Pháp luật về bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại từ thực tiễn tỉnh bắc giang

Hiện tượng tiêu cực trong bán đấu giá tài sản thi hành án còn khá phổ biến dẫn đến quyền lợi của các bên trong quan hệ bán đấu giá tài sản thi hành án chưa được đảm bảo và ngay cả uy tín

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

VIỆN ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SỸ

CHUYÊN NGÀNH: LUẬT KINH TẾ

PHÁP LUẬT VỀ BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN KHI THI HÀNH CÁC BẢN ÁN TRONG LĨNH VỰC THƯƠNG MẠI

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

VIỆN ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SỸ

PHÁP LUẬT VỀ BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN KHI THI HÀNH CÁC BẢN ÁN TRONG LĨNH VỰC THƯƠNG MẠI

TỪ THỰC TIỄN TỈNH BẮC GIANG

NGUYỄN VĂN HẢI

CHUYÊN NGÀNH: LUẬT KINH TẾ

MÃ SỐ: 8380107

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS NGUYỄN MINH HẰNG

HÀ NỘI - 2018

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác, trung thực và được trích dẫn đầy đủ theo quy định

Hà Nội, ngày 16 tháng 10 năm 2018

TÁC GIẢ

Nguyễn Văn Hải

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình thực hiện nghiên cứu đề tài, Tôi đã nhận được sự quan tâm giúp đỡ nhiệt tình, sự đóng góp quý báu của tập thể, cá nhân đã tạo điều kiện thuận lợi giúp đỡ tôi hoàn thành Luận văn này

Lời đầu tiên, tôi xin trân thành cảm ơn TS Nguyễn Minh Hằng đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài và những góp ý chân thành của các thầy, cô giáo trong Khoa đào tạo sau đại học – Viện đại học Mở Hà Nội Tôi xin chân thành cảm ơn sự nhiệt tình giúp đỡ, tạo điều kiện của Cục thi hành án dân sự tỉnh Bắc Giang, Trung tâm bán đấu giá tài sản tỉnh Bắc Giang, Sở

Tư pháp tỉnh Bắc Giang…nhiệt tình giúp đỡ tôi trong suốt thời gian điều tra số liệu và những đóng góp quý báu cho luận văn của tôi

Tôi xin chân thành cảm ơn những người thân trong gia đình, bạn bè, đồng nghiệp đã khích lệ, tạo điều kiện tốt nhất để tôi hoàn thành luận văn này

Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn!

Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Hải

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN KHI THI HÀNH CÁC BẢN ÁN TRONG LĨNH VỰC THƯƠNG MẠI 6 1.1 Một số vấn đề chung về bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại 6

1.1.1 Khái niệm bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại 61.1.2 Đặc điểm bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại 111.1.3 Ý nghĩa của bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại 131.1.4 Nguyên tắc của bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại 16

1.2 Pháp luật về bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại 20

1.2.1 Sự cần thiết điều chỉnh bằng pháp luật đối với hoạt động bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại 201.2.2 Nội dung pháp luật về bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại 24

Kết luận Chương 1 34 Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN KHI THI HÀNH CÁC BẢN ÁN TRONG LĨNH VỰC THƯƠNG MẠI 35 2.1 Quy định về chủ thể bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại 35

2.1.1 Quy định về tổ chức bán đấu giá tài sản và Đấu giá viên 352.1.2 Quy định về người có tài sản bán đấu giá và người sở hữu tài sản bán đấu giá 372.1.3 Quy định về người tham gia đấu giá tài sản 39

2.1.4 Quy định về người có quyền lợi và nghĩa vụ liên quan đến tài sản bán đấu

giá 41

2.2 Quy định về đối tượng bán đấu giá là tài sản khi thi hành các bản án kinh doanh thương mại 41

2.3 Quy định về trình tự thủ tục bán đấu giá tài sản thi hành các bản án kinh doanh thương mại 43

2.3.1 Hợp đồng bán đấu giá tài sản 43

2.3.2 Niêm yết, thông báo công khai việc bán đấu giá 45

2.3.3 Đăng ký tham gia đấu giá 47

2.3.4 Trình tự thủ tục phiên đấu giá 48

2.3.5 Hợp đồng mua bán tài sản bán đấu giá 50

2.3.6 Xử lý tài sản bán đấu giá không thành 54

Kết luận Chương 2 57

Chương 3: THỰC TIỄN ÁP DỤNG PHÁP LUẬT BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN KHI THI HÀNH CÁC BẢN ÁN TRONG LĨNH VỰC THƯƠNG MẠI TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH BẮC GIANG VÀ KIẾN NGHỊ 59

3.1 Thực tiễn áp dụng pháp luật bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại trên địa bàn tỉnh Bắc Giang 59

3.1.1 Những kết quả đạt được 59

3.1.2 Những hạn chế bất cập trong bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại 61

3.1.3 Nguyên nhân của những hạn chế, bất cập trong bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại 66

3.2 Một số kiến nghị nhằm nâng cao hiệu quả bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại 70

3.2.1 Một số kiến nghị về hoàn thiện pháp luật bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại 70

3.2.2 Một số kiến nghị về thực hiện pháp luật bán bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại 73

Kết luận Chương 3 79

KẾT LUẬN 80

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 82

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BĐGTS: Bán đấu giá tài sản

BLDS: Bộ luật dân sự

THADS: thi hành án dân sự

THPL về BĐGTS: thực hiện pháp luật về bán đấu giá tài sản

BĐG: Bán đấu giá

Nghị định 17/2010/NĐ-CP: Nghị định số 17/2010/NĐ-CP ngày 04 tháng 03 năm

2010 của Chính phủ về bán đấu giá tài sản

1

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Hoạt động bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại là một hình thức xử lý tài sản bị kê biên cưỡng chế trong các vụ án kinh doanh thương mại Đây là một biện pháp nghiêm khắc để đảm bảo hiệu lực thực thi của bản án, quyết định của Tòa án, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp cho người được thi hành án, đồng thời cũng thể hiện tính nghiêm minh của pháp luật Thông qua biện pháp bán công khai tài sản phải thi hành án thì quyền lợi của chính người phải thi hành án cũng được đảm bảo

Quá trình thực hiện, hoạt động bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án đặc biệt là đối với các bản án trong lĩnh vực thương mại vẫn còn nhiều hạn chế, khó khăn vướng mắc Nguyên nhân của những hạn chế đó là hành lang pháp lý cho hoạt động này chưa thực sự hoàn thiện Các quy định về trình tự, thủ tục bán đấu giá còn chưa cụ thể Hiện tượng tiêu cực trong bán đấu giá tài sản thi hành

án còn khá phổ biến dẫn đến quyền lợi của các bên trong quan hệ bán đấu giá tài sản thi hành án chưa được đảm bảo và ngay cả uy tín của các tổ chức bán đấu giá cũng có phần bị ảnh hưởng, tuy nhiên chế tài để xử lý những tiêu cực này vẫn còn hạn chế, không đủ sức răn đe… Từ đó cho thấy, việc nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống các vấn đề về bán đấu giá tài sản khi thi hành án các bản

án trong lĩnh vực thương mại là hết sức cần thiết Vì vậy, học viên đã chọn

“Pháp luật về bán đấu giá tài sản khi thi hành bản án trong lĩnh vực thương

2

mại từ thực tiễn tỉnh Bắc Giang” làm đề tài nghiên cứu luận văn tốt nghiệp cao

học của mình

2 Tình hình nghiên cứu đề tài

Trong những năm gần đây đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học pháp lý đề cấp đến vấn đề bán đấu giá tài sản ở Việt Nam nói chung và bán đấu giá tài sản thi hành án dân sự nói riêng được công bố Có thể điểm qua một số như:

- Luận án tiến sỹ luật học “ Pháp luật về đấu giá tài sản trong thương mại

ở Việt Nam” của tác giả Nguyễn Mạnh Cường

- Luận văn thạc sỹ luật học “Quản lý Nhà nước về hoạt động bán đấu giá tài sản từ thực tiễn thành phố Hồ Chí Minh” của tác giả Phạm Văn Sỹ

- Luận văn thạc sỹ “Bán đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự theo pháp luật Việt Nam” của tác giả Bùi Thị Thu Hiền

…

Các công trình nghiên cứu kể trên đã giải quyết một số vấn đề về hoạt động bán đấu giá tài sản từ lý luận đến thực tiễn Tuy nhiên chưa có công trình nào nghiên cứu một cách chuyên sâu đến hoạt động bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại Luận văn của học viên sẽ nghiên cứu sâu hơn, cụ thể hơn các vấn đề liên quan đến hoạt động bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại Qua đó liên hệ với thực tiễn thi hành tại địa bàn tỉnh Bắc Giang

3

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu đề tài

Mục đích của việc nghiên cứu nhằm làm rõ những vấn đề lý luận về bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại cũng như thực tiễn thi hành tại địa bàn tỉnh Bắc Giang Từ đó phát hiện ra được những bất cập, khó khăn vướng mắc để có thể đưa ra những giải pháp, đề xuất, kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật cũng như giải quyết những yêu cầu thực tiễn thi hành

Từ mục đích trên, luận văn tập trung giải quyết những nhiệm vụ cụ thể như:

- Phân tích một số vấn đề lý luận chung về bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại

- Phân tích đánh giá các quy định của pháp luật Việt Nam về bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại

- Thực tiễn thi hành bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại trên địa bàn tỉnh Bắc Giang Chỉ ra được ưu điểm, hạn chế, khó khăn vướng mắc khi thi hành Qua đó tìm ra nguyên nhân của những hạn chế, khó khăn vướng mắc đó Đưa ra những giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại, giải quyết được yêu cầu thực tiễn thi hành

4 Đối tượng phạm vi nghiên cứu đề tài

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những vấn đề lý luận về bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại, các quy định pháp luật

về bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại và thực

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

Luận văn được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật Bên cạnh đó, những phương pháp khoa học khác như phương pháp phân tích, diễn giải, tổng hợp, so sánh cũng được sử

dụng để giải quyết những nhiệm vụ đặt ra đối với việc nghiên cứu đề tài

6 Ý nghĩa lí luận và thực tiễn của công trình nghiên cứu

- Kết quả nghiên cứu làm rõ hơn những vấn đề lý luận và thực tiễn thi hành bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại

- Chỉ rõ những hạn chế bất cập của pháp luật hiện hành về bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại Những khó khăn, vướng mắc khi thi hành trên địa bàn tỉnh Bắc Giang

5

- Đề xuất, kiến nghị, giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại ở Việt Nam Giải quyết những khó khăn vướng mắc khi thi hành tại tỉnh Bắc Giang

7 Cơ cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung gồm

03 chương:

- Chương I: Những vấn đề lý luận về pháp luật bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại

- Chương II: Thực trạng pháp luật bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản

án trong lĩnh vực thương mại

- Chương III: Thực tiễn áp dụng pháp luật bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại trên địa bàn tỉnh Bắc Giang

6

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT BÁN ĐẤU GIÁ TÀI SẢN KHI THI HÀNH CÁC BẢN ÁN

TRONG LĨNH VỰC THƯƠNG MẠI

1.1 Một số vấn đề chung về bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại

1.1.1 Khái niệm bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại

Bán đấu giá tài sản là phương thức trao đổi tài sản đã có lịch sử hình thành

từ rất lâu đời trên thế giới Theo ghi chép của những người Hy Lạp cổ đại thì từ khoảng 500 năm trước công nguyên, hình thức bán đấu giá đã xuất hiện ở Babylon với đối tượng được mua bán là người phụ nữ như một sự cưới hỏi Theo

đó thì “những người phụ xinh đẹp được đưa đến những cuộc đấu giá cao cấp, còn những phụ nữ xấu phải kèm theo của hồi môn và mang tới những cuộc đấu giá để đợi được chấp nhận Bất cứ người con gái nào bị gả bán ngoài cuộc đấu giá đều là bất hợp pháp” Trong đế chế La Mã, phương thức bán đấu giá tiếp tục được sử dụng để bán tất cả chiến lợi phẩm của chiến tranh mà chủ yếu là nô lệ và tài sản con nợ bị tịch thu

Hiện nay, phương thức bán đấu giá tài sản được sử dụng như một phương thức mua bán thông thường, phổ biến và rộng khắp trên thế giới Cùng với sự phát triển của thương mại điện tử, bán đấu giá tài sản được mở rộng hơn rất nhiều và phát triển lên một bước mới Việc bán đấu giá tài sản được tổ chức bằng hình thức công khai (open cry) hoặc theo hồ sơ niêm phong (sealed bid), theo phương thức đấu giá lên hoặc đặt giá xuống

7

Theo hình thức công khai thì tài sản chào bán tại một mức giá xác định, người bán tiếp tục nâng mức giá lên cách mức giá cũ một khoảng nhất định cho đến khi không còn người nào đưa ra mức giá cao hơn Người đã trả mức giá cao nhất cuối cùng chính là người thắng cuộc Đây là hình thức vẫn thường được áp dụng nhiều nhất để giao dịch hàng hóa, sản phẩm, đặc biệt là với các tài sản là cổ vật, các bộ sưu tập tem, tiền, xe cổ, tác phẩm nghệ thuật…

Theo hình thức niêm phong thì người tham gia cùng nộp giá một lúc mà không được biết giá của người khác cũng như giữ kín giá của mình đã trả cho hàng hóa, sản phẩm mà minh muốn mua Thông thường, người trả giá cao nhất

sẽ là người thắng cuộc, mua được tài sản

Tại Hà Lan, người bán có thể đưa ra một mức giá rất cao cho hàng hóa, sản phẩm muốn bán Mức giá này thường là mức giá “trên trời” và không có ai

có thể mua nổi Mức giá được hạ dần trong khoảng thời gian nhất định Nếu người tham gia trả giá chấp nhận ở mức giá nào đó thì cần ấn nút chấp nhận ngay, nếu không sẽ mất cơ hội Phương thức này thường được áp dụng tại các chợ hoa và đặc biệt với sản phẩm hoa tulip

Tại Anh thì bán đấu giá có nét đặc trưng riêng Người bán đấu giá điều khiển cuộc bán đấu giá sao cho người trả giá thắng được mức giá hiện tại Giá chào mới cao hơn giá cháo cũ một khoảng cho trước Cuộc bán đấu giá chấm dứt khi không còn người nào đưa ra mức giá cao hơn Người trả giá hiện tại sẽ thắng

và trả số tiền theo mức giá đã chào Kiểu bán đấu giá này còn được gọi là bán đấu giá mức thứ hai

Ngoài ra, cùng với sự phát triển của thương mại điện tử, hiện nay còn xuất hiện phương thức đấu giá ngược Đây là loại hình đấu giá đặc biệt, theo đó

8

người trả giá thấp nhất và duy nhất sau khi kết thúc mỗi phiên đấu sẽ trở thành người mua được tài sản bán đấu giá Ở phương thức này, nếu bên bán đưa ra giá khởi điểm thì giá khởi điểm là mức giá cao nhất

Cùng với sự phát triển của xã hội, có thể nói bán đấu giá phát triển với tư cách là một phương thức mua bán tài sản thông thường, phổ biến và không thể thiếu trong thương mại, kinh doanh của thế giới Khái niệm bán đấu giá được đưa ra dươi nhiều góc độ khác nhau

Theo bách khoa toàn thư mở Wikipedia thì “Đấu giá là quá trình mua và bán tài sản hoặc dịch vụ bằng cách đưa món hàng cần đấu giá, ra giá và sau đó bán món hàng cho người trả giá cao nhất”

Trong kinh tế học hiện đại, nhà kinh tế học người Anh – David W.Pearce

đã đưa ra định nghĩa: “Đấu giá là một thị trường trong đó người mua tiềm tàng đặt giá cho tài sản chứ không phải đơn thuần trả giá theo giá công bố của người bán” và thị trường đấu giá là “một thị trường có tổ chức, tại đó giá cả được điều chỉnh liên tục theo biến đổi của cung và cầu”

Tại Việt Nam khái niệm bán đấu giá tài sản cũng được xem xét, đưa ra

trong nhiều tài liệu khác nhau Theo từ điển Luật học thì “Bán đấu giá tài sản là hình thức bán công khai một tài sản; theo đó có nhiều người muốn tham gia trả giá, người trả giá cao nhất nhưng không thấp hơn giá khởi điểm là người mua

được tài sản” Theo Đại từ điển Bách khoa Việt Nam “Đấu giá là hình thức bán

những tài sản hoặc tài sản thường thuộc loại đắt tiền, hàng quý hiếm Người bán đặt mức giá chuẩn, những người mua trả giá từ thấp đến cao, tài sản được bán cho người trả giá cao nhất”

9

Như vậy cả trên thế giới cũng như ở Việt Nam cũng đang tồn tại khá nhiều quan điểm, định nghĩa khác nhau về bán đấu giá tài sản Mặc dù còn có sự khác biệt giữa Việt Nam so với thế giới về hình thức, phương thức bán đấu giá nhưng nhìn chung đều cho thấy bán đấu giá tài sản là hình thức mua bán đặc biệt, bản chất là một hình thức mua bán công khai tài sản, có nhiều người tham gia trả giá, được tổ chức theo những nguyên tắc, trình tự, thủ tục nhất định Theo đó, người mua tự trả giá dựa trên giá khởi điểm do bên bán đưa ra Người nào trả giá đáp ứng điều kiện quy định trước của phiên bán đấu giá sẽ được quyền mua tài sản bán đấu giá

Trong hoạt động Thi hành án dân sự, khi người phải thi hành án và người được thi hành án không thỏa thuận được về việc nhận tài sản kê biên để thi hành

án thì Chấp hành viên căn cứ vào quy định của pháp luật về loại tài sản, giá trị tài sản để xác định có thực hiện phương thức bán đấu giá hay không Căn cứ trên kết quả định giá tài sản mà Chấp hành viên ký hợp đồng với tổ chức bán đấu giá tài sản hoặc tự đứng ra tổ chức bán đấu giá tài sản nhằm bảo đảm thi hành bản

án, quyết định của Tòa án

Để có thể bán đấu giá một tài sản thì cần thiết phải có tài sản để mang bán hay về danh nghĩa phải nắm giữ được tài sản đó Do đó quá trình bán đấu giá tài sản thi hành án được bắt đầu kể từ khi Chấp hành viên kê biên tài sản, định giá tài sản và kết thúc khi tài sản đem bán đấu giá được bàn giao xong xuôi cho người thắng cuộc trong phiên đấu giá

Việc bán đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự về bản chất vẫn là một phương thức bán tài sản đặc biệt, được tổ chức công khai tại một nơi nhất định, theo trình tự, thủ tục bán đấu giá pháp luật quy định Trong quan hệ giữa người

10

mua và người bán thì chỉ có một người bán nhưng lại có rất nhiều người mua Tất cả người mua đều muốn mua tài sản nên sẽ cạnh tranh với nhau, tăng giá của tài sản lên và đẩy giá tài sản lên đến mức cao nhất có thể và người sở hữu tài sản

có thể thu được số tiền cao nhất cho tài sản mà mình phải bán Tuy nhiên, bán đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự khác với bán đấu giá tài sản thông thường ở thủ tục trước và sau khi tổ chức bán đấu giá Trước khi tổ chức bán đấu giá, sự khác biệt thể hiện ở thủ tục chuyển giao tài sản bán đấu giá được thực hiện giữa tổ chức thực hiện bán đấu giá với Cơ quan thi hành án dân sự Cơ quan Thi hành án dân sự tiến hành thủ tục định giá tài sản, ký kết hợp đồng dịch

vụ bán đấu giá tài sản…Sau khi kết thúc việc bán đấu giá tài sản thì Cơ quan Thi hành án dân sự tiến hành thủ tục bàn giao, thanh toán chi phí đấu giá, phối hợp làm thủ tục trong chuyển quyền sở hữu tài sản cho người mua được tài sản bán đấu giá

Bán đấu giá tài sản khi thi hành án các bản án trong lĩnh vực thương mại chính là hình thức bán đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự nhưng được giới hạn phạm vi áp dụng thuộc lĩnh vực kinh doanh thương mại Bán đấu giá tài sản khi thi hành án các bản án trong lĩnh vực thương mại mang đầy đủ những đặc điểm của bán đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự

Như vậy, bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại là hình thức mua bán đặc biệt, công khai đối với tài sản bị kê biên để thi hành các bán án trong lĩnh vực thương mại, theo nguyên tắc và trình tự thủ tục do pháp luật quy định, người mua tự trả giá dựa trên giá khởi điểm do cơ quan thi hành án xác định, người nào trả giá cao nhất sẽ có quyền mua tài sản đấu giá

Khi tham gia đấu giá, người được thi hành án mong muốn việc bán đấu giá nhanh chóng thành công để bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực thực thi và bản thân nhanh chóng nhận được tài sản Tuy nhiên, người phải thi hành

án thì mang tâm lý bị ép buộc, cưỡng chế nên thường có tâm lý chây ỳ, cố tình gây khó khăn, cản trở cho quá trình bán đấu giá tài sản thi hành án Sau khi quá trình bán đấu giá tài sản diễn ra thành công thì người đang sở hữu tài sản bán đấu giá tìm mọi cách cản trở, không bàn giao tài sản đã bán đấu giá khiến cho người mua được tài sản bán đấu giá khá vất vả trong quá trình trở thành chủ sở hữu hợp pháp của tài sản

1.1.2.2 Có sự tham gia của cơ quan nhà nước có thẩm quyền trong quan hệ bán đấu giá tài sản

12

Trong bán đấu giá thông thường thì người có tài sản có thể tự mình tổ chức bán đấu giá nhưng cũng có thể thông qua tổ chức trung gian làm dịch vụ bán đấu giá Tuy nhiên trong bán đấu giá tài sản thi hành án thì ngoài bên có tài sản bán đấu giá và tổ chức làm dịch vụ bán đấu giá còn có sự tham gia của Cơ quan Thi hành án dân sự, Chấp hành viên Sự tham gia của Cơ quan Thi hành án dân sự, Chấp hành viên thể hiện ở việc quyết định lựa chọn tổ chức bán đấu giá tài sản, ở việc ký hợp đồng dịch vụ đấu giá…Trong một số trường hợp, Chấp hành viên tự mình đứng ra trực tiếp bán đấu giá tài sản phải thi hành án nếu tại tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương nơi có tài sản bán đấu giá chưa có tổ chức bán đấu giá hoặc có nhưng tổ chức từ chối ký hợp đồng dịch vụ bán đấu giá tài sản hoặc đối với tài sản là động sản có giá trị nhỏ

1.1.2.3 Phương thức, hình thức bán đấu giá

Trong bán đấu giá tài sản thông thường, việc bán đấu giá có thể sử dụng nhiều phương thức khác nhau như trả giá công khai lên, trả giá công khai xuống v.v miễn là hai bên (bên có tài sản bán đấu giá và bên thực hiện dịch vụ bán đấu giá) thỏa thuận với nhau về hình thức thực hiện và thỏa thuận đó tuân thủ đúng quy định của pháp luật Việc bán đấu giá tài sản khi thi hành án các bản

án trong lĩnh vực thương mại được thực hiện theo hình thức đấu giá trực tiếp bằng lời nói và đấu giá bằng bỏ phiếu Tuy nhiên, trong thực tiễn thực hiện thì việc bán đấu giá tài sản chỉ thực hiện duy nhất bằng hình thức công khai, trực tiếp bằng lời nói trả giá lên để đảm bảo tính an toàn và tránh rủi ro khi tổ chức bán đấu giá tài sản

1.1.2.4 Sự phối hợp giữa các bên trong quá trình bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại

Do có nhiều bên tham gia trong quá trình bán đấu giá tài sản thi hành án, việc bán đấu giá tài sản thi hành án phức tạp và có thể gặp vướng mắc nên pháp luật quy định trình tự, thủ tục bán đấu giá khá chặt chẽ và cần có sự phối hợp giữa các bên tham gia Quá trình bán đấu giá đòi hỏi những cá nhân, tổ chức có thẩm quyền liên quan thực hiện một cách công tâm, khách quan, tuân thủ đầy đủ quy định của pháp luật, đồng thời có sự phối hợp chặt chẽ, kịp thời với các người

sở hữu tài sản bị bán đấu giá, người mua được tài sản bán đấu giá và người được thi hành án để nhanh chóng giải quyết những vướng mắc nảy sinh trong quá trình thực hiện công việc này

1.1.3 Ý nghĩa của bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại

1.1.3.1 Bán đấu giá tài sản là một biện pháp cưỡng chế nhằm bảo đảm thi hành án dân sự

14

Bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại là một hình thức xử lý tài sản để thi hành án, thường được thực hiện nhằm bảo đảm cho việc thực hiện nghĩa vụ trả tiền trong thi hành án dân sự Thông thường bán đấu giá tài sản là một công đoạn trong quá trình thực hiện cưỡng chế thi hành án dân sự và được gọi là bán đấu giá tài sản đã kê biên để thi hành án

Việc cưỡng chế thi hành án dân sự chỉ thực hiện được và chỉ có ý nghĩa khi tài sản kê biên, cưỡng chế được bán đấu giá thành công, Chấp hành viên, Cơ quan Thi hành án dân sự thu được khoản tiền để đảm bảo thực hiện bản án, quyết định đã có hiệu lực của Tòa án Pháp luật Thi hành án dân sự quy định việc bán tài sản kê biên chỉ được thực hiện duy nhất bằng hình thức bán đấu giá, chỉ được bán không thông qua thủ tục bán đấu giá đối với tài sản có giá trị rất nhỏ (dưới 2.000.000 đồng) hoặc tài sản tươi sống, mau hỏng Nếu Chấp hành viên cố ý làm trái với quy định về phương thức bán tài sản kê biên thì đương nhiên sẽ bị xử lý theo quy định của pháp luật với những hình thức tùy theo tính chất, mục đích, động cơ của hành vi vi phạm

1.1.3.2 Bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại là một biện pháp bảo đảm quyền lợi của các bên trong thi hành án dân

15

tự do giá cả Người mua có cơ hội lựa chọn giá phù hợp với nhu cầu của mình để trả (tất nhiên vẫn phải tuân theo nguyên tắc bước giá do tổ chức bán đấu giá đặt ra) Họ sẽ mua được tài sản khi trả giá cao nhất nhưng ít nhất họ đã có quyền lựa chọn giá mua tài sản, điều này hoàn toàn khác với mua bán thông thường

Với tính công khai, đại chúng nên sẽ có rất nhiều người tham gia đấu giá, tài sản bán được dễ dàng hơn và giá trị tài sản thu được là cao nhất Do vậy, đảm bảo thực hiện được bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực

1.1.3.3 Bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại góp phần hoàn thiện thủ tục thi hành án dân sự

Trước khi bán đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự ra đời, việc bán tài sản trong thi hành án dân sự được thực hiện theo cách thức bán tài sản thông thường, có thể do Chấp hành viên của Cơ quan thi hành án dân sự thực hiện Như vậy rất có thể sẽ dẫn tới những trường hợp lạm quyền , cố ý làm sai không đảm bảo quyền lợi cho người phải thi hành án nếu như Chấp hành viên không vô

tư, khách quan khi thi hành công vụ Với mục tiêu nhanh chóng bán được tài sản, Chấp hành viên chỉ cần có người mua tài sản là sẽ bán, không có cuộc cạnh tranh về giá giữa những người mua nên không thể xác định được giá cả cao nhất

có thể đạt được của hàng hóa, tài sản cần bán

Mặt khác, với việc tự kê biên tài sản, tự bán tài sản bị kê biên đó sẽ dẫn đến việc tập trung quyền lực rất lớn ở cá nhân khi thi hành công vụ Điều đó dẫn đến sự lộng quyền, dễ dàng tha hóa, biến chất thi hành công vụ nếu cá nhân đó không có lập trường tư tưởng , không có đạo đức công vụ tốt Lợi dụng việc bán tài sản kê biên, Chấp hành viên có thể đưa “tay trong” hoặc người nhà của mình vào mua bán tài sản , thông đồng, dìm giá gây thiệt hại cho chính người phải thi

1.1.4 Nguyên tắc của bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại

Để tổ chức được cuộc bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại thành công, trước hết đòi hỏi việc bán đấu giá phải tuân thủ theo những nguyên tắc nhất định nhằm đảm bảo sự cạnh tranh công bằng và tính trung thực của cuộc đấu giá; ngăn ngừa những hành vi tiêu cực gây thiệt hại cho người sở hữu tài sản, người mua được tài sản và người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan Theo quy định tại Điều 6 của Luật đấu giá tài sản năm 2016 thì những nguyên tắc đó là:

Nguyên tắc tuân thủ quy định của pháp luật: Đây là nguyên tắc cơ bản

nhất mà Luật đấu giá tài sản 2016 quy định so với Nghị định 17/2010/NĐ-CP Nguyên tắc này khẳng định, mọi hành vi trong việc bán đấu giá tài sản đều phải tuân theo các quy định của pháp luật Nguyên tắc này càng thể hiện Nhà nước ta

là nhà nước pháp quyền, tất cả đều phải sống và tuân thủ pháp luật

Nguyễn tắc công khai, liên tục: Khi bán đấu giá tài sản thì quá trình phải

diễn ra liên tục, công khai giữa các bên có liên quan Từ quá trình kê biên tài sản bán đấu giá, định giá tài sản, lựa chọn tổ chức bán đấu giá đòi hỏi phải có sự đồng thuận, thống nhất giữa người phải thi hành án và người được thi hành án

17

Trong trường hợp không thỏa thuận được thì Chấp hành viên phải quyết định nhưng phải công khai đến cả hai bên biết về việc lựa chọn của mình đến những thông tin về thời gian, địa điểm bán đấu giá, danh mục tài sản, số lượng, chất lượng của tài sản, giá khởi điểm của tài sản, nơi trưng bày tài sản, nội quy bán đấu giá, tài sản bán đấu giá, danh sách người tham gia đấu giá, người thực hiện việc bán đấu giá…cũng phải được niêm yết công khai, không chỉ với hai bên được thi hành án – phải thi hành án mà còn đến toàn thể những người đã đăng ký mua bán tài sản bán đấu giá Tại phiên bán đấu giá, người điều hành cuộc bán đấu giá phải công khai các mức giá được trả và họ tên người mua trả giá cao nhất mỗi lần trả giá Nếu vi phạm nguyên tắc này thì bất kỳ bên nào có liên quan cũng

có quyền khiếu nại hoặc yêu cầu hủy kết quá bán đấu giá do vi phạm nguyên tắc

cơ bản của bán đấu giá tài sản theo quy định của pháp luật

Nguyên tắc khách quan, trung thực, bình đẳng: Nguyên tắc khách quan là

việc cung cấp nhận thức dựa trên những cơ sở thực tế, xuất phát từ chính bản thân đối tượng, từ những thuộc tính và mối liên hệ vốn có của nó, từ những quy luật vận động và phát triển của bản thân nó, không thể dựa vào ý muốn chủ quan hoặc lấy ý chí chủ quan để áp đặt cho thực tế Trong bán đấu giá tài sản thi hành

án, nguyên tắc khách quan được thể hiện thông qua việc xác định giá khởi điểm cho tài sản phải phù hợp với giá trị thực tế của tài sản Nếu xác định giá trị tài sản không đúng sẽ gây thiệt hại cho một trong những bên có liên quan đến việc bán đấu giá và có thể sẽ phát sinh những tranh chấp làm chậm lại quá trình bán đấu giá

Việc trung thực trong bán đấu giá được thể hiện thông qua việc cung cấp đầy đủ những thông tin về cuộc bán đấu giá (thời gian, địa điểm, người tham gia…), về tài sản với những thuộc tính, giá trị và khuyết tật của nó, về những

18

giấy tờ liên quan đến tài sản bán đấu giá…Ngoài ra, đối với những người làm việc trong tổ chức bán đấu giá tài sản nơi thực hiện bán đấu giá tài sản đó, người trực tiếp giám định, định giá tài sản, Chấp hành viên đang thi hành bản án và cha, mẹ, vợ, chồng, con, anh, chị, em ruột của những người này không được quyền tham gia bán đấu giá tài sản do việc tham gia của họ có khả năng ảnh hưởng đến sự trung thực , khách quan của cuộc bán đấu giá Quy định tính trung thực cho mỗi cuộc bán đấu giá chính là nhằm bảo vệ quyền lợi cho các bên tham gia bán đấu giá, nhất là trong các cuộc bán đấu giá tài sản có giá trị lớn thì tính trung thực càng đóng vai trò quan trọng hơn Nguyên tắc trung thực đòi hỏi tất

cả các chủ thể tham gia quan hệ đấu giá tài sản đều phải tuân theo, không thể xảy

ra tình trạng lừa lọc, dối trá với khách hàng mà người bán tài sản và người tổ chức bán đấu giá thông đồng với nhau Nguyên tắc trung thực còn đảm bảo cho khách hàng có sự yên tâm về tài sản mà mình lựa chọn

Nguyên tắc bình đẳng giữa các bên được thể hiện bất cứ cá nhân nào cũng đều có quyền đăng ký tham gia bán đấu giá (trừ trường hợp không được phép đăng ký theo quy định của pháp luật) đều có quyền đăng ký tham gia bán đấu giá Khi đăng ký tham gia thì ai cũng phải nộp phí tham gia và khoản tiền đặt trước Việc trưng bày tài sản đấu giá cũng phải được công khai để mọi người có quyền tiếp cận ngang nhau Tại phiên đấu giá, mọi người đều có quyền tự do trả giá, người điều hành phiên đấu giá buộc phải công khai các mức giá đã trả và họ tên người mua trả giá cao nhất trong mỗi bước giá Ai là người trả giá cao nhất, cuối cùng thì sẽ thắng cuộc trong phiên đấu giá chứ không hề có ngoại lệ hay ưu

ái riêng cho bắt kỳ cá nhân tổ chức nào

Nguyên tắc bảo vệ quyền và lợi ích của các bên tham gia đấu giá: Trong

quan hệ bán đấu giá tài sản thi hành án, do có rất nhiều bên có quyền, lợi ích liên

19

quan nên việc bảo đảm quyền và lợi ích của các bên luôn được dung hòa Người mua được tài sản sau khi thanh toán tiền cho tổ chức bán đấu giá thì được nhận tài sản và được thực hiện đầy đủ các quyền của mình theo hợp đồng bán đấu giá tài sản Họ được cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản trong mọi trường hợp dù người sở hữu tài sản có chây ỳ, không chịu bàn giao giấy tờ

sở hữu tài sản Số tiền bán đấu giá tài sản sẽ được tổ chức bán đấu giá bàn giao lại cho Cơ quan thi hành án dân sự địa phương sau khi thanh toán các khoản phí

và chi phí bán đấu giá tài sản Cơ quan thi hành án dân sự thực hiện thi hành đầy

đủ bản án, quyết định của Tòa án (chi trả cho người được thi hành án), khấu trừ chi phí tổ chức cưỡng chế thi hành án và bàn giao số tiền còn lại cho người phải thi hành án Như vậy, có thể thấy rằng nguyên tắc bảo vệ quyền và lợi ích của các bên gắn liền với các quy định về quyền và nghĩa vụ của các bên khi tham gia quan hệ bán đấu giá tài sản

Mọi cuộc bán đấu giá đều phải do đấu giá viên điều hành theo đúng trình

tự, thủ tục bán đấu giá: Theo nguyên tắc này thì mọi phiên bán đấu giá tài sản,

tài sản do đấu giá viên điều hành theo đúng trình tự thủ tục quy định trong Nghị định thì phiên đấu giá mới có giá trị và được pháp luật công nhận Nếu đấu giá viên không đủ điều kiện thì đương nhiên phiên đấu giá đó sẽ bị hủy, quyền và nghĩa vụ của các bên không được thiết lập Bên nào có lỗi để xảy ra tình trạng này thì sẽ phải bồi thường thiệt hại cho người trúng đấu giá mà không mua được tài sản

Trong quan hệ thi hành án dân sự, ngoài đấu giá viên thì Chấp hành viên đang được cơ quan thi hành án dân sự phân công thi hành bản án, quyết định có hiệu lực của Tòa án cũng được bán đấu giá đối với tài sản đó Việc bán đấu giá của Chấp hành viên chỉ được giới hạn trong trường hợp đặc biệt hoặc phạm vi

những quy định pháp luật cần thiết phải điều chỉnh để phù hợp với hoàn cảnh thực tế Tại Việt Nam, sau khi thực hiện công cuộc đổi mới năm 1986, các lĩnh vực kinh tế, xã hội, văn hóa có sự thay đổi đáng kể, nhiều quan hệ kinh tế, xã hội mới ra đời và cần thiết phải được pháp luật điều chỉnh để duy trì trật tự ổn định chung, bảo đảm lợi ích của các bên tham gia trong quan hệ này và phù hợp với lợi ích của số đông trong xã hội Bán đấu giá tài sản trong THADS và cụ thể hơn

là bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại là một trong số đó

Việc điều chỉnh bằng pháp luật đối với hoạt động bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại là vô cùng cần thiết, xuất phát từ những nguyên nhân khách quan sau:

Thứ nhất, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên trong quan hệ bán

đấu giá tài sản

21

Bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại liên quan đến quyền, lợi ích của nhiều bên đương sự do vậy cần thiết phải có quy định pháp luật cụ thể điều chỉnh về nghĩa vụ ràng buộc của các bên nhằm nâng cao trách nhiệm của tổ chức đấu giá và bảo vệ quyền lợi ích của cả người phải thi hành án, được thi hành án cũng như người mua được tài sản bán đấu giá; đồng thời pháp luật ra đời nhằm dự liệu những biện pháp nhằm ngăn ngừa, xử lý các hiện tượng tiêu cực xảy ra trong quá trình bán đấu giá tài sản

Thứ hai, bắt nguồn từ yêu cầu thể chế hóa chủ trương, đường lối của Đảng

về hoàn thiện hệ thống pháp luật và cải cách tư pháp

Với chủ trương hoàn thiện hệ thống pháp luật, cải cách hành chính và cải cách tư pháp nhằm đảm bảo cho Nhà nước không chỉ có đủ pháp luật để quản lý

xã hội mà còn tham gia hội nhập kinh tế quốc tế trên nhiều lĩnh vực và ngày càng sâu rộng, hệ thống văn bản quy phạm pháp luật đã được đổi mới về cơ bản với nhiều bộ luật, luật quan trọng được ban hành Cùng với sự thay đổi về tính chất của các quan hệ xã hội thì bên cạnh việc xây dựng mới các văn bản pháp luật, thường xuyên phải rà soát, tổng kết để sửa đổi bổ sung các văn bản pháp luật đã ban hành để đồng bộ với hệ thống pháp luật Nghị quyết 48-NQ/TW ngày 24/5/2005 của Bộ Chính trị về Chiến lược xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật từ nay đến năm 2010, định hướng đến năm 2020 đã xác định rõ: Hoàn thiện pháp luật nói chung không chỉ tạo lập và hoàn thiện cơ sở pháp lý cho công cuộc cải cách hành chính, cải cách tư pháp;

đảm bảo xây dựng một nền hành chính dân chủ, sát dân, sát cơ sở, xóa bỏ mọi thủ tục phiền hà, dành thuận lợi cho dân, đáp ứng mọi yêu cầu, quyền lợi, chính đáng, hợp pháp của dân, của doanh nghiệp Bên cạnh đó, Nghị quyết 49-NQ/TW

Thứ ba, pháp luật về bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh

vực thương mại tạo cơ sở pháp lý cho việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả của công tác quản lý Nhà nước đối với hoạt động này

Như chúng ta đã biết Nhà nước là công cụ chủ yếu để thực hiện quyền làm chủ của nhân dân, là nhà nước pháp quyền của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật Mọi cơ quan, tổ chức, cán bộ, công chức, mọi công dân có nghĩa vụ chấp hành Hiến pháp và pháp luật Thực hiện mục tiêu này, pháp luật phải trở thành một công cụ không thể thiếu của Nhà nước Những quy định của pháp luật có ảnh hưởng không nhỏ đến hiệu lực, hiệu quả của công tác quản lý nhà nước đối với mọi mặt của đời sống xã hội Điều

23

này có nghĩa là các quy định của pháp luật càng đầy đủ, càng rõ ràng thì hiệu lực, hiệu quả của hoạt động quản lý nhà nước càng cao và ngày càng chặt chẽ Vì vậy muốn nâng cao hiệu lực, hiệu quả của hoạt động Nhà nước phải thường xuyên hoàn thiện hệ thống pháp luật nói chung, trong tình hình đó, quy định pháp luật về bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại ra đời như một tất yếu và vô cùng cần thiết

Ngoài các yếu tố khách quan đã nêu, trên cơ sở thực tiễn của bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại, ta cần phải có sự điều chỉnh bằng pháp luật đối với hoạt động này, bởi:

Trong lịch sử, việc Chấp hành viên cưỡng chế tài sản là vật diễn ra khá phổ biến và có thể được coi là biện pháp nghiệp vụ chủ yếu Hiệu quả của việc thi hành án chỉ đạt được khi tài sản bị kê biên, cưỡng chế bán được thành công Tuy nhiên, từ thực tiễn cho thấy, nếu để Chấp hành viên tự bán tài sản kê biên, cưỡng chế như thông thường thì sẽ dẫn đến một số hậu quả tiêu cực

Thứ nhất, khó bán được những tài sản có giá trị lớn Do cơ quan THADS

hoạt động giới hạn trong lãnh thổ hành chính nhất định nên việc thông báo mua bán tài sản để thi hành khó có thể công khai rộng rãi cho nhiều người biết, nhất

là những người có tỉnh, thành phố khác Đối với những tài sản có giá trị lớn, không phải người dân nào ở địa phương đó cũng có đủ tiền để mua, do đó sẽ có những tài sản không thể bán được

Thứ hai, không đảm bảo quyền lợi cho các bên liên quan trong quan hệ

mua bán tài sản thi hành án Do Chấp hành viên thường chỉ quan tâm đến việc bán được tài sản mà không quan tâm đến giá của tài sản bán được Vì vậy, có

24

trường hợp tài sản được bán không đúng với giá trị thực của nó và cũng không

có cơ sở đối chiếu, kiểm chứng

Thứ ba, Chấp hành viên là người vừa kê biên cưỡng chế, vừa là người bán

tài sản, dễ dẫn đến sự lạm quyền khi thi hành công vụ Chấp hành viên thích kê biên tài sản nào thì kê biên, thích bán như thế nào thì tùy Không kể đến việc Chấp hành viên thông đồng với người mua tài sản để bán với giá rẻ nhất để vụ lợi hoặc tìm cách để không bán được tài sản nếu cấu kết với người phải thi hành

án Và cho dù như thế nào, thì quyền lợi của những người tham gia trong quan

hệ thi hành án và mua bán tài sản thi hành án cũng không được bảo đảm; đạo đức công vụ của Chấp hành viên cũng dễ bị ảnh hưởng Với tính chất công khai, đại chúng, khách quan của mình, bán đấu giá hoàn toàn khắc phục được những nhược điểm của bán tài sản theo cách thông thường trong thi hành án Thông qua biện pháp bán đấu giá sẽ bảo đảm tài sản của người thi hành án được bán với giá cao nhất, tránh được tình trạng dìm giá, trục lợi Cùng với đó, bản án được thi hành nghiêm chỉnh, đúng pháp luật góp phần bảo vệ trật tự, kỷ cương của xã hội

1.2.2 Nội dung pháp luật về bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại

1.2.2.1 Chủ thể trong pháp luật bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại

Để phát sinh một quan hệ thông thường thì chủ thể là điều kiện đầu tiên

và không thể thiếu trong quan hệ đó Trong quan hệ bán đấu giá tài sản trong thi hành án dân sự thì chủ thể giam gia bao gồm: Người tổ chức đấu giá, người điều hành đấu giá, người có tài sản đấu giá (gồm người sở hữu tài sản bán đấu giá và

Đấu giá viên là người được cấp chứng chỉ hành nghề đấu giá Là chủ thể tham gia quan hệ bán đấu giá tài sản thi hành án dấn sự nói chung cũng như bán

26

đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại nói riêng Đấu giá viên phải là người làm việc trong tổ chức hành nghề bán đấu giá chuyên nghiệp

Theo quy định của Luật đấu giá tài sản năm 2016, muốn trở thành đấu giá viên, điều kiện đầu tiên người đó phải có bằng tốt nghiệp đại học hoặc trên đại học thuộc một trong các chuyên ngành luật, kinh tế, kế toán, tài chính, ngân hàng

và đăng ký tham dự khóa đào tạo nghề đấu giá tại cơ sở đào tạo nghề đấu giá Thời gian khóa đào tạo nghề đấu giá là 06 tháng Sau khi hoàn thành khóa đào tạo nghề đấu giá được cơ sở đào tạo nghề đấu giá cấp giấy chứng nhận tốt nghiệp đào tạo nghề đấu giá Người có giấy chứng nhận tốt nghiệp đào tạo nghề đấu giá và người được miễn đào tạo nghề đấu giá được tập sự hành nghề đấu giá tại tổ chức đấu giá tài sản Thời gian tập sự hành nghề đấu giá là 06 tháng tính từ ngày tổ chức đấu giá tài sản thông báo danh sách người tập sự hành nghề đấu giá tại tổ chức mình cho Sở Tư pháp nơi tổ chức đấu giá tài sản có trụ sở Người tập

sự hành nghề đấu giá được hướng dẫn các kỹ năng hành nghề và thực hiện các công việc liên quan đến đấu giá tài sản do đấu giá viên hướng dẫn phân công và chịu trách nhiệm trước đấu giá viên hướng dẫn về những công việc đó Người tập sự hành nghề đấu giá không được điều hành cuộc đấu giá

Theo quy định tại khoản 3 Điều 101 Luật THADS thì Chấp hành viên khi thực hiện nhiệm vụ sẽ là người đứng ra tổ chức bán đấu giá tài sản đã kê biên trong trường hợp tại tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương nơi có tài sản chưa có

tổ chức bán đấu giá hoặc có nhưng tổ chức bán đấu giá từ chối ký hợp đồng dịch

vụ bán đấu giá tài sản hoặc đối với động sản có giá trị từ 2.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng Việc bán đấu giá đối với động sản phải được thực hiện trong

là chủ sở hữu tài sản hoặc được chủ sở hữu tài sản ủy quyền bán tài sản Người

có tài sản bán đấu giá là Chấp hành viên, cơ quan thi hành án dân sự Chấp hành viên là do Bộ trưởng Bộ Tư pháp bổ nhiệm Khi chấp hành viên được giao nhiệm vụ thi hành các bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực và quyết định

áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên tài sản là vật thì họ trở thành người có tài sản bán đấu giá trong quan hệ bán đấu giá tài sản thi hành án dân sự Do vậy, Chấp hành viên có đầy đủ quyền và nghĩa vụ giống như chủ sở hữu tài sản trong bán đấu giá tài sản thông thường

Người tham gia đấu giá là cá nhân, tổ chức có nguyện vọng nhu cầu tham gia đấu giá Những người này phải đáp ứng yêu cầu về năng lực hành vi dân sự theo quy định tại Bộ luật dân sự 2015 Người không có năng lực hành vi dân sự, người bị mất hoặc bị hạn chế năng lực hành vi dân sự hoặc người tại thời điểm đấu giá không nhận thức, làm chủ được hành vi của mình mà tự mình tham gia giao dịch bán đấu giá tài sản thi hành án thì giao dịch của họ không có giá trị Tuy nhiên, nếu họ có người đại diện hợp pháp theo quy định của pháp luật thay mặt họ thực hiện giao dịch bán đấu giá tài sản khi thi hành án thì việc mua bán vẫn có hiệu lực

Đối với pháp nhân, việc tham gia giao dịch bán đấu giá tài sản phải thông qua người đại diện hợp pháp hoặc người đại diện theo pháp luật và việc mua bán

Quy định các loại tài sản không được bán đấu giá hoặc hạn chế bán đấu giá thì tản mát trong các luật chuyên ngành như các loại ma túy theo quy định của Luật phòng chống ma túy, Luật quản lý sử dụng tài sản Nhà nước…

So với Nghị định 17/2010/NĐ-CP thì Luật đấu giá tài sản đã có sự điều chỉnh đáng kể về đối tượng bán đấu giá tài sản nói chung cụ thể đó là: Luật Đấu giá tài sản đã quy định bổ sung nhiều loại tài sản phải bán thông qua thủ tục bán đấu giá: Tài sản được xác lập quyền sở hữu toàn dân theo quy định của pháp luật

29

(điểm a khoản 1 Điều 4); tài sản là hàng dự trữ quốc gia theo quy định của pháp luật về dự trữ quốc gia (điểm g khoản 1 Điều 4); tài sản cố định của doanh nghiệp theo quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng vốn nhà nước đầu tư vào sản xuất, kinh doanh tại doanh nghiệp (điểm h khoản 1 Điều 4); tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã bị tuyên bố phá sản theo quy định của pháp luật về phá sản (điểm i khoản 1 Điều 4); tài sản hạ tầng đường bộ và quyền thu phí sử dụng tài sản hạ tầng đường bộ theo quy định của pháp luật về quản lý, sử dụng và khai thác kết cấu hạ tầng giao thông đường bộ (điểm k khoản 1 Điều 4); tài sản là quyền khai thác khoáng sản theo quy định của pháp luật về khoáng sản (điểm l khoản 1 Điều 4); tài sản là quyền sử dụng, quyền sở hữu rừng sản xuất là rừng trồng theo quy định của pháp luật về bảo vệ và phát triển rừng (điểm m khoản 1 Điều 4); tài sản là quyền sử dụng tần số vô tuyến điện theo quy định của pháp luật về tần số vô tuyến điện (điểm n khoản 1 Điều 4); tài sản là nợ xấu và tài sản bảo đảm của khoản nợ xấu của tổ chức mà Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ

do Chính phủ thành lập để xử lý nợ xấu của tổ chức tín dụng theo quy định của pháp luật (điểm o khoản 1 Điều 4) Tuy nhiên đối tượng về bán đấu giá tài sản thi hành án dân sự hay cụ thể hơn là tài sản khi thi hành các bản án kinh doanh thương mại được kê biên và bán đấu giá thì Luật vẫn chưa có quy định cụ thể

1.2.2.3 Trình tự thủ tục bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án trong lĩnh vực thương mại

Các trình tự, thủ tục thực hiện bán đấu giá tài sản khi thi hành các bản án

trong lĩnh vực thương mại được quy định rất chi tiết và cụ thể tại chương III luật đấu giá tài sản năm 2016 Luật đấu giá tài sản năm 2016 có nhiều điểm mới về trình tự thủ tục đấu giá tài sản so với Nghị định 17/2010/NĐ-CP theo đó giải quyết được một sô vấn đề còn tồn đọng ở Nghị định 17/2010/NĐ-CP Luật Đấu

30

giá tài sản đã tách bạch quy trình bán đấu giá với quy trình trước và sau khi tổ chức bán đấu giá, đồng thời, quy định trình tự, thủ tục đấu giá tài sản chung và trình tự, thủ tục đấu giá các loại tài sản mà pháp luật quy định phải bán thông qua đấu giá theo hướng chặt chẽ, đảm bảo tính minh bạch, khách quan, hạn chế tối đa tình trạng “quân xanh, quân đỏ”, “móc nối, thông đồng, dìm giá”, xác định

rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân liên quan, tránh gây thất thoát đối với tài sản Nhà nước, theo đó thể hiện qua các quy định về việc niêm yết thông tin đấu giá tài sản; việc tổ chức đăng ký tham gia đấu giá; thủ tục đăng ký tham gia đấu giá; hình thức đấu giá…đồng thời, Luật Đấu giá tài sản quy định về người tham gia đấu giá phải nộp tiền đặt trước, khoản tiền này do tổ chức đấu giá tài sản và người có tài sản đấu giá thỏa thuận nhưng tối thiểu là 5% và tối đa là 20% giá khởi điểm của tài sản đấu giá (trước đây theo quy định tại Nghị định số 17/2010/NĐ-CP thì khoản tiền đặt trước chỉ tối thiểu là 1% và tối đa 15% giá khởi điểm) Tổ chức đấu giá tài sản chỉ được thu tiền đặt trước trong 3 ngày làm việc trước ngày mở cuộc đấu giá và không được sử dụng tiền đặt trước vào bất

kỳ mục đích nào khác Khoản tiền đặt trước này và tiền lãi (nếu có) sẽ được hoàn trả cho người tham gia đấu giá không trúng đấu giá trong thời hạn 3 ngày làm việc, kể từ ngày kết thúc cuộc đấu giá hoặc thời hạn khác do các bên thỏa thuận.Ngoài ra, để tạo điều kiện thuận lợi cho tổ chức, cá nhân có nhu cầu đấu giá, đồng thời cải cách một bước về thủ tục hành chính, Luật đã rút ngắn thời gian niêm yết thông báo việc đấu giá bất động sản Cụ thể, tại Điểm b, Khoản 1, Điều 35 Luật Đấu giá tài sản quy định đối với tài sản là bất động sản thì tổ chức đấu giá phải niêm yết việc đấu giá tài sản tại trụ sở của tổ chức mình, nơi tổ chức cuộc đấu giá và UBND cấp xã nơi có bất động sản đấu giá ít nhất là 15 ngày trước ngày mở cuộc đấu giá (trước đây Nghị định số 17/2010/NĐ-CP quy định là

khoản 1 Điều 33 Luật đấu giá tài sản thì “ Người có tài sản đấu giá ký kết hợp đồng dịch vụ đấu giá tài sản với tổ chức đấu giá tài sản để thực hiện việc đấu giá tài sản Hợp đồng dịch vụ đấu giá tài sản phải được lập thành văn bản, được thực hiện theo quy định của pháp luật về dân sự và quy định của Luật này” Khi

đương sự không thỏa thuận được về việc lựa chọn tổ chức bán đấu giá thì Chấp hành viên có quyền lựa chọn một trong hai tổ chức bán đấu giá chuyên nghiệp

đó là Trung tâm dịch vụ bán đấu giá tài sản và doanh nghiệp bán đấu giá tài sản

để ký hợp đồng dịch vụ bán đấu giá tài sản Khoản 2 Điều 101 Luật thi hành án

dân sự quy định “Chấp hành viên ký kết hợp đồng dịch vụ bán đấu giá tài sản với tổ chức bán đấu giá do đương sự thỏa thuận hoặc do Chấp hành viên lựa chọn” Do đó, chủ thể ký kết hợp đồng dịch vụ bán đấu giá tài sản để thi hành án

thuộc lĩnh vực thương mại là Chấp hành viên được giao tổ chức thi hành án vụ việc, cụ thể Hợp đồng được ký kết giữa một bên là Chấp hành viên cơ quan thi hành án dân sự, một bên là Giám đốc Trung tâm dịch vụ bán đấu giá tài sản hoặc Giám đốc doanh nghiệp bán đấu giá tài sản

Việc bán đấu giá tài sản phải được thông báo và niêm yết công khai Đây

là một trong những đặc trưng của bán đấu giá tài sản Niêm yết việc đấu giá tài sản được quy định cụ thể tại Điều 35, Điều 57 Luật đấu giá tài sản năm 2016 Luật đã quy định cụ thể về việc niêm yết đối với những đối tượng tài sản bán đấu

tổ chức ĐGTS không được đặt thêm yêu cầu, điều kiện đối với người tham gia đấu giá ngoài các điều kiện mà pháp luật quy định, đồng thời, quy định cụ thể thời gian, nội dung niêm yết việc ĐGTS; những trường hợp không được đăng ký tham gia ĐGTS; việc xử lý khoản tiền đặt trước của người tham gia đấu giá

Kết quả đấu giá tài sản là căn cứ để các bên ký kết hợp đồng mua bán tài sản đấu giá hoặc cơ sở để cơ quan có thẩm quyền phê duyệt Hợp đồng mua bán tài sản đấu giá được ký kết giữa người có tài sản đấu giá với người trúng đấu giá hoặc giữa người có tài sản đấu giá, người trúng đấu giá và tổ chức đấu giá tài sản nếu các bên có thỏa thuận, trừ trường hợp pháp luật có quy định khác Hợp đồng mua bán tài sản đấu giá là căn cứ để xác nhận quan hệ mua bán tài sản thông qua

33

bán đấu giá dựa trên kết quả đấu giá tài sản Hợp đồng cũng là căn cứ để chuyển quyền sở hữu trong trường hợp tài sản phải đăng ký quyền sở hữu và được thực hiện theo quy định của pháp luật về dân sự

Trường hợp khi đấu giá không thành, theo quy định tại khoản 2 Điều 52 Luật đấu giá tài sản năm 2016 thì trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày cuộc đấu giá không thành, tổ chức đấu giá tài sản trả lại tài sản, giấy tờ liên quan đến tài sản đấu giá cho người có tài sản đấu giá, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định khác Xử lý tài sản bán đấu giá không thành theo quy định của Luật Thi hành án dân sự năm 2008 có sự đổi mới rất lớn so với Pháp lệnh Thi hành án dân sự năm 2004 Nếu như Điều 48 Pháp lệnh Thi hành án dân sự năm 2004 về xử lý tài sản kê biên không bán được quy định:

“Trong trường hợp tài sản kê biên không bán được thì trong thời hạn mười ngày làm việc, kể từ ngày bán đấu giá không thành, cơ quan thi hành án tổ chức định giá lại theo hướng giảm giá để tiếp tục bán đấu giá Mỗi lần giảm giá không quá mười phần trăm giá đã định Nếu sau hai lần giảm giá mà tài sản vẫn không bán được thì người được thi hành án có quyền nhận tài sản theo giá đã giảm để thi hành án Nếu người được thi hành án không nhận thì Chấp hành viên trả lại tài sản đó cho người phải thi hành án và áp dụng biện pháp cưỡng chế khác”, thì Điều 104 Luật Thi hành án dân sự về xử lý tài sản bán đấu giá không thành quy định như sau: “Trong thời hạn 10 ngày, kể từ ngày bán đấu giá không thành mà đương sự không yêu cầu định giá lại thì Chấp hành viên ra quyết định giảm giá tài sản để tiếp tục bán đấu giá Mỗi lần giảm giá không quá mười phần trăm giá đã định Trường hợp giá tài sản đã giảm thấp hơn chi phí cưỡng chế mà người được thi hành án không nhận tài sản để trừ vào số tiền được thi hành án thì tài sản được trả lại cho người phải thi hành án”