Quản lý hoạt động dạy học môn toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở cao thắng, thành phố hạ long, tỉnh quảng ninh

Biện pháp 4: Chỉ đạo và phối hợp với các lực lượng giáo dục trong và ngoài trường giáo dục ý thức, thái độ học tập của học sinh trong quá trình tham gia các hoạt động trải nghiệm môn Toá

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ––––––––––––––––––––

LƯƠNG MINH THU

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ CAO THẮNG, THÀNH PHỐ HẠ LONG,

TỈNH QUẢNG NINH

Ngành: Quản lý giáo dục

Mã số: 8 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn: PGS.TS Dương Thị Hoàng Yến

THÁI NGUYÊN - 2019

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu do chính tôi thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Dương Thị Hoàng Yến, các số liệu, kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực theo thực tế nghiên cứu, chưa từng được bất cứ tác giả nào khác nghiên cứu và công bố

Thái Nguyên, ngày 18 tháng 4 năm 2019

Tác giả luận văn Lương Minh Thu

LỜI CẢM ƠN

Với tình cảm chân thành, em xin bày tỏ lòng biết ơn và sự kính trọng tới Lãnh đạo trường Đại học sư phạm - Đại học Thái Nguyên, các Thầy giáo Cô giáo đã tham gia giảng dạy và cung cấp những kiến thức cơ bản, sâu sắc, tạo điều kiện giúp đỡ em trong quá trình học tập và nghiên cứu tại nhà trường

Đặc biệt, với tấm lòng thành kính, em xin gửi lời cảm ơn sâu sắc nhất đến PGS.TS Dương Thị Hoàng Yến , người đã trực tiếp hướng dẫn khoa học

và tận tình giúp đỡ em trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn lãnh đạo Phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh, lãnh đạo trường THCS Cao Thắng, thành phố Hạ Long đã tạo điều kiện cả về thời gian, vật chất, tinh thần cho tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn

Trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, mặc dù bản thân em đã luôn cố gắng nhưng chắc chắn không tránh khỏi những khiếm khuyết Kính mong được sự góp ý, chỉ dẫn của các Thầy, các Cô và các bạn đồng nghiệp

Em xin trân trọng cảm ơn!

Thái Nguyên, tháng 4 năm 2019

Tác giả luận văn

Lương Minh Thu

MỤC LỤC

Lời cam đoan i

Lời cảm ơn ii

Mục lục iii

Danh mục các chữ viết tắt iv

Danh mục các bảng v

Danh mục các hình

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 3

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 3

4 Giả thuyết khoa học 3

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 4

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu 4

7 Phương pháp nghiên cứu 5

8 Cấu trúc của luận văn 6

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TOÁN THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 7

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề 7

1.1.1 Các công trình nghiên cứu về hoạt động trải nghiệm 7

1.1.2 Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở 8

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài 10

1.2.1 Quản lý nhà trường 10

1.2.2 Hoạt động trải nghiệm 14

1.2.3 Hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm 14

1.2.4 Quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trung học cơ sở 16

1.3 Hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường

trung học cơ sở 18

1.3.1 Đặc điểm tâm sinh lý của học sinh trung học cơ sở 18

1.3.2 Đặc điểm của bộ môn Toán trong chương trình giáo dục THCS 19

1.3.3 Những yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018 về hoạt động trải nghiệm cho học sinh trung học cơ sở 20

1.3.4 Các thành tố của hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở 21

1.4 Nội dung quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh tại trường trung học cơ sở 29

1.4.1 Phát triển chương trình nhà trường về môn Toán theo hướng trải nghiệm 29

1.4.2 Lập kế hoạch dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm 32

1.4.3 Tổ chức, chỉ đạo thực hiện dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm 34

1.4.4 Kiểm tra đánh giá dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm 35

1.4.5 Quản lý cơ sở vật chất, thiết bị, các điều kiện phục vụ cho dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm 36

1.4.6 Phối hợp các lực lượng và phân cấp trong quản lý dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm 37

1.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh tại trường trung học cơ sở 39

1.5.1 Các yếu tố từ người quản lý 39

1.5.2 Các yếu tố từ đối tượng bị quản lý 39

1.5.3 Các yếu tố từ môi trường quản lý 40

Kết luận chương 1 41

Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ CAO THẮNG, THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH 43

2.1 Khái quát chung về điều kiện tự nhiên, kinh tế, văn hóa, giáo dục của phường Cao Thắng, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 43

2.1.1 Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên, kinh tế văn hóa phường Cao Thắng 43

2.1.2 Khái quát về tình hình giáo dục của trường trung học cơ sở Cao Thắng 43

2.2 Tổ chức nghiên cứu 46

2.2.1 Mục đích nghiên cứu: đánh giá thực trạng hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm và thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở Cao Thắng, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 46

2.2.2 Nội dung nghiên cứu 46

2.2.3 Phương pháp nghiên cứu và mẫu khảo sát 46

2.2.4 Thang đánh giá Phiếu khảo sát 47

2.5 Kết quả nghiên cứu thực trạng hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở Cao Thắng 47

2.5.1 Thực trạng xác định mục tiêu dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm 47

2.5.2.Thực trạng thực hiện nội dung hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm 49

2.5.3 Thực trạng phương pháp dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm 50

2.5.4 Thực trạng hình thức tổ chức dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm 51

2.5.5 Thực trạng kết quả dạy học Toán theo hướng trải nghiệm 53

2.6 Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở Cao Thắng 55

2.6.1 Thực trạng phát triển chương trình nhà trường về môn Toán theo hướng trải nghiệm 55

2.6.2 Thực trạng lập kế hoạch dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm 57

2.6.3 Thực trạng tổ chức, chỉ đạo thực hiện dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm 58

2.6.4 Thực trạng kiểm tra đánh giá dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm 60

2.6.5 Thực trạng quản lý cơ sở vật chất, thiết bị, các điều kiện phục vụ cho dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm 62

2.6.6 Thực trạng phối hợp các lực lượng và phân cấp trong quản lý dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm 63

2.7 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở Cao Thắng, thành

phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh 64

2.8 Đánh giá chung về thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở Cao Thắng 67

2.8.1 Những ưu điểm 67

2.8.2 Những hạn chế 68

2.8.3 Nguyên nhân của những hạn chế 68

Kết luận chương 2 69

Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN TOÁN THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ CAO THẮNG, THÀNH PHỐ HẠ LONG, TỈNH QUẢNG NINH 71

3.1 Nguyên tắc đề xuất biện pháp 71

3.1.1 Đảm bảo tính kế thừa 71

3.1.2 Đảm bảo tính thực tiễn và khả thi của các biện pháp 71

3.1.3 Đảm bảo tính toàn diện và đồng bộ 71

3.1.4 Đảm bảo tính đặc thù môn học 72

3.2 Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở Cao Thắng 72

3.2.1 Biện pháp 1: Đổi mới xây dựng và thực hiện chương trình môn Toán theo hướng trải nghiệm 72

3.2.2 Biện pháp 2: Chỉ đạo đổi mới hoạt động tổ chuyên môn theo hướng trải nghiệm cho GV Toán 75

3.2.3 Biện pháp 3: Tổ chức tăng cường bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm cho GV Toán, khuyến khích GV tự học, tự bồi dưỡng 78

3.2.4 Biện pháp 4: Chỉ đạo và phối hợp với các lực lượng giáo dục trong và ngoài trường giáo dục ý thức, thái độ học tập của học sinh trong quá trình tham gia các hoạt động trải nghiệm môn Toán 81

3.2.5 Biện pháp 5: Chỉ đạo tăng cường khai thác sử dụng cơ sở vật chất, thiết bị dạy học hiện có đáp ứng yêu cầu dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm 83

3.2.6 Biện pháp 6: Thực hiện đổi mới kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học môn

Toán theo hướng trải nghiệm trong nhà trường 87

3.3 Mối quan hệ giữa các biện pháp 89

3.4 Khảo nghiệm tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất 91

Kết luận chương 3 94

KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 95

TÀI LIỆU THAM KHẢO 98 PHỤ LỤC

GD : Giáo dục QTDH : Quản trị dạy học

GV : Giáo viên

HS : Học sinh PPDH : Phương pháp dạy học

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1 Quy mô trường THCS Cao Thắng 44 Bảng 2.2 Đội ngũ giáo viên trường THCS Cao Thắng 45 Bảng 2.3 Đội ngũ giáo viên bộ môn Toán trường THCS Cao Thắng 45 Bảng 2.4 Thực trạng xác định mục tiêu dạy học môn Toán theo hướng trải

nghiệm của trường THCS Cao Thắng 46 Bảng 2.5 Thực trạng thực hiện nội dung hoạt động dạy học môn Toán theo

hướng trải nghiệm của trường THCS Cao Thắng 49 Bảng 2.6 Thực trạng thực hiện phương pháp dạy học môn Toán theo hướng trải

nghiệm của trường THCS Cao Thắng 50 Bảng 2.7 Thực trạng thực hiện hình thức dạy học môn Toán theo hướng trải

nghiệm của trường THCS Cao Thắng 51 Bảng 2.8 Kết quả dạy học Toán trong 3 năm học gần đây của trường THCS

Cao Thắng 53 Bảng 2.9 Kết quả dạy học Toán trong thi học sinh giỏi của trường THCS

Cao Thắng 53 Bảng 2.10 Đánh giá kết quả dạy học Toán theo hướng trải nghiệm của trường

THCS Cao Thắng 54 Bảng 2.11 Thực trạng mức độ thực hiện phát triển chương trình nhà trường về

môn Toán theo hướng trải nghiệm của trường THCS Cao Thắng 55 Bảng 2.12 Thực trạng lập kế hoạch dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm ở

trường THCS Cao Thắng 57 Bảng 2.13 Thực trạng tổ chức, chỉ đạo thực hiện dạy học môn Toán theo hướng

trải nghiệm ở trường THCS Cao Thắng 59 Bảng 2.14 Thực trạng kiểm tra đánh giá dạy học môn Toán theo hướng trải

nghiệm ở trường THCS Cao Thắng 60 Bảng 2.15 Thực trạng quản lý cơ sở vật chất, thiết bị, các điều kiện phục vụ

cho dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm ở trường THCS Cao Thắng 62

Bảng 2.16 Thực trạng phối hợp các lực lượng và phân cấp trong quản lý dạy học

môn Toán theo hướng trải nghiệm ở trường THCS Cao Thắng 64 Bảng 2.17 Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học môn

Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở Cao Thắng 65 Bảng 3.1 Kết quả khảo sát về tính cần thiết và khả thi của các biện pháp quản lý

đề xuất 92

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Tổ chức hoạt động trải nghiệm là thực hiện nguyên lí “học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lí luận gắn liền với thực tiễn”; Với việc đưa học sinh vào các hoạt động trải nghiệm thực tế, người học sẽ có cơ hội nhìn vấn đề từ nhiều góc độ và quan điểm khác nhau, tránh bị áp đặt; và có cơ hội đưa ra giải pháp mang tính sáng tạo mang dấu ấn cá nhân

Học tập được tiếp nhận tốt nhất trong quá trình, không phải ở kết quả Nghĩa là giáo dục trải nghiệm không chỉ quan tâm đến kết quả của việc học đó ra sao mà quan trọng hơn là trẻ học như thế nào trong quá trình học tập đó Như vậy, kết quả không phải là yếu tố quyết định tất cả về việc học mà cần quan tâm cả quá trình đi đến kết quả đó

Học tập trải nghiệm là quá trình liên tục bắt nguồn từ kinh nghiệm để tạo ra tri thức Có nghĩa là nguồn gốc những kiến thức mà trẻ có được xuất phát từ thực hành chứ không phải là một lý thuyết Từ những kinh nghiệm đã có đó, kết hợp với những

gì mà trẻ cảm nhận được bằng các giác quan để xây dựng, một kiến thức mới hoặc

mở rộng kiến thức của bản thân trẻ chứ không phải chỉ là ghi nhớ những gì trẻ thấy Học tập trải nghiệm bao gồm các tương tác giữa con người với đối tượng Nghĩa là kiến thức mà trẻ thu được không phải nhờ vào việc cô truyền thụ cho trẻ hay trẻ bị động, ngồi yên, mà cách duy nhất để học tập thông qua giáo dục trải nghiệm là trẻ phải chủ động, tích cực tiếp xúc, tác động tới môi trường đó Vai trò của giáo viên và học sinh trong quá trình giáo dục trải nghiệm Trong quá trình trải nghiệm, trẻ là trung tâm là chủ thể của hoạt động trải nghiệm Vì vậy, giáo dục trải nghiệm đòi hỏi trẻ phải có nhu cầu, hứng thú, sự tò mò với đối tượng trải nghiệm Bởi vì chính sự hứng thú, tò mò sẽ trở thành động lực thúc đẩy trẻ tham gia vào quá trình trải nghiệm và tự trải nghiệm để tìm hiểu thế giới xung quanh Cùng với trẻ, giáo viên là người dẫn dắt, hướng trẻ vào môi trường trải nghiệm, đồng thời là người quan sát, giúp đỡ và kiểm tra, hướng dẫn, hệ thống lại những kiến thức mà trẻ thu được quá trải nghiệm

Môi trường trải nghiệm là một yếu tố quan trọng và cần thiết trong quá trình trải nghiệm Môi trường trải nghiệm phải khai thác được hết kinh nghiệm của trẻ; đảm bảo an toàn, đầy đủ đối tượng trải nghiệm để trẻ có thể chủ động, tích cực tương tác với môi trường

Tóm lại, giáo dục trải nghiệm là việc giáo viên tổ chức cho trẻ tương tác với đối tượng, trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến vai trò của "trí óc" và "đôi tay" Quá trình

tổ chức trải nghiệm đó cần được thiết kế dựa trên vốn kinh nghiệm của trẻ và khơi gợi sự hứng thú, trí tò mò thúc đẩy trẻ tham gia vào hoạt động trải nghiệm Trong hoạt động trải nghiệm, việc trẻ tích cực, chủ động tiến hành trải nghiệm quan trọng hơn kết quả của quá trình đó

Quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm giúp học sinh hình thành và phát triển năng lực thực tiễn, phát huy tiềm năng sáng tạo, phẩm chất nhân cách cần thiết giúp người học giải quyết vấn đề trong bối cảnh hợp tác và hội nhập thế giới đang được các nhà khoa học quan tâm và nghiên cứu

Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi

mới căn bản, toàn diện GD&ĐT đã chỉ rõ: “Chất lượng, hiệu quả giáo dục và đào tạo còn thấp so với yêu cầu Hệ thống giáo dục và đào tạo thiếu liên thông giữa các trình

độ và giữa các phương thức giáo dục, đào tạo; còn nặng lý thuyết, nhẹ thực hành”

Chương trình giáo dục phổ thông mới nhằm tạo ra những con người Việt Nam phát triển hài hòa về thể chất và tinh thần, có những phẩm chất cao đẹp, có các năng lực chung và phát huy tiềm năng của bản thân, làm cơ sở cho việc lựa chọn nghề nghiệp và học tập suốt đời Hoạt động trải nghiệm được xem là một trong những điểm nhấn của đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục hiện nay

Để thực hiện được mục tiêu này, nhà trường cần tổ chức các hoạt động phong phú, hướng tới sự phù hợp với đặc điểm của cá nhân học sinh, là con đường giúp cộng đồng tạo ra nguồn nhân lực đa dạng, đáp ứng thị trường lao động trong tương lai Vì vậy, dạy học theo hướng trải nghiệm sẽ góp phần khắc phục những tồn tại của chương trình giáo dục hiện nay, đáp ứng yêu cầu cấp thiết của đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục

Trên thực tế cho thấy, trong những năm qua, việc triển khai các hoạt động trải nghiệm tại các trường trung học cơ sở nói chung và trên địa bàn thành phố Hạ Long nói riêng chưa được đầu tư cả về trí tuệ, thời gian và các nguồn lực Các hoạt động trải nghiệm được các nhà trường tổ chức vẫn chỉ mang tính chất theo chuyên đề, kết hợp vào các buổi du lịch, tham quan,… vì vậy đã hạn chế phần nào những hiệu quả tích cực mà hoạt động trải nghiệm mang lại

Từ trước đến nay đã có một số công trình nghiên cứu đề cập đến vấn đề tổ chức hoạt động trải nghiệm trong nhà trường Tuy nhiên, mới chỉ nghiên cứu theo hướng tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp, chưa có nghiên cứu trình bày cụ thể

về quản lí hoạt động dạy học trong môn học theo hướng trải nghiệm, đặc biệt áp dụng

cụ thể vào môn Toán cho học sinh tại trường THCS Cao Thắng, thành phố Hạ Long

Xuất phát từ những lý do trên, đề tài: “Quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở Cao Thắng, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh” cần được đặt ra và nghiên cứu có hệ thống

2 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực trạng, đề xuất biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở Cao Thắng, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh nhằm mục đích đưa hoạt động trải nghiệm trong môn học trở thành các hoạt động thường xuyên, có hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

3.1 Khách thể nghiên cứu

Hoạt động trải nghiệm của học sinh trường trung học cơ sở

3.2 Đối tượng nghiên cứu

Quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở Cao Thắng, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

4 Giả thuyết khoa học

Hiện nay, quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở Cao Thắng, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh còn chưa đạt được kết quả như mong muốn, do một số khó khăn: Tài liệu dạy và học hiện

hành chưa hướng dẫn các hoạt động đa dạng và phù hợp với năng lực cá nhân của học sinh, quá trình dạy học còn nặng về việc trang bị kiến thức, ít tính thực tế; cơ sở vật chất phục vụ dạy và học theo hướng trải nghiệm còn hạn chế; nhiều giáo viên còn chưa nhận thức đúng và có kỹ năng tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh; Ban giám hiệu còn lúng túng trong xây dựng kế hoạch, tổ chức và chỉ đạo hoạt động Nếu

đề xuất được biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh một cách hợp lý và khả thi thì sẽ khắc phục phần nào được các khó khăn trên, giúp học sinh phát triển năng lực, phát huy tiềm năng sáng tạo, phẩm chất nhân cách cần thiết để học sinh giải quyết vấn đề thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của nhà trường

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

5.1 Hệ thống hóa các vấn đề lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Toán

theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở

5.2 Đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải

nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở Cao Thắng, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

5.3 Đề xuất biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải

nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở Cao Thắng, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

6 Giới hạn phạm vi nghiên cứu

6.1 Giới hạn về khách thể điều tra

Đề tài dự kiến khảo sát:

- 04 CBQL trường THCS Cao Thắng thành phố Hạ Long

- 09 giáo viên Toán trường THCS Cao Thắng;

6.2 Giới hạn về thời gian nghiên cứu

Đề tài sử dụng số liệu thống kê của ba năm học gần đây (từ năm học 2015-2016 đến năm học 2017-2018)

6.3.Giới hạn về chủ thể quản lý

Đề tài tập trung nghiên cứu các nội dung quản lý của Hiệu trưởng và tổ/nhóm trưởng chuyên môn của trường THCS

7 Phương pháp nghiên cứu

7.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa, khái quát hóa các vấn đề lý luận về hoạt động trải nghiệm và quản lý hoạt động trải nghiệm trong môn học cho học sinh tại trường trung học cơ sở

7.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phương pháp điều tra viết, bảng hỏi: nhằm thu thập thông tin từ đội ngũ cán

bộ quản lí, giáo viên, học sinh về thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm trong nhà trường Phương pháp này cũng được sử dụng để đánh giá các biện pháp được đề xuất

- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Nhằm rút ra những bài học kinh nghiệm,

mô hình quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường THCS Cao Thắng

- Phương pháp quan sát: Thu thập thêm thông tin về thực trạng hoạt động và

quản lý hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm tại trường THCS

- Phương pháp phỏng vấn: Xin ý kiến trực tiếp cán bộ quản lý các trường, giáo

viên Toán, học sinh trường THCS Cao Thắng, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng nhằm đánh giá về thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm trong nhà trường, nguyên nhân của thực trạng quản lý và việc học sinh thể hiện kỹ năng được học trong nhà trường vào thực tiễn cuộc sống

- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Nghiên cứu các báo cáo tổng

kết, sơ kết, hồ sơ dạy học, quản lý của nhà trường trong các năm học gần đây nhằm đưa ra những nhận định, phân tích, đánh giá thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm của trường THCS Cao Thắng

- Phương pháp chuyên gia: Xin ý kiến chuyên gia về các lĩnh vực liên quan đến

vấn đề nghiên cứu của đề tài Qua ý kiến chuyên gia, có thể điều chỉnh các nhận định,

đề xuất các biện pháp quản lý của nghiên cứu này

7.3 Nhóm phương pháp xử lý thông tin

Phương pháp thống kê toán học: Xử lý số liệu bằng phương pháp thống kê toán học để phân tích, đánh giá các kết quả điều tra thu được

8 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, khuyến nghị, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn dự kiến được trình bày trong 3 chương:

Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở

Chương 2: Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở Cao Thắng, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

Chương 3: Biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở Cao Thắng, thành phố Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DẠY HỌC MÔN TOÁN THEO HƯỚNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ

1.1 Tổng quan nghiên cứu vấn đề

1.1.1 Các công trình nghiên cứu về hoạt động trải nghiệm

Học tập dựa vào trải nghiệm là tư tưởng, lý thuyết giáo dục nổi bật trong thế kỉ

XX, được đặt nền móng bởi các nhà khoa học giáo dục hàng đầu thế giới như Lev Vygotsky, John Dewey, Albert Bandura, David Kolb,…

Theo J.Dewey, sự học chỉ có nghĩa khi người học huy động các kinh nghiệm

cụ thể của bản thân một cách tích cực và có suy nghĩ đến những kinh nghiệm này đối với mục tiêu muốn đạt được qua các hành động cụ thể

Nhu cầu học chỉ nổi lên từ kinh nghiệm sống hàng ngày và từ những kiến thức

đã thu được theo một chuỗi các hoạt động tái hiện, đầu tư, vận dụng kiến thức trong các hành động, hoạt động của cá nhân người học để tiếp tục tiến xa hơn, hiểu biết sâu hơn trong sự trải nghiệm của bản thân

Theo Coleman (1976), người học thay vì tìm cách hiểu và đồng hóa thông tin dựa trên lời nói, chữ viết, thì trong hoạt động học tập trải nghiệm người học phải đưa

ra được nghĩa, ý nghĩa của cái mà họ trải nghiệm, họ thực hiện, họ học đồng thời với nghĩa, ý nghĩa của các kiến thức mà họ chiếm lĩnh được, xây dựng được khi họ cảm thấy các kiến thức này có ích, có giá trị với bản thân

Theo D.Schon, trong quá trình hoạt động học tập trải nghiệm, người học không chỉ phát triển kiến thức của mình bằng cách áp dụng lý thuyết vào thực tiễn,

mà còn phát triển nhận thức và phản ánh kép đó là nhận thức trong hành động và nhận thức trên hành động mà mình thực hiện

Theo D.Kolb (1984) và Serre (1995), hoạt động học tập trải nghiệm dựa trên hai tương tác giữa kiến thức và sự trải nghiệm, đó là kiến thức được rút ra từ chính nguồn gốc của sự trải nghiệm của người học và giá trị, ý nghĩa của kiến thức lại được xác nhận qua sự trải nghiệm mới của người học Quá trình này tạo thành một vòng lặp giữa kiến thức và sự trải nghiệm Kiến thức mới luôn được hình thành qua sự trải nghiệm và sự trải nghiệm mới lại là môi trường để xây dựng kiến thức mới Do đó,

bản chất của mô hình chính là tổ chức hoạt động học tập dựa trên các hoạt động, hành động để người học tự kiến tạo kiến thức cho bản thân, và qua hoạt động, hành động

để người học lại vận dụng, áp dụng được kiến thức vào thực tiễn để xây dựng, hình thành kiến thức mới

Ở Việt Nam, tuy việc tiếp cận việc vận dụng các mô hình HTTN không được sớm, song cũng có một số công trình nghiên cứu được công bố:

- “Vận dụng mô hình trải nghiệm của David Kolb để xây dựng chu trình hoạt động trải nghiệm trong dạy học Sinh học ở trường phổ thông” của tác giả Trần Thị

Gái (Viện Sư phạm Tự nhiên, Trường Đại học Vinh), đăng trên Tạp chí Khoa học

ĐH Quốc gia Hà Nội [13]

- “Vận dụng mô hình học tập trải nghiệm trong dạy học Sinh học ở trường trung học cơ sở” của tác giả Đặng Thị Thanh Mai và Nguyễn Văn Thanh (Trường

Cao đẳng Sư phạm Bắc Ninh), đăng trên Tạp chí Giáo dục, Số đặc biệt (kì 1 tháng 10/2017) [20]

- “Vận dụng một số hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh trong dạy học Giáo dục công dân lớp 7” của tác giả Đào Thị Ngọc Minh (Trường Đại

học Sư phạm Hà Nội) và Vũ Thị Anh (Trường THCS&THPT Nguyễn Tất Thành, Đại học Sư phạm Hà Nội) đăng trên Tạp chí Giáo dục, Số đặc biệt Kì 2 tháng 5/2018

- “Học tập trải nghiệm: Một lý thuyết học tập đóng vai trò trung tâm trong đào tạo theo năng lực” của tác giả Nguyễn Văn Hạnh (Trường Đại học Sư phạm kĩ

thuật Hưng Yên), được đăng trên Tạp chí Khoa học, trường Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh

1.1.2 Các công trình nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở

Ở Việt Nam, khoa học quản lý giáo dục tuy được nghiên cứu muộn nhưng tư tưởng về quản lý cũng như "phép trị nước an dân" đã có từ lâu đời Thân Nhân Trung

(1419-1499) vị tiến sĩ thời nhà Lê đã dạy “Hiền tài là nguyên khí của quốc gia”

“Hiền tài” không tự nhiên mà có, nó là sản phẩm của giáo dục, nó là kết quả của hoạt động dạy học

Trong những năm 80 của thế kỷ XX, nhiều nhà sư phạm như Hà Thế Ngữ, Đặng Vũ Hoạt, Trần Kiều, Đào Tam, Bùi Văn Nghị, Đỗ Tiến Đạt … đã tiến hành nghiên cứu một cách toàn diện các vấn đề về tổ chức quá trình DH nói chung và DH môn Toán nói riêng, ý nghĩa của việc nâng cao chất lượng DH môn Toán Những ưu điểm và nhược điểm của hình thức tổ chức DH môn Toán trên lớp, vai trò của người dạy và người học Toán; cách tiến hành các hình thức tổ chức DH môn toán trên lớp Trong giai đoạn hiện nay, các nghiên cứu về QL và QLGD ngày càng phong phú, đa dạng gắn liền với các tác giả tên tuổi như Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Quốc Chí, Nguyễn Đức Chính, Trần Khánh Đức, Phạm Minh Hạc, Đặng Bá Lãm, Nguyễn Thị

Mỹ Lộc, Phạm Quang Sáng, Bùi Đức Thiệp, Phạm Viết Vượng Điểm chung mà các tác giả thể hiện trong các công trình nghiên cứu là: khẳng định vai trò quan trọng của công tác QL trong việc nâng cao chất lượng dạy và học ở các cấp học Đây cũng chính là một trong những tư tưởng mang tính chiến lược về phát triển giáo dục của Đảng ta Các tác giả trên đã làm sáng tỏ cơ sở lý luận về quản lý HĐDH bộ môn ở các nhà trường, đồng thời giúp cho tác giả luận văn nghiên cứu định hướng nghiên cứu đề tài của mình

Đối với môn Toán ở trường phổ thông, nhiều công trình nghiên cứu của nhiều chuyên gia cũng đã đề cập ít nhiều về phương diện quản lý quá trình dạy học môn Toán sao cho có hiệu quả nhất Tiêu biểu có thể kể đến một số công trình nghiên cứu

có giá trị như: Phương pháp dạy học đại cương môn Toán của tác giả Nguyễn Bá Kim (2007); Vận dụng lý luận vào thực tiễn dạy học môn Toán ở trường phổ thông

của tác giả Bùi Văn Nghị (2009); các công trình của tác giả Trần Phương, Trần Văn Hạo, Võ Đại Mau…

Trong công cuộc đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay, công tác nghiên cứu về quản lý hoạt động dạy học môn Toán trong trường phổ thông càng phát huy vai trò quan trọng Quản lý HĐDH môn Toán đã được nhiều học viên cao học nghiên cứu như:

+ “Quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học môn Toán ở các trường THCS thành phố Thái Bình”, của tác giả Nguyễn Đức Chung năm 2012, Đại

học sư phạm Hà Nội;

+ “Quản lý hoạt động dạy học môn Toán trong các trường THPT tỉnh Thái Bình” của tác giả Dương Văn Thanh năm 2014, Đại học giáo dục;

+ “Quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở trường THPT Bất Bạt tiếp cận đảm bảo chất lượng” của tác giả Nguyễn Đình Đương năm 2015, Đại học giáo dục;

+ “Quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở trường THCS huyện Hải Hà tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn hiện nay” của tác giả Lê Thị Hương Lan năm 2015, Đại

học sư phạm Thái Nguyên; [18]

+ “Quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở trường THPT Quốc Oai Thành phố

Hà Nội” của tác giả Phạm Văn Long năm 2016, Học viện quản lý giáo dục;

Tuy nhiên, việc quản lý HĐDH môn Toán theo hướng trải nghiệm rất ít được

đề cập đến, đặc biệt là tại các trường THCS thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh, vấn

đề này chưa được tác giả nào đề cập tới Xác định vấn đề này để nghiên cứu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục của các các nhà trường nói chung và chất lượng công tác quản lý dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh ở trường THCS Cao Thắng thành phố Hạ Long tỉnh Quảng Ninh nói riêng

1.2 Các khái niệm cơ bản của đề tài

1.2.1 Quản lý nhà trường

Quản lý nhà trường là một bộ phận trong quản lý giáo dục Nhà trường chính

là nơi tiến hành các quá trình giáo dục có nhiệm vụ trang bị kiến thức cho một nhóm dân cư nhất định, thực hiện tối đa một quy luật tiến bộ xã hội là: Thế hệ đi sau phải lĩnh hội được tất cả những kinh nghiệm xã hội mà các thế hệ đi trước đã tích lũy và truyền lại, đồng thời phải làm phong phú thêm những kinh nghiệm đó

Theo tác giả Phạm Minh Hạc: ''QL nhà trường là thực hiện đường lối GD của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận hành theo nguyên lý GD, để tiến tới mục tiêu GD, mục tiêu đào tạo đối với ngành GD, với thế

hệ trẻ và từng HS'' [15]

Theo tác giả Đặng Quốc Bảo quản lý nhà trường có 12 nội dung cơ bản được trình bày trên sơ đồ ngôi sao 5 cánh (Hình 1.1) [ 2]:

+ Nhóm nhân tố cơ bản gồm: mục tiêu đào tạo; nội dung đào tạo; phương

pháp đào tạo

Chương trình GD là một cấu trúc toàn vẹn trong mối liên hệ của mục tiêu GD, nội dung dạy học, phương pháp và hình thức tổ chức DH, với những quy định về kiến thức, thái độ, kỹ năng đặt ra cho môn học, các yêu cầu về kiểm tra, đánh giá, các quy định về sử dụng phương tiện DH

Mục tiêu DH: quá trình DH được bắt đầu từ việc xây dựng MT dạy học MT

dạy học có vai trò là căn cứ để tổ chức hoạt động dạy học, là tiêu chuẩn để đánh giá chất lượng quá trình dạy học MT dạy học chi phối đến tất cả các thành tố khác của QTDH (lựa chọn nội dung, chương trình, phương pháp, phương tiện dạy học, hình thức tổ chức dạy học, hoạt động GV và HS)

Nội dung dạy học: có nhiều môn học được chọn lọc từ các lĩnh vực kế hoạch

phục vụ cho MT giáo dục từng cấp học (KHXH&NV, KHTN, KT, GDCD, GDQP, GDHN ) nội dung DH được xây dựng phù hợp với quy luật nhận thức, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi ND dạy học mang tính toàn diện, hiện đại, chất lượng cao, phù hợp với điều kiện KT-XH và truyền thống văn hoá Việt Nam

Phương pháp dạy học: là tổ hợp các cách thức phối hợp hoạt động chung của

người dạy và người học nhằm giúp cho người học nắm vững kiến thức, kỹ năng, kỹ

Tr - rò;M - mục iêu; Đ - điều kiện đào

tạo; H - hìn hức ổ chức đào ạo; Qi -

Quy chế đào ạo; N - Nội du g đào ạo;

P - phươn pháp dạy học; Bô - Bộ máy

đào ạo;Mô - môitrường đào ạo

xảo PPDH gồm cách dạy và cách học của HS PPDH có vai trò quyết định đến chất lượng dạy học Ở nhà trường phổ thông, sử dụng PPDH tích cực, GV tổ chức cho HS hoạt động tìm tòi khám phá kiến thức và rèn luyện kỹ năng thực hành

Phương tiện dạy học: là công cụ nhận thức, công cụ thực hành, hỗ trợ cho HS

hoạt động tìm tòi, khám phá kiến thức Phương tiện dạy học hiện đại, đầy đủ góp phần quan trọng vào nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập

Nhà trường cần QL tốt chương trình DH vì đây là căn cứ cơ sở pháp lý để biên soạn chương trình chi tiết cho các môn học, biên soạn sách giáo khoa, giáo trình, tài liệu học tập; đồng thời là căn cứ để GV đổi mới PPDH phấn đấu đạt được MT dạy học đã đặt ra

+ Nhóm nhân tố động lực gồm: lực lượng đào tạo (Thầy); đối tượng đào tạo (Trò)

Thầy giáo là người trực tiếp tổ chức các hoạt động giáo dục, là nhân tố quyết định phương hướng và chất lượng giáo dục và đào tạo

Đối tượng đào tạo (Trò): vừa là mục tiêu, vừa là động lực của quá trình dạy học Nhà trường phải tổ chức tốt hoạt động dạy và học, tổ chức giao lưu với từng

HS và tập thể HS một cách cởi mở, dân chủ - kỷ cương - trách nhiệm - tôn trọng lẫn nhau Đồng thời quản lý tốt lực lượng đào tạo và đối tượng đào tạo; thực hiện tốt hoạt động phương pháp, đổi mới PPDH Người thầy phải lao động một cách tinh tế, tổ chức quá trình DH một cách có tính hệ thống, có tính mục đích, kế hoạch Người dạy phải cải tiến không ngừng PPDH và giúp người học cải tiến phương pháp học tập; áp dụng phương tiện kỹ thuật dạy học hiện đại; đổi mới cách kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của người học

Đổi mới PPDH theo hướng kết hợp một cách nhuần nhuyễn và sáng tạo các PPDH khác nhau; phát triển khả năng tự học của người học; kết hợp hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm và phát huy khả năng của cá nhân; tăng cường kỹ năng thực hành cho HS; sử dụng phương tiện DH hiện đại; đổi mới cách soạn sách giáo khoa, giáo án

Lý luận DH đã chỉ ra rằng: muốn xây dựng được động lực của quá trình DH thì phải biến chương trình DH thành nhu cầu nhận thức của người học; phải GD tính tích cực, tự giác học tập và tạo điều kiện cho những cố gắng vươn tới của người học bằng khả năng của mình

+ Nhóm nhân tố gắn kết gồm: hình thức tổ chức đào tạo; điều kiện đào tạo;

môi trường đào tạo; bộ máy đào tạo; quy chế đào tạo

Hình thức tổ chức đào tạo: là cách thức tổ chức, sắp xếp các giờ học cho phù hợp với mục tiêu, nội dung của từng bài, phù hợp điều kiện và môi trường lớp học nhằm làm cho quá trình DH đạt được kết quả tốt nhất Có nhiều hình thức tổ chức DH như: học cá nhân, học nhóm, học tập thể; học ở nhà, học ở trên lớp, ở phòng thí nghiệm, xưởng trường, vườn trường ; lên lớp, thảo luận, luyện tập, ôn tập, kiểm tra, thực tập ; học chính khoá, học ngoại khoá;

Điều kiện đào tạo: góp phần quan trọng vào nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập

Môi trường đào tạo: có ảnh hưởng lớn đến chất lượng GD-ĐT Môi trường ảnh hưởng theo hai hướng, tích cực và tiêu cực với người học, đó chính là quá trình xã hội hoá GD con người Tuy nhiên tính chất và mức độ ảnh hưởng còn tuỳ thuộc vào quan điểm, xu hướng, năng lực của cá nhân, bởi vì, ở chừng mực nhất định con người còn tham gia vào cải tạo môi trường Môi trường GD ở nhà trường là trong lành, tinh khiết nhất, đây là môi trường tập thể có kỷ luật, có tổ chức, mọi HS đều cùng chung nhiệm vụ là học tập để nắm vững tri thức, rèn luyện kỹ năng, hình thành nhân cách người lao động, chủ nhân tương lai của xã hội Do đó môi trường có sự thi đua, lành mạnh Qua tập thể HS, thầy cô giáo, HS học được rất nhiều, được trưởng thành rất nhiều về nhân cách

Bộ máy đào tạo: là hệ thống các cơ quan hoặc bộ phận bảo đảm thực hiện những nhiệm vụ chung của một tổ chức đào tạo

Quy chế đào tạo: là tổng thể nói chung những điều quy định thành chế độ để mọi người thực hiện trong hoạt động đào tạo Đối với nhà trường cần xây dựng bộ máy QL có trình độ chuyên môn và năng lực QL tốt, có trách nhiệm và tâm huyết với

sự nghiệp GD-ĐT và với nhà trường; đồng thời nắm chắc quy chế đào tạo, vận dụng sáng tạo các hình thức tổ chức đào tạo phù hợp với điều kiện nhà trường, để nâng cao chất lượng đào tạo

Quan hệ giữa M-N-P và Th-Tr liên quan mật thiết với nhau bởi nhân tố gắn kết H-Đ-Mô-Bô-Qi tạo thành một quá trình GD toàn vẹn, người QL phải có trách

nhiệm QL chắc tất cả các khâu của quá trình đó để thực hiện tốt mục tiêu QL: “Ổn - thích - tăng - phát” Muốn nâng cao chất lượng DH cần nắm chắc các nhân tố của quá trình DH, tác động một cách hiệu quả đến từng nhân tố hợp với quy luật, phối hợp chúng với nhau trong một chỉnh thể thống nhất

HĐDH là hoạt động cơ bản của nhà trường, công tác QL nhà trường phải tập trung làm tốt HĐDH Chất lượng, hiệu quả của nhà trường, trách nhiệm của nhà trường trước đời sống xã hội bắt nguồn từ kết quả của hoạt động này

1.2.2 Hoạt động trải nghiệm

Theo Тлегенова Т Е cho rằng: "Trải nghiệm được hiểu là kết quả của sự tương tác giữa con người với thế giới khách quan".[10] Sự tương tác này bao gồm cả

hình thức và kết quả các hoạt động thực tiễn trong xã hội, bao gồm cả kỹ thuật và kỹ năng, cả những nguyên tắc hoạt động và phát triển thế giới khách quan Nhà triết học

vĩ đại người Nga Solovyev V.S quan niệm: "Trải nghiệm là quá trình tích lũy kiến thức kinh nghiệm thực tế; bao gồm kiến thức và kỹ năng mà người học tích lũy qua thực tiễn, hoạt động Trải nghiệm là kết quả của sự tương tác giữa con người và thế

giới, được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác".[10]

Trải nghiệm dưới góc nhìn sư phạm được hiểu theo một vài ý nghĩa sau:

Trải nghiệm trong dạy học và đào tạo là hình thức hoạt động thực tiễn của con người nhằm hình thành một hệ thống kiến thức và kỹ năng cho cá nhân;

Từ các nghiên cứu trên có thể hiểu: trải nghiệm là quá trình nhận thức, hành động tương tác trực tiếp với đối tượng trải nghiệm, nhờ đó, chủ thể trải nghiệm có thể tìm tòi, tiếp thu, sáng tạo dựa trên sự phù hợp đặc điểm cá nhân để tích lũy những kinh nghiệm cho bản thân và phát triển các năng lực thực tiễn

1.2.3 Hoạt động dạy học theo hướng trải nghiệm

Dạy học theo hướng trải nghiệm là hoạt động giúp các em học sinh có cơ hội tham gia vào các tình huống, các hoạt động thực tiễn, được tương tác trực tiếp với đối tượng trải nghiệm, học sinh được hòa mình vào tình huống của đời sống xã hội để có được những hiểu biết, kinh nghiệm giao tiếp, để làm tăng thêm vốn sống của mình,

để rèn luyện năng lực cho bản thân

Chương trình quốc gia của Hàn Quốc đã đề xuất hoạt động trải nghiệm sáng

tạo (creative experiential activities) với tính chất, mục tiêu, nội dung và phương pháp giảng dạy và học tập Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là một thành tố cấu thành nên chương trình cơ bản chung quốc gia (cùng với hệ thống các môn học bắt buộc, các hoạt động tự chọn) và được thực hiện xuyên suốt từ lớp 1 đến lớp 12 Hoạt động ngoại khóa tuy không phải là một môn học đơn thuần nhưng vẫn nằm trong khuôn khổ của chương trình giáo dục chung quốc gia và có vai trò quan trọng trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động ngoại khóa sau các giờ học trên lớp, có mối quan hệ bổ sung, hỗ trợ cho hoạt động giảng dạy, được thực hiện nhằm mục tiêu đào tạo ra các thế hệ nhân tài có định hướng tương lai với đầy đủ nhân cách và sức sáng tạo, biết vận dụng một cách tích cực những kiến thức đã học vào thực tế, đồng thời biết chia sẻ và quan tâm tới mọi người xung quanh [5]

Trung Quốc coi hoạt động thực tiễn tổng hợp là hoạt động bắt buộc trong

Chương trình giáo dục, với mục tiêu chú trọng tính đồng đều và tính khác biệt về sự phát triển của học sinh Chương trình hoạt động chú trọng bồi dưỡng hứng thú, sở thích, năng lực sáng tạo và tài năng đặc biệt của học sinh, vì vậy rất chú ý đến tính khác biệt trong sự phát triển của học sinh, cho phép học sinh trong cùng một nhóm hứng thú, sở thích có sự khác biệt trong sự phát triển năng lực [5]

David Kolb (1984) đã giới thiệu lý thuyết học tập dựa vào trải nghiệm với thuật

ngữ “trải nghiệm học tập” (study experience) và đề xuất mô hình học tập dựa vào

trải nghiệm để ứng dụng trong trường học, tổ chức kinh tế và hầu như bất cứ nơi nào con người được tập hợp với nhau Mô hình học tập dựa vào trải nghiệm của Kolb bao gồm bốn giai đoạn trong một vòng tròn khép kín:

Kolb nhấn mạnh kinh nghiệm đóng vai trò trung tâm trong quá trình học “Học tập là quá trình mà kiến thức được tạo ra thông qua việc chuyển đổi kinh nghiệm Kết quả của kiến thức là sự kết hợp giữa nắm bắt kinh nghiệm và chuyển đổi nó” [27]

Mô hình học tập trải nghiệm của Kolb mô tả việc học khởi nguồn từ kinh nghiệm, diễn ra liên tục theo hình xoắn ốc thúc đẩy sự phát triển liên tục kinh nghiệm của

người học

Tác giả Đinh Thị Kim Thoa cho rằng: Dạy học theo hướng trải nghiệm là việc

tổ chức hoạt động giáo dục tiếp nối các hoạt động dạy và học trên lớp, là con đường gắn lý thuyết với thực tiễn tạo nên sự thống nhất giữa nhận thức và hoạt động nhằm phát triển năng lực toàn diện của học sinh [26]

Xuất phát từ các quan niệm khác nhau về hoạt động trảỉ nghiệm, cũng như vị trí, vai trò của hoạt động trải nghiệm trong Chương trình giáo dục phổ thông 2018, đề tài quan niệm dạy học theo hướng trải nghiệm đã trở thành hình thức dạy học, giáo dục bắt buộc và là một bộ phận trong quá trình giáo dục toàn diện cho học sinh

Đề tài thừa nhận lý thuyết học tập dựa vào trải nghiệm của David A Kolb

(1984) để định nghĩa: Dạy học trải nghiệm là quá trình giáo viên tổ chức các hình thức dạy học đa dạng, phù hợp với đặc điểm và hứng thú của học sinh, giúp HS tương tác với đối tượng học tập, nhờ vậy học sinh tiếp thu kiến thức khoa học và phát triển năng lực cá nhân.

Do vậy, tổ chức dạy học trải nghiệm cần phải được thiết kế dựa trên vốn kinh nghiệm của HS và khơi gợi sự hứng thú, trí tò mò thúc đẩy HS tham gia vào hoạt động trải nghiệm Trong hoạt động trải nghiệm, việc HS tích cực, chủ động tiến hành trải nghiệm quan trọng hơn kết quả của quá trình đó

1.2.4 Quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trung học cơ sở

Quản lý dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm một quá trình với một hệ thống bao gồm nhiều yếu tố như: mục đích, nhiệm vụ, nội dung, chương trình, các hoạt động dạy của thầy với hoạt động học của trò, kiểm tra, đánh giá kết quả dạy và học Quản lý dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm do nhà trường thực hiện nhưng nó có quan hệ tương tác, liên thông với các tổ chức GD khác, với gia đình

hoặc các cơ quan, tổ chức văn hoá, khoa học, các tổ chức đoàn thể quần chúng ngoài

xã hội, nơi HS tham gia học tập, trải nghiệm có tổ chức

Quản lý dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm là sự tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy luật của nhà quản lý đến người dạy và người học bằng các biện pháp phát huy tác dụng của các nguồn lực quản lý và môi trường sư phạm nhằm giúp giáo viên tổ chức các hình thức dạy học đa dạng, phù hợp với đặc điểm và hứng thú của học sinh, giúp HS tương tác với đối tượng học tập, nhờ vậy học sinh tiếp thu kiến thức khoa học và phát triển năng lực cá nhân.

Để quản lý dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm, người quản lý phải tiến hành bằng các biện pháp; đó là những cách thức tiến hành của nhà quản lý để tác động đến các lĩnh vực trong quản lý dạy học (như: nề nếp dạy học, đổi mới PPDH, sử dụng bồi dưỡng đội ngũ GV, các hoạt động trải nghiệm môn học…) nhằm nâng cao hiệu quả của công tác quản lý, đồng thời thực hiện mục tiêu giáo dục của bậc học, ngành học đã đề ra

Biện pháp quản lý thể hiện rõ nét nhất tính sáng tạo, năng động của chủ thể quản lý trong mọi tình huống, mỗi đối tượng nhất định Người quản lý phải biết sử dụng biện pháp quản lý thích hợp Tính hiệu quả của quản lý phụ thuộc một phần quan trọng vào sự lựa chọn đúng đắn và áp dụng linh hoạt nhất các biện pháp quản

lý, không có biện pháp nào là vạn năng, do đó nhà quản lý cần phải biết thực hiện một cách đồng bộ các biện pháp quản lý để phát huy sức mạnh tổng hợp của các biện pháp, thực hiện tốt mục tiêu của tổ chức đã đề ra

Từ những phân tích trên có thể hiểu: Quản lý dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm là: Tổ hợp những cách thức cụ thể của người CBQL nhà trường tiến hành

để tác động đến đội ngũ giáo viên, học sinh trong nhà trường nhằm mục tiêu quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm của nhà trường đề ra Người CBQL phải có những giải pháp quản lý mang tính đồng bộ thì mới đảm bảo chất

1.3 Hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở

1.3.1 Đặc điểm tâm sinh lý của học sinh trung học cơ sở

Lứa tuổi học sinh THCS bao gồm các em có độ tuổi từ 11 đến 15 tuổi Đó là những em HS đang theo học từ lớp 6 đến lớp 9 ở các trường THCS Lứa tuổi này còn gọi là lứa tuổi thiếu niên và nó có một vị trí đặc biệt trong thời kì phát triển của trẻ

em Vị trí đặc biệt này được phản ánh bằng những tên gọi khác nhau: “thời kì quá độ”, “tuổi khó bảo”, “tuổi khủng hoảng”, “tuổi bất trị” Tuổi thiếu niên có những đặc điểm cơ bản về tâm sinh lý như sau:

- Về mặt sinh lý: Sự phát triển cơ thể có bước nhảy vọt và mất cân đối: hệ xương phát triển nhanh hơn hệ cơ, dung lượng tim tăng lên, bộ máy sinh dục đang trưởng thành, hoạt động thần kinh cấp cao có những đặc điểm riêng biệt, Tất cả những biến đổi đó gây cho thiếu niên sự tò mò, quan tâm, ý thức về bản thân, cảm giác mình đang trở thành người lớn Sự thay đổi về thể chất của lứa tuổi học sinh THCS đã làm cho các em có những đặc điểm nhân cách khác với các em ở lứa tuổi trước Lứa tuổi này là lứa tuổi có nghị lực dồi dào, có tính tích cực cao, có nhiều dự định lớn lao

- Về tâm lý: Ở giai đoạn này, các em có những thay đổi về mặt nhận thức, tình cảm cũng như về nhu cầu:

+ Nhận thức: Vào lứa tuổi này, tư duy trừu tượng của các em đã phát triển, các

em thích học hỏi, tìm tòi, khám phá những điều mới lạ, đặc biệt là rất thích được thử nghiệm, “làm thử”, cho nên các em sẵn sàng thử nhiều “thứ” Đây là một điều hết sức bất lợi cho các em vì trước bao điều mới mẻ, các em muốn chứng tỏ mình như người lớn nhưng lại chưa đủ sức để phân biệt đâu là cái tốt cần làm, đâu là cái xấu không nên làm, do vậy các em rất dễ bị tiêm nhiễm các thói hư tật xấu

+ Tình cảm: Đặc điểm tình cảm nổi bật ở lứa tuổi này là bồng bột, dễ bị kích động Các em nữ thường rất nhạy cảm, dễ xúc động, muốn tỏ ra mình dịu dàng đầy

nữ tính Các em nam thường bốc đồng, luôn muốn tỏ ra mình là người anh hùng Chính vì đặc điểm này mà các em nam dễ dàng học đòi những điều xấu (nhưng lại không nhận thức được là xấu) để chứng tỏ bản lĩnh đàn ông và thu hút sự quan tâm

của các bạn khác giới Quan hệ tình cảm giữa các em trai và gái ở lứa tuổi này có sự thay đổi cơ bản so với lứa tuổi trước

+ Nhu cầu: Lứa tuổi học sinh THCS luôn có nhu cầu mở rộng quan hệ với người lớn và mong muốn người lớn quan hệ với mình một cách bình đẳng như người lớn Trong giao tiếp các em chịu ảnh hưởng của nhau, có sự thâm nhập vào mọi mặt đời sống của người nhau, cùng nhau hợp tác hành động Thông qua giao tiếp các em nhận thức được người khác và bản thân mình, học hỏi, bổ sung lẫn nhau, làm phong phú thêm những phẩm chất tốt đẹp Tuy nhiên, cũng qua giao tiếp, quan hệ bạn bè các em dễ hấp thu tính xấu của bạn, hành động thiếu suy nghĩ dẫn tới những hậu quả khôn lường

Vì vậy, trong dạy học nói chung và môn Toán nói riêng, tổ chức dạy học bằng cách tạo ra nhiều cơ hội để học sinh trải nghiệm với tình huống học tập đa dạng, gồm

cả những tình huống giả định và tình huống thực, gồm cả trong từng môn học và tích hợp các môn học (như với môn Toán có giáo dục STEM), để học sinh có cơ hội thể hiện bản thân, tăng cường làm việc với nhóm, kích thích tư duy logic, tư duy ngôn ngữ và trí tưởng tượng… là phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh THCS

1.3.2 Đặc điểm của bộ môn Toán trong chương trình giáo dục THCS

Môn Toán là môn khoa học tự nhiên Toán học là môn học được đưa vào giảng dạy ở nhà trường từ rất lâu, Toán học gồm các phân môn Số học, Đại số và Hình học

Số học ra đời trước hết do nhu cầu đếm Hình học phát sinh do sự cần thiết phải đo lại ruộng đất bên bờ sông Nin (Ai cập) sau những trận lụt hàng năm Khi nói đến nguồn gốc thực tiễn của Toán học cũng cần nhấn mạnh cả nguồn gốc thực tiễn của chính các quy luật của logic hình thức được sử dụng trong toán học

Ở trường THCS, môn Toán giữ một vị trí hết sức quan trọng:

- Môn Toán là môn học công cụ: do tính trừu tượng cao độ, Toán học có tính thực tiễn phổ dụng Những tri thức và kĩ năng toán học cùng với những phương pháp làm việc trong toán học trở thành công cụ để học tập những môn học khác trong nhà trường, là công cụ của nhiều ngành khoa học khác nhau, là công cụ để tiến hành những hoạt động trong đời sống thực tế và vì vậy là một thành phần không thể thiếu của nền văn hóa phổ thông của con người mới Chẳng hạn, kiến thức về tương quan tỉ lệ thuận

y = kx là công cụ để nghiên cứu rất nhiều hiện tượng trong những lĩnh vực rất khác nhau Cùng với tri thức, môn Toán ở trường THCS còn cung cấp cho HS những kĩ năng toán học như kĩ năng tính toán, vẽ hình, kĩ năng đọc và vẽ biểu đồ, kĩ năng đo đạc, ước lượng, kĩ năng sử dụng những dụng cụ toán học và máy tính điện tử Môn Toán còn giúp HS hình thành và phát triển những phương pháp, phương thức tư duy

và hoạt động như toán học hóa tình huống thực tế, thực hiện và xây dựng thuật toán, phát hiện và giải quyết vấn đề Những kĩ năng này rất cần cho người lao động trong thời đại mới

- Môn Toán ở trường THCS còn góp phần phát triển nhân cách: ngoài việc cung cấp cho HS những kiến thức và kĩ năng Toán học cần thiết, môn Toán còn có tác dụng góp phần phát triển năng lực trí tuệ chung như phân tích, tổng hợp, trừu tượng hóa, khái quát hóa, rèn luyện những đức tính, phẩm chất của người lao động mới như tính cẩn thận, chính xác, tính kỉ luật, tính phê phán, tính sáng tạo, bồi dưỡng óc thẩm mĩ

1.3.3 Những yêu cầu của Chương trình giáo dục phổ thông 2018 về hoạt động trải nghiệm cho học sinh trung học cơ sở

Chương trình giáo dục phổ thông mới ban hành vào tháng 12 năm 2018 nhằm tạo ra những con người Việt Nam phát triển hài hoà về thể chất và tinh thần, có những phẩm chất cao đẹp, có các năng lực chung và phát huy tiềm năng của bản thân, làm cơ sở cho việc lựa chọn nghề nghiệp và học tập suốt đời [7]

Chương trình giáo dục cấp trung học cơ sở nhằm phát triển hài hoà về thể chất

và tinh thần trên cơ sở duy trì, tăng cường các phẩm chất và năng lực đã hình thành ở cấp tiểu học; hình thành nhân cách công dân trên cơ sở hoàn chỉnh học vấn phổ thông nền tảng, khả năng tự học và phát huy tiềm năng sẵn có của cá nhân để tiếp tục học trung học phổ thông, học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động

Trong đó, hoạt động giáo dục trải nghiệm nhằm hình thành và phát triển phẩm chất nhân cách, những thói quen, kỹ năng sống cơ bản, các năng lực tâm lý – xã hội ; giúp học sinh tích luỹ kinh nghiệm riêng cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình, làm tiền đề cho mỗi cá nhân tạo dựng được sự nghiệp và cuộc sống hạnh phúc sau này

Cụ thể ở bậc trung học cơ sở, hoạt động giáo dục trải nghiệm nhằm hình thành lối sống tích cực, biết cách hoàn thiện bản thân, biết tổ chức cuộc sống cá nhân biết làm việc có kế hoạch, tinh thần hợp tác, có trách nhiệm, có ý thức công dân… và tích cực tham gia các hoạt động xã hội Đặc biệt, mục tiêu hình thành các năng lực cá nhân như năng lực tự chủ và tự học, năng lực giao tiếp và hợp tác, năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo, năng lực ngôn ngữ, năng lực tính toán, năng lực tìm hiểu tự nhiên và xã hội, năng lực công nghệ, năng lực tin học, năng lực thẩm mỹ, năng lực thể chất

1.3.4 Các thành tố của hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh trường trung học cơ sở

1.3.4.1 Mục tiêu hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm ở trường THCS

Yêu cầu cần đạt được cụ thể về kiến thức, kĩ năng và thái độ của học sinh khi học môn Toán bao gồm:

(1) Kiến thức, phương pháp toán học phổ thông:

+ Những kiến thức mở đầu về số (từ số tự nhiên đến số thực), về biến đổi đại số,

về phương trình bậc nhất và phương trình bậc hai, về hệ phương trình và bất phương trình bậc nhất, về một số hàm số và đồ thị đơn giản

+ Một số hiểu biết ban đầu về thống kê

+ Những kiến thức mở đầu về hình học phẳng: quan hệ vuông góc và song song, quan hệ bằng nhau và đồng dạng, quan hệ giữa các yếu tố của lượng giác, một

số vật thể trong không gian

+ Những hiểu biết ban đầu về một số phương pháp toán học: dự đoán và chứng minh, quy nạp và suy diễn, phân tích và tổng hợp …

(2) Hình thành và rèn luyện các kĩ năng: tính toán, sử dụng bảng số, máy tính

bỏ túi, thực hiện các phép biến đổi biểu thức, giải phương trình và bất phương trình bậc nhất một ẩn, giải phương trình bậc hai một ẩn, giải hệ phương trình bậc nhất hai

ẩn, vẽ hình, đo đạc, ước lượng Bước đầu hình thành khả năng vận dụng kiến thức toán học vào đời sống và các môn học khác

(3) Rèn luyện khả năng suy luận hợp lý và hợp lôgic, khả năng quan sát, dự

đoán, phát triển trí tưởng tượng không gian Rèn luyện kĩ năng sử dụng ngôn ngữ

chính xác, bồi dưỡng các phẩm chất tư duy như linh hoạt, độc lập và sáng tạo Bước đầu hình thành thói quen tự học, diễn đạt chính xác ý tưởng của mình và hiểu được

ý tưởng của người khác

(4) Rèn luyện cho HS thói quen làm việc nhóm thông qua trải nghiệm môn học 1.3.4.2 Nội dung dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm

Nội dung chương trình dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm được tích hợp xoay quanh ba mạch kiến thức:

Nội dung của các hoạt động trải nghiệm môn Toán cho học sinh bao gồm nội dung trải nghiệm trong quá trình dạy học, nội dung trải nghiệm ngoài giờ học Nội dung dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm bao gồm:

Lớp Hoạt động trải nghiệm trong giờ học Hoạt động trải nghiệm ngoài giờ học

6 1 Tìm hiểu một số kiến thức về tài

chính

- Làm quen với việc gửi tiền tiết kiệm

và vay vốn ngân hàng; tính lỗ, lãi và

dư nợ; thực hành tính lãi suất trong

tiền gửi tiết kiệm và vay vốn

- Trả tiền đúng theo hóa đơn hoặc tính

tiền thừa khi mua hàng; thực hành ghi

chép thu nhập và chi tiêu, cất giữ hóa

1 Tổ chức các hoạt động thực hành ngoài lớp học, dự án học tập, các trò chơi học toán, cuộc thi về Toán, chẳng hạn:

- Vận dụng tính đối xứng vào thực tiễn: gấp giấy tạo dựng các hình có trục đối xứng hoặc tâm đối xứng; sưu tầm các hình trong tự nhiên có tâm đối xứng hoặc có trục đối xứng;

Lớp Hoạt động trải nghiệm trong giờ học Hoạt động trải nghiệm ngoài giờ học

đơn trong trường hợp cần sử dụng

- Thu thập và biểu diễn các dữ liệu từ

một vài tình huống trong thực tiễn, ví

dụ: thu thập nhiệt độ của địa phương

tại mốc thời gian nhất định trong một

- Vận dụng khái niệm ba điểm thẳng hàng vào thực tiễn: trồng cây thẳng hàng, để các đồ vật thẳng hàng,…

- Vận dụng các công thức tính diện tích và thể tích vào thực tiễn Đo đạc và tính diện tích bề mặt, tính thể tích của các đồ vật có liên quan đến hình đã học

2 Tổ chức giao lưu với học sinh có khả năng và yêu thích môn Toán trong trường và với trường bạn

7 1 Tìm hiểu một số kiến thức về tài

chính:

- Thực hành tính toán việc tăng, giảm

theo giá trị phần trăm của một mặt

hàng hoặc một kế hoạch sản xuất,

kinh doanh

- Làm quen với giao dịch ngân hàng

- Làm quen với thuế và việc tính thuế

- Thu thập, phân loại và biểu diễn dữ

liệu (theo các tiêu chí cho trước) vào

1 Tổ chức các hoạt động thực hành ngoài lớp học, dự án học tập, các trò chơi học toán, cuộc thi về Toán, chẳng hạn:

- Tạo dựng các hình liên quan đến tia phân giác của một góc, liên quan đến hai đường thẳng song song, liên quan đến hình lăng trụ đứng

- Vận dụng kiến thức về tam giác bằng nhau trong thực tiễn, ví dụ: đo khoảng cách giữa hai vị trí mà giữa chúng có vật cản hoặc chỉ đến được một trong hai vị trí

- Thu thập một số vật thể trong thực tiễn có dạng hình lăng trụ đứng và

Lớp Hoạt động trải nghiệm trong giờ học Hoạt động trải nghiệm ngoài giờ học

biểu đồ hình quạt tròn hoặc biểu đồ

đoạn thẳng từ một vài tình huống

trong thực tiễn

diện tích xung quanh của vật thể đó

2 Tổ chức giao lưu với học sinh có khả năng và yêu thích môn Toán trong trường và với trường bạn

8 1 Tìm hiểu một số kiến thức về tài

chính:

- Lập kế hoạch chi tiêu cho bản thân

- Làm quen với bài toán về đầu tư cá

nhân (xác định vốn đầu tư để đạt được

lãi suất mong đợi)

- Hiểu được các bản sao kê của ngân

hàng (bản sao kê thật hoặc ví dụ) để

xác định giao dịch và theo dõi thu

nhập và chi tiêu; lựa chọn hình thức

thanh toán phù hợp

2 Thực hành ứng dụng các kiến thức

vào các chủ đề liên môn, ví dụ:

- Vận dụng kiến thức Đại số để giải

thích một số quy tắc trong Hóa học,

Sinh học Ví dụ: Ứng dụng phương

trình bậc nhất trong các bài toán về

xác định nồng độ phần trăm

1 Tổ chức các hoạt động thực hành ngoài lớp học, dự án học tập, các trò chơi học toán, cuộc thi về Toán, chẳng hạn:

- Tìm kiếm hoặc thực hành tạo dựng các đoạn video về ứng dụng của hình chop, hình đồng dạng phối cảnh trong thế giới tự nhiên

- Vận dụng kiến thức về tam giác đồng dạng và định lý Pytago trong thực tiễn (ví dụ: đo khoảng cách giữa hai vị trí mà giữa chúng có vật cản hoặc chỉ đến được một trong hai

vị trí)

- Thực hành tính diện tích, thể tích của một số hình, khối trong thực tế

2 Tổ chức giao lưu với học sinh có khả năng và yêu thích môn Toán trong trường và với trường bạn

9 1 Tìm hiểu một số kiến thức về tài

chính:

- Thực hành lập kế hoạch đầu tư cá

nhân

- Làm quen với bảo hiểm

- Làm quen với bài toán về tăng

1 Tổ chức các hoạt động thực hành ngoài lớp học, dự án học tập, các trò chơi học toán, cuộc thi về Toán, chẳng hạn:

- Vận dụng kiến thức về tỉ số lượng giác trong thực tiễn (ví dụ: đo

Lớp Hoạt động trải nghiệm trong giờ học Hoạt động trải nghiệm ngoài giờ học

trưởng (xác định vốn đầu tư để đạt

được tỉ lệ tăng trưởng mong đợi)

2 Thực hành ứng dụng các kiến thức

vào các chủ đề liên môn, ví dụ:

- Vận dụng kiến thức về hệ phương

trình bậc nhất hai ẩn trong bài toán

cân bằng hệ số ở phương trình hóa

học

- Vận dụng kiến thức về xác suất

trong việc tính xác suất kết quả đời

con của các phép lai trong môn Sinh

học

khoảng cách giữa hai vị trí mà giữa chúng có vật cản hoặc chỉ đến được một trong hai vị trí)

- Vận dụng các công thức tính diện tích, thể tích vào thực tiễn: đo đạc

và tính diện tích, thể tích của các hình khối trong khuôn viên trường

có liên quan đến hình trụ, hình nón, hình cầu

- Tìm kiếm hoặc thực hành tạo dựng các đoạn video liên quan đến đường tròn, tam giác vuông, đa giác đều và phép quay

2 Tổ chức giao lưu với các chuyên gia nhằm hiểu nhiều hơn về vai trò của Toán học trong thực tiễn và trong các ngành nghề

Có thể tổ chức dạy học trải nghiệm theo các quy mô khác nhau như: theo nhóm, theo lớp, theo khối lớp, theo trường hoặc liên trường Tuy nhiên, tổ chức theo quy mô nhóm và quy mô lớp có ưu thế hơn về nhiều mặt như đơn giản, không tốn kém, mất ít thời gian, học sinh tham gia được nhiều hơn và có nhiều khả năng hình thành, phát triển các năng lực cho học sinh hơn Hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm có khả năng thu hút sự tham gia, phối hợp, liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường như: giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, cán bộ Đoàn, tổng phụ trách Đội, ban giám hiệu nhà trường, cha mẹ học sinh, chính quyền địa phương, Hội Khuyến học…

1.3.4.3 Phương pháp dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm ở trường THCS

Phương pháp dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm ở trường THCS là cách thức, con đường nhanh nhất để đạt được mục tiêu giáo dục môn học trong nhà

trường phổ thông Như đã đề cập ở trên, để dạy học môn Toán đạt hiệu quả cao nhất, chính xác nhất và khách quan nhất là phải thông qua hoạt động trải nghiệm của người học Do đó phương pháp giảng dạy cũng như giáo dục phải huy động đến mức tối đa

sự tham gia của học sinh vào quá trình trải nghiệm

Trên tinh thần đó, để tổ chức tốt hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm ở trường THCS có thể thực hiện theo các phương pháp sau:

- Phương pháp giải quyết vấn đề trong dạy học môn Toán:

Giải quyết vấn đề trong dạy học Toán là phương pháp yêu cầu học sinh phải tìm tòi, suy nghĩ, luyện tập, xây dựng và tiến hành giải đáp đối với các các bài toán cụ thể, các kỹ năng giải quyết vấn đề được thực hiện chủ yếu qua trải nghiệm Hệ phương pháp giải quyết vấn đề có các phương pháp sau:

(1) Phương pháp khám phá, tìm tòi, điều tra: Đây là phương pháp dễ kích

thích hứng thú và sự ham hiểu biết của học sinh trong học tập Giáo viên là người hướng dẫn, chỉ đạo, gợi ý để học sinh tự khám phá, điều tra Sau khi vấn đề được xác định, học sinh tìm các biện pháp giải quyết

(2) Phương pháp thực nghiệm và nghiên cứu tổng quan:

Thực nghiệm được sử dụng trong dạy học mônToán nhằm minh hoạ những kiến thức đã học hoặc tìm lời giải đáp cho một bài toán đặt ra Thực nghiệm thường được tiến hành cùng với phương pháp thảo luận để tìm đáp số đúng nhất

Nghiên cứu tổng quan: là cách tập hợp thông tin về một bài toán được tiến hành bằng hình thức phỏng vấn Phương pháp này dùng để tìm hiểu lập luận của học sinh đối với bài toán đề ra, qua đó xác định phương pháp đề xuất các biện pháp giải quyết

(3) Phương pháp thảo luận nhóm: Vừa là hình thức, vừa là phương pháp

trong hệ phương pháp giải quyết vấn đề Mục đích của thảo luận là luyện tập cho học sinh độc lập suy nghĩ, mạnh dạn trình bày ý kiến của riêng mình Trong nhiều trường hợp, khi tổ chức cho học sinh phân tích, đánh giá các bài toán, có thể nêu ra nhiều ý kiến khác nhau, xuất phát từ những cơ sở khác nhau để học sinh lựa chọn hoặc nêu ra

ý kiến riêng của mình Tổ chức các cuộc hội thảo ở các nhóm học tập hoặc chung cả lớp để trình bày kết quả làm việc của mình với các bài toán đề ra, động viên học sinh mạnh dạn bày tỏ và bảo vệ ý kiến riêng, đồng thời lại biết nghe ý kiến người khác, hiểu biết, chia sẻ kết luận và cơ sở lập luận của bạn, biết cách hợp tác công việc với

bạn Phương pháp này còn có thể sử dụng hình thức trò chơi câu hỏi về một bài toán cho trước trong phiếu rồi trình bày thảo luận

(4) Phương pháp trải nghiệm thực tế: Phương pháp trải nghiệm thực tế là

phương pháp học tập ngoài lớp, nó giúp cho HS hiểu rõ và vận dụng kiến thức đã học

để giải quyết một bài toán ngoài thực địa như tính diện tích, chu vi, khối lượng… của một mảnh đất trên thực tế

Nói chung các phương pháp dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm ở trường THCS nói trên có nhiều ưu điểm, ưu điểm nổi bật của chúng là khuyến khích

sự phát triển năng lực nhận thức, tư duy logic, hợp tác làm việc ở học sinh và vận dụng kiến thức đã học vào cuộc sống Hoạt động trải nghiệm môn Toán càng đa dạng phong phú bao nhiêu càng có sức thu hút học sinh bấy nhiêu, vì vậy giáo viên bộ môn cần phải thường xuyên đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức HĐTN để thu hút học sinh tham gia hoạt động để tạo cơ hội cho học sinh trải nghiệm thực tế và nâng cao kiến thức môn học đã được tiếp thu trong nhà trường Tuy nhiên, việc vận dụng các phương pháp trên như thế nào thì phải tuỳ thuộc vào trình độ nhận thức của học sinh, vào điều kiện cụ thể của nhà trường, địa phương bao gồm: năng lực của giáo viên, học sinh; phương tiện và thiết bị dạy học; thời gian, kinh phí tổ chức dạy học, các nguồn tư liệu, tài liệu vật chất đáp ứng cho yêu cầu dạy học môn Toán…

1.3.4.4 Hình thức tổ chức dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm ở trường THCS

Hình thức tổ chức dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm ở trường THCS

có thể tổ chức theo các quy mô khác nhau như: theo nhóm, theo lớp, theo khối lớp, theo trường hoặc liên trường

Tuy nhiên, tổ chức theo quy mô nhóm và quy mô lớp có ưu thế hơn về nhiều mặt như đơn giản, không tốn kém, mất ít thời gian, học sinh tham gia được nhiều hơn

và có nhiều khả năng hình thành, phát triển các năng lực cho học sinh hơn

Hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm có khả năng thu hút sự tham gia, phối hợp, liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường như: giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, cán bộ Đoàn, tổng phụ trách Đội, ban giám hiệu nhà trường, cha mẹ học sinh, chính quyền địa phương, Hội Khuyến học, Hội Phụ

nữ, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cựu chiến binh, các cơ quan, tổ

Các hình thức dạy học trải nghiệm trong giờ học và ngoài giờ học, có thể bao gồm:

- Hình thức tổ chức dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm ở trường THCS trong phạm vi trong giờ học, có thể tổ chức:

(1) Dạy học trải nghiệm theo nhóm;

(2) Dạy học trải nghiệm theo lớp;

- Với việc tổ chức dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm ngoài giờ học có thể có các hình thức tổ chức:

(3) Dạy học trải nghiệm theo khối lớp;

(4) Dạy học trải nghiệm theo trường;

(5) Dạy học trải nghiệm theo liên trường

1.3.4.5 Kết quả dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm

Tổ chức các hoạt động thi đua giữa các nhóm, lớp nhằm đánh giá chính xác kết quả học tập của HS để có kế hoạch phụ đạo cho HS yếu kém, phát hiện và bồi dưỡng những HS có khả năng Từ đó giúp GV điều chỉnh hoạt động dạy theo hướng

trải nghiệm của mình và kích thích tính tự giác học tập của HS

Theo dõi, tìm hiểu để nắm được những biểu hiện tích cực và tiêu cực trong việc thực hiện nhiệm vụ học tập, rèn luyện cũng như những biến đổi nhân cách của

HS nói chung và của từng HS Khuyến khích HS phát huy các yếu tố tích cực, khắc phục các yếu tố tiêu cực, phấn đấu vươn lên đạt kết quả học tập, rèn luyện ngày càng cao Có những hình thức động viên khen thưởng kịp thời đối với những HS có nhiều

cố gắng, đạt kết quả cao trong học tập Kết hợp với các lực lượng giáo dục và với cha

mẹ HS để phê bình, nhắc nhở những HS lười học, lực học yếu từ đó có biện pháp khắc phục kịp thời

Kiểm tra đánh giá kết quả dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm có tác

dụng duy trì và đẩy mạnh các hoạt động giáo dục của HS, giúp cho các hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm đi đúng hướng và có chiều sâu Ban giám hiệu nghe GV trình bày về kết quả hoặc kế hoạch hoạt động trải nghiệm cho với HS, giải quyết những yêu cầu, đề nghị, góp ý kiến vào chương trình thực hiện hoạt động trải nghiệm môn học cho học sinh của GV, song cần đảm bảo sự hài hoà, cân đối giữa các hoạt động sao cho không lệch về hoạt động này, hoặc coi nhẹ hoạt động khác

Cần vận dụng kết hợp một cách đa dạng nhiều hình thức đánh giá (đánh giá quá trình, đánh giá tổng kết), nhiều phương pháp đánh giá (quan sát, ghi lại quá trình thực hiện, vấn đáp, trắc nghiệm khách quan, tự luận, thực hành, các dự án/sản phẩm học tập, thực hiện nhiệm vụ thực tiễn, tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng, ) và vào những thời điểm thích hợp Cụ thể:

(1) Năng lực tư duy và lập luận Toán học;

(2) Năng lực mô hình hóa Toán học;

(3) Năng lực giải quyết vấn đề;

(4) Năng lực giao tiếp toán học;

(5) Năng lực sử dụng công cụ, phương tiện học toán

Tóm lại, kết quả dạy học trải nghiệm để đánh giá năng lực môn Toán của học sinh thể hiện ở kết quả điểm kiểm tra, đánh giá năng lực thông qua các hoạt động trong giờ học cũng như các hoạt động ngoài giờ học, đánh giá thông qua nhận xét của giáo viên khác, của gia đình, của những người xung quanh về những năng lực và phẩm chất cần hình thành, đánh giá thông qua hoạt động thực tế cuộc sống

1.4 Nội dung quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng trải nghiệm cho học sinh tại trường trung học cơ sở

1.4.1 Phát triển chương trình nhà trường về môn Toán theo hướng trải nghiệm

Có nhiều định nghĩa, quan niệm khác nhau về chương trình giáo dục (Curriculum) Thuật ngữ chương trình giáo dục xuất hiện từ năm 1820; tuy nhiên phải đến giữa thế kỉ XX, thuật ngữ này mới được sử dụng một cách chuyên nghiệp ở Hoa

Kì và một số nước có nền giáo dục phát triển

Luật Giáo dục (2005, sửa đổi 2009) định nghĩa khái niệm chương trình giáo

dục: “Chương trình giáo dục được hiểu là “văn bản chính thức quy định mục đích, mục tiêu, yêu cầu nội dung kiến thức và kĩ năng, cấu trúc tổng thể các bộ môn, kế hoạch lên lớp, thực tập theo từng năm học, tỉ lệ giữa các bộ môn, giữa lý thuyết và thực hành, quy định phương thức, phương pháp, phương tiện, cơ sở vật chất, chứng

chỉ văn bằng tốt nghiệp của cơ sở giáo dục”

Tác giả Nguyễn Đức Chính trong cuốn Phát triển Chương trình giáo dục

(2017) cho rằng, “Chương trình giáo dục là kế hoạch tổng thể, hệ thống về toàn bộ