Nghiên cứu hệ sinh thái san hô trên biển đông v9

Với những lý do trên việc chọn đề tài “Nghiên cứu hệ sinh thái San hô trên Biển Đông” có ý nghĩa thiết thực, góp phần nhỏ vào chiến lược bảo vệ và phát triển hợp lý san hô trên biển Đông

ĐỀ CƯƠNG NGHIÊN CỨU KHOA HỌC

Đề tài: NGHIÊN CỨU HỆ SINH THÁI SAN HÔ TRÊN BIỂN ĐÔNG VIỆT NAM

Sinh viên thực hiện:

Giáo viên hướng dẫn:

1 PHẦN MỞ ĐẦU

1.1 Tính cấp thiết của đề tài

Biển Đông là một vùng biển có ý nghĩa quan trọng đối với Việt Nam nói riêng và các nước giáp Biển Đông nói chung Biển Đông đối với những tài nguyên dồi dào đóng vai trò lớn trong phát triển kinh tế của các quốc gia Trong các tài nguyên mà biển mang lại thì một trong các loại tài nguyên cần được bảo vệ và khai thác một các hiệu quả đó là hệ sinh thái San Hô

Các bãi san hô là lớp bảo vệ vùng biển, cung cấp protein, các chất có thể chế tạo dược phẩm, thuốc men, quan trọng hơn là đóng góp cho ngành du lịch Khoảng 1/3 tất cả các chủng loại sống ở đại dương có liên hệ tới san hô

Những mối đe doạ chính là đánh bắt huỷ diệt (dùng chất độc, thuốc nổ, xung điện), đánh bắt quá mức, ô nhiễm từ đất liền Các rạn san hô bị suy thoái và huỷ diệt kéo theo sự suy giảm đa dạng sinh học cũng như nguồn lợi hải sản do nhiều loài cá không còn bãi đẻ Cũng theo WRI (2013), ước tính Việt Nam có khoảng 1.122km2 rạn san hô và khoảng 300 loài san hô Tuy nhiên, chỉ 1% rạn san hô có thể được phân loại là ở trong tình trạng tốt Các vấn đề tổng quan bao gồm phân bố rạn san hô, hình thái và cấu trúc, phân vùng đa dạng sinh học, hiện trạng khai thác,

sử dụng và những mối đe dọa đối với hệ sinh thái rạn san hô, hiện trạng bảo tồn thiên nhiên rạn san hô

Với những lợi ích mà san hô mang lại cho con người, hiện trạng các rạn san

hô hiện nay đang đứng rất nhiều vấn đề: khai thác sao cho hợp lý, phát triển nó theo đúng tiềm năng sẵn có, bảo vệ và giữ gìn các rạn san hô Với những lý do trên việc

chọn đề tài “Nghiên cứu hệ sinh thái San hô trên Biển Đông” có ý nghĩa thiết thực,

góp phần nhỏ vào chiến lược bảo vệ và phát triển hợp lý san hô trên biển Đông

2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU

Hệ sinh thái biển nói chung và hệ sinh thái San hô nói riêng là một trong những vấn đề đang được quan tâm hàng đầu hiện nay trên toàn thế giới, với nhiều các công trình nghiên cứu vệ sự hình thành phát triển của hệ sinh thái này Việt Nam cũng không là một trường hợp ngoại lệ Với 3260 km đường bờ biển, với nhiều dải san hô đẹp hàng đầu Châu Á thích hợp cho du lịch, cùng nhiều tài nguyên khoáng sản quan trọng đã nói lên vai trò của biển đối với Việt Nam Tuy nhiên, vấn

đề khai thác tài nguyên biển đang trong tình trạng báo động, bởi sự không có kiến thức sâu về các dải san hô nên việc khai thác và bảo vệ còn rất nhiều hạn chế Có nhiều đề tài nghiên cứu đã đề cập đến vấn đề này như:

Trong cuốn sách của tác giả Phùng Ngọc Đĩnh (1999), Tài nguyên Biển Đông Việt Nam, Nhà xuất bản giáo dục, Hà Nội, có đề cập đến vấn đề khai thác và

bảo vệ các nguồn tài nguyên biển ở khu vực biển Đông Tác giả cũng phân tích rất

kĩ về hiện trạng tài nguyên, vấn đề ô nhiễm biển cũng như các nguồn tài nguyên dưới lòng biển các hoạt động liên quan đến vấn đề này tại Việt Nam Tuy nhiên cuốn sách cũng chưa đề cập đến vấn đề nghiên cứu các hệ sinh thái biển của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay

Trong báo cáo khoa học của tác giả Ngô Doãn Vịnh vàTrương Văn Tuyên

(2004), Cơ sở khoa học cho việc phát triển kinh tế - xã hội dải ven biển Việt Nam, đề xuất các mô hình phát triển cho một số khu vực trọng điểm, Báo cáo

tổng kết khoa học và công nghệ, Hà Nội, đã đề cập đến vấn đề phát triển cho hệ sinh thái và bảo vệ hệ sinh thái ven biển Việt Nam Tác giải đưa ra cơ sở và các nghiên cứu của mình trong sự phát triển của hệ sinh thái ven biển Việt Nam Tuy nhiên báo cáo cũng chỉ đưa ra các biện pháp bảo vệ môi trường cho hệ sinh thái

biển chứ chưa phân tích về sự hình thành và cơ cấu của các hệ sinh thái biển.

Nhằm nghiên cứu đề xuất phương pháp quản lý môi trường biển tác giả Lưu

Đức Hải, Nguyễn Ngọc Sinh (2007), Quản lí môi trường cho sự phát triển bền vững, Nhà xuất bản Đại học quốc gia Tác giả đã đánh giá được tác động của ô

nhiễm môi trường biển đến các hệ sinh thái tiêu biểu như rừng ngập mặn, cỏ biển, rạn san hô…Tuy nhiên việc đánh giá vẫn chỉ mang tính đại diện chưa đi vào nghiên cứu cụ thể và chưa đánh giá được những tác động của môi trường lên sự phát triển của rạn San hô

Trong báo cáo tổng kết khoa học và công nghệ về đề tài “Cơ sở khoa học cho việc phát triển kinh tế - xã hội dải ven biển Việt Nam, đề xuất các mô hình phát triển cho một số khu vực trọng điểm” nhóm tác giả PGS.TS Ngô Doãn Vịnh, TS

Trương Văn Tuyên, Hà Nội, 2004, đã trình bày một cách cặn kẽ về vai trò của biển

và ven biển trong sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, cũng như tình hình phát triển kinh tế - xã hội của dải ven biển trong giai đoạn hiện nay Đề tài đã đưa ra được cái nhìn toàn diện về quy mô phát triển cũng như mô hình phát triển cho một số khu vực trọng điểm như khu vực đô thị cảng Hải Phòng, mô hình phát triển kinh tế - xã hội xã Phú Đa, tỉnh Thừa Thiên Huế…

Bên cạnh đó, cũng còn một số đề tài nghiên cứu khác về dự trữ sinh quyển

của hệ sinh thái và dải ven biển Việt Nam như đề tài “Nghiên cứu sinh khối dà quánh và cóc trắng tại khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ,” TS Viên

Ngọc Nam (2009), ĐH Nông lâm TP HCM Trong đề tài nghiên cứu này tác giả đưa ra các nghiên cứu về các hệ sinh thái ven biển và sinh quyển rừng ngập mặn tại biển Cần Giờ Tuy nhiên nghiên cứu chưa đề cập đến việc bảo vệ hệ sinh thái biển tại khu vực này

Nói đến bảo vệ hệ sinh thái biển, phải nhắc đến Đề án của tác giả Nguyễn

Hồng Thao(2004), Bảo vệ môi trường biển – vấn đề và giải pháp, Nhà xuất bản

Chính trị quốc gia, Hà Nội Trong đề án này tác giả đã đưa ra các giải pháp để bảo

vệ hệ sinh thái Biển Việt Nam đến năm 2020 Tuy nhiên đề án này vẫn chưa đề cập đến việc bảo vệ rạn san hô biển của Việt Nam

Như vậy, cho đến nay, đã có rất nhiều đề tài viết về vấn đề hệ sinh thái biển, các hoạt động bảo vệ hệ sinh thái biển tại Việt Nam cũng như ảnh hưởng của hoạt động kinh tế biển đến kinh tế - xã hội tới hệ sinh thái biển này Tuy nhiên, chưa có một đề tài cụ thể nào đề cập đến việc nghiên cứu sinh thái San Hô của biển Đông Trên cơ sở các tài liệu thu thập được, tham khảo ý kiến thầy hướng dẫn, em đã bắt tay vào việc thực hiện đề tài này

3 MỤC TIÊU VÀ NHIỆM VỤ CỦA NGHIÊN CỨU

3.1 Mục đích

- Đưa ra được những nét khái quát, những kiến thức sơ lược cơ bản về san

hô trên biển Đông

- Nêu ra được thực trạng san hô trên biển Đông hiện nay

- Kiến nghị một số giải pháp bảo vệ và phát triển bền vững các rạn san hô trên biển Đông

3.2 Nhiệm vụ

- Xác định phương pháp luận nghiên cứu và tổng quan khu vực nghiên cứu

về san hô mà cụ thể ở đây là Biển Đông

- Thu thập, xử lý, phân tích tài liệu, so sánh có lựa chọn để làm rõ hiện trạng khai thác và sử dụng san hô biển Đông hiện nay

- Đề xuất kiến nghị một số giải pháp bảo vệ và phát triển các rạn san hô hiện nay

4 ĐỊA ĐIỂM THỜI GIAN VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU

4.1 Địa điểm nghiên cứu

Biển đông của Việt Nam

4.2 Thời gian tiến hành nghiên cứu

Nghiên cứu tiến hành trong tháng 1 năm 2017 4.3 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu chính của đề tài là hệ sinh thái san hô của biển đông trong thời gian vừa qua (2010 - 2016)

5 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

Thông qua việc nghiên cứu các tài liệu có sẵn trong thư viện, tìm hiểu các sách báo, tạp chí và các nghiên cứu vấn đề hệ sinh thái san hô biển, sự hình thành phát triển của rạn san hô biển và các biện pháp khai thác bảo vệ tài nguyên biển hiện nay để tổng hợp các lý luận về hệ sinh thái san hô biển Đông

Thu thập các số liệu về sự ảnh hưởng của việc các hoạt động của con người đến sự phát triển của rạn San Hô biển và tiến hành phân tích,Tìm hiểu thực trạng của rạn San Hô tại khu vực biển đông Việt Nam

Tìm hiểu cách thức sinh sản, kiếm ăn cấu tạo và quá trình phát triển của rạn biển đông Việt Nam và thực trạng khai thác san hô tại biển Đông

6 PHẠM VI NGHIÊN CỨU

6.1 Phạm vi không gian

Do phạm sự hình thành phát triển của các rạn San Hô diễn ra ở nhiều khía cạnh nên đề tài chỉ phân tích một vài khía cạnh nổi bật nhất cấu tạo, sinh sản phát triển và ảnh hưởng của các tác nhân lên sự phát triển của rạn San Hô biển Đông

6.2 Phạm vi thời gian

Trong giới hạn cho phép, đề tài chỉ nghiên cứu sơ bộ sự hình thành phát triển và các tác nhân tới rạn San Hô biển đông trong giai đoạn 2010 – 2016

7 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

7.1 Phương pháp thu thập số liệu

Các nguồn tài liệu nghiên cứu, những thông tin dựa được tác giả thu thập từ các nguồn như sách, tạp chí, báo chuyên ngành, các website chuyên ngành về môi trường biển giúp cho việc phân tích được cặn kẽ hơn

7.2 Phương pháp phân tích và xử lí số liệu

Từ các số liệu sau khi đã được tác giả sàng lọc các thông tin cần thiết để

phục vụ cho nghiên cứu thống kê tác giả sự dụng phương pháp phân tích, lập bảng biểu so sánh ngang các số liệu qua các thời kỳ, để đưa ra những nhận định, đánh giá chính xác về thực trạng sự phát triển của rạn San Hô biển hiện nay

8 DỰ KIẾN KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

8.1 Tổng quan về San Hô

8.1.1 Khái niệm San Hô

San hô là các động vật biển thuộc ngành ruột khoang, lớp san hô

(Anthozoa),dài từ 2 milimet cho đến vài centimet, tồn tại dưới dạng các thể polip

nhỏ giống hải quỳ, thường sống thành các quần thể gồm nhiều cá thể giống hệt nhau Các cá thể này tiết ra cacbonnat canxi để tạo bộ xương cứng, xây nên các rạn san hô tại các vùng biển nhiệt đới

San hô sống trong biển nông, ở độ sâu khoảng 30m, có thể sinh sống ở những vùng biển lạnh nhưng sinh trưởng nhanh ở những vùng nước biển ấm có dòng nước chảy nhanh, nhiệt độ cao và trong sạch

8.1.2 Phân loại và cách kiếm ăn

Đồng Hới

Nha Trang

Đà Nẵng

Quảng Ninh

Vũng Tàu

Tổng

8.1.3 Cấu tạo san hô

Tuy một đầu san hô trông như một cơ thể sống, nhưng nó thực ra là đầu của nhiều cá thể giống nhau hoàn toàn về di truyền, đó là các polip Các polip là các

sinh vật đa bào với nguồn thức ăn là nhiều loại sinh vật nhỏ hơn, từ sinh vật phù du tới các loài cá nhỏ

Polip thường có đường kính một vài milimet, cấu tạo bởi một lớp biểu mô bên ngoài và một lớp mô bên trong giống như sứa được gọi là ngoại chất Polip có hình dạng đối xứng trục với các xúc tu mọc quanh một cái miệng ở giữa - cửa duy nhất tới xoang vị (hay dạ dày), cả thức ăn và bã thải đều đi qua cái miệng này

8.1.4 Đặc điểm sinh sản

a Hữu tính

San hô chủ yếu sinh sản hữu tính, với 25% san hô phụ thuộctảo (san hô đá) tạo thành các quần thể đơn tính trong khi phần còn lại là lưỡng tính Khoảng 75% san hô phụ thuộc tảo "phát tán con giống" bằng cách phóng các giao tử (trứng và tinh trùng) vào trong nước để phát tán các quần thể san hô ra xa Các giao tử kết hợp với nhau khi thụ tinh để hình thành một ấu trùng rất nhỏ gọi là planula, thường có mầu hồng và hình ôvan; một quần thể san hô cỡ trung bình mỗi năm có thể tạo vài nghìn ấu trùng này để vượt qua xác suất rất nhỏ của việc ấu trùng tạo được một quần thể mới

b Vô tính

Tại các đầu san hô, các polip giống hệt nhau về di truyền sinh sản vô tính để phát triển quần thể Điều này được thực hiện bằng nảy mầm hay mọc chồi (khi một polip mới mọc ra từ một polip trưởng thành), hoặc phân chia (thành 2 polip lớn bằng polip ban đầu), cả hai được minh họa trong hình về

Orbicella annularis.

T

T

2

2013 2014 201

5

2016

1 Hữu Tính

2 Vô

8.1.5 Thực trạng khai thác san hô tại Biển Đông

a Từ hoạt động khai thác đánh bắt hải sản

Mối đe dọa lớn nhất đối với rạn san hô là hoạt động đánh cá không bền vững Các hoạt động đánh bắt cá quá mức làm thay đổi kích cỡ, số lượng cá, và thành phần loài trong quần xã rạn san hô Điều này đã làm cho hệ sinh thái san

hô mất cân bằng, tạo điều kiện cho các sinh vật khác như tảo biển phát triển

b Từ hoạt động du lịch sinh hoạt của người dân

San hô cũng là vật trang trí được con người ưa thích Thường khi đi nghỉ tại các vùng biển nhiệt đới có những rạn san hô đẹp, một số người muốn mua một

số đồ lưu niệm bằng san hô mang về nhà Để thoả mãn nhu cầu của du khách, dân địa phương đã khai thác san hô với quy mô thương mại và chọn san hô sao cho có thể kiếm được nhiều tiền nhất

8.2 Tác động của các nhân tố đến rạn San Hô

+ Yếu tố khách quan

San hô rất nhạy cảm với các thay đổi trong môi trường tự nhiên; do đó, chúng thường được các luật môi trường bảo vệ Một rạn san hô có thể dễ dàng bị ngập trong tảo nếu trong nước có quá nhiều dinh dưỡng San hô cũng sẽ chết nếu nhiệt độ nước thay đổi vượt quá 1-2 độ ra ngoài khoảng bình thường, hoặc nếu độ mặn trong nước giảm

+ Yếu tố chủ quan

Hoạt động khai thác đánh bắt sự không hiểu biết trong việc bảo vệ tài nguyên biển là nguyên nhân làm hủy hoại các rạn San Hô, nhiều nơi có nguy cơ các rạn San

Hô biến mất hoàn toàn và không thể khôi phục

9 KẾ HOẠCH THỰC HIỆN

Nghiên cứu được tiến hành thực hiện trong tháng 1 /2017

Xây dựng đề cương chi tiết X

Thu thập số liệu về rạn San

Hô tại Biển Đông

X

Phân tích số liệu nghiên cứu

về số lượng loại rạn San Hô

X

(Ghi chú, X : Thực hiện nội dung)

10 KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

Việc phục hồi các rạn san hô ở Việt Nam có giá trị to lớn đối với sinh kế của cộng đồng ven biển và toàn quốc, đặc biệt là tăng năng suất nghề cá, giảm xói mòn vùng bờ và làm lợi cho ngành giải trí và du lịch Điều này chỉ xảy ra khi những lợi ích của việc thay đổi được định lượng cụ thể và rõ ràng, được công bố tới khắp các bên liên quan – từ địa phương tới quốc gia và quốc tế

Vì mức độ tổn hại nghiêm trọng của các rạn san hô ở Việt Nam, vì sự phân

bố rộng khắp của chúng dọc theo bờ biển và nhiều đảo, vì số lượng lớn các cộng đồng ven biển phụ thuộc vào các vùng rạn và vì chi phí can thiệp cao, cần có những chương trình phối hợp nhịp nhàng Các chương trình đó nên bao gồm, nhưng không nhất thiết chỉ là, các khu bảo tồn biển và quản lý tổng hợp vùng bờ

KIẾN NGHỊ TỚI ĐỊA PHƯƠNG VEN BIỂN

Nâng cao ý thức cho người dân trong việc khai thác và bảo vệ tài nguyên biển nói chung và rạn San Hô nói riêng Có các chính sách biện pháp tuyên truyền

hỗ trợ đào tạo cho các ngư dân về kiến thức và tầm quan trọng của tài nguyen San

Hô

KIẾN NGHỊ NHÀ NƯỚC

Nhà nước cần có các chính sách hỗ trợ người dân trong việc khai thác và bạo

vệ nguồn tài nguyên biển

Hỗ trợ đầu tư cho người dân ven biển nuôi trồng thủy sản và khai thác một cách có khoa học, không để tình trạng khai thác tràn lan không có quy hoạch dẫn tới cạn kiệt

11 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Phùng Ngọc Đĩnh (1999), Tài nguyên Biển Đông Việt Nam, Nhà xuất bản

giáo dục, Hà Nội

2 Nguyễn Hồng Thao (2004), Bảo vệ môi trường biển – vấn đề và giải pháp,

Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội

3 Nguyễn Hồng Thao (chủ biên), Đỗ Minh Thái, Nguyễn Thị Như Mai,

Nguyễn Thị Hường (2008), Công ước biển 1982 và chiến lược biển của Việt Nam, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội.

4 Thông tư số 02/2009/TT-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường (2009), Quy định việc đánh giá khả năng tiếp nhận nước thải của nguồn nước, Hà Nội

5 Tổng cục địa chính (2005), Tập bản đồ địa danh – địa giới các tỉnh Đông Nam Bộ, nhà xuất bản Bản đồ, TP.HCM

6 Tổng cục thống kê, Vụ tổng hợp và thông tin (1999), Tư liệu kinh tế - xã hội

61 tỉnh và thành phố, Nhà xuất bản Thống kê, Hà Nội

7 Nguyễn Hoàng Trí (2006), Sinh quyển và các khu dự trữ sinh quyển, Nhà

xuất bản Đại học Sư phạm Hà Nội

8 Lê Trình, Vương Quang Việt và cộng tác viên (1995), Ô nhiễm biển do sông Đồng Nai và Sài Gòn đưa ra, Báo cáo đề tài khoa học cấp nhà nước, Hà Nội.

9 Ngô Doãn Vịnh, TS Trương Văn Tuyên (2004), Cơ sở khoa học cho việc phát triển kinh tế - xã hội dải ven biển Việt Nam, đề xuất các mô hình phát