nguyễn Anh Sơn [104], còn phân tích thêm một số bồi thường thiệt hại khác có liên quan như: bồi thường thiệt hại khi người lao động bị tam giữ, tạm giam; bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng xuất khẩu lao động… Tuy nhiên, các đề tài trên chủ yếu phân tích thực trạng pháp luật về bồi thường thiệt hại theo quy định của Bộ luật lao

động năm 1994 sửa đổi, bổ sung năm 2002, 2006, 2007 và các văn bản hướng

dẫn thực hiện Luận văn thạc sĩ “Bồi thường thiệt hại theo pháp luật lao động Việt Nam” (2015) của tác giả Nguyễn Thị Lan Phương, luận văn thạc sĩ luật

học, Đại học Quốc gia Hà Nội [101], đã khái lược toàn bộ các nội dung thực trạng các quy định về bồi thường thiệt hại và thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật về bồi thường thiệt hại tài sản; bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng lao động; bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ và bồi thường thiệt hại về thu nhập; đồng thời đánh giá về bồi thường thiệt hại trong pháp luật lao động Việt Nam và đưa ra lịch sử hình thành và phát triển pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động Mặc dù, với mỗi loại bồi thường, luận văn đều phân tích những ưu điểm và chỉ rõ những bất cập làm cơ sở kiến nghị hoàn thiện; nhưng việc phân tích các quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng cũng mới dừng lại ở việc làm rõ những tồn tại mang tính khái quát chưa làm nổi bật được vấn đề đặt ra; các vụ án dẫn chứng cho từng hình thức bồi

thường thiệt hại trong quan hệ lao động cũng cần được hoàn thiện thêm

Cũng tìm hiểu về thực trạng pháp luật bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động, nhưng được nghiên cứu tại một địa phương cụ thể có các nghiên cứu

như: Luận văn thạc sĩ “Bồi thường thiệt hại trong pháp luật lao động Việt Nam

và thực tiễn áp dụng trên địa bàn thành phố Đà Nẵng” (2014) của tác giả

Nguyễn Thị Bích Nga, luận văn thạc sĩ luật học, Đại học Quốc gia Hà Nội [95]

và luận văn Thạc sĩ “Bồi thường thiệt hại theo pháp luật lao động Việt Nam qua thực tiễn áp dụng tại tỉnh Quảng Trị” (2018) của tác giả Bùi Ngọc Hoàng,

luận văn thạc sĩ luật học, trường Đại học Luật Huế [78] Các đề tài tập trung làm rõ thực trạng pháp luật lao động về bồi thường thiệt hại và thực tiễn áp dụng các quy định đó trên địa bàn thành phố Đà Nẵng và Quảng Trị, trong đó làm rõ các quy định về bồi thường thiệt hại tiền lương; bồi thường thiệt hại về tính mạng, sức khoẻ; bồi thường thiệt hại về tài sản và về vi phạm hợp đồng lao

động; ưu điểm của các đề tài trên là đã đánh giá thực trạng pháp luật về bồi thường thiệt hại và thực tiễn áp dụng trên từng địa phương là thành phố Đà Nẵng và tỉnh Quảng Trị qua các nội dung những kết quả đạt được; những hạn chế, tồn tại và chỉ rõ được nguyên nhân của những bất cập đó Tuy nhiên, việc đánh giá các quy định của pháp luật và các bản án được đưa vào làm dẫn chứng

để làm rõ sự phù hợp hay hạn chế của các quy định pháp luật mới chỉ mới dừng lại ở việc liệt kê, dẫn chứng; vì thế việc tiếp tục tìm hiểu sâu nội dung này trên

cơ sở phân tích, đánh giá, dẫn chứng đa dạng hơn, cụ thể hơn là rất cần thiết Nghiên cứu thực trạng pháp luật về bồi thường thiệt hại trong quan hệ lao động, nhiều đề tài chỉ tiếp cận một nội dung cụ thể của pháp luật bồi thường thiệt hại như: luận văn thạc sĩ

ng theo pháp luạt Viẹt Nam”

[103], luận văn phân tích thực trạng pháp luật Việt Nam về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động của người sử dụng lao động, trong đó làm rõ các quy định của pháp luật hiện hành về đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động và thực tiễn thực hiện; phân tích cả chấm dứt hợp đồng lao động đúng pháp luật và chấm dứt hợp đồng lao động trái pháp luật; việc giải quyết các quyền lợi và nghĩa vụ của người lao động khi bị chấm dứt hợp đồng lao động theo pháp luật Việt Nam; đồng thời cũng đưa ra một số tình huống tranh chấp làm rõ Luận văn đã phân tích, đánh giá được những quy định của pháp luật lao động thời điểm đó trong việc người sử dụng lao động đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động, những bất cập nảy sinh khi người lao động không chấp nhận bồi thường, mức bồi thường thiệt hại và đưa ra được những kiến nghị để khắc phục những bất

cập đó Luận văn thạc sĩ “Bồi thường thiệt hại do xâm phạm tính mạng, sức khoẻ theo pháp luật Việt Nam” (2014) của Phạm Thị Hương, luận văn thạc sĩ

luật học, Đại học Quốc gia Hà Nội [83], tập trung làm rõ thực tiễn áp dụng các

quy định của pháp luật về bồi thường thiệt hại do bị xâm phạm tính mạng, sức khoẻ trong đó phân tích kỹ hai nội dung thực trạng vấn đề xâm phạm tính mạng, sức khoẻ trong tình hình hiện nay và thực tiễn giải quyết, áp dụng các quy định về bồi thường do hành vi xâm phạm tính mạng, sức khoẻ; chỉ rõ những nguyên nhân của các tồn tại, hạn chế trong quá trình thực hiện các quy định về bồi thường thiệt hại do hành vi xâm phạm tính mạng, sức khoẻ Tuy nhiên, việc mới chỉ dừng lại ở việc phân tích thực trạng xâm phạm tính mạng, sức khoẻ và thực tiễn giải quyết các quy định về bồi thường do hành vi xâm phạm tính mạng, sức khoẻ và đưa ra một số giải pháp khắc phục những khó khăn trong thực hiện cũng cần phải làm rõ thêm Vì những thực trạng mà luận văn đưa ra phần lớn là những nguyên nhân khách quan và các quy định được

đưa ra để khắc phục cũng đã được thay đổi Đề tài thạc sĩ “Chế độ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp từ thực tiễn thi hành tại Bắc Giang” (2015) của tác giả

Lục Thị Thu Hoè, luận văn Thạc sĩ, Đại học Quốc gia Hà Nội [81], luận văn làm rõ thực trạng các quy định pháp luật về bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, trong đó tập trung phân tích về đối tượng hưởng; các trường hợp được coi là tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; tỷ lệ đóng góp, mức trợ cấp bồi thường; xử phạt vi phạm và thực tiễn thi hành chế độ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp tại tỉnh Bắc Giang qua các nội dung kết quả đạt được, tồn tại và nguyên nhân của tồn tại, hạn chế Ngoài ra, trong phần thực trạng luận văn còn

đề cập cả lịch sử hình thành và phát triển chế độ tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp Việc tập trung làm rõ các nội dung cụ thể là đối tượng hưởng, tỷ lệ đóng góp, mức trợ cấp và xử lý đối với các trường hợp vi phạm là rất cần thiết, nhất là việc áp dụng tại một địa phương cụ thể Tuy nhiên, cũng vì phân tích rất

cụ thể về các trường hợp và áp dụng tại một địa phương là tỉnh Bắc Giang cũng khó đánh giá hết được nội dung và bất cập của các quy định của pháp luật lao động hiện hành Vì thế, việc tiếp tục xem xét ở các địa phương và áp dụng cho

nhiều trường hợp khác là rất cần thiết và quan trọng Đề tài luận văn Thạc sĩ

“Bồi thường thiệt hại do người làm công, người học nghề gây ra” (2012) của

tác giả Vũ Phương Thảo, luận văn Thạc sĩ luật học, trường Đại học Luật Hà Nội [109], luận văn phân tích thực trạng pháp luật bồi thường thiệt hại do người làm công, người học nghề gây ra, tập trung vào các nội dung: nguyên tắc chung, trách nhiệm của các chủ thể khi gây ra bồi thường về khách quan, chủ quan khi gây thiệt hại cho cá nhân, pháp nhân sử dụng người làm công, người học nghề Những kết quả đạt được trong quá trình áp dụng quy định pháp luật hiện nay so với trước đây, những khó khăn, tồn tại nảy sinh trong quá trình thực hiện và các nguyên nhân có thể khắc phục tuỳ từng trường hợp và đối tượng vi phạm gây thiệt hại Thành công của luận văn là làm rõ được trách nhiệm của chủ thể gây ra thiệt hại, nhất là đối với người làm công, người học nghề; so sánh được nhưng ưu điểm của quy định hiện nay so với quy định trước đây và đưa ra được một số giải pháp hạn chế việc gây thiệt hại trong quá trình thực hiện công việc Tuy nhiên, việc giới hạn chủ thể gây thiệt hại là người làm công và người học nghề cũng khó đánh giá hết các quy định của pháp luật hiện hành, nhất là chưa tách bạch được sự khác nhau giữa người làm công, người lao động và các đối tượng khác Vì thế, đây cũng là nội dung cũng cần phải tiếp tục tìm hiểu, nghiên cứu thêm để có cái nhìn đầy đủ khách quan, toàn diện hơn

Thực trạng pháp luật về bồi thường thiệt hại cũng là chủ đề được lựa chọn cho đề tài nghiên cứu khoa học các cấp của nhiều nhà nghiên cứu trong những năm vừa qua, đặc biệt phải kể đến một số nghiên cứu cấp Bộ, cấp Nhà

nước Đề tài nghiên cứu “Hình thành quỹ bồi thường tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp” (2000), đề tài cấp bộ của Cục An toàn lao động – Bộ lao

động – Thương binh và Xã hội [60] Với phương pháp nghiên cứu tổng hợp từ các số liệu thứ cấp cùng với trực tiếp điều tra, nhóm tác giả có những phân

tích rất quan trọng về thực trạng pháp luật quy định về quỹ bồi thường, chi trả bồi thường, hậu quả thực hiện bồi thường; trong đó bài viết phân tích những khó khăn trong việc thực hiện quy định chi trả khi có rủi ro, biến cố, nhất là tai nạn lao động và tính cấp thiết về việc quy định pháp luật về hình thành quỹ bồi thường tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp khi xảy ra các rủi ro liên quan đến tính mạng và sức khoẻ cho người lao động và gia đình họ Tuy nhiên việc chỉ tập trung làm rõ nội dung về quỹ bảo hiểm và việc đảm bảo chi trả khi xảy ra các rủi ro cũng khó để bao quát được những quy định của pháp luật và thực tiễn thực hiện luôn biến đổi hiện nay, nên việc tiếp tục làm rõ nội dung này ở nhiều phương diện khác cũng rất quan trọng Đề tài nghiên cứu

“Đề án xây dựng quỹ bồi thường tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp” (2008)

của Bộ lao động – Thương binh và Xã hội [55], trong chương trình quốc gia

về bảo hộ lao động, vệ sinh lao động 2006 – 2010 Là một công trình quan trọng tổng kết thực trạng thực hiện bồi thường thiệt hại trong lao động để từ

đó đưa ra mục tiêu, giải pháp thực hiện bồi thường thông qua quỹ bảo hiểm

Đề tài có những đánh giá quan trọng về ban hành các văn bản quy phạm pháp luật hướng dẫn và đảm bảo việc thực hiện các quy định bồi thường thiệt hại trong quá trình lao động thông qua việc xây dựng quy định quỹ bồi thường tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; đề xuất nghiên cứu các biện pháp duy trì, thực hiện đảm bảo lâu dài; các quy định phải xây dựng có cơ sở khoa học và thực tiễn đảm bảo việc thực hiện có hiệu quả cho các doanh nghiệp đảm bảo

an toàn, vệ sinh trong quá trình sử dụng lao động Tuy nhiên, phần lớn nội dung của đề tài cũng mới dừng lại ở việc nghiên cứu và đưa ra phương án tạo lập quỹ thực hiện bồi thường tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; việc chưa chú trọng làm rõ các quy định của pháp luật lao động hiện nay trong việc xác định trách nhiệm của các bên và nghĩa vụ đảm bảo chi trả cũng là nội dung

tiếp tục được cần được hoàn thiện Đề tài “Cơ sở khoa học và thực tiễn xây

dựng quy định quỹ bồi thường tai nạn lao động” (1997) đề tài cấp Bộ của tác

giả Nguyễn Đại Đồng (chủ nhiệm đề tài) [65] Đề tài dành một phần nội dung khá lớn để trình bày tình hình triển khai thực hiện đồng bộ các quy định pháp luật; những kết quả đạt được và những bất cập trong tổ chức việc thực hiện các quy định pháp luật bồi thường thiệt hại trong quá trình sử dụng lao động Trong đó nhấn mạnh thực trạng pháp luật về sử dụng quỹ bồi thường hiện nay tại một số địa phương; những khó khăn khi thực hiện các quy định chi trả và đưa ra một số giải pháp khắc phục những bất cập của các quy định pháp luật

về xây dựng quỹ bồi thường tai nạn lao động để xử lí kịp thời, hiệu quả Tuy nhiên, các nội dung mà đề tài đưa ra lại được phân tích trên cơ sở các quy định của Bộ luật lao động năm 1994 sửa đổi, bổ sung năm 2002, 2006 và

2007, do đó việc tiếp tục làm rõ nội dung này bởi các quy định của pháp luật hiện hành là rất quan trọng và cần thiết

Bên cạnh những Luận án, luận văn, cũng như đề tài khoa học đã nêu, thực trạng pháp luật về bồi thường thiệt hại cũng được nghiên cứu và công bố

trong một số cuốn sách tham khảo, sách chuyên khảo Sách “Pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại” (1993) của các tác giả Huyền Nga, Hương

Lan, Châu Loan, Nxb Tp Hồ Chí Minh, 1993, -541tr.; 19cm [97], tập hợp những văn bản luật và văn bản dưới luật; phân tích thực trạng thực hiện các văn bản pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong các lĩnh vực khác nhau, trong đó có lĩnh vực lao động, bảo hiểm từ trang 141 đến 196 Cuốn

sách “Chế độ bồi thường trong luật Lao động Việt Nam” (2006) của các tác

giả Nguyễn Hữu Chí (chủ biên) và Đỗ Gia Thắng, Nxb Tư pháp, 2006 -234 tr.; 20,5 cm [59] Cuốn sách đề cập thực trạng pháp luật về bồi thường thiệt hại thông qua việc phân tích từng quy định cụ thể về bồi thường thiệt hại tính mạng, sức khoẻ cho người lao động; bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng lao động, kể cả vi phạm hợp đồng học nghề, hợp đồng xuất khẩu lao