Bên cạnh đó, với mục tiêu tìm hiểu các quy định của pháp luật về hỗ trợ khi Nhà nước THĐ và đánh giá thực tiễn thi hành hỗ trợ khi Nhà nước THĐ, luận văn còn sử dụng các phương pháp sau:
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI
LUẬN VĂN THẠC SĨ
CHUYÊN NGÀNH: LUẬT KINH TẾ
PHÁP LUẬT VỀ HỖ TRỢ CHO NGƯỜI CÓ ĐẤT BỊ THU HỒI TỪ THỰC TIỄN HUYỆN QUỐC OAI,
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
VIỆN ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI
Trang 3LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học độc lập của riêng tôi Các kết quả nêu trong luận văn chưa được công bố trong bất kỳ công trình nào khác Các số liệu trong luận văn là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, được trích dẫn đúng quy định
Tôi xin chịu trách nhiệm về tính chính xác và trung thực của luận văn này
Hà Nội , ngày tháng năm 2018
Tác giả luận văn
Trang 4LỜI CẢM ƠN
Trước hết với tình cảm chân thành và lòng biết ơn sâu sắc tôi xin gửi lời cám ơn đến các thầy, cô giáo trường Viện Đại Học Mở Hà Nội đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập và nghiên cứu để hoàn để hoàn thành luận văn tốt nghiệp
Tôi xin chân thành cảm ơn Ủy ban Nhân dân huyện Quốc Oai, phòng quản lý Dự
án, phòng Tài chính – Kế hoạch huyện Quốc Oai đã tận tình giúp đỡ tôi, tạo điều kiện cung cấp những tài liệu, số liệu cần thiết để nghiên cứu và hoàn thành luận văn này
Đặc biệt tôi xin chân thành cảm ơn TS Vũ Quang đã dành nhiều thời gian tâm huyết, trực tiếp hướng dẫn tận tình chỉ bảo và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong suốt quá trình thực hiện nghiên cứu đề tài và hoàn chỉnh bản Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Luật kinh tế
Cuối cùng tôi xin chân thành cám ơn các thầy cô, bạn bè đã luôn bên cạnh động viên, khích lệ, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu
Hà Nội , ngày tháng năm 2018
Tác giả Luận văn
Trang 5MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
Chương 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN VỀ HỖ TRỢ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT VÀ PHÁP LUẬT VỀ HỖ TRỢ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT 8
1.1 Tổng quan về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất: 8
1.1.1 Khái niệm về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất: 8
1.1.2 Vai trò, ý nghĩa của việc hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất: 8
1.1.3 Đặc điểm của việc hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất: 9
1.1.4 Nội dung hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất: 11
1.2 Pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất: 15
1.2.1 Khái niệm pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất: 15
1.2.2 Vai trò, vị trí và ý nghĩa của pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất trong hệ thống đất đai của Việt Nam: 16
1.3 Tiêu chí đánh giá việc thi hành pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất: 18 1.3.1.Những tiêu chí đánh giá chung để đánh giá việc thi hành pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất: 18
1.3.2.Những tiêu chí cụ thể để đánh giá việc thi hành pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất: 18
1.4 Những yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất: 21
1.4.1 Nhóm các yếu tố khách quan ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất: 21
1.4.2 Nhóm các yếu tố chủ quan ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất: 23
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 26
Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH PHÁP LUẬT KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TẠI HUYỆN QUỐC OAI, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 27
2.1 Những nội dung cơ bản về pháp luật hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất: 27
Trang 62.1.1 Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất khi nhà nước thu hồi đất: 27
2.1.2 Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối với trường hợp nhà nước thu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất đất nông nghiệp: 30
2.1.3 Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối với trường hợp nhà nước thu hồi đất ở kết hợp kinh doanh, dịch vụ của hộ gia đình, cá nhân mà phải di chuyển chỗ ở: 31
2.1.4 Hỗ trợ tái định cứ đối với trường hợp thu hồi ở của hộ gia đình, cá nhân, người việt nam định cư ở nước ngoài mà phải di chuyển chỗ ở: 31
2.1.5 Hỗ trợ tái định cư đối với trường hợp đặc biệt theo quy định tại điều 87 Luật đất đai năm 2013 : 32
2.1.6 Hỗ trợ người đang thuê nhà ở không thuộc sở hữu nhà nước: 32
2.1.7 Hỗ trợ khi thu hồi đất công ích của xã, phường, thị trấn: 32
2.1.8 Hỗ trợ khác đối với người sử dụng đất khi nhà nước thu hồi đất: 33
2.1.9 Trình tự, thủ tục hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất: 33
2.2 Kinh nghiệm thực hiện pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất tại một số địa phương cấp huyện: 39
2.2.1 Kinh nghiệm của huyện Thạch Thất, thành phố Hà Nội: 39
2.2.2 Kinh nghiệm của thị xã Sơn Tây, thành phố Hà Nội: 40
2.2.3 Bài học kinh nghiệm đối với huyện Quốc Oai - thành phố Hà Nội: 41
2.3 Giới thiệu về huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội: 42
2.3.1 Khái quát điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý huyện Quốc Oai, Hà Nội: 42
2.3.2 Khái quát về kinh tế - xã hội huyện Quốc Oai, Hà Nội: 43
2.4 Kết quả việc hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất tại huyện Quốc Oai trong thời gian gần đây: 43
2.4.1 Tổng hợp các dự án giải phóng mặt bằng qua năm 2015 đến năm 2018 tại huyện Quốc Oai: 44
2.4.2 Những nhận xét qua các năm thu hồi đất tại huyện Quốc Oai: 45
Trang 72.5 Từ thực tiễn thực hiện pháp luật hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất tại huyện
Quốc Oai- thành phố Hà Nội: 47
2.6 Đánh giá việc thực hiện pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất tại huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội: 51
2.6.1 Những kết quả đạt được khi thực hiện pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất tại huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội: 51
2.6.2 Những hạn chế, bất cập vướng mắc khi thực hiện pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất tại huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội: 52
2.6.3 Nguyên nhân của những bất cập, hạn chế vướng mắc đó: 54
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 57
Chương 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HỖ TRỢ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TỪ THỰC TIỄN THỰC HIỆN TẠI HUYỆN QUỐC OAI, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 59
3.1 Định hướng hoàn thiện một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất từ thực tiễn thực hiện tại huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội: 59
3.2 Một số yêu cầu đặt ra khi hoàn thiện các quy định pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất từ thực tiễn thực hiện tại huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội: 60
KẾT LUẬN 71
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 74
PHỤ LỤC 77
Trang 9MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài:
Với một nước nông nghiệp như nước ta thì vấn đề đất đai nhận được nhiều sự quan tâm đặc biệt của toàn xã hội Đặc biệt khi đất nước ta đang trong giai đoạn phát triển nền kinh tế thị trường, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đất đai ngày càng trở nên có giá trị và được đem ra trao đổi trên thị trường, dùng làm tài sản bảo đảm trong quan hệ tín dụng với các ngân hàng, tổ chức tín dụng, nhà đầu tư góp vốn vào doanh nghiệp để sản xuất kinh doanh Đất đai là tài nguyên đặc biệt của quốc gia, nguồn lực quan trọng phát triển đất nước
Cùng với tình hình chung của đất nước, huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội cũng đã đẩy mạnh công tác hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi Trước đây huyện Quốc Oai thuộc tỉnh Hà Tây nhưng sau năm 2008 bắt đầu chuyển về thành phố Hà Nội với vị trí địa lý là một huyện phía tây của Thủ Đô vì vậy việc phát triển kinh tế, giao thông, nâng cấp ngày càng được hoàn thiện Trên toàn địa bàn huyện có nhiều dự án
đã và đang được đầu tư, nhưng công tác bồi thường, hỗ trợ, giải phóng mặt bằng còn gặp rất nhiều khó khăn do nhiều nguyên nhân, một trong những nguyên nhân chủ yếu đó là do đất nông nghiệp là tư liệu sản xuất chính, làm ảnh hưởng nhiều đến sản xuất và đời sống của người dân Đất ở, hoa màu và tài sản trên đất là tài sản rất lớn đối với người dân nơi đây Việc hỗ trợ chưa tương xứng với mức độ thiệt hại
đã gây nhiều bức xúc cho người dân dẫn đến những trường hợp khiếu kiện kéo dài Mặt khác hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi là biện pháp nhằm ổn định đời sống và sảm xuất của người dân đã có khá nhiều luận văn nghiên cứu về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nhưng nghiên cứu chuyên sâu pháp luật về hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi thì không nhiều nhất là thực tiễn thi hành tại địa phương Hiện nay thực tiễn thực hiện việc hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc do đó cần có những đề tài nghiên cứu để từ đó có các kiến nghị và giải pháp cụ
thể Xuất phát từ những thực tiễn trên, em đã tiến hành nghiên cứu đề tài “Pháp
luật về hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi từ thực tiễn huyện Quốc Oai, thành phố
Hà Nội” làm luận văn Thạc sĩ chuyên ngành Luật kinh tế
Trang 102 Tình hình nghiên cứu:
Do tầm quan trọng, tính phức tạp và nhạy cảm của các chính sách hỗ trợ khi Nhà nước THĐ nên vấn đề này đã thu hút nhiều sự quan tâm của tác giả Trong nhiều chuyên đề nghiên cứu, trên các tạp chí, các báo cáo, bài viết đã có nhiều nhà nghiên
cứu đề cập đến các nội dung xoay quanh vấn đề này Có thể kể đến cuốn“Pháp luật
về định giá đất trong bồi thường, giải phóng mặt bằng ở Việt Nam“ PGS.TS Doãn
Hồng Nhung (chủ biên), NXB tư pháp 2013; Chuyên đề “Bình luận và góp ý đổi
các quy định về đất đai, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất trong dự thảo Luật đất đai sửa đổi” PGS.TS Nguyễn Quang Tuyến tổ chức tại Đại học Luật
Hà Nội; Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường (2013) “Pháp Luật về bồi thường,
hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất – thực trạng và hướng hoàn thiện”,
PGS.TS Nguyễn Thị Nga, Đại học Luật Hà Nội Ngoài ra còn có một số bài viết
tiêu biểu như: “Chính sách hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất” của TS.Trần Quang Huy, Tạp chí Luật học, số 10/2010; “Vấn đề hỗ trợ khi Nhà nước THĐ trong Luật
đất đai 2013”, Phạm Văn Võ (2015), Tạp chí Luật học số 1/2015 Một số Luận án,
Luận văn nghiên cứu xoay quanh vấn đề hỗ trợ khi Nhà nước THĐ gần đây như:
Luận văn “Pháp luật về hỗ trợ khi Nhà nước THĐ Nông nghiệp qua thực tiễn thi
hành tại thành phố Phủ Lý – tỉnh Hà Nam” của học viên Trần Thị Ngà năm 2014,
Luận văn Thạc sỹ Luật học, Đại học Luật Hà Nội
Những nghiên cứu này đã phân tích, làm rõ cơ sở lý luận của việc hỗ trợ cho người
có đất bị thu hồi, đánh giá thực trạng thực thi pháp luật về hỗ trợ khi cho người có đất bị thu hồi tại một số địa phương cùng địa bàn thành phố Hà Nội Tuy nhiên, chưa có nhiều công trình nào chuyên sâu về lĩnh vực hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi, đặc biệt là tập trung nghiên cứu thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi từ thực tiễn huyện Quốc Oai, thành phố
Hà Nội Luận văn nghiên cứu và kế thừa các thành tựu nghiên cứu của các nhà nghiên cứu trước nhưng có sự tập chung về hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi một cách chuyên sâu hơn qua thực tiễn thi hành tại huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội
3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu:
Trang 113.1 Mục đích nghiên cứu:
Đề tài nghiên cứu nhằm đạt được những mục đích cơ bản sau:
- Tập hợp, hệ thống hóa cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn về hỗ trợ cho người có đất
- Đề xuất một số giải pháp góp phần hoàn thiện pháp luật về hỗ trợ cho người có đất
bị thu hồi cũng như đưa ra những kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả công tác thực thi pháp luật về hỗ trợ khi Nhà nước THĐ trên địa bàn huyện Quốc Oai, thành phố
Hà Nội
3.2.Nhiệm vụ nghiên cứu:
Để thực hiện được những mục đích trên, nhiệm cụ của đề tài được đặt ra như sau:
- Tìm hiểu cơ sở thực tiễn, lý luận, khái niệm, đặc điểm của pháp luật về hỗ trợ
cho người có đất bị thu hồi
- Trình bày các quy định chung về hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi, so sánh và
đưa ra đánh giá các quy định của Luật đất đai 2013 so với Luật đất đai 2003
- Đánh giá thực trạng thực thi pháp luật về hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi qua
thực tiễn thi hành tại huyện Quốc Oai, chỉ ra những nguyên nhân hạn chế, tồn tại
- Đưa ra định hướng, đề xuất những giải pháp góp phần hoàn thiện hệ thống pháp
luật về hỗ trợ và các giải pháp nâng cao hiệu quả công tác thực thi pháp luật về hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi
4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
4.1.Đối tượng nghiên cứu:
Đối tượng nghiên cứu của đề tài bao gồm:
Trang 12- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn của việc xây dựng hệ thống pháp luật về hỗ
trợ cho người có đất bị thu hồi;
- Nghiên cứu về các hệ thống pháp luật thực định về hỗ trợ cho người có đất bị thu
hồi nói chung và các quy định của huyện Quốc Oai về hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi nói riêng;
- Nghiên cứu thực trạng thực thi pháp luật về hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi
qua thực tiễn thi hành tại huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội
4.2.Phạm vi nghiên cứu:
Trong khuôn khổ giới hạn của một bản luận văn thạc sỹ Luật chuyên ngành Luật kinh tế, đề tài tập chung nghiên cứu các quy định của pháp luật về các chính sách hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi Những nội dung khác của pháp luật về hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi học viên hi vọng sẽ được đi sâu và nghiên cứu tại các công
trình tiếp theo
Luận văn đã tiếp cận và phân tích các quy định hiện hành của Luật đất đai từ năm
1987 đến nay và các văn bản hướng dẫn thi hành như: Quốc Hội (1946), Hiến pháp nước Việt Nam dân chủ cộng hòa [1]; Quốc Hội (1980), Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam [2]; Quốc Hội (1992), Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam [3]; Quốc Hội (2013), Hiến pháp nước CHXHCN Việt Nam [4]; Quốc Hội (1993), Luật Đất đai [5]; Quốc Hội (2003), Luật Đất đai [6]; Quốc Hội (2013), Luật Đất đai [7]; Hội đồng Chính phủ (1959), Nghị định số 151/TTg ngày 14/04/1959 quy định về thể lệ tạm thời về trưng dụng đất [8]; Chính phủ (2004), Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước THĐ [9]; Chính Phủ (2009), Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/08/2009 quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, THĐ, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư [10]; Chính phủ (2013) , Nghị định số 65/2013/NĐ-CP ngày 17/06/2013 quy định chi tiết về một số điều của Luật thuế thu nhập cá nhân năm 2007 [11]; Chính Phủ ( 2014), Nghị định số 43/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đất đai [12]; Chính phủ (2014), Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/05/2014 quy định về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước THĐ [13]; Chính phủ (2015), Nghị định số 61/2015/NĐ-CP ngày 09/07/2015 quy định về
Trang 13chính sách hỗ trợ tạo việc làm và quỹ quốc gia về việc làm [14]; Bộ Tài nguyên và môi trường, Thông tư số 37/2014/TT-BTNMT ngày 30/06/2014 quy định chi tiết về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước THĐ [15]; Thủ tướng Chính phủ (2009), Quyết định số 1956/QĐ-TTg ngày 21/11/2009 quy định về đào tạo nghề cho lao động nông thôn đến năm 2020 [16]; Thủ tướng Chính phủ (2012), Quyết định số 52/2012/QĐ-TTg ngày 06/11/2012 về chính sách hỗ trợ giải quyết việc làm
và đào tạo nghề cho người lao động bị THĐ nông nghiệp [17]; Thủ tướng Chính phủ (2015), Quyết định số 63/2015/TTg ngày 10/12/2015 về chính sách hỗ trợ đào tạo nghề và giải quyết việc làm cho người lao động bị THĐ [18]; Thủ tướng Chính phủ (2015), Quyết định số 46/2015/QĐ-TTg ngày 28/09/2015 về chính sách hỗ trợ đào tạo trình độ sơ cấp, đào tạo dưới 03 tháng [19]; Nghị định số 01/2017/NĐ-CP ngày 06 tháng 01 năm 2017 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số nghị định quy định chi tiết thi hành Luật đất đai [21]; Quyết định số 10/2017/QĐ-UBND ngày 29/3/2017 của UBND thành phố Hà Nội về việc quy định bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi nhà nước thu hồi đất trên địa bàn thành phố Hà Nội [22]; Quyết định số 96/2014/QĐ-UBND của UBND thành phố Hà Nội về việc ban hành quy định về giá các loại đất trên địa bàn thành phố Hà Nội [23]; Quyết định 19/2017/QĐ-UBND sửa đổi, bổ sung quyết định 96/2014/QĐ-UBND về việc ban hành quy định giá các loại đất trên địa bàn thành phố Hà Nội áp dụng từ ngày 01/01/2015 đến ngày 31/12/2019 [24]; Nghị định 44/2014/NĐ-CP về quy định giá đất [32]
Bên cạnh đó, Luận văn cũng tìm hiểu các văn bản quy phạm pháp luật khác có liên quan đến bồi thường, hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi trên địa bàn huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội Qua việc nghiên cứu những quy định của pháp luật, học viên mong muốn làm rõ, cụ thể hóa những vấn đề liên quan đến hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi để rút ra những kết quả đạt được trong công tác thực thi pháp luật về mảng đề tài này Đồng thời học viên cũng đưa ra những đánh giá, nêu ra những khó khăn, nguyên nhân và đưa ra những giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả hơn nữa trong công tác hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi
5 Phương pháp nghiên cứu:
Trang 14Để đạt được mục tiêu nghiên cứu, trong quá trình thực hiện Luận văn sẽ sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau đây: phương pháp luận nghiên cứu Khoa học của Chủ nghĩa Mác – Lênin, phương pháp duy vật biện chứng lịch sử Bên cạnh đó, với mục tiêu tìm hiểu các quy định của pháp luật về hỗ trợ khi Nhà nước THĐ và đánh giá thực tiễn thi hành hỗ trợ khi Nhà nước THĐ, luận văn còn sử dụng các phương
pháp sau:
- Phương pháp thống kê, tổng hợp, phân tích, đánh giá: Phân tích, tổng hợp số liệu,
dữ liệu thu thập được tại UBND huyện Quốc Oai để đánh giá, phân tích thực trạng công tác hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi
- Phương pháp so sánh: Phương pháp này được sử dụng để đối chiếu các quy định
pháp luật, tìm ra các điểm bất cập, chưa phù hợp, chưa thống nhất trong hệ thống pháp luật về bồi thường, hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi; điểm chưa phù hợp giữa quy định pháp luật với thực tiễn thi hành
- Phương pháp bình luận, phân tích, tổng hợp, quy nạp, diễn dịch:
Phương pháp này được sử dụng khi nghiên cứu một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về vấn đề này Luận văn đã tiếp cận, thu thập và kế thừa các thông tin, tài liệu tổng kết thi hành Luật Đất đai năm 2013, các số liệu của các công trình khoa học đã công bố để trên cơ sở đó phân tích, đánh giá pháp luật về hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi, đồng thời nhận diện những tồn tại, bất cập của pháp luật về vấn đề này để
đề xuất các giải pháp phù hợp theo mục tiêu đặt ra
6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận văn:
Thứ nhất, đưa ra những căn cứ khoa học và cơ sở pháp lý của chính sách hỗ trợ cho
người có đất bị thu hồi Qua việc phân tích những quy định mới của pháp luật và so sánh với quy định cũ, Luận văn đưa ra những định hướng để hoàn thiện cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn của việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật về hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi
Thứ hai, đi sâu phân tích, đánh giá thực trạng thực thi pháp luật về hỗ trợ cho người
có đất bị thu hồi trên địa bàn huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội Đồng thời Luận
Trang 15văn cũng chỉ ra những điểm đặc thù về vị trí địa lý, kinh tế - xã hội của huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội nhằm chỉ ra đặc trưng trong vấn đề hỗ trợ cho người có đất
bị thu hồi Trên cơ sở đó chỉ ra những tồn tại, bất cập và nguyên nhân của những hạn chế này trong các quy định hiện hành về bồi thường, hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi trên địa bàn huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội
Thứ ba, đề xuất những định hướng và các giải pháp cụ thể góp phần tiếp tục hoàn
thiện hệ thống pháp luật về bồi thường, hỗ trợ cho người có đất bị thu hồi nói chung
và trên địa bàn huyện Quốc Oai, thành phố Hà Nội nói riêng
Trang 16Chương 1: MỘT SỐ LÝ LUẬN VỀ HỖ TRỢ KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT VÀ PHÁP LUẬT VỀ HỖ TRỢ
KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT
1.1 Tổng quan về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất:
1.1.1 Khái niệm về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất:
Hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất là việc nhà nước trợ giúp cho người có đất thu hồi
để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển Theo nghĩa thông thường, hỗ trợ là giúp
đỡ nhau, giúp thêm vào, nhìn chung đó là các quy định và các chính sách của nhà nước nhằm thể hiện sự nhân đạo, biểu hiện bản chất của dân, do dân và vì dân của nhà nước ta nhằm hỗ trợ, chia sẻ khó khăn của người dân bị thu hồi đất, thông qua việc đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới…[07] Giúp đỡ một phần nào rủi ro mà họ phải gánh chịu khi nhà nước thu hồi đất, đồng thời giúp cho người bị thu hồi đất nhanh chóng ổn định đời sống, sản xuất
và kinh doanh Tóm lại hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất là việc nhà nước giải quyết các hệ quả xảy ra sau khi bồi thường số đất đã thu hồi Việc hỗ trợ được coi là hoạt động bù đắp vào những khoảng trống mà các quy định về bồi thường chưa giải quyết được Ngoài các thiệt hại về giá trị sử dụng đất, các công trình xây dựng trên đất, cây trồng vật nuôi còn là giá trị tinh thần vô hình như người dân mất đi cuộc sống ổn định, mất đi tư liệu sảm xuất gắn bó từ bao đời, phải học nghề mới đổi việc làm…
1.1.2 Vai trò, ý nghĩa của việc hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất:
Hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất nhằm bù đắp lại khoản lợi ích vật chất cho người có đất bị thu hồi; Đảm bảo sự hài hòa giữa lợi ích của nhà nước, lợi ích của nhà đầu tư
và lợi ích của người có đất bị thu hồi; Ngoài những vai trò trên thì việc hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất còn tạo việc làm mới phù hợp với trình độ của người dân để họ
tự lo cho cuộc sống của mình, hạn chế các tệ nạn xã hội trong khu dân cư…[39]
Trang 17Thu hồi đất không chỉ làm chấm dứt mối quan hệ pháp luật đất đai (làm chấm dứt quyền sử dụng đất của tổ chức, hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất) mà còn liên quan đến lợi ích hợp pháp của các bên có liên quan: Lợi ích của người bị thu hồi đất; Lợi ích của Nhà nước, của xã hội; Lợi ích của người hưởng lợi từ việc thu hồi đất (các nhà đầu tư, doanh nghiệp, cơ quan, tổ chức, cá nhân…) Do vậy trên thực tế việc giải quyết hỗ trợ cho người có đất khi nhà nước thu hồi có ý nghĩa rất quan trọng giúp người có đất bị thu hồi phần nào cải thiện được cuộc sống, ổn định lòng dân….[www.tapchicongthuong.vn]
Mặt khác hậu quả của việc thu hồi đất gặp rất nhiều khó khăn, phức tạp Ngoài việc giải quyết tốt vấn đề bồi thường thì việc giải quyết hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất
sẽ mang lại ý nghĩa to lớn trên nhiều phương diện như: Chính trị, kinh tế - xã hội…
1.1.3 Đặc điểm của việc hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất:
- Bồi thường về đất là việc Nhà nước trả lại giá trị quyền sử dụng đất đối với diện
tích đất thu hồi cho người sử dụng đất
- Hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất là việc nhà nước trợ giúp cho người có đất bị thu
hồi ổn định đời sống, sảm xuất và phát triển
- Sự khác nhau căn bản giữa bồi thường và hỗ trợ là: bồi thường là khái niệm xuất
phát từ ngành luật Dân sự mang tính tương xứng với các nguyên tắc: (i) chủ thể nào gây thiệt hại, chủ thể đó phải bồi thường; (ii) thiệt hại đến đâu, bồi thường đến đó Trong khi đó, khái niệm hỗ trợ (còn gọi là hộ trợ) là “giúp đỡ”, mang tính chính sách, thể hiện việc cộng thêm vào nên không đòi hỏi tính tương xứng như bồi thường Tuy nhiên, cho đến nay, pháp luật nước ta chưa thật sự “rạch ròi” hai khái niệm này và một số trường hợp mang bản chất “bồi thường” nhưng lại được xác định trong pháp luật là “hỗ trợ” Ví dụ điển hình là hỗ trợ về giá đất nông nghiệp đối với đất nông nghiệp là đất vườn ao, đất nông nghiệp trong khu dân cư và đất nông nghiệp tiếp giáp với khu dân cư Bản chất là bồi thường về đất, nhưng do pháp luật quy định là giá đất nông nghiệp định theo phương pháp thu nhập từ sản xuất nông nghiệp nên giá đất quá thấp, rồi áp dụng thêm khoản gọi là “hỗ trợ” Hơn nữa, một khi việc thu hồi đất làm người nông dân mất đất sản xuất, dẫn đến phải chuyển
Trang 18đổi nghề nghiệp từ nông nghiệp sang phi nông nghiệp thì bản chất là đã gây ra thiệt hại do mất việc làm Nếu xác định như vậy thì chúng ta nên dùng cụm từ “bồi thường cho người nông dân do mất việc làm” thay vì “hỗ trợ chuyển đổi nghề
nghiệp và tạo việc làm” như hiện nay Điều này sẽ khắc được tình trạng hỗ trợ nghề
nghiệp bằng một khoản tiền qua loa, sau đó không quan tâm đến việc người được chuyển đổi nghề nghiệp có việc làm hay không Mặt khác, điều này tạo ra một cách hiểu và thực thi pháp luật rằng, chi phí thiệt hại do mất việc phải được tính toán sòng phẳng, bảo đảm thực sự tái lập và cải thiện chất lượng cuộc sống người dân sau khi quá trình thu hồi đất [thongtinphapluatdansu.edu.vn]
- Về hỗ trợ nông dân bị thiệt hại do thiên tai dịch bệnh thì chính phủ vừa ban hành
nghị định số 02/2017/NĐ-CP về cơ chế, chính sách hỗ trợ sản xuất nông nghiệp để khôi phục sản xuất vùng bị thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh Nghị định này quy định việc hỗ trợ giống cây trồng, vật nuôi, thủy sản hoặc một phần chi phí sản xuất ban đầu để khôi phục sản xuất nông nghiệp bị thiệt hại do ảnh hưởng của các loại hình thiên tai quy định tại khoản 1 Điều 3 Luật phòng chống thiên tai năm 2013 và các loại dịch bệnh nguy hiểm, được công bố theo quy định pháp luật về thú y, thủy sản, lâm nghiệp và các dịch bệnh công bố dịch theo quy định pháp luật về bảo vệ và kiểm dịch thực vật Theo Nghị định, hộ nông dân, người nuôi trồng thủy sản, diêm dân, chủ trang trại, gia trại, tổ hợp tác, hợp tác xã sản xuất trong lĩnh vực trồng trọt, lâm nghiệp, chăn nuôi, nuôi trồng thủy sản và sản xuất muối (hộ sản xuất) bị thiệt hại trực tiếp do thiên tai, dịch bệnh theo quy định thì sẽ được hỗ trợ
- Về hỗ trợ vay vốn cho hộ nghèo để phát triển sản xuất: Chính sách tín dụng ưu
đãi cho hộ nghèo phát triển sản xuất là một cấu phần quan trọng trong chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững của Việt Nam Chính sách này đã tạo điều kiện cho người nghèo và các đối tượng chính sách khác tiếp cận nguồn vốn tín dụng
ưu đãi của Nhà nước để cải thiện và từng bước nâng cao điều kiện sống, tạo sự chuyển biến mạnh mẽ, toàn diện ở các vùng nghèo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số Quy định về đối tượng và mức hỗ trợ được quy định tại quyết định số 48/2014/QĐ-TTg ngày 28/8/2014 về chính sách hỗ trợ người nghèo Do vậy việc hỗ trợ khi nhà
Trang 19nước thu hồi đất phát sinh: Khi Nhà nước thu hồi đất, khi các cá nhân, tổ chức thuộc đối tượng được hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất, các cá nhân tổ chức mất đi quyền
sử dụng đất…
1.1.4 Nội dung hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất:
Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất theo quy định tại Điều 19 Nghị định số 47/2014/NĐ-CP ngày 15/5/2014 sửa đổi bổ sung tại Khoản 5 Điều 4 Nghị định số 01/2017/NĐ-CP ngày 06/01/2017, theo Điểm a Khoản 2 Điều 83 của Luật Đất Đai năm 2013 được thực hiện theo quy định sau đây:
- Thứ nhất là: Đối tượng được hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất gồm các trường hợp sau:
a) Hộ gia đình, cá nhân được Nhà nước giao đất nông nghiệp khi thực hiện Nghị định số 64/CP ngày 27 tháng 9 năm 1993 của Chính phủ ban hành quy định về việc giao đất nông nghiệp cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định lâu dài vào mục đích sản xuất nông nghiệp; Nghị định số 85/1999/NĐ-CP ngày 28 tháng 8 năm 1999 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của quy định về việc giao đất nông nghiệp cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định lâu dài vào mục đích sản xuất nông nghiệp và bổ sung việc giao đất làm muối cho hộ gia đình và cá nhân sử dụng ổn định lâu dài; Giao đất lâm nghiệp khi thực hiện Nghị định số 02/CP ngày 15 tháng
01 năm 1994 của Chính phủ ban hành quy định về việc giao đất lâm nghiệp cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định, lâu dài vào mục đích lâm nghiệp; Nghị định số 163/1999/NĐ-CP ngày 16 tháng 11 năm 1999 của Chính phủ về việc giao đất, cho thuê đất lâm nghiệp cho tổ chức, hộ gia đình và cá nhân sử dụng ổn định, lâu dài vào mục đích lâm nghiệp; Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29 tháng 10 năm 2004 của Chính phủ về thi hành Luật Đất đai;
b) Nhân khẩu nông nghiệp trong hộ gia đình quy định tại điểm a này nhưng phát sinh sau thời điểm giao đất nông nghiệp cho hộ gia đình đó;
c) Hộ gia đình, cá nhân thuộc đối tượng đủ điều kiện được giao đất nông nghiệp theo quy định tại điểm a này nhưng chưa được giao đất nông nghiệp và đang sử
Trang 20dụng đất nông nghiệp do nhận chuyển nhượng, nhận thừa kế, được tặng cho, khai hoang theo quy định của pháp luật, được ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất thu hồi xác nhận là đang trực tiếp sản xuất trên đất nông nghiệp đó;
d) Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất do nhận giao khoán đất sử dụng vào mục đích nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản (không bao gồm đất rừng đặc dụng, rừng phòng hộ) của các nông, lâm trường quốc doanh khi nhà nước thu hồi
mà thuộc đối tượng là cán bộ, công nhân viên của nông, lâm trường quốc doanh đang làm việc hoặc đã nghỉ hưu, nghỉ mất sức lao động, thôi việc được hưởng trợ cấp đang trực tiếp sản xuất nông, lâm nghiệp; hộ gia đình, cá nhân nhận khoán đang trực tiếp sản xuất nông nghiệp và có nguồn thu nhập ổn định từ sản xuất nông nghiệp trên đất đó;
đ) Tổ chức kinh tế, hộ gia đình, cá nhân sản xuất, kinh doanh, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài mà bị ngừng sản xuất, kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất thì được hỗ trợ ổn định sản xuất[40]; [21]; [07]
- Thứ 2 là: Điều kiện để được hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất thực hiện theo quy định sau đây:
a) Đối với hộ gia đình, cá nhân, tổ chức kinh tế, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đang sử dụng đất thuộc đối tượng quy định tại Khoản 1 Điều 19 Nghị định 47/2014 đã được sửa đổi, bổ sung tại Khoản 5 Điều 4 Nghị định 01/2017 đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất hoặc đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất quy định tại các Điều 100, 101 và 102 của Luật Đất đai năm 2013, trừ trường hợp quy định tại điểm b này;
b) Đối với hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất do nhận giao khoán đất sử dụng vào mục đích nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản (không bao gồm đất rừng đặc dụng, rừng phòng hộ) của các nông trường, lâm trường quy định tại Điểm
d Khoản 1 Điều 19 Nghị định 47/2014 sửa đổi, bổ sung tại Khoản 5 Điều 4 Nghị định 01/2017 thì phải có hợp đồng giao khoán sử dụng đất [21]
Trang 21- Thứ 3 là: Việc hỗ trợ ổn định đời sống cho các đối tượng quy định tại các Điểm a,
b, c và d phần thứ nhất mục này được thực hiện theo quy định sau:
a) Thu hồi từ 30% đến 70% diện tích đất nông nghiệp đang sử dụng thì được hỗ trợ trong thời gian 6 tháng nếu không phải di chuyển chỗ ở và trong thời gian 12 tháng nếu phải di chuyển chỗ ở; Trường hợp phải di chuyển đến các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn hoặc có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn thì thời gian hỗ trợ tối đa là 24 tháng
Đối với trường hợp thu hồi trên 70% diện tích đất nông nghiệp đang sử dụng thì được hỗ trợ trong thời gian 12 tháng nếu không phải di chuyển chỗ ở và trong thời gian 24 tháng nếu phải di chuyển chỗ ở; Trường hợp phải di chuyển đến các địa bàn
có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn hoặc có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn thì thời gian hỗ trợ tối đa là 36 tháng;
b) Diện tích đất thu hồi quy định tại điểm a mục này được xác định theo từng quyết định thu hồi đất của Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền;
c) Mức hỗ trợ cho một nhân khẩu quy định tại điểm a và điểm b mục này được tính bằng tiền tương đương 30 kg gạo trong 01 tháng theo thời giá trung bình tại thời điểm hỗ trợ của địa phương
- Thứ 4 là: Việc hỗ trợ ổn định sản xuất thực hiện theo quy định sau:
a) Hộ gia đình, cá nhân được bồi thường bằng đất nông nghiệp thì được hỗ trợ ổn định sản xuất, bao gồm: Hỗ trợ giống cây trồng, giống vật nuôi cho sản xuất nông nghiệp, các dịch vụ khuyến nông, khuyến lâm, dịch vụ bảo vệ thực vật, thú y, kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi và kỹ thuật nghiệp vụ đối với sản xuất, kinh doanh dịch
vụ công thương nghiệp;
b) Đối với tổ chức kinh tế, hộ gia đình, cá nhân sản xuất, kinh doanh, doanh nghiệp
có vốn đầu tư nước ngoài thuộc đối tượng quy định tại Điểm đ Khoản 1 Điều 19 Nghị định 47/2014 đã được sửa đổi bổ sung tại Khoản 5 Điều 4 Nghị định 01/2017 thì được hỗ trợ ổn định sản xuất bằng tiền với mức cao nhất bằng 30% một năm thu nhập sau thuế, theo mức thu nhập bình quân của 03 năm liền kề trước đó
Trang 22Thu nhập sau thuế được xác định căn cứ vào báo cáo tài chính đã được kiểm toán hoặc được cơ quan thuế chấp thuận; Trường hợp chưa được kiểm toán hoặc chưa được cơ quan thuế chấp thuận thì việc xác định thu nhập sau thuế được căn cứ vào thu nhập sau thuế do đơn vị kê khai tại báo cáo tài chính, báo cáo kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh cuối mỗi năm đã gửi cơ quan thuế
- Thứ 5 là: Đối với hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất do nhận giao khoán đất sử dụng vào mục đích nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản của các nông, lâm trường quốc doanh thuộc đối tượng quy định tại Điểm d Khoản 1 Điều 19 Nghị định 47/2014 đã được sửa đổi, bổ sung tại Khoản 5 Điều 4 Nghị định 01/2017 thì được hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất theo hình thức bằng tiền
- Thứ 6 là: Người lao động do tổ chức kinh tế, hộ gia đình, cá nhân sản xuất, kinh doanh, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thuộc đối tượng quy định tại Điểm đ Khoản 1 Điều 19 Nghị định 47/2014 đã được sửa đổi, bổ sung tại Khoản 5 Điều 4 Nghị định 01/2017 mà thuê lao động theo hợp đồng lao động thì được áp dụng hỗ trợ chế độ trợ cấp ngừng việc theo quy định của pháp luật về lao động nhưng thời gian trợ cấp không quá 06 tháng
- Thứ 7 là: Ủy ban nhân dân cấp thành phố Hà Nội quyết định mức hỗ trợ, thời gian
hỗ trợ, định kỳ chi trả tiền hỗ trợ cho phù hợp với thực tế tại địa phương."
Hỗ trợ đào tạo nghề, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm căn cứ vào khoản
1 Điều 20 Nghị định 47/2014/NĐ-CP đã được sửa đổi bổ sung khoản 6 Điều 4 Nghị định 01/2017/NĐ-CP thì hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp quy định tại các Điểm a, b, c và d Khoản 1 Điều 19 của Nghị định này (trừ trường hợp
hộ gia đình, cá nhân là cán bộ, công nhân viên của nông trường quốc doanh, lâm trường quốc doanh đã nghỉ hưu, nghỉ mất sức lao động, thôi việc được hưởng trợ cấp) khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp mà được bồi thường bằng tiền thì ngoài việc được bồi thường bằng tiền đối với diện tích đất nông nghiệp thu hồi còn được
hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm theo quy định sau đây:
Trang 23a) Hỗ trợ bằng tiền không quá 05 lần giá đất nông nghiệp cùng loại trong bảng giá đất của địa phương đối với toàn bộ diện tích đất nông nghiệp thu hồi; diện tích được
hỗ trợ không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp tại địa phương;
b) Mức hỗ trợ cụ thể do Ủy ban nhân dân cấp thành phố Hà Nội quy định căn cứ điều kiện thực tế của địa phương
Hỗ trợ khác theo quy định tại Điều 25 Nghị định số 47/2014/NĐ-CP thì ngoài việc hỗ trợ quy định tại các Điều 19, 20, 21, 22, 23 và 24 của Nghị định này đã được sửa đổi, bổ sung một số điều tại Nghị định 01/2017/NĐ-CP và căn cứ vào tình hình thực tế tại địa phương, Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định biện pháp hỗ trợ khác để bảo đảm có chỗ ở, ổn định đời sống, sản xuất và công bằng đối với người có đất thu hồi; Trường hợp hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất nông nghiệp khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp mà không đủ điều kiện được bồi thường theo quy định tại Điều 75 của Luật Đất đai năm 2013 thì ủy ban nhân dân cấp tỉnh xem xét hỗ trợ cho phù hợp với thực tế của địa phương, trường hợp đặc biệt trình Thủ tướng Chính phủ quyết định." Đối với hình thức hỗ trợ khác này sẽ tùy thuộc vào quy định và chủ trương của thành phố Hà Nội nơi em làm luận văn này
1.2 Pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất:
1.2.1 Khái niệm pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất:
Là tổng hợp các quy phạm pháp luật do nhà nước ban hành để điều chỉnh các quan
hệ xã hội phát sinh trong quá trình hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất nhằm giải quyết hài hòa giữa lợi ích của nhà nước, chủ đầu tư và người bị thu hồi đất [39]
Việc pháp luật quy định các chính sách hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất giúp tạo cơ
sở pháp lý quan trọng cho nhà nước trong quá trình triển khai việc thực hiện công tác Giải quyết tốt vấn đề hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất sẽ tạo ra sự nhất trí, đồng thuận của người dân có đất bị thu hồi với nhà nước, qua đó thúc đẩy việc thực hiện các chính sách phát triển kinh tế, chính trị, xã hội của Đảng và nhà nước ta Việc thực hiện tốt các quy định của pháp luật sẽ đảm bảo mối quan hệ hài hòa giữa nhà
Trang 24nước, người bị thu hồi đất và chủ đầu tư, nhằm hạn chế khiếu kiện tranh chấp kéo dài, góp phần ổn định trật tự xã hội và thu hút sự đầu tư trong nước và nước ngoài Trong những năm qua Đảng và nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản pháp luật đất đai nói chung và chính sách hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất nói riêng Các quy định được ban hành đã không ngừng sửa đổi, bổ sung theo hướng kiện toàn, tạo cơ
sở pháp lý cho hoạt động hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất như luật đất đai năm 2013, nghị định 47/2014/NĐ-CP, nghị định 01/2017/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của nghị định 47/2014, Thông tư số 33/2017/TT-BTNMT, quyết định số 10/2017/QĐ-UBND của UBND thành phố Hà Nội ngày 29/3/2017 các văn bản hướng dẫn còn chưa đầy đủ nhưng đã phần nào giải quyết được những vướng mắc trong thực tiễn thực hiện hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất Tuy nhiên vất đề thu hồi đất lại là vấn đề hết sức nhạy cảm, phức tạp bởi nó trực tiếp động chạm tới người có đất bị thu hồi nên vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn, vướng mắc cần được giải quyết nhằm hạn chế tối đa tình trạng khiếu kiện, tranh chấp trong vấn đề này Vì vậy việc tiếp tục đẩy mạnh công tác hỗ trợ khi nhà nước THĐ song song với việc hoàn thiện những chế định liên quan đến vấn đề này hết sức cần thiết Hành lang pháp lý nếu được kiện toàn theo hướng đảm bảo hài hòa lợi ích giữa các bên sẽ hạn chế được những mâu thuẫn, bức xúc sẽ đảm bảo việc thực hiện các chương trình, dự án được thông suốt, góp phần không nhỏ vào phát triển kinh tế, xã hội của đất nước
1.2.2 Vai trò, vị trí và ý nghĩa của pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất trong hệ thống đất đai của Việt Nam:
Là sự điều chỉnh pháp luật nhằm định hướng các quan hệ xã hội theo một trật tự chung thống nhất, phù hợp với lợi ích nhà nước, của các bên tham gia và lợi ích chung của toàn xã hội Sự điều chỉnh của pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất sẽ mang lại hiệu quả to lớn về mặt chuyển đổi cơ cấu kinh tế, chuyển đổi nghề nghiệp, đảm bảo lợi ích sự ổn định sảm xuất cho người dân Tuy nhiên, việc hỗ trợ như thế nào cho người bị thu hồi đất như thế nào để không xảy ra những xung đột
xã hội hoặc những áp lực vượt quá khả năng tài chính của nhà nước, của xã hội Do vậy không thể không nhắc tới vai trò của pháp luật vì nó chính là những cam kết thể
Trang 25hiện sự thỏa thuận về quyền lợi ích giữa các cá nhân, tổ chức trong xã hội, khi tham gia các quan hệ xã hội mỗi người phải tuân thủ quyền và nghĩa vụ do pháp luật quy định nhằm đảm bảo hài hòa lợi ích giữa các cá nhân trong xã hội
Khi nhà nước hỗ trợ thu hồi đất: Theo khoản 7 Điều 4 của Luật đất đai năm 2003 thì: “ Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới” Sau đó, khoản 14 điều 3 Luật Đất đai 2013 có quy định: “Hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất là việc nhà nước trợ giúp cho người có đất bị thu hồi ổn định đời sống, sảm xuất và phát triển” Sự điều chỉnh quy định của pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất này giúp cho người được hỗ trợ ổn định hơn, tạo cơ hội phát triển Thực tế khi người có đất bị nhà nước thu hồi sau khi được hỗ trợ một khoản tiền lớn do không có kế hoạch chi tiêu, sử dụng hợp lý nên dần dần tiền hết mà công
ăn việc làm không có đã trở nên nghèo khó Do đó việc kiện toàn pháp luật sao cho phù hợp với điều kiện thực tế Nó có ý nghĩa to lớn cho việc hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất
Pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất là: Là tổng hợp các quy phạm pháp luật
do nhà nước ban hành để điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất nhằm giải quyết hài hòa giữa lợi ích của nhà nước, chủ đầu tư và người bị thu hồi đất
Quan hệ pháp luật đất đai là những quan hệ xã hội do các quy phạm pháp luật đất đai điều chỉnh, trong đó các bên tham gia quan hệ đều có quyền chủ thể và nghĩa vụ pháp lý mà quyền và nghĩa vụ này được Nhà nước đảm bảo quyền thực hiện
Quan hệ nhóm sở hữu: Nhóm quan hệ này chủ yếu diễn ra giữa các cơ quan nhà nước với nhau trong quá trình quản lý, phân phối và phân phối lại đất đai Các quan
hệ này rất đa dạng và phức tạp Nhà nước không chỉ đơn thuần là người thực hiện vai trò của chủ sở hữu, mà chính bằng pháp luật của mình các chế đội, thể lệ về quản lý sử dụng đất để thực hiện một các cụ thể các quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt đất đai Nhà nước quy định phạm vi mức giao đất cho các tổ chức, cá nhân trên những căn cứ nhất định, đặc biệt là khả năng quản lý và đầu tư có hiệu
Trang 26quả vốn đất, quyết định khung giá các loại đất, quyết định về việc cho thuê đất, đặc biệt là cho các cá nhân nước ngoài thuê đất để sử dụng có thời hạn tại Việt Nam Như vậy, các quy phạm pháp luật đất đai điều chỉnh các quan hệ xã hội cụ thể và các quan hệ pháp luật đất đai cụ thể được thực hiện trên thực tế
Nhóm quan hệ sử dụng: Các quy phạm pháp luật đất đai không chỉ điều chỉnh các quan hệ xã hội xoay quanh vấn đề sở hữu và quản lý đất đai của nhà nước xã hội chủ nghĩa mà còn định hướng chặt chẽ cho việc sử dụng đất đai Nhà nước không trực tiếp sử dụng đất mà giao cho các cá nhân, tổ chức sử dụng Cho nên, nhà nước phải quy định để hàng triệu thửa đất và hàng triệu người sử dụng đất an tâm đầu tư
có hiệu quả và pháp huy hết mọi khả năng sảm xuất của mình Các quan hệ này chính là các quan hệ giữa người sử dụng đất với nhau trong việc chiếm hữu sử dụng vốn đất mà nhà nước giao cho sử dụng ổn định lâu dài hay quyết định cho thuê đất
Trang 27luật thể hiện ở nội dung của hệ thống pháp luật luôn có sự tương quan với trình độ phát triển kinh tế - xã hội của đất nước Có thể nói pháp luật là những nhu cầu cơ bản, điển hình và có tính phổ biến nhất của đời sống kinh tế - xã hội được khái quát hoá, mô hình hoá dưới hình thức pháp lý cụ thể thông qua hoạt động lý trí và ý chí của cơ quan nhà nước có thẩm quyền Do vậy, sự phù hợp của các văn bản quy phạm pháp luật mà đặc biệt là của các văn bản luật với các quy luật khách quan của
sự phát triển kinh tế - xã hội là điều kiện vô cùng quan trọng bảo đảm cho tính khả thi và hiệu quả của pháp luật Phù hợp với các quy luật và điều kiện kinh tế - xã hội
sẽ làm cho pháp luật dễ dàng được thực hiện, đồng thời cũng góp phần thúc đẩy, tạo điều kiện cho sự phát triển của kinh tế - xã hội, trường hợp ngược lại, pháp luật khó được thực hiện trên thực tế, thậm chí có thể cản trở hoặc gây ra những thiệt hại nhất định cho sự phát triển đó
Tiêu chí về hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất: Pháp luật về hỗ trợ đòi hỏi phải được xây dựng, ban hành căn cứ vào thực tiễn khách quan của cuộc sống, phải đặt trong mối liên hệ giữa sự phát triển của kinh tế -
xã hội với xây dựng pháp luật Do đó, quá trình xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất phải nghiên cứu kỹ thực tiễn xã hội; các quá trình kinh tế, chính trị của đất nước; phải xuất phát từ thực trạng và những đòi hỏi khách quan của việc xây dựng đội ngũ thực hiện công tác bồi thường,
hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất; phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội, đặc điểm lịch sử, tư tưởng, văn hoá, truyền thống dân tộc và chủ trương, đường lối của Đảng
về đổi mới hệ thống chính trị; xuất phát từ thực tiễn xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân và công cuộc cải cách nền hành chính nhà nước
Tiêu chí về hiệu quả giải đáp, vướng mắc về thực hiện hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất: Pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất được đánh giá là hoàn thiện nếu đáp ứng tiêu chí về tổ chức thực hiện, thể hiện qua các nội dung sau:
- Tuyên truyền, giáo dục pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất Pháp luật về
hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất không chỉ thể hiện ở việc được ban hành dưới hình
Trang 28thức văn bản quy phạm pháp luật, mà quan trọng hơn là văn bản quy phạm pháp luật đó phải đi vào cuộc sống Do vậy phải tuyên truyền cho nhân dân nắm được một cách đầy đủ và hiểu được nội dung của các văn bản pháp luật về công chức nói chung và hỗ trợ nói riêng Muốn vậy, phải coi trọng công tác giáo dục, tuyên truyền, giải thích pháp luật và sử dụng nhiều hình thức, biện pháp để giáo dục và nâng cao ý thức pháp luật cho nhân dân
- Đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ làm công tác bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất Hoàn thiện pháp luật về hỗ trợ được thể hiện thông qua hoạt động thực hiện và áp dụng pháp luật của đội ngũ, cán bộ thực hiện, do vậy phải nâng cao trình
độ, năng lực, phẩm chất cho đội ngũ,cán bộ Muốn vậy, phải có kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên về chuyên môn nghiệp vụ cho đội ngũ, cán bộ, thực hiện tiêu chuẩn hoá đội ngũ, cán bộ, trong đó xác định rõ cả về tiêu chuẩn chuyên môn, nghiệp vụ, tác phong, đạo đức, lối sống; tiến tới đánh giá, theo từng chức danh cụ thể
- Kiểm tra, giám sát việc thực hiện và xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất Pháp luật về bồi thường, hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất được coi là hoàn thiện còn được thể hiện thông qua hiệu quả việc kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện pháp luật và xử lý các hành vi vi phạm phạm pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất; Phân định rõ chức năng, thẩm quyền của các cơ quan làm công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất Đội ngũ công chức nói chung và các cán bộ thực hiện nói riêng được Nhà nước trao quyền lực thực thi công vụ, vì vậy kiểm tra việc thực hiện pháp luật để phát hiện những hành vi vi phạm pháp luật của đội ngũ công chức cấp xã một cách kịp thời là hết sức cần thiết Điều này vừa đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật vừa kịp thời ngăn chặn các hiện tượng vi phạm pháp luật về việc thực hiện hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất Trước yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong điều kiện hội nhập quốc tế, để xây dựng và phát triển đội ngũ cán bộ, Đảng và Nhà nước ta cần quan tâm hơn nữa đến việc hoàn thiện pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất Vì vậy, việc nghiên cứu một cách hệ thống các tiêu chí đánh giá mức độ
Trang 29hoàn thiện pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất là việc làm hết sức cần thiết [35]
1.4 Những yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất:
1.4.1 Nhóm các yếu tố khách quan ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về
hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất:
Pháp luật về hỗ trợ chịu sự tác động của yếu tố kinh tế: Thực tế cho thấy, khi
nền kinh tế phát triển, ngoài việc THĐ phục vụ các mục tiêu quốc phòng, an ninh hay xây dựng các công trình công cộng của Nhà nước thì việc THĐ phục vụ cho sự phát triển kinh tế chiếm tỷ trọng lớn trong tổng diện tích đất thu hồi Việc THĐ ảnh hưởng rất nhiều đến đời sống của người dân, chính vì thế Nhà nước cần ban hành
những chính sách hỗ trợ phù hợp để ổn định xã hội và đời sống của người dân
Ngoài ra, nội dung pháp luật về hỗ trợ cũng phụ thuộc rất nhiều vào yếu tố kinh tế bởi việc hỗ trợ sau khi THĐ cũng cần nguồn ngân sách rất lớn và ổn định Nguồn ngân sách này đảm bảo cho việc thực hiện chính sách hỗ trợ có tính khả thi Tùy thuộc vào từng giai đoạn, mỗi thời kỳ khác nhau mà chính sách pháp luật về hỗ trợ khi Nhà nước THĐ của cá nhân, hộ gia đình sẽ thay đổi cho phù hợp
Pháp luật về hỗ trợ chịu sự tác động của yếu tố con người:
Thứ nhất, đối với Người sử dụng Đất (NSDĐ) có đất bị nhà nước thu hồi: Khi thực
hiện chính sách hỗ trợ nhằm thực hiện các công trình, dự án như: Mở rộng đường giao thông thuộc khu dân cư, xây dựng nhà ở để kinh doanh, làm khu công nghiệp cho doanh nghiệp hoặc trung tâm thương mại,…thì thường xuyên xảy ra trường hợp
có người đang sử dụng đất ở vị trí thuận lợi (giáp mặt đường) nay bị thu hồi toàn bộ phải tái định cư nơi khác, thì cũng khó có thể mua được một mảnh dất như cũ để định cư Hoặc ngược lại, có người đang sử dụng đất ở vị trí không thuận lợi nhưng khi có dự án đi qua ngẫu nhiên họ lại được ở vị trí thuận lợi và từ đó gây ra tâm lý nhiều người bị THĐ không muốn di chuyển hoặc nếu đồng ý chuyển họ đòi giá bồi thường và các chính sách hỗ trợ thường rất cao trong khi giá của Nhà nước thấp hơn
Trang 30nhiều so với thị trường, nên thường là các dự án chậm được triển khai do quá trình thỏa thuận về giá bồi thường, hỗ trợ của các bên Điều này đã làm nảy sinh sự so sánh giữa những NSDĐ có đất bị thu hồi và gây ra tình trạng khiếu kiện, tranh cấp kéo dài làm cho việc thu hồi, giải phóng mặt bằng, bồi thường triển khai chậm
Thứ hai, đối với nhà Đầu tư: trong quá trình thực hiện hỗ trợ khi Nhà nước THĐ,
nhà đầu tư thường phải làm việc với nhiều đối tác để thực hiện việc hỗ trợ nên không ít trường hợp phải chi phí thêm cho địa phương, chi thêm ngoài phương án cho người bị thu hồi đất Bên cạnh đó, việc THĐ để thực hiện những dự án như xây dựng nhà sinh thái, nhiều địa phương cũng không ưu tiên trả bằng đất mà trả bằng tiền làm cho người dân mất thêm thời gian đi tìm mua đất để định cư nên cũng gặp nhiều khó khăn Bên cạnh đó theo cơ chế thu hồi dân sự có rất nhiều trường hợp Doanh nghiệp, nhà đầu tư không tự thỏa thuận được với NSDĐ về các chính sách
hỗ trợ cho người dân khiến cho dự án không thể triển khai hoặc doanh nghiệp phải nhờ đến cơ quan công quyền để THĐ Điều này đã góp phần làm tăng tình trạng lạm quyền, tham nhũng, quan liêu của một số cán bộ quản lý đất đai
Thứ ba, về phía Nhà nước: Có thể nói tài nguyên đất vô cùng quý giá đặc biệt là
trong giai đoạn nền kinh tế thị trường hiện nay, khi mà nhu cầu về tài nguyên đất ngày càng tăng, thị trường Bất động sản có những biến đổi mạnh thì đã có rất nhiều cán bộ Nhà nước vì chạy theo đồng tiền đã ngày càng biến chất, tha hóa, đã tiếp tay cho một bộ phận gây nên tình tình trạng đầu cơ, lũng đoạn về thị trường bất động sản Bên cạnh đó vì sự thiếu hiểu biết cũng như yếu kém về pháp luật đất đai của một số giới cán bộ quản lý đất đai đã gây nên tình trạng áp dụng sai quy định của pháp luật trong việc hỗ trợ khi Nhà nước THĐ, hay lạm dụng quyền lực để áp đặt ý chí của mình lên người khác khi có sự phản đối từ phía NSDĐ có đất bị thu hồi mà điển hình là vụ cưỡng chế thu hồi sai quy định pháp luật của UBND huyện Tiên Lãng, thành phố Hải Phòng đối với ông Đoàn Văn Vươn năm 2012
Pháp luật về hỗ trợ chịu sự tác động của các yếu tố xã hội:
Nhà nước đã ra các quy định về hỗ trợ NSDĐ về chỗ ở, chuyển đổi việc làm, đào tạo nghề khi THĐ Tuy nhiên vấn đề hỗ trợ đào tạo nghề, tìm kiếm công ăn việc
Trang 31làm mới là một điều rất khó khăn đối với NSDĐ Khi mà họ đều quen với cái cuốc, cái cày thì việc đào tạo nghề mới, đặc biệt là các nghề đòi hỏi kỹ thuật trình độ chuyên môn là điều rất khó khăn, khó đạt hiệu quả cao Hằng năm Nhà nước bỏ ra hàng chục tỷ đồng nhằm hỗ trợ đào tạo việc làm, đào tạo nghề cho người bị THĐ không có công ăn việc làm, nhưng để giúp đỡ NSDĐ có thể tiếp cận với công việc
mới thì đây vẫn là bài toán khó, gây đau đầu cho các cơ quan quản lý Nhà nước
Còn về phía người dân, điều họ muốn hướng đến là ổn định đời sống, là vấn đề tình cảm giữa những người thân trong gia đình với nhau cũng như bảo đảm các yếu tố tâm linh đặc biệt là trong vấn đề THĐ liên quan tới mồ mả Nhiều người dân có suy nghĩ theo hướng tâm linh, họ không muốn rời bỏ nơi mà họ, tổ tiên họ đã bao đời sinh sống cho nên dù giá bồi thường hay chính sách hỗ trợ có tốt đến đâu thì họ vẫn không muốn chuyển đi nơi khác Một vấn đề khác nữa là nước ta là nước đang phát triển vì thế vấn đề tài chính là một trong những vấn đề nan giải khi nhắc đến hỗ trợ Chính vì ngân sách còn hạn hẹp nên việc hỗ trợ cho NSDĐ còn chưa hợp lý và chưa
đủ để người dân có thể trang trải cuộc sống của mình sau khi bị mất đất
Pháp luật về hỗ trợ chịu sự tác động của yếu tố hội nhập quốc tế:
Hiện nay, với thị trường đầu tư mở cửa, quan hệ kinh tế quốc tế mở rộng, cho các cá nhân tổ chức nước ngoài đầu tư kinh doanh thì một trong những yếu tố thu hút đầu
tư nước ngoài chính là pháp luật Pháp luật về hỗ trợ chính là một công cụ đắc lực phục vụ cho công tác giải phóng mặt bằng Khi Việt Nam hội nhập càng sâu, rộng bao nhiêu thì chính sách hỗ trợ càng cần được thay đổi cho phù hợp đảm bảo đẩy nhanh tiến độ THĐ, giải phóng mặt bằng, rút ngắn thời gian thực hiện dự án Đây là yêu cầu xuất phát từ thực tế và sự so sánh giữa các nước trong khu vực và trên thế giới [38]; [39]
1.4.2 Nhóm các yếu tố chủ quan ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất:
Một số yếu tố cơ bản trong quản lý nhà nước về pháp luật hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất
Trang 32 Việc ban hành các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, sử dụng và tổ chức: Đất đai là đối tượng quản lý phức tạp, luôn biến động theo nền kinh tế phát triển của xã hội Để thực hiện tốt chức năng quản lý nhà nước về đất đai đòi hỏi các văn bản pháp luật liên quan phải mang tính ổn định cao và phù hợp với tình hình thực
tế Bên cạnh các văn bản quy phạm về quản lý, sử dụng đất đai, việc tổ chức thực hiện các văn bản đó cũng có vai trò hết sức quan trọng Nhận thức của người dân kể
cả một số bộ phận không nhỏ cán bộ quản lý đất đai ở địa phương về chính sách pháp luật nhìn chung còn hạn chế, trong khi việc phổ biến và tuyên truyền của các
cơ quan có trách nhiệm chưa tốt là nguyên nhân làm giảm hiệu lực thi hành pháp luật, gây mất lòng tin trong nhân dân cũng như các nhà đầu tư và ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất
Công tác quy hoạch, kế hoạch sử dụng: Đất đai là nguồn tài nguyên hạn chế của Việt Nam nhưng lại là điều kiện không thể thiếu được trong mọi quá trình phát triển Vì vậy việc sử dụng tốt nguồn tài nguyên đất không chỉ sẽ quyết định tương lai của nền kinh tế đất nước mà còn là sự đảm bảo cho sự ổn định chính trị và phát triển kinh tế xã hội Quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất là một trong những căn cứ quan trọng nhất để thực hiện việc giao đất, cho thuê đất, chuyển mục đích sử dụng đất mà theo quy định của luật đất đai năm 2013
Đăng ký đất đai, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất: Theo quy định thì đất đai là một trong những tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng với cơ quan nhà nước và được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo Luật đất đai năm 2013 Hiện nay công tác đăng ký đất đai ở nước ta vẫn còn yếu kém, đặc biệt là đăng ký biến động về sử dụng đất ; việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất vẫn chưa được hoàn tất Chính vì vậy công tác thu hồi đất nói chung và công tác hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất nói riêng gặp rất nhiều khó khăn Vậy làm tốt công tác đăng ký đất đai thì sẽ thuận lợi cho việc thu hồi đất GPMB thuận tiện và tiến độ hơn
Trình độ năng lực của cán bộ công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư: Với đội ngũ cán bộ làm công tác chỉ đạo, hướng dẫn và cán bộ trực tiếp thực hiện áp dụng chính sách am hiểu và nắm chắc các quy định của chính sách, có trình độ năng lực
Trang 33với các tổ chức được giao thực hiện công tác hỗ trợ thu hồi đất để thực hiện dự án được tổ chức và thực hiện công việc có tính chuyên môn hóa cao, với sự chỉ đạo và phối hợp giữa các cơ quan đơn vị có chắc năng nhiệm vụ liên quan đến thực hiện chính sách chuẩn xác, chặt chẽ và nhịp nhàng thì việc triển khai thực hiện các chính sách, việc áp dụng các chính sác diễn ra, thuận lợi loại bỏ những vướng mắc phát sinh không đáng có, đảm bảo cho quy trình thủ tục thực hiện đơn giản, thuận tiện, hạn chế được những khúc mắc, khiếu kiện kéo dài gây kéo dài thời gian hoàn thành việc thu hồi đất và giải phóng mặt bằng
Pháp luật về hỗ trợ chịu sự tác động của đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước ta:
Ở nước ta, đường lối chính sách của Đảng là kim chỉ nam cho mọi hoạt động, đặc biệt vấn đề THĐ là vấn đề mà Đảng quan tâm hàng đầu bởi ảnh hưởng, hệ quả của
nó đối với xã hội Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 12/03/2003 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa IX về tiếp tục đổi mới chính sách, pháp luật đất đai trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và tiếp đó là Nghị quyết
số 19-NQ/TW ngày 31/10/2012 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về tiếp tục đổi mới chính sách, pháp luật đất đai trong thời kỳ đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới, tạo nền tảng để đến năm 2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp theo hướng hiện đại, đều đã nhấn mạnh:
Thứ nhất: Chính sách đất đai phải đảm bảo hài hòa lợi ích của Nhà nước, nhà đầu tư
và người bị THĐ
Thứ hai: Cần thực hiện tổng hợp các biện pháp phát triển ngành nghề, đào tạo
chuyển đổi nghề nghiệp, đổi mới cơ chế sản xuất nông nghiệp và những biện pháp
hỗ trợ khác để giải quyết cơ bản việc làm và thu nhập cho người dân có đất bị thu hồi
Thứ ba: Khi Nhà nước THĐ để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích
công cộng và phát triển kinh tế Nhà nước phải thực hiện chế độ hỗ trợ phù hợp
Trang 34Như vậy, Đảng và Nhà nước luôn quan tâm đến việc xây dựng chính sách, pháp luật đất đai làm tiền đề cho việc phát triển kinh tế đi đôi với việc đảm bảo ổn định chính trị - xã hội, đảm bảo cuộc sống cho người dân
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
Bên cạnh việc làm rõ khái niệm về hỗ trợ, Luận văn đã luận giải và làm rõ khái niệm, ý nghĩa của việc hỗ trợ khi nhà nước Thu hồi đất (THĐ) và nêu ra những quy định của pháp luật về những trường hợp được hỗ trợ, mức hỗ trợ của người có đất bị thu hồi
Ngoài ra, quy định của pháp luật vẫn còn chung chung không bao quát được tình hình của từng địa phương Đối với một nước nông nghiệp như Việt Nam thì việc giải quyết vấn đề thưa kiện kéo dài liên quan đến công tác thu hồi, bồi thường, hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là điều rất khó khăn Người làm nông nghiệp luôn quan niệm “tấc đất tấc vàng” nên khi Nhà nước thu hồi đất mà họ không được bồi thường, hỗ trợ thỏa đáng dẫn đến bức xúc là điều tất nhiên
Việc đất đai ngày càng có giá trị thì vấn đề về hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất cũng gặp nhiều khó khăn, phức tạp Có nhiều trường hợp người dân do không đồng tình với phương án hỗ trợ của Nhà nước, nhà đầu tư chậm tiến độ, ảnh hưởng đến lợi ích chung của nền kinh tế - xã hội, gây tác động tiêu cực đến môi trường đầu tư của đất nước Từ đó dẫn đến việc người dân khiếu kiện lâu dài, đông người, vượt cấp gây mất ổn định về chính trị, trật tự an toàn xã hội Để khắc phục tình trạng này Nhà nước đã nhiều lần sửa đổi, bổ sung các quy định về hỗ trợ khi thu hồi đất Tuy nhiên hiệu quả chưa được như mong muốn, nhiều quy định mới được ban hành chưa phù hợp với thục tiễn cũng như các điều kiện về hỗ trợ cho người bị thu hồi đất vẫn còn nhiều khó khăn Các tranh chấp khiếu kiện khi Nhà nước thu hồi đất, hỗ trợ khi thu hồi đất tăng với mức độ gay gắt, phức tạp, ngày càng nhiều Điều này cho thấy chúng ta cần tiếp tục nghiên cứu, tìm hiểu về cơ chế, chính sách hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất nhằm hoàn thiện lĩnh vực pháp luật này Từ việc tiếp cận người bị thu hồi đất cùng các khoản hỗ trợ mà họ được hưởng, thì cần tìm ra các bất cập
Trang 35trong thực tiễn áp dụng pháp luật, từ đó đề ra những kiến nghị để hoàn thiện pháp luật
Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH PHÁP LUẬT KHI NHÀ NƯỚC THU HỒI ĐẤT TẠI HUYỆN QUỐC OAI, THÀNH PHỐ HÀ
NỘI
2.1 Những nội dung cơ bản về pháp luật hỗ trợ khi nhà nước thu hồi đất:
2.1.1 Hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất khi nhà nước thu hồi đất:
Về đối tượng hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất khi nhà nước thu hồi đất: Có 7 đối tượng được hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất cụ thể như sau:
- Thứ nhất là: Hộ gia đình, cá nhân được nhà nước giao đất nông nghiệp khi thực hiện các nghị định gồm: Nghị định số 64/1993/NĐ-CP ngày 27 tháng 9 năm 1993 của Chính phủ ban hành quy định về việc giao đất nông nghiệp cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định lâu dài vào mục đích sản xuất nông nghiệp; Nghị định số 85/1999/NĐ-CP ngày 28 tháng 8 năm 1999 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của quy định về việc giao đất nông nghiệp cho hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định lâu dài vào mục đích sản xuất nông nghiệp và bổ sung việc giao đất làm mới cho hộ gia đình và cá nhân sử dụng ổn định lâu dài; Nghị định số 02/1994/NĐ-CP ngày 15 tháng 01 năm 1994 của Chính phủ ban hành quy định về việc giao đất lâm nghiệp cho tổ chức, hộ gia đình, cá nhân sử dụng ổn định, lâu dài vào mục đích lâm nghiệp; Nghị định số 163/1999/NĐ-CP ngày 16 tháng 11 năm 1999 của Chính phủ
về việc giao đất, cho thuê đất lâm nghiệp cho tổ chức, hộ gia đình và cá nhân sử dụng ổn định, lâu dài vào mục đích lâm nghiệp; Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29 tháng 10 năm 2004 của Chính phủ về thi hành Luật đất đai và khoản 1 Điều
54 của Luật đất đai;
Trang 36- Thứ 2 là: Nhân khẩu nông nghiệp trong hộ gia đình quy định tại đối tượng thứ nhất ở trên nhưng phát sinh sau thời điểm giao đất nông nghiệp cho hộ gia đình đó;
- Thứ 3 là: Hộ gia đình, cá nhân thuộc đối tượng đủ điều kiện được giao đất nông nghiệp theo quy định tại đối tượng thứ nhất ở trên đang sử dụng đất nông nghiệp do nhận chuyển nhượng, nhận thừa kế, được tặng cho, khai hoang theo quy định của pháp luật, được Ủy ban nhân dân cấp xã nơi có đất thu hồi xác nhận là đang trực tiếp sản xuất trên đất nông nghiệp đó;
- Thứ 4 là: Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất do nhận giao khoán đất sử dụng vào mục đích nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản (không bao gồm đất rừng đặc dụng, rừng phòng hộ) của các nông, lâm trường quốc doanh là cán bộ, công nhân viên của nông, lâm trường quốc doanh đang làm việc hoặc đã nghỉ hưu, nghỉ mất sức lao động, thôi việc được hưởng trợ cấp đang trực tiếp sản xuất nông, lâm nghiệp;
- Thứ 5 là: Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất do nhận giao khoán đất của các nông, lâm trường quốc doanh hoặc công ty nông, lâm nghiệp được chuyển đổi từ các nông, lâm trường quốc doanh đang trực tiếp sản xuất nông nghiệp và có nguồn thu nhập ổn định từ sản xuất nông nghiệp trên đất đó;
- Thứ 6 là: Hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất do nhận giao khoán đất của tổ chức sản xuất nông nghiệp, hợp tác xã nông nghiệp đang trực tiếp sản xuất nông nghiệp và có nguồn thu nhập ổn định từ sản xuất nông nghiệp trên đất đó;
- Thứ 7 là: Tổ chức kinh tế, hộ gia đình, cá nhân sản xuất, kinh doanh, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài mà bị ngừng sản xuất, kinh doanh khi Nhà nước thu hồi đất thì được hỗ trợ ổn định sản xuất
Về điều kiện để được hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất quy định tại điểm 2 khoản 5 điều 4 nghị định 01/2017/NĐ-CP như sau:
Thứ nhất là: Đối với hộ gia đình, cá nhân, tổ chức kinh tế, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài đang sử dụng đất thuộc đối tượng quy định tại điểm 1 khoản 5 điều 4 nghị định 01/2017/NĐ-CP đã được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
Trang 37hoặc đủ điều kiện được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà
ở và tài sản khác gắn liền với đất theo quy định của pháp luật về đất đai, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 77 của Luật đất đai và điều kiện thứ 2 trong điều kiện này;
Thứ hai là: Đối với hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất do nhận giao khoán đất
sử dụng vào mục đích nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản (không bao gồm đất rừng đặc dụng, rừng phòng hộ) quy định tại các đối tượng thứ 4,5 và 6 trong đối tượng được hỗ trợ trên thì phải có hợp đồng giao khoán sử dụng đất.”
Việc chính sách hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất khi nhà nước thu hồi đất:
Việc hỗ trợ ổn định đời sống là: khi nhà nước thu hồi đất từ 30% đến 70% diện tích đất nông nghiệp đang sử dụng thì được hỗ trợ trong thời gian 6 tháng nếu không phải di chuyển chỗ ở và trong thời gian 12 tháng nếu phải di chuyển chỗ ở; Trong trường hợp phải di chuyển đến các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn hoặc có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn thì thời gian hỗ trợ tối đa
là 24 tháng Đối với trường hợp thu hồi trên 70% diện tích đất nông nghiệp đang sử dụng thì được hỗ trợ trong thời gian 12 tháng nếu không phải di chuyển chỗ ở và trong thời gian 24 tháng nếu phải di chuyển chỗ ở; trường hợp phải di chuyển đến các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn hoặc có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn thì thời gian hỗ trợ tối đa là 36 tháng; Diện tích đất thu hồi được xác định theo từng quyết định thu hồi đất của Ủy ban nhân dân cấp có thẩm quyền; Mức hỗ trợ cho một nhân khẩu quy định này được tính bằng tiền, tương đương 30
kg gạo trong 01 tháng theo thời giá trung bình tại thời điểm hỗ trợ của địa phương
Việc hỗ trợ ổn định sản xuất là: Hộ gia đình, cá nhân được bồi thường bằng đất nông nghiệp thì được hỗ trợ ổn định sản xuất, bao gồm: Hỗ trợ giống cây trồng, giống vật nuôi cho sản xuất nông nghiệp, các dịch vụ khuyến nông, khuyến lâm, dịch vụ bảo vệ thực vật, thú y, kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi và kỹ thuật nghiệp vụ đối với sản xuất, kinh doanh dịch vụ công thương nghiệp; Đối với tổ chức kinh tế,
hộ gia đình, cá nhân sản xuất, kinh doanh, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thuộc đối tượng quy định tại điều 19 nghị định 47/2014, đã được sửa đổi bổ sung tại
Trang 38khoản 5 điều 4 nghị định 01/2017 thì được hỗ trợ ổn định sản xuất bằng tiền với mức cao nhất bằng 30% một năm thu nhập sau thuế, theo mức thu nhập bình quân của 03 năm liền kề trước đó
Thu nhập sau thuế được xác định căn cứ vào báo cáo tài chính đã được kiểm toán hoặc được cơ quan thuế chấp thuận; Trường hợp chưa được kiểm toán hoặc chưa được cơ quan thuế chấp thuận thì việc xác định thu nhập sau thuế được căn cứ vào thu nhập sau thuế do đơn vị kê khai tại báo cáo tài chính, báo cáo kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh cuối mỗi năm đã gửi cơ quan thuế
Việc hỗ trợ ổn định đời sống và ổn định sảm xuất khác: Đối với hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất do nhận giao khoán đất sử dụng vào mục đích nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản của các nông, lâm trường quốc doanh thuộc đối tượng quy định tại điều 19 nghị định 47/2014, sửa đổi bổ sung tại khoản 5 điều 4 nghị định 01/2017 thì được hỗ trợ ổn định đời sống và sản xuất theo hình thức bằng tiền; Người lao động do tổ chức kinh tế, hộ gia đình, cá nhân sản xuất, kinh doanh, doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài thuộc đối tượng quy định tại điều 19 nghị định 47/2014, sửa đổi bổ sung tại khoản 5 điều 4 nghị định 01/2017 thuê lao động theo hợp đồng lao động thì được áp dụng hỗ trợ chế độ trợ cấp ngừng việc theo quy định của pháp luật về lao động nhưng thời gian trợ cấp không quá 06 tháng.Việc hỗ trợ này do ủy ban nhân dân cấp tỉnh quyết định mức hỗ trợ, thời gian hỗ trợ, định kỳ chi trả tiền hỗ trợ cho phù hợp với thực tế tại địa phương [21]; [40]
2.1.2 Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối với trường hợp nhà nước thu hồi đất nông nghiệp của hộ gia đình, cá nhân trực tiếp sản xuất đất nông nghiệp:
- Đối tượng hỗ trợ: Các hộ gia đình, cá nhân đang sử dụng đất quy định tại các điểm d, đ và e khoản 1 Điều 19 của Nghị định 47/2014/NĐ-CP (trừ trường hợp hộ gia đình, cá nhân là cán bộ, công nhân viên của nông, lâm trường quốc doanh, của công ty nông, lâm nghiệp được chuyển đổi từ các nông, lâm trường quốc doanh đã nghỉ hưu, nghỉ mất sức lao động, thôi việc được hưởng trợ cấp) khi Nhà nước thu hồi đất nông nghiệp thì được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm
Trang 39- Mức hỗ trợ: Bằng tiền không quá 05 lần giá đất nông nghiệp cùng loại trong bảng giá đất của địa phương đối với toàn bộ diện tích đất nông nghiệp thu hồi Mức
hỗ trợ cụ thể do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định căn cứ điều kiện thực tế của địa phương
- Nguyên tắc hỗ trợ: Diện tích được hỗ trợ không vượt quá hạn mức giao đất nông nghiệp tại địa phương theo quy định tại Điều 129 của Luật đất đai năm 2013.[39]; [40]
2.1.3 Hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm đối với trường hợp nhà nước thu hồi đất ở kết hợp kinh doanh, dịch vụ của hộ gia đình, cá nhân mà phải di chuyển chỗ ở:
- Đối tượng hỗ trợ: Hộ gia đình, cá nhân khi nhà nước thu hồi đất ở kết hợp kinh doanh, dịch vụ mà phải di chuyển chỗ ở thì được hỗ trợ đào tạo, chuyển đổi nghề và tìm kiếm việc làm Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội chủ trì, phối hợp với các
đơn vị địa phương
- Nguyên tắc, mức hỗ trợ: Bộ, ngành liên quan trình Thủ tướng Chính phủ quyết định cơ chế, chính sách giải quyết việc làm và đào tạo nghề cho các nhân khẩu trong độ tuổi lao động hiện có của hộ gia đình, cá nhân có đất thu hồi; Ủy ban nhân dân cấp tỉnh căn cứ chính sách giải quyết việc làm và đào tạo nghề đã được Thủ tướng Chính phủ quyết định và điều kiện thực tế tại địa phương quy định mức hỗ trợ cụ thể cho phù hợp đối với từng loại hộ gia đình, cá nhân có đất thu hồi [38];
Trang 40cư ở nước ngoài tự lo chỗ ở thì ngoài việc được bồi thường về đất còn được nhận khoản tiền hỗ trợ tái định cư
- Mức hỗ trợ, nguyên tắc hỗ trợ: Do ủy ban nhân dân cấp tỉnh căn cứ quy mô diện tích đất ở thu hồi, số nhân khẩu của hộ gia đình và điều kiện cụ thể tại địa phương quy định mức hỗ trợ cho phù hợp[39]
2.1.5 Hỗ trợ tái định cư đối với trường hợp đặc biệt theo quy định tại điều 87 Luật đất đai năm 2013 :
- Đối với dự án đầu tư do Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư, Thủ tướng Chính phủ chấp thuận chủ trương đầu tư mà phải di chuyển cả cộng đồng dân cư, làm ảnh hưởng đến toàn bộ đời sống, kinh tế - xã hội, truyền thống văn hóa của cộng đồng, các dự án thu hồi đất liên quan đến nhiều tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương thì Thủ tướng Chính phủ quyết định khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư;
- Đối với dự án sử dụng vốn vay của các tổ chức quốc tế, nước ngoài mà Nhà nước Việt Nam có cam kết về khung chính sách bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thì thực hiện theo khung chính sách đó; Đối với trường hợp thu hồi quy định tại điểm đ và điểm e khoản 1 Điều 65 của Luật đất đai năm 2013 thì người có đất thu hồi được bồi thường, hỗ trợ, tái định cư để ổn định đời sống, sản xuất theo quy định của Chính phủ [39]
2.1.6 Hỗ trợ người đang thuê nhà ở không thuộc sở hữu nhà nước:
Hộ gia đình, cá nhân đang thuê nhà ở không phải là nhà ở thuộc sở hữu nhà nước khi Nhà nước thu hồi đất mà phải di chuyển chỗ ở thì được hỗ trợ chi phí di chuyển tài sản theo quy định của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh
2.1.7 Hỗ trợ khi thu hồi đất công ích của xã, phường, thị trấn:
- Đối tượng hỗ trợ: Thu hồi thuộc quỹ đất công ích của xã, phường, thị trấn thì được hỗ trợ;
- Mức hỗ trợ, nguyên tắc hỗ trợ: Mức hỗ trợ cao nhất có thể bằng mức bồi thường; Mức hỗ trợ cụ thể do Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định; Tiền hỗ trợ được