Pháp luật về cưỡng chế THA kinh doanh thương mại trong tổ chức thi hành án liên quan đến tín dụng ngân hàng từ thực tiễn tỉnh ninh bình

Dưới góc độ lý luận về vấn đề PL trong cưỡng chế THADS được nghiên cứu đã bộc lộ những ưu điểm đó là: Cưỡng chế THADS là biện pháp nghiêm khắc nhất, nhằm buộc các đương sự người phải THA

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SỸ

CHUYÊN NGÀNH: LUẬT KINH TẾ

PHÁP LUẬT VỀ CƯỠNG CHẾ THI HÀNH ÁN KINH DOANH, THƯƠNG MẠI TRONG TỔ CHỨC THI HÀNH ÁN LIÊN QUAN ĐẾN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG TỪ THỰC TIỄN TỈNH NINH BÌNH

LÊ NGỌC HƯNG

HÀ NỘI - 2019

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SỸ

PHÁP LUẬT VỀ CƯỠNG CHẾ THI HÀNH ÁN KINH DOANH, THƯƠNG MẠI TRONG TỔ CHỨC THI HÀNH ÁN LIÊN QUAN ĐẾN TÍN DỤNG NGÂN HÀNG TỪ THỰC TIỄN TỈNH NINH BÌNH

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi Các

số liệu, ví dụ, trích dẫn trong luận văn đảm bảo độ tin cậy, chính xác, trung thực và được trích dẫn đầy đủ theo quy định

Hà Nội, ngày 30 tháng 9 năm 2019

TÁC GIẢ

LÊ NGỌC HƢNG

LỜI CẢM ƠN

Sau thời gian học tập và nghiên cứu, để hoàn thành luận văn “Pháp luật về

cưỡng chế thi hành án kinh doanh thương mại trong tổ chức thi hành án liên quan đến tín dụng ngân hàng từ thực tiễn tỉnh Ninh Bình” Tôi đã nhận được sự

giúp đỡ, chỉ bảo nhiệt tình của các thầy cô giáo Trường Đại học mở Hà Nội

Với tình cảm chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đối với Ban Giám hiệu, Khoa Đào tạo sau Đại học Trường Đại học mở Hà Nội, các thầy cô giáo đã tham gia quản lý, giảng dạy và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu

Tôi xin bảy tỏ sự biết ơn đặc biệt đến thầy Nguyễn Minh Tuấn - người đã trực tiếp hướng dẫn, giúp đỡ về kiến thức, tài liệu và phương pháp khoa học để tôi hoàn thành đề tài luận văn này

Xin chân thành cảm ơn gia đình, bạn bè cùng đồng nghiệp đã ủng hộ và tạo điều kiện tốt nhất để tôi có thể tập trung nghiên cứu và hoàn thành đề tài luận văn Tuy có nhiều cố gắng nhưng về mặt kiến thức và thời gian còn hạn chế, luận văn không tránh khỏi những thiếu sót Tôi mong được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô và mọi người để luận văn hoàn thiện hơn

Một lần nữa tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày 30 tháng 9 năm 2019

TÁC GIẢ

LÊ NGỌC HƢNG

LLO

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT TRONG CƯỠNG CHẾ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ 7

1.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của pháp luật trong hoạt động cưỡng chế thi hành án dân sự 7

1.1.1 Khái niệm pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự của Cơ quan Thi hành án dân sự 7

1.1.2 Đặc điểm pháp luật trong hoạt động cưỡng chế thi hành án dân sự của cơ quan Thi hành án dân sự 10

1.1.3 Vai trò của pháp luật trong hoạt động cưỡng chế thi hành án dân sự 13

1.2 Nội dung và các giai đoạn cụ thể trong cưỡng chế thi hành án dân sự của cơ quan thi hành án dân sự 14

1.2.1 Nội dung cụ thể trong hoạt động cưỡng chế thi hành án dân sự của Cơ quan Thi hành án dân sự 14

1.2.2 Các giai đoạn cụ thể trong cưỡng chế thi hành án dân sự của Cơ quan Thi hành án dân sự 20

1.3 Các điều kiện bảo đảm tổ chức cưỡng chế thi hành án dân sự 27

1.3.1 Điều kiện bảo đảm về pháp lý 27

1.3.2 Điều kiện bảo đảm về chất lượng của đội ngũ chấp hành viên 29

1.3.3 Quan hệ phối hợp của các cơ quan hữu quan 30

Kết luận chương 1 31

Chương 2: THỰC TRẠNG VỀ CƯỠNG CHẾ THI HÀNH ÁN KINH DOANH, THƯƠNG MẠI TRONG TỔ CHỨC THI HÀNH ÁN LIÊN QUAN ĐẾN TÍN DỤNG, NGÂN HÀNG CỦA CÁC CƠ QUAN THI HÀNH ÁN DÂN SỰ TỈNH NINH BÌNH 32

2.1 Đặc điểm tự nhiên kinh tế xã hội và tình hình thi hành án dân sự ở tỉnh Ninh Bình 32

2.1.1 Đặc điểm tự nhiên, kinh tế, xã hội có ảnh hưởng tới cưỡng chế thi hành án

dân sự của các cơ quan Thi hành án dân sự ở tỉnh Ninh Bình 32

2.1.2 Cơ cấu tổ chức các cơ quan thi hành án dân sự ở tỉnh Ninh Bình 36

2.1.3 Thực trạng pháp luật và tình hình cưỡng chế thi hành án dân sự ở tỉnh Ninh Bình 40

2.2 Những kết quả đạt được và nguyên nhân 43

2.2.1 Những kết quả đạt được 43

2.2.2 Nguyên nhân của những kết quả 48

2.3 Đánh giá hạn chế và nguyên nhân của hạn chế 52

2.3.1 Những tồn tại, hạn chế 52

2.3.2 Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế 55

Kết luận chương 2 60

Chương 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CƯỠNG CHẾ THI HÀNH ÁN KINH DOANH, THƯƠNG MẠI TRONG TỔ CHỨC THI HÀNH ÁN LIÊN QUAN ĐẾN TÍN DỤNG, NGÂN HÀNG CỦA CÁC CƠ QUAN THI HÀNH ÁN DÂN SỰ TỈNH NINH BÌNH 61

3.1 Quan điểm về cưỡng chế thi hành án kinh doanh, thương mại liên quan đến tín dụng, ngân hàng 61

3.1.1 Cưỡng chế thi hành án kinh doanh, thương mại trong tổ chức thi hành án liên quan đến tín dụng ngân hàng của các cơ quan thi hành án dân sự ở tỉnh Ninh Bình phải quán triệt quan điểm của Đảng về cải cách tư pháp 62

3.1.2 Cưỡng chế thi hành án kinh doanh, thương mại trong tổ chức thi hành án liên quan đến tín dụng ngân hàng của các cơ quan Thi hành án dân sự tỉnh Ninh Bình phải bảo đảm sự lãnh đạo của Đảng 63

3.1.3 Cưỡng chế thi hành án kinh doanh, thương mại trong tổ chức thi hành án liên quan đến tín dụng ngân hàng ở tỉnh Ninh Bình phải nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và công dân 65

3.2 Giải pháp nâng cao hiệu quả cưỡng chế thi hành án kinh doanh, thương mại liên quan đến tín dụng, ngân hàng của các cơ quan thi hành án dân sự tỉnh

Ninh Bình 65

3.2.1 Nhóm giải pháp chung 65

3.2.2 Nhóm giải pháp cụ thể 72

Kết luận chương 3 83

KẾT LUẬN 84

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 86

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BCĐTHADS : Ban Chỉ đạo thi hành án dân sự

TANDTC : Tòa án nhân dân tối cao

THADS : Thi hành án dân sự

VKSND : Viện kiểm sát nhân dân

VKSNDTC : Viện kiểm sát nhân dân tối cao

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Số lượng Chấp hành viên tính đến ngày 30/6/2019 37 Bảng 2.2: Kết quả thi hành án về việc kinh doanh, thương mại liên quan đến tín

dụng ngân hàng ở tỉnh Ninh Bình từ 2014-2018 42 Bảng 2.3: Kết quả thi hành án về tiền kinh doanh, thương mại liên quan đến tín

dụng ngân hàng ở tỉnh Ninh Bình từ 2014-2018 43 Bảng 2.4: Số việc tự nguyện thi hành và số phải cưỡng chế thi hành án

kinh doanh, thương mại liên quan đến tín dụng ngân hàng từ

2014 – 2018 44 Bảng 2.5: Thống kê số việc có điều kiện thi hành phải tổ chức cưỡng chế 44 Bảng 2.6: Số việc thi hành án còn tồn đọng từ 2014-2018 54

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thi hành án dân sự (THADS) là một trong những hoạt động quan trọng của nhà nước trong việc đưa các bản án, quyết định của cơ quan có thẩm quyền ra thi hành trên thực tế Hoạt động THADS một mặt đảm bảo cho quyền lực tư pháp được thực thi trên thực tế Mặt khác nó còn là công cụ hữu hiệu để khôi phục lại quyền và lợi ích hợp pháp của công dân bị xâm hại Hiệu quả của hoạt động thi hành án (THA) có tác động trực tiếp đến lòng tin của nhân dân đối với pháp luật Tuy nhiên trong điều kiện kinh tế - xã hội hiện nay, không phải bản án, quyết định có hiệu lực nào của cơ quan có thẩm quyền cũng có thể được tổ chức thi hành một cách thuận lợi Do đó, các biện pháp cưỡng chế THADS được áp dụng

Cưỡng chế THADS là hoạt động thường xuyên được thực hiện trong công tác THADS, là biện pháp nghiêm khắc được chấp hành viên (CHV) áp dụng khi các bản án, quyết định không được tự nguyện thi hành Hiệu quả hoạt động cưỡng chế THADS ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả công tác THA

Pháp luật trong cưỡng chế THADS là hoạt động mang tính đặc thù riêng, nó khác với cưỡng chế hình sự, cưỡng chế hành chính và cưỡng chế kỷ luật Thông qua hoạt động cưỡng chế THADS đã góp phần bảo đảm được trật tự, kỷ cương xã hội, bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp về vật chất và tinh thần của mọi công dân, của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp trong nước và nước ngoài tại Việt Nam Đối tượng của cưỡng THADS chỉ là tài sản và các quan hệ nhân thân gắn liền với tài sản hoặc buộc phải thực hiện một hành vi Chính vì vậy, CHV phải đề cao trách nhiệm, công tâm, khách quan, thông hiểu pháp luật và có tư tưởng, bản lĩnh vững vàng Chấp hành viên cơ quan THADS là người được Nhà nước giao quyền ra quyết định cưỡng chế THADS, phải thực sự phụng công, thủ pháp, chí công vô tư

Nhận thấy tầm quan trọng của công tác THADS, để thúc đẩy sự nghiệp xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa (XHCN) của nhân dân, do nhân dân

và vì nhân dân Trong những năm qua Đảng và Nhà nước ta đã chú trọng, quan tâm đến công tác THADS Từ đó, Quốc hội đã ban hành Pháp lệnh THADS (Pháp lệnh

1993, và Pháp lệnh 2004) Đặc biệt, tại kỳ họp thứ 4, Quốc hội khóa XII đã thông qua Luật Thi hành án dân sự năm 2008 Tuy nhiên, quá trình áp dụng đã nảy sinh nhiều bất cập, hạn chế ảnh hưởng tới hiệu quả của hoạt động THA, ngày 25/11/2014, tại kỳ họp thứ 8 Quốc hội khóa XIII đã thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi hành án dân sự năm 2008 có hiệu lực kể từ ngày 01/7/2015 (sau đây gọi là Luật Thi hành án dân sự), đồng thời Chính phủ đã ban hành Nghị định 62/NĐ-CP ngày 18/7/2015 quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Thi hành án dân sự, quy định rõ hơn về các biện pháp cưỡng chế THA, đối tượng cưỡng chế THA và thủ tục áp dụng cưỡng chế THADS, sự phối hợp trong cưỡng chế THADS theo tinh thần xã hội hóa về cưỡng chế THADS [26]

Dưới góc độ lý luận về vấn đề PL trong cưỡng chế THADS được nghiên cứu

đã bộc lộ những ưu điểm đó là: Cưỡng chế THADS là biện pháp nghiêm khắc nhất, nhằm buộc các đương sự (người phải THA) phải thực hiện nghĩa vụ về tài sản hoặc hành vi để thi hành bản án, quyết định của Tòa án, được áp dụng trong trường hợp người phải THA có điều kiện thi hành án mà không tự nguyện thi hành hoặc trong trường hợp cần ngăn chặn người phải THA tẩu tán, hủy hoại tài sản Điều đó, đã thể hiện được tính quyền lực của Nhà nước, tăng cường pháp chế XHCN, đáp ứng được nhiệm vụ chính trị của ngành và địa phương Tuy nhiên, việc cưỡng chế THADS cũng còn một số hạn chế: như các vụ khiếu kiện diễn ra ngày càng phức tạp, chất lượng của các bản án chưa được bảo đảm do có thể bị ảnh hưởng bởi các yếu tố "tế nhị" của nền kinh tế thị trường, ý thức chấp hành của các bên đương sự chưa cao, luôn tìm cách trốn tránh nghĩa vụ, dùng các mối quan hệ để can thiệp gây khó khăn, cản trở trong cưỡng chế THADS Hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về cưỡng chế THADS và cơ chế phối hợp cưỡng chế THADS chưa phù hợp

Đến nay công tác THADS toàn quốc nói chung và tỉnh Ninh Bình nói riêng vẫn còn tình trạng án tồn đọng kéo dài, số lượng án có giảm nhưng chưa thực sự bền vững, số vụ khiếu nại ngày càng diễn ra phức tạp, số lượng tiền phải thi hành lớn Người phải THA luôn tìm cách trốn tránh nghĩa vụ phải THA, gây khó khăn,

cản trở THA và kéo dài việc THA,

Nhìn từ kết quả quá trình THADS của cơ quan THA tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2014-2018, đã phản ánh được một bức tranh toàn cảnh về công tác THADS, kết quả đạt được thật sự có chuyển biến tích cực cả lượng và chất đã làm giảm lượng án và tiền phải thi hành Nhưng, số vụ việc còn tồn đọng cần phải áp dụng các biện pháp cưỡng chế THADS vẫn ở mức cao và diễn biến trong quá trình cưỡng chế phức tạp,

sự chống đối ngày càng nhiều hình thức tinh vi, xảo quyệt từ phía người phải THA hoặc người có nghĩa vụ liên quan, gây mất trật tự, chửi bới, lăng mạ, đe dọa những người tham gia cưỡng chế… gây khó khăn nhiều cho công tác THA ảnh hưởng đến

an ninh, trật tự xã hội Bên cạnh đó, năng lực thực thi công vụ của một số CHV trong tổ chức THA còn hạn chế, chưa kiên quyết áp dụng các biện pháp cưỡng chế, tác nghiệp cưỡng chế THA, phân tích đánh giá tình hình, khả năng chống đối của đương sự không sát trong quá trình cưỡng chế dẫn đến những sai lầm trong cưỡng chế THADS, thậm trí xảy ra hậu quả nghiêm trọng (VD: Dùng vũ lực tấn công Hội đồng cưỡng chế gây thương tích cho CHV…) Mặt khác, trong xu thế hội nhập kinh

tế quốc tế toàn cầu, công tác THADS của tỉnh Ninh Bình nói riêng cần tiếp tục tổ chức một cách đầy đủ có hệ thống chặt chẽ đảm bảo những bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật được thực thi nghiêm trên thực tế của đời sống xã hội

Xuất phát từ lý do nêu trên, học viên chọn đề tài: "Pháp luật về cưỡng chế thi

hành án kinh doanh, thương mại trong tổ chức thi hành án liên quan đến tín dụng ngân hàng từ thực tiễn tỉnh Ninh Bình" để làm luận văn thạc sĩ

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu

Cưỡng chế THADS là lĩnh vực rất phức tạp, trong quá trình tổ chức cưỡng chế

đã nảy sinh nhiều vấn đề bất cập giữa lý luận và thực tiễn Chính vì vậy trong thời

gian qua đã có nhiều công trình nghiên cứu: "Mô hình quản lý thống nhất công tác

thi hành án" của Bộ Tư pháp [8], đề tài tập trung đánh giá việc quản lý THADS

những hạn chế và quyết nghị mô hình quản lý mới theo hướng thống nhất

Các cuốn sách, giáo trình có liên quan THADS như: "Giáo trình Luật tố tụng

dân sự" của Trường Đại học Luật Hà Nội [63]; "Thủ tục kiện và thi hành án dân sự"

của Lê Kim Quế [47]; "Sổ tay cán bộ thi hành án" của Cục quản lý THADS, Bộ Tư pháp [27]; "Xử lý tình huống trong thi hành án dân sự và các văn bản pháp luật về

thi hành án dân sự" của Nguyễn Thanh Thủy, Lê Thị Kim Dung [59]; "Các biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự, thực tiễn áp dụng và hướng hoàn thiện" của

Nguyễn Công Long [43]; "Áp dụng pháp luật trong cưỡng chế thi hành án dân sự ở

Việt Nam hiện nay" của tác giả Nguyễn Trọng Tân [56]; "Sổ tay nghiệp vụ thi hành

án dân sự" của Nguyễn Văn Luyện, Nguyễn Thanh Thủy [44]

Ngoài ra còn một số bài viết trên các tạp chí chuyên ngành có liên quan đến

THADS và cưỡng chế THADS như: "Kỹ năng áp dụng các biện pháp bảo đảm

trong thi hành án dân sự và kỹ năng cưỡng chế thi hành án dân sự" của Lê Anh

Tuấn [65]

- "Luận cứ khoa học của việc đổi mới tổ chức và hoạt động thi hành án ở Việt

Nam trong giai đoạn mới" của Bộ Tư pháp [12]

- "Mô hình quản lý thống nhất công tác thi hành án" của Cục Quản lý

THADS, Bộ Tư pháp [8]

- Ngoài ra còn một số bài viết trên các tạp chí chuyên ngành có liên quan đến

THADS và cưỡng chế THADS như: "Các biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự" của tác giả Hoàng Thọ Khiêm [42]; "Thực tiễn áp dụng biện pháp cưỡng chế trong

những năm vừa qua" của tác giả Nguyễn Thanh Thủy [61]…

Các công trình đã nghiên cứu vấn đề chung nhất về THADS; về tổ chức quản lý THADS Một số công trình trực tiếp nghiên cứu các biện pháp cưỡng chế, áp dụng cưỡng chế thi hành dân sự song lại tiếp cận từ góc độ chuyên ngành luật tố tụng và mang tầm vĩ mô Luận văn là công trình nghiên cứu tương đối có hệ thống, toàn diện,

có luận giải một cách cụ thể, trực tiếp về PL trong cưỡng chế THADS của cơ quan THA nói chung và ở tỉnh Ninh Bình trong giai đoạn hiện nay nói riêng

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận văn là trên cơ sở nghiên cứu cơ sở lý luận về cưỡng chế THADS, đánh giá thực trạng hoạt động cưỡng chế THA kinh doanh,

thương mại liên quan đến tín dụng ngân hàng của các Cơ quan Thi hành án dân sự ở tỉnh Ninh Bình, đề xuất và luận chứng các quan điểm, giải pháp nâng cao hiệu quả cưỡng chế THA của các Cơ quan THADS trong thời gian tới được thực hiện đồng

bộ và hiệu quả hơn

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện mục tiêu trên, luận văn có những nhiệm vụ sau:

- Phân tích cơ sở lý luận về PL trong cưỡng chế THADS của Cơ quan THADS

- Đánh giá thực trạng tổ chức cưỡng chế THA kinh doanh, thương mại liên quan đến tín dụng ngân hàng của các cơ quan THADS ở Ninh Bình từ năm 2014 -

2018

- Đề xuất các quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả cưỡng chế THA kinh

doanh, thương mại của các cơ quan THADS ở tỉnh Ninh Bình trong thời gian tới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận văn là trên cơ sở nghiên cứu cơ sở lý luận về cưỡng chế THADS, đánh giá thực trạng hoạt động cưỡng chế THA kinh doanh, thương mại liên quan đến tín dụng, ngân hàng của các Cơ quan Thi hành án dân sự

ở tỉnh Ninh Bình, đề xuất và luận chứng các quan điểm, giải pháp nâng cao hiệu quả cưỡng chế THA của các Cơ quan THADS trong thời gian tới được thực hiện đồng bộ và hiệu quả hơn

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Luận văn được nghiên cứu dựa trên cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, quan điểm của Đảng cộng sản Việt

Nam về cải cách tư pháp và xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam

Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử của triết học Mác - Lênin, luận văn có sử dụng các phương pháp nghiên cứu cụ thể như phương pháp thống kê, lịch sử, phân tích, so sánh và tổng hợp

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài nghiên cứu

6.1 Ý nghĩa lý luận

Kết quả nghiên cứu của luận văn góp phần làm sáng tỏ những vấn đề lý luận

về PL trong cưỡng chế THA kinh doanh, thương mại trong tổ chức thi hành án liên quan đến tín dụng ngân hàng của cơ quan THADS tỉnh Ninh bình

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

Luận văn có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các cán bộ trực tiếp làm công tác THADS của cơ quan THADS trong tỉnh, góp phần nâng cao nhận thức của những người trực tiếp làm công tác THA trong cơ quan THADS, làm giảm khiếu nại - tố cáo liên quan đến cưỡng chế THADS

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn gồm 3 chương, 8 tiết

Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT TRONG CƯỠNG CHẾ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ

CỦA CƠ QUAN THI HÀNH ÁN

1.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của pháp luật trong hoạt động cưỡng chế thi hành án dân sự của cơ quan thi hành án dân sự

1.1.1 Khái niệm pháp luật về cưỡng chế thi hành án dân sự của Cơ quan Thi hành án dân sự

Thi hành án dân sự là công đoạn cuối cùng của hoạt động tố tụng, bảo đảm cho bản án, quyết định của Tòa án, Trọng tài thương mại và Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh được chấp hành nghiêm chỉnh, góp phần tăng cường tính nghiêm minh của pháp luật, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và nhà nước, qua

đó góp phần giữ vững ổn định chính chị, xã hội, tăng cường hiệu lực, hiệu quả của nhà nước Để hiện thực hóa các quyền, nghĩa vụ đã được ghi nhận trong bản án, quyết định được thi hành theo thủ tục thi hành án dân sự thì bên cạnh việc thuyết phục đương sự tự nguyện thi hành án, trong nhiều trường hợp cần phải áp dụng biện pháp cưỡng chế THADS Tuy nhiên, cưỡng chế THADS trực tiếp tác động đến quyền về tài sản, nhân thân của người phải thi hành án và những người có quyền và nghĩa vụ liên quan do vậy, các quy định về cưỡng chế THADS cần phải đáp ứng tiêu chí về bảo đảm hiệu quả của việc THA, tôn trọng quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể có liên quan Các quy định về cưỡng chế THA cần được quy định phù hợp với tính chất của từng nghĩa vụ thi hành

Cho đến nay vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau về thi hành án Loại quan

điểm thứ nhất cho rằng thi hành án là hoạt động hành chính – tư pháp, là quá trình

thực hiện các hoạt động nhằm thực hiện các bản án, quyết định của Tòa án đã có

hiệu lực pháp luật [ 43, tr.76] Loại quan điểm thứ 2 cho rằng, thi hành án là một giai đoạn tố tụng và là công đoạn cuối cùng của hoạt động tố tụng [23, tr.01] Loại

quan điểm thứ ba cho rằng, thi hành án là hoạt động tư pháp nên phải gắn với khâu

hoạt động xét xử để tạo một cơ chế chặt chẽ và có hiệu quả.[55, tr.17] Mỗi loại quan điểm nêu trên đều có những cơ sở khoa học riêng, tuy nhiên

theo quan niệm của tác giả thì hoạt động nào tuân theo thủ tục do pháp luật hình

thức quy định là hoạt động tố tụng do vậy thi hành án là một thủ tục tố tụng Hoạt

động của cơ quan thi hành án nhằm mục đích bảo đảm để bản án, quyết định của

Tòa án hoặc quyết định của cơ quan, tổ chức có thẩm quyền khác được thực thi trên

thực tế

Từ phân tích nêu trên có thể đưa ra khái niệm: Thi hành án dân sự là thủ tục tố

tụng do cơ quan, tổ chức, người có thẩm quyền tiến hành để thi hành bản án, quyết

định của Tòa án hoặc quyết định của cơ quan, tổ chức khác do pháp luật quy định,

nhằm bảo vệ quyền và lợi ích của Nhà nước, của các cơ quan, tổ chức và cá nhân

Theo Từ điển Luật học cưỡng chế được hiểu là: "Những biện pháp bắt buộc cá

nhân hay tổ chức phải thực hiện và phục tùng một mệnh lệnh nhất định của cơ quan

Nhà nước có thẩm quyền do pháp luật quy định" [66, tr.124] Cưỡng chế là dùng

quyền lực nhà nước bắt buộc cá nhân, tổ chức phải thực hiện những việc trái ý

muốn của họ Cưỡng chế gắn liền với hoạt động quản lý nhà nước và là một trong

những phương pháp quản lý của hoạt động quản lý nhà nước Cưỡng chế ở các nhà

nước khác nhau có bản chất khác nhau Trong Nhà nước pháp quyền việc cưỡng

chế nhằm mục đích thi hành pháp luật của nhà nước, duy trì trật tự xã hội Ở nhà

nước pháp quyền XHCN cưỡng chế là sự áp đặt ý chí của đa số mà Nhà nước là

người đại diện đối với thiểu số, được áp dụng trong giới hạn do pháp luật quy định

và được thực hiện một cách chặt chẽ Cưỡng chế có nhiều loại, trong đó có cưỡng

chế THA nói chung, cưỡng chế THADS nói riêng

Thi hành án dân sự là quá trình thực hiện các quyền, nghĩa vụ dân sự của các

đương sự đã được xác định trong các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật,

hoặc chưa có hiệu lực pháp luật nhưng được thi hành ngay (trường hợp áp dụng

biện pháp khẩn cấp tạm thời của Tòa án được đưa ra thi hành) Theo quy định tại

Điều 9 Luật Thi hành án dân sự thì Nhà nước khuyến khích đương sự tự nguyện

THA và người phải THA có điều kiện THA mà không tự nguyện thi hành thì bị cưỡng chế THA Do vậy, việc tự nguyện THA được coi là biện pháp quan trọng trong hoạt động THADS Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, người phải THA mặc

dù có điều kiện THA nhưng vẫn không tự nguyện thi hành trong thời hạn mà cơ quan THA đã ấn định, tìm cách trì hoãn, trốn tránh việc THA Trong những trường hợp này, để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người được THA, bảo đảm cho pháp luật được thi hành nghiêm chỉnh thì việc cưỡng chế THADS là hết sức cần thiết

Từ những phân tích nêu trên, ta có thể hiểu khái niệm về cưỡng chế THADS

như sau: Cưỡng chế THADS là việc chủ thể có thẩm quyền dùng quyền lực của nhà

nước buộc người phải THA thực hiện nghĩa vụ THA của họ, do chấp hành viên (CHV) của cơ quan THADS áp dụng trong trường hợp người phải THA có điều kiện THA mà không tự nguyện THA để thi hành bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật, hoặc chưa có hiệu lực pháp luật nhưng được thi hành ngay (trường hợp áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời) của Tòa án Cưỡng chế THADS có thể được xem xét dưới góc độ là một quan hệ pháp luật, một chế định pháp luật hoặc một hoạt động áp dụng pháp luật trong thực tiễn

Luật THADS 2008 và được sửa đổi bổ sung một số điều năm 2014 quy định Nhà nước khuyến khích đương sự tự nguyện THA, nhưng người phải THA có điều kiện thi hành mà không tự nguyện thi hành thì cưỡng chế THA Cưỡng chế THADS

là hoạt động thực hiện quyền lực Nhà nước, thể hiện việc cơ quan THADS sử dụng các biện pháp cưỡng chế khác nhau do pháp luật quy định để đảm bảo hiệu lực, hiệu quả của các bản án, quyết định của Tòa án được thực thi trên thực tế mà bên phải THA không tự nguyện chấp hành án

Các căn cứ cưỡng chế THADS quy định tại Điều 70 Luật THADS năm 2008, sửa đổi bổ sung năm 2014, gồm:

Một là, Bản án, quyết định dân sự, hình phạt tiền, tịch thu tài sản, truy thu tiền,

tài sản thu lợi bất chính, xử lý vật chứng, tài sản, án phí và quyết định dân sự trong bản án, quyết định hình sự, phần tài sản trong bản án, quyết định hành chính của

Tòa án, quyết định của Tòa án giải quyết phá sản, quyết định xử lý vụ việc cạnh tranh của Hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh có liên quan đến tài sản của bên phải thi hành và phán quyết, quyết định của Trọng tài thương mại (sau đây gọi chung là bản án, quyết định)

Hai là, Quyết định THA là quyết định do Thủ trưởng cơ quan THADS ban

hành Ban hành theo hai trường hợp là: quyết định THA chủ động và quyết định THA theo đơn yêu cầu

Ba là, quyết định cưỡng chế THA là quyết định do CHV cơ quan THA ban

hành Tuy nhiên, trừ trường hợp bản án, quyết định đã tuyên kê biên, phong tỏa tài sản, tài khoản và các trường hợp thi hành quyết định áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời của Tòa án

Như vậy, cưỡng chế THADS là việc áp dụng các biện pháp được pháp luật quy định của các cơ quan THADS, nhằm buộc người phải THA thực hiện những hành vi hoặc nghĩa vụ về tài sản theo đúng bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật hoặc chưa có hiệu lực pháp luật nhưng được thi hành ngay (trường hợp áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời) của Tòa án Căn cứ điểm a khoản 1 Điều 23 Luật THADS, Thủ trưởng cơ quan THA ra quyết định về THA theo thẩm quyền CHV là công chức, được Nhà nước giao trách nhiệm tổ chức thi hành các bản án, quyết định của Tòa án Vậy nên, chỉ có CHV mới được quyền ra quyết định cưỡng chế THADS Để áp dụng được biện pháp cưỡng THADS, cần phải hội tụ các điều kiện: người phải THA có tài sản, có thu nhập để thực hiện nghĩa vụ về tài sản; người phải THA có đủ năng lực pháp luật và năng lực hành vi để thực hiện nghĩa vụ về làm hay không làm công việc nhất định theo bản án, quyết định

1.1.2 Đặc điểm pháp luật trong hoạt động cưỡng chế thi hành án dân sự của cơ quan Thi hành án dân sự

Theo công tác thống kê THADS hiện nay số vụ việc phải đưa ra cưỡng chế THA chiếm tỷ lệ cao, và do nhiều nguyên nhân, trong đó có ý thức chấp hành pháp luật của người phải THA Mặt khác, cần lưu ý quyết định cưỡng chế không chỉ có giá trị bắt buộc đối với người phải THA, mà tất cả những cơ quan, tổ chức, cá nhân

có liên quan đều phải tôn trọng và thực hiện đúng với quy định Điều 106 Hiến pháp

nước Cộng hoà XHCN Việt Nam năm 2013 quy định: "Bản án, quyết định của Tòa

án nhân dân có hiệu lực pháp luật phải được cơ quan, tổ chức, cá nhân tôn trọng; cơ

quan, tổ chức, cá nhân hữu quan phải nghiêm chỉnh chấp hành" [53, tr.30] Với giá

trị pháp lý bắt buộc phải thi hành, thì quyết định cưỡng chế THADS là công cụ hữu

hiệu để Nhà nước xác lập trật tự kỷ cương trong lĩnh vực THADS

Việc cưỡng chế THADS phải căn cứ vào quy định của pháp luật, nội dung bản

án, quyết định; tính chất, mức độ, nghĩa vụ THA; điều kiện của người phải THA; đề

nghị của đương sự Khi tiến hành xác minh CHV phải thực hiện một công việc khác

nữa đó là phải ước tính giá trị tài sản để làm cơ sở cho việc áp dụng biện pháp

cưỡng chế THADS

Theo cuốn Từ điển tiếng Việt, thì đặc điểm là “ nét riêng biệt” [67, tr.283]

Cưỡng chế thi hành án dân sự có những đặc điểm sau:

Một là, cưỡng chế THADS là một biện pháp thi hành án dân sự

Biện pháp là “ Cách làm, cách giải quyết một vấn đề cụ thể” [67, tr.62] Việc

thi hành án dân sự trước hết bằng biện pháp tự nguyện THA, theo đó người phải

THA tự nguyện thực hiện nghĩa vụ THA trong thời hạn pháp luật quy định hoặc

thỏa thuận được với người được THA phương thức, thời gian, địa điểm thực hiện

việc THA Tuy nhiên khi người phải THA có điều kiện THA mà cố tình không thực

hiện hoặc không thực hiện được thì Nhà nước phải có sự can thiệp mạnh để buộc

người phải THA thực hiện nghĩa vụ THA bằng việc áp dụng biện pháp cưỡng chế

THADS phù hợp Việc cưỡng chế THADS trong trường hợp nhất định để THA

chính là một biện pháp THADS

Hai là, cưỡng chế THADS là hoạt động mang tính quyền lực Nhà nước Được

áp dụng thông qua thực hiện quyết định có hiệu lực thi hành

Theo quy định của Luật Thi hành án dân sự và Nghị quyết số 107/2015/QH13

ngày 26/11/2015 của Quốc hội về thực hiện chế định Thừa phát lại thì điểm khác

biệt quan trọng của cưỡng chế THADS so với loại hình cưỡng chế khác là chủ thể

có thẩm quyền cưỡng chế THADS là Chấp hành viên và Thừa phát lại để thi hành

án Mặt khác, xuất phát từ bản chất của THADS là thi hành bản án, quyết định về “

Dân sự” chủ yếu của Tòa án nên đặc điểm của cưỡng chế THADS là dùng quyền

lực nhà nước để bảo vệ các quyền về tài sản, quyền dân sự cho đương sự và người

có quyền và nghĩa vụ liên quan theo bản án, quyết định có hiệu lực thi hành chủ yếu

của Tòa án Nhà nước thực hiện cưỡng chế THADS thông qua chủ thể được nhà

nước trao quyền, được sử dụng quyền lực nhà nước khi cưỡng chế THADS Quyết định cưỡng chế THADS được thể hiện bằng việc ban hành quyết định

của người có thẩm quyền áp dụng biện pháp cưỡng chế, có tính chất bắt buộc thi

hành, không phụ thuộc vào ý chí của đương sự Quyền lực Nhà nước được giao cho

các CHV theo quy định của Luật Thi hành án dân sự Cưỡng chế THADS là hoạt

động nhằm đảm bảo cho các bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật

được thi hành nghiêm minh trên thực tế

Bản án, quyết định của Tòa án chính là kết quả ADPL của Hội đồng xét xử

trong việc phán xét một hành vi vi phạm pháp luật, xác định hậu quả pháp lý của

nó Như vậy, cưỡng chế THADS là sự hiện thực hóa các bản án, quyết định đó song

lại phụ thuộc vào chất lượng bản án, quyết định của Tòa án Đặc điểm này cho phép

lý giải tình trạng án tồn đọng bởi có những bản án, quyết định không có tính khả thi

trên thực tế

Ba là, cưỡng chế THADS là hoạt động chủ động,thể hiện tinh thần trách

nhiệm, tính quyết đoán và sáng tạo của Chấp hành viên CHV lựa chọn các biện

pháp cưỡng chế phải phù hợp với thực tiễn, có tính đến các yếu tố từ nội dung bản

án, quyết định của Tòa án, yêu cầu THA của các bên đương sự và các điều kiện

hoàn cảnh khách quan, nơi ở và thời gian, địa điểm thi hành biện pháp cưỡng chế

Khi cưỡng chế CHV phải nghiên cứu kỹ lưỡng vụ việc, làm sáng tỏ bản chất pháp

lý Đặc điểm này đòi hỏi Chấp hành viên phải có trình độ năng lực chuyên môn

vững vàng, kỹ năng thực tiễn tổ chức cưỡng chế THA, linh hoạt xử lý các tình

huống mới phát sinh

Cưỡng chế THADS là hoạt động mang tính chủ động Trong đó, Chấp hành

viên luôn có vai trò chủ đạo, nhất là trong khâu xác minh khả năng THA, phân tích,

đánh giá mức độ chống đối của người phải THA và người thân của họ

Cưỡng chế THADS thể hiện tính trách nhiệm, CHV phải chịu hoàn toàn trách nhiệm do hậu quả của việc thi hành các biện pháp cưỡng chế Quá trình cưỡng chế THADS phải tính toán kỹ lưỡng, thận trọng mọi khía cạnh, mọi tình tiết, lựa chọn biện pháp cưỡng chế phù hợp để ra quyết định cưỡng chế và tổ chức thực hiện quyết định đó có hiệu quả Trong quá trình cưỡng chế có nhiều tình huống bất ngờ

có thể xảy ra, đòi hỏi CHV phải linh hoạt, thận trọng, quyết đoán… để tránh mắc phải những sai lầm, gây thiệt hại nghiêm trọng về vật chất cũng như xâm hại đến quyền con người của công dân

Bốn là, Cưỡng chế THADS phải tuân thủ đúng quy trình, thủ tục đã được quy định trong pháp luật Việc vi phạm quy trình, thủ tục đã được quy định trong pháp

luật sẽ làm cho quyết định áp dụng biện pháp cưỡng chế có thể bị vô hiệu hoặc việc thực hiện có thể gây phản tác dụng, thậm chí gây những thiệt hại đáng tiếc

1.1.3 Vai trò của pháp luật trong hoạt động cưỡng chế thi hành án dân sự

Thứ nhất, cưỡng chế THADS góp phần hiện thực hóa bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật của Tòa án, bảo vệ công lý, tăng cường pháp chế XHCN

Thông qua thực tiễn cưỡng chế THADS, Nhà nước có cơ sở kiểm nghiệm tính đúng đắn của quyết định, bản án của Tòa án, đề ra được những tiêu chí bảo đảm tính khả thi của các bản án và quyết định của Tòa án, nâng cao được chất lượng xét xử Cưỡng chế THADS bảo đảm cho các bản án, quyết định của Tòa án được thi hành nghiêm minh, qua đó phát huy được vai trò của Tòa án, giữ gìn được công lý, tăng cường được pháp chế trong quản lý xã hội, quản lý Nhà nước góp phần đấu tranh có hiệu quả các vi phạm pháp luật và bảo vệ các quyền, lợi ích hợp pháp của các bên đương sự theo nội dung bản án, quyết định của Tòa án Do vậy, bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật có được thi hành nghiêm chỉnh, dứt điểm hay không; kỷ cương pháp luật có được tôn trọng; lợi ích hợp pháp của Nhà nước, của tập thể, của các tổ chức và mọi công dân có được đảm bảo hay không phụ thuộc rất nhiều vào kết quả của việc THA

Thứ hai, cưỡng chế THADS góp phần bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội

Thông qua cưỡng chế THADS góp phần đảm bảo an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, làm giảm tình trạng khiếu nại - tố cáo trong lĩnh vực THADS Cưỡng chế THADS nhằm bảo đảm thi hành bản án, quyết định của Tòa án, thể hiện sự kiên quyết, nghiêm khắc nhất đối với hành vi cố tình trốn tránh, dây dưa chây ỳ nghĩa vụ phải THA, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên được THA và các bên liên quan, từ đó bảo đảm được công bằng xã hội Cưỡng chế THADS đã có tác dụng giáo dục rất lớn đến ý thức chấp hành pháp luật của công dân, thu hút được sự quan tâm, đồng tình ủng hộ của xã hội

Thứ ba, cưỡng chế THADS góp phần nâng cao trình độ năng lực chuyên môn, bản lĩnh nghề nghiệp của đội ngũ Chấp hành viên và cán bộ làm công tác THADS

Qua thực tiễn cho thấy cưỡng chế THADS có tính đặc thù và phức tạp, với nhiều mối quan hệ đan xen, nhiều tình huống thực tế khó lường trước đối với từng trường hợp cụ thể Chính vì thế, thông qua thực tiễn người CHV ngày càng tích lũy được kinh nghiệm, càng vững vàng trong xử lý tình huống, tinh thông về nghiệp vụ góp phần nâng cao trình độ năng lực chuyên môn, bản lĩnh nghề nghiệp của đội ngũ CHV và cán bộ làm công tác THADS

1.2 Nội dung và các giai đoạn cụ thể trong cƣỡng chế thi hành án dân sự của

cơ quan thi hành án dân sự

1.2.1 Nội dung cụ thể trong hoạt động cưỡng chế thi hành án dân sự của Cơ quan Thi hành án dân sự

Cưỡng chế THADS là biện pháp nghiêm khắc nhất mà CHV cơ quan THADS được Nhà nước giao quyền áp dụng khi tổ chức thi hành các bản án, quyết định Điều kiện để áp dụng biện pháp cưỡng chế THADS là người phải THA có điều kiện THA nhưng không tự nguyện THA Thời hạn tự nguyện THA là 10 ngày,

kể từ ngày người phải THA nhận được quyết định THA hoặc được thông báo hợp lệ quyết định THA Trong trường hợp cần ngăn chặn người phải THA có hành vi tẩu tán, hủy hoại tài sản hoặc hành vi khác nhằm trốn tránh việc THA thì CHV có

quyền áp dụng ngay các biện pháp cưỡng chế theo quy định của Luật Thi hành án dân sự

Chấp hành viên căn cứ vào từng loại đối tượng và tính chất của từng biện pháp cưỡng chế THA mà áp dụng các biện pháp cưỡng chế như: cưỡng chế THA đối với tài sản là tiền; tài sản là giấy tờ có giá; tài sản là quyền sở hữu trí tuệ; tài sản là vật; cưỡng chế khai thác đối với tài sản; tài sản là quyền sử dụng đất; cưỡng chế trả vật, giấy tờ, chuyển quyền sử dụng đất; cưỡng chế thi hành nghĩa vụ buộc thực hiện hoặc không được thực hiện công việc nhất định

Như vậy, ngoài những nguyên tắc, điều kiện chung về áp dụng các biện pháp cưỡng chế THADS, CHV cần thực hiện những nội dung cụ thể như sau:

Một là: Kê biên, xử lý tài sản

Đối với biện pháp cưỡng chế THA tài sản là vật được quy định trong Mục 6 Luật Thi hành án dân sự, từ Điều 87 đến Điều 106 Đó là các quy định về các biện pháp kê biên, định giá và bán đấu giá tài sản của người phải THA để THA Quy định về trình tự, thủ tục kê biên các loại tài sản khác nhau như: kê biên tài sản là quyền sử dụng đất, tài sản phải đăng ký quyền sở hữu hoặc đăng ký giao dịch bảo đảm (Điều 89); kê biên, xử lý tài sản đang cầm cố, thế chấp (Điều 90); kê biên tài sản của người phải THA đang do người thứ ba giữ (Điều 91); kê biên góp vốn (Điều 92); kê biên đồ vật bị khóa, đóng gói (Điều 93); kê biên tài sản gắn liền với đất (Điều 94); kê biên nhà ở (Điều 95); kê biên phương tiện giao thông (Điều 96);

kê biên hoa lợi (Điều 97) [52]

Các trình tự, thủ tục để thực hiện biện pháp nghiệp vụ này đòi hỏi phải hết sức chặt chẽ, áp dụng đúng những quy định của pháp luật Vì đây là biện pháp cưỡng chế kê biên, xử lý tài sản nên thường phải sử dụng lực lượng bảo vệ Do vậy, việc xác minh cần tỉ mỉ; nội dung kế hoạch cưỡng chế, bảo vệ cưỡng chế cần chi tiết, cụ thể, lường trước các tình huống xảy ra

Hai là: Biện pháp cưỡng chế THA khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý

tiền, giấy tờ có giá; trừ vào thu nhập của người phải THA được quy định tại khoản

1, khoản 2 Điều 71 Luật THADS và được quy định cụ thể từ Điều 76 đến Điều 83

Luật THADS [52] Đây là biện pháp đầu tiên thường được CHV lựa chọn trước các biện pháp khác Vì trên thực tế đây là biện pháp dễ thực hiện hơn các biện pháp cưỡng chế khác

Ngoài những nội dung về xác minh điều kiện THA và các trình tự, thủ tục khác trong cưỡng chế THA nói chung thì CHV cũng cần lưu ý:

* Đối với biện pháp khấu trừ tiền trong tài khoản

Chấp hành viên tiến hành thu thập thông tin của người phải THA như: số tài khoản, nơi mở tài khoản, số dư trong tài khoản Yêu cầu Ngân hàng, tổ chức tín dụng cung cấp số dư trong tài khoản của người phải THA Sau khi đã kiểm tra được

số dư và để đảm bảo chắc chắn số dư còn nguyên vẹn trong tài khoản của người phải THA, CHV có thể ra ngay quyết định bảo đảm bằng biện pháp phong tỏa tài khoản của người phải THA

* Đối với giấy tờ có giá

Theo quy định tại khoản 8 Điều 6 Luật Ngân hàng nhà nước Việt Nam năm

2010, giấy tờ có giá là bằng chứng xác nhận nghĩa vụ trả nợ giữa tổ chức phát hành giấy tờ có giá với người sở hữu giấy tờ có giá trong một thời hạn nhất định, điều kiện trả lãi và các điều kiện khác Theo quy định tại khoản 1 Điều 1 Nghị định số 11/2012/NĐ-CP ngày 22/02/2012 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 163/2006/NĐ-CP ngày 29/12/2006 về giao dịch bảo đảm thì:

“Giấy tờ có giá bao gồm cổ phiếu, trái phiếu, hối phiếu, kỳ phiếu, tín phiếu, chứng chỉ tiền gửi, séc, chứng chỉ quỹ, giấy tờ có giá khác theo quy định của pháp luật, trị giá được thành tiền và được phép giao dịch”

Căn cứ vào các quy định của pháp luật hiện hành thì giấy tờ có giá bao gồm:

- Hối phiếu đòi nợ, hối phiếu nhận nợ, séc, công cụ chuyển nhượng khác theo quy định tại Điều 1 Luật các công cụ chuyển nhượng năm 2005;

- Trái phiếu Chính phủ, trái phiếu công ty, kỳ phiếu, cổ phiếu được quy định tại điểm c khoản 1 Điều 4 Pháp lệnh ngoại hối 2005;

- Tín phiếu, hối phiếu, trái phiếu, công trái và các công cụ khác làm phát sinh nghĩa vụ trả nợ được quy định tại khoản 16 Điều 3 Luật quản lý công nợ năm 2009;

- Các loại chứng khoán (Cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ; quyền mua cổ phần, chứng quyền, quyền chọn mua, quyền chọn bán, hợp đồng tương lai, nhóm chứng khoán hoặc chỉ số chứng khoán; hợp đồng góp vốn đầu tư; các loại chứng khoán khác do Bộ Tài chính quy định) được quy định tại điểm 3 Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chứng khoán năm 2010;

- Trái phiếu doanh nghiệp được quy định tại khoản 1 Điều 2 Nghị định số 90/2011/NĐ-CP ngày 14/10/2011 của Chính phủ về phát hành trái phiếu doanh nghiệp;

Tùy thuộc vào từng loại giấy tờ có giá, Chấp hành viên sẽ tiến hành xác minh qua những đối tượng nào, xác minh tại đâu và xác minh những nội dung gì Quá trình xác minh phải được thể hiện trong hồ sơ thi hành án và phải thể hiện đầy đủ nội dung xác minh: số lượng, giá trị đồng thời, yêu cầu người phải thi hành án, người thứ ba đang giữ giấy tờ có giá của người phải thi hành án không được chuyển dịch các giấy tờ có giá đó

* Đối với việc cưỡng chế trừ vào thu nhập của người phải THA

Chấp hành viên xác minh tại cơ quan, tổ chức, cá nhân đang quản lý thu nhập của người phải THA Nội dung chính cần xác minh là: Tổng số tiền thu nhập hàng tháng là bao nhiêu; ai là người đang trực tiếp quản lý các nguồn thu nhập đó; thời gian mà người phải THA được nhận các khoản thu nhập đó Trong thực tế, khi xác minh thu nhập của người phải THA, cơ quan THA đã gặp trường hợp cơ quan, tổ chức, cá nhân đang quản lý thu nhập của người phải THA từ chối cung cấp những thông tin về thu nhập của người phải THA

Ba là: Cưỡng chế trả vật, giấy tờ, quyền sử dụng đất Đây là đối tượng tài sản

đã được xác định cụ thể trong bản án, quyết định Cưỡng chế thi hành nghĩa vụ buộc chuyển giao vật, chuyển giao quyền sử dụng đất, giấy tờ cùng có một đặc điểm chung là nhằm chấm dứt trên thực tế quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản của người này đồng thời với việc xác lập quyền chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản của người khác theo quy định của pháp luật Chính vì vậy, mà khi áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành này, cơ quan THADS thường gặp phải sự chống đối

quyết liệt từ phía người phải THA hoặc gia đình họ Do đó, đòi hỏi CHV khi áp dụng biện pháp cưỡng chế này phải thiết lập hồ sơ THA chặt chẽ, đảm bảo đúng thủ tục, trình tự THADS

Nếu vật phải trả là vật đặc định mà không còn hoặc bị hư hỏng đến mức không thể sử dụng được thì CHV hướng dẫn đương sự thỏa thuận

* Cưỡng chế trả giấy tờ

Để thực hiện việc cưỡng chế trả giấy tờ, CHV cần xác minh xem giấy tờ đó có còn không Nếu còn thì tình trạng như thế nào, đang do ai quản lý, giấy tờ có thể cấp lại được không, do cơ quan nào cấp…

Việc tổ chức cưỡng chế giao giấy tờ cơ bản không cần huy động lực lượng bảo

vệ cưỡng chế, cũng không cần nhiều cơ quan phối hợp Tuy nhiên, việc này cần áp dụng linh hoạt, kịp thời, khéo léo tránh tình trạng đương sự tẩu tán, hủy hoại giấy tờ cần giao

* Cưỡng chế chuyển giao quyền sử dụng đất

Điều 117 Luật THADS quy định biện pháp cưỡng chế chuyển giao quyền sử dụng đất, biện pháp cưỡng chế này được áp dụng trong trường hợp người phải THA

có điều kiện THA mà không tự nguyện THA hoặc trong trường hợp cần ngăn chặn người phải THA có hành vi tẩu tán, hủy hoại tài sản hoặc trốn tránh việc THA Biện pháp cưỡng chế này được áp dụng trong các trường hợp sau:

- Bản án, quyết định tuyên buộc người phải THA phải chuyển giao quyền sử dụng đất cho người được THA

- Cưỡng chế chuyển giao quyền sử dụng đất từ người phải THA sang người trúng đấu giá quyền sử dụng đất

- Cưỡng chế chuyển giao quyền sử dụng đất cho người được THA nhận quyền

sử dụng đất để THA

Bốn là: Cưỡng chế thi hành nghĩa vụ trả nhà, giao nhà được quy định tại Điều

115 Luật Thi hành án dân sự, nội dung này được áp dụng trong các trường hợp sau:

- Bản án, quyết định tuyên người phải THA có nghĩa vụ trả nhà cho người được THA

- Cưỡng chế giao nhà cho người mua được nhà bán đấu giá Đây là trường hợp người phải THA, phải thi hành nghĩa vụ trả tiền, do không tự nguyện THA nên đã

bị cơ quan THA áp dụng biện pháp cưỡng chế kê biên, xử lý tài sản để THA

- Cưỡng chế giao nhà cho người được THA để trừ vào tiền được THA

Cưỡng chế thi hành nghĩa vụ trả nhà là một trong những biện pháp cưỡng chế phức tạp nhất vì nhà là tài sản có giá trị rất lớn của mỗi người, quan trọng hơn nhà thường gắn với nơi ở và điều kiện sinh hoạt của người phải THA và những thành viên khác trong gia đình Nhiều trường hợp cưỡng chế giao nhà là nhà ở duy nhất của người phải THA hoặc người có tài sản bảo đảm, nên việc cưỡng chế giao nhà thường rất phức tạp, có sự chống đối quyết liệt của người phải THA, người có tài sản bảo đảm Do đó, CHV cần phải xác minh tỉ mỉ, cụ thể về tình trạng nhà phải tiến hành giao, có bao nhiêu người sinh sống trong ngôi nhà đó, họ còn chỗ ở nào khác không… tài sản trong nhà gồm có những gì, hiện trạng tài sản phải giao có đúng nội dung bản án hay không, vị trí ở đâu, có diện tích là bao nhiêu, có thay đổi

gì không (xây mới, sửa chữa), hiện nhà do ai quản lý, giấy tờ nhà do ai nắm giữ… Các việc CHV cần làm là xác minh nơi ở khác của người phải THA, xác minh

về nhân thân của người phải THA, các mối quan hệ của người phải THA cũng như mối quan hệ của thành viên khác đang sinh sống trong ngôi nhà phải trả đó, thái độ của họ về nghĩa vụ trả nhà… Từ đó có cơ sở lập kế hoạch cưỡng chế THA cho phù hợp, có phương án dự phòng, đảm bảo an toàn, cưỡng chế đạt kết quả cao

Năm là: Cưỡng chế thi hành buộc thực hiện hoặc không thực hiện công việc

nhất định, được quy định tại khoản 6 Điều 71 Luật THADS và được quy định rõ hơn từ Điều 118 đến Điều 121 Luật THADS Biện pháp cưỡng chế này khác hoàn

toàn với các biện pháp cưỡng chế khác, vì đối tượng của biện pháp cưỡng chế này không liên quan đến tài sản hoặc quyền tài sản, mà đối tượng của biện pháp này là hành vi của con người, cho nên việc tổ chức THA có hiệu quả hay không phụ thuộc rất nhiều vào thái độ của người phải THA [52]

Trước khi tổ chức cưỡng chế CHV phải ra quyết định phạt tiền và ấn định một thời gian kể từ ngày ra quyết định phạt tiền để buộc người phải THA thực hiện hoặc không thực hiện công việc nhất định Hết thời hạn đã ấn định mà người đó không thực hiện thì CHV mới tiến hành cưỡng chế hoặc đề nghị cơ quan có thẩm quyền truy cứu trách nhiệm hình sự về tội không chấp hành án Đây là, một nội dung áp dụng cưỡng chế THADS được quy định có tính đặc thù riêng Một số loại việc thường gặp đó là: dỡ nhà xây dựng trái phép; ngăn chia ranh giới mặt đất; mở lối đi; bịt cửa sổ; khôi phục nguyên trạng như trước khi bị xâm phạm như: việc xâm phạm

mồ mả, vi phạm các quy định về quản lý đất đai, lưu thông đường cấp thoát nước…; chấm dứt hành vi gây ô nhiễm môi trường; chấm dứt hành vi cản trở việc thực hiện quyền sở hữu tài sản, quyền sử dụng đất hợp pháp; cải chính tin tức sai sự thật; công khai xin lỗi người bị xúc phạm danh dự nhân phẩm; nhận người lao động

bị buộc thôi việc trái phép trở lại làm việc; giao người chưa thành niên cho người được giao nuôi dưỡng

1.2.2 Các giai đoạn cụ thể trong cưỡng chế thi hành án dân sự

Việc cưỡng chế THADS cũng được tiến hành theo trình tự, thủ tục nhất định được quy định riêng cho hoạt động THA, với các giai đoạn cụ thể sau:

Giai đoạn thứ nhất, phân tích đánh giá các tình tiết và làm rõ những đặc trưng pháp lý của vụ việc đưa ra cưỡng chế THADS

Giai đoạn này giúp CHV phân tích đánh giá đúng, chính xác mọi tình tiết, hoàn cảnh, điều kiện của vụ việc, làm rõ những đặc trưng pháp lý của vụ việc để làm cơ sở xác định có ra hay không ra quyết định cưỡng chế, xác định biện pháp cưỡng chế phù hợp Nội dung của giai đoạn này bao gồm các việc:

Thụ lý hồ sơ gồm bản án, quyết định của tòa án, đơn yêu cầu THA của bên được THA

Khi xác minh điều kiện THA, CHV cần lưu ý một số nội dung về công tác xác minh trước khi tổ chức cưỡng chế THA, như: xác minh về nhân thân, về gia đình và quan hệ xã hội của đối tượng phải THA; xác minh về thái độ, quan điểm của chính quyền, các tổ chức ở địa phương và của dư luận nhân dân đối với vụ án và đối với người phải THA; xác minh về điều kiện địa hình và giao thông nơi phải tổ chức cưỡng chế THA Trong đó:

Một là: Xác minh về nhân thân của đối tượng phải THA và gia đình

Khi tiến hành xác minh CHV cần làm rõ trình độ nhận thức, hiểu biết pháp luật, vấn đề tiền án, tiền sự, việc làm của đối tượng phải THA, thái độ chống đối, các hành vi trốn tránh khác của người phải THA và gia đình như: đe dọa, thách thức, có chuẩn bị hung khí, lực lượng để chống đối hoặc tẩu tán tài sản

Nắm bắt thái độ, nhân thân các thành viên khác trong gia đình như có đối tượng hình sự mà cơ quan Công an đang quản lý hay không hoặc gia đình có thuộc diện chính sách, có công với cách mạng không?

Việc xác minh này được thực hiện qua Trưởng thôn, Tổ trưởng tổ dân phố, chính quyền địa phương, công an khu vực Kết quả xác minh sẽ là cơ sở để CHV dự liệu thành phần mời tham gia cưỡng chế, số lượng người bảo vệ cưỡng chế, dự liệu các tình huống có thể xảy ra trong kế hoạch cưỡng chế

Hai là: Xác minh về quan hệ, quan điểm của chính quyền địa phương và thái

độ của dư luận đối với vụ án và đối với người phải THA

Quan hệ của người phải THA và gia đình họ với người có chức vụ quyền hạn

ở địa phương từ xóm trưởng, trưởng phố, trưởng bản, già làng, linh mục, các thành viên trong chính quyền địa phương, như quan hệ anh em huyết thống, quan hệ thông gia, quan hệ họ hàng, quan hệ làm ăn… ảnh hưởng đến sự phối hợp thực hiện nhiệm vụ cùng với cơ quan THA

Quan điểm của địa phương và thái độ của dư luận đối với vụ án như đồng tình hay không đồng tình với quyết định của bản án từ đó dẫn đến việc có ủng hộ hay không ủng hộ cơ quan THA thực hiện cưỡng chế, còn vướng mắc vấn đề gì, cần giải quyết những vấn đề đó như thế nào

Ba là: Xác minh điều kiện địa hình và giao thông nơi có tài sản cưỡng chế

Việc xác minh cần làm rõ một số nội dung như: địa hình xung quanh nơi cưỡng chế; đặc điểm dân cư tại địa bàn cưỡng chế; giao thông đi lại có thuận tiện cho việc bố trí các lực lượng tham gia cưỡng chế không? Địa hình, địa vật có gì cản trở khi có tình huống về thời tiết, về chống đối của đối tượng như gây thương tích, gây cháy; khi cần điều động thêm lực lượng, phương tiện…

Kết quả xác minh là căn cứ pháp lý để xác định đối tượng phải THA có hay chưa có điều kiện THA; có điều kiện THA một phần hay toàn bộ nghĩa vụ dân sự theo bản án, quyết định của Tòa án; người phải THA có thể thi hành được một lần hay thi hành dần trong một số lần; phương thức thi hành để tạo điều kiện cho người phải THA thực hiện được nghĩa vụ của mình… Kết quả xác minh là cơ sở để CHV thực hiện việc vận động giáo dục, thuyết phục người phải THA tự giác thực hiện nghĩa vụ Đó cũng là căn cứ xác định điều kiện thực hiện cưỡng chế THA, từ đó CHV xây dựng kế hoạch cưỡng chế phù hợp và hiệu quả

Giai đoạn thứ hai, lựa chọn và làm rõ các quy phạm pháp luật phù hợp để cưỡng chế:

Sau khi đã xác minh được điều kiện THA của người phải THA, tiến hành các thủ tục cần thiết như hoà giải, cho thời gian tự nguyện CHV căn cứ vào nội dung bản án, quyết định; tính chất, mức độ, nghĩa vụ THA; điều kiện của người phải THA; đề nghị của đương sự và tình hình thực tế của địa phương để lựa chọn việc áp dụng biện pháp bảo đảm, biện pháp cưỡng chế THA thích hợp

Trên cơ sở tính chất, mức độ nghĩa vụ phải THA CHV lựa chọn biện pháp cưỡng chế THA thích hợp, như: với nghĩa vụ THA là tiền thì có thể khấu trừ tài khoản, khấu trừ thu nhập, thu tiền từ hoạt động kinh doanh của người phải THA; với nghĩa vụ THA cho tín dụng ngân hàng với giá trị lớn thì có thể áp dụng biện pháp kê biên, xử lý tài sản đang cầm cố, thế chấp; kê biên vốn góp, kê biên phương tiện giao thông; kê biên, sử dụng, khai thác quyền sở hữu trí tuệ để THA…

Trên cơ sở điều kiện của người phải THA để áp dụng biện pháp cưỡng chế, như: việc kê biên nhà ở là nơi duy nhất của người phải THA và gia đình chỉ được

thực hiện sau khi xác minh người đó không có các tài sản khác hoặc có nhưng không đủ để THA, trừ trường hợp người phải THA đồng ý kê biên nhà ở để THA; Việc kê biên tài sản riêng của người phải THA được thực hiện trước, sau đó mới kê biên tài sản chung của người phải THA với người khác…

Dựa trên tình hình thực tế tại địa phương: Việc áp dụng các biện pháp cưỡng chế THA phải không được ảnh hưởng hoặc giảm thiểu ảnh hưởng đến tình hình an ninh chính trị, trật tự an toàn tại địa phương; Ảnh hưởng đến các chủ trương, chính sách đặc biệt là các chính sách an sinh xã hội ở địa phương…

Việc lựa chọn biện pháp cưỡng chế rất quan trọng và cần xem xét, cân nhắc kỹ

để bảo đảm đúng pháp luật, hiệu quả, tránh gây ảnh hưởng xấu và khiếu kiện của các đương sự và người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan

Giai đoạn thứ ba, ra quyết định áp dụng biện pháp cưỡng chế THADS

Cưỡng chế THADS là biện pháp nghiêm khắc nhất mà CHV cơ quan THA áp dụng khi thực thi các bản án, quyết định Khi áp dụng biện pháp cưỡng chế, CHV cần tuân thủ các nguyên tắc sau:

Một là, chỉ Chấp hành viên mới có thẩm quyền ra quyết định áp dụng biện pháp cưỡng chế THA:

Chấp hành viên là người được Nhà nước giao trách nhiệm thi hành các bản án, quyết định dân sự của Tòa án, khi thực hiện nhiệm vụ CHV chỉ tuân theo pháp luật, chịu trách nhiệm trước pháp luật và được pháp luật bảo vệ CHV khi tiến hành hoạt động THA chỉ được thực hiện những gì pháp luật cho phép và phải tuân theo đúng trình tự, thủ tục theo quy định của pháp luật và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật về kết quả THA

Hai là, việc ra quyết định áp dụng biện pháp cưỡng chế THADS:

Sau khi đã nắm chắc được điều kiện, đối tượng về tài sản, nghĩa vụ mà người phải THA phải thực hiện, CHV có thẩm quyền ra quyết định áp dụng các biện pháp cưỡng chế theo pháp luật quy định, gồm 06 biện pháp sau:

- Khấu trừ tiền trong tài khoản; thu hồi, xử lý tiền, giấy tờ có giá trị của người phải THA

- Trừ vào thu nhập của người phải THA

- Kê biên, xử lý tài sản của người phải THA, kể cả tài sản đang do người thứ

ba giữ

- Khai thác tài sản của người phải THA

- Buộc chuyển giao vật, chuyển giao quyền tài sản, giấy tờ

- Buộc người phải THA thực hiện hoặc không thực hiện công việc nhất định Chấp hành viên phải xác định rõ biện pháp cưỡng chế nào trong các biện pháp cưỡng chế trên được áp dụng vào vụ việc Quyết định áp dụng biện pháp cưỡng chế phải được thể hiện bằng văn bản; văn bản này phải theo đúng hình thức, thẩm quyền, đảm bảo chất lượng kỹ thuật, tránh tình trạng không rõ ràng, khó hiểu Việc

ra văn bản thể hiện quyết định áp dụng biện pháp cưỡng chế đảm bảo tính pháp lý,

kỹ thuật thể thức của văn bản là hết sức quan trọng

Thứ tư, tổ chức thực hiện quyết định áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự

Tổ chức thực hiện quyết định áp dụng biện pháp cưỡng chế là giai đoạn quan trọng, khó khăn và phức tạp nhất trong các giai đoạn thực hiện các biện pháp cưỡng chế THADS Muốn tổ chức thực hiện thành công quyết định cưỡng chế, CHV cần phải làm tốt các công việc sau:

Một là, công tác chuẩn bị tổ chức cưỡng chế:

Xây dựng kế hoạch cưỡng chế THA là bước đầu tiên trong công tác chuẩn bị cho việc tổ chức cưỡng chế THA Điều 72 Luật THADS quy định về nhiệm vụ của CHV trong việc xây dựng kế hoạch cưỡng chế THA Luật THA quy định rõ trừ trường hợp người phải cưỡng chế ngay, còn trong mọi trường hợp CHV phải xây dựng kế hoạch cưỡng chế THA

Nội dung của kế hoạch cưỡng chế THA được quy định tại Khoản 2 Điều 72 Luật THADS gồm 06 nội dung là: tên người bị áp dụng biện pháp cưỡng chế; biện pháp cưỡng chế cần áp dụng; thời gian, địa điểm cưỡng chế; phương án tiến hành cưỡng chế; yêu cầu về lực lượng tham gia và bảo vệ cưỡng chế; dự trù chi phí cưỡng chế

Đây là những nội dung hết sức quan trọng của kế hoạch cưỡng chế, thực tế thời gian qua, do điều luật không quy định rõ ràng nên dẫn đến sự áp dụng không thống nhất của các cơ quan THA Vì vậy, từ thời điểm Luật THADS có hiệu lực pháp luật, các cơ quan THA cần xây dựng kế hoạch cưỡng chế với đầy đủ 06 nội dung nêu trên

Kế hoạch cưỡng chế THA cần được gửi ngay cho: Viện Kiểm sát cùng cấp, cơ quan công an cùng cấp, Ủy ban nhân dân (UBND) cấp xã nơi tổ chức cưỡng chế hoặc cơ quan, tổ chức có liên quan đến việc cưỡng chế THA Đảm bảo việc cưỡng chế được thống nhất về quan điểm, tổ chức thành công và an toàn trong suốt quá trình (trước - trong – sau cưỡng chế)

Khoản 4 Điều 7 Luật THADS quy định trong thời hạn 03 ngày làm việc, kể từ ngày nhận được kế hoạch cưỡng chế của cơ quan THADS cùng cấp, cơ quan Công

an có trách nhiệm xây dựng kế hoạch và lập phương án bảo vệ cưỡng chế Cơ quan Công an có trách nhiệm bố trí lực lượng, phương tiện cần thiết để giữ gìn trật tự, bảo vệ hiện trường, kịp thời ngăn chặn, xử lý hành vi tẩu tán tài sản, cản trở, chống đối việc THA, tạm giữ người chống đối, khởi tố vụ án hình sự khi có dấu hiệu phạm tội [52]

Ngoài những nội dung chính được quy định tại khoản 2 Điều 72 Luật THADS, CHV còn xây dựng những nội dung khác có liên quan để đảm bảo việc cưỡng chế được tiến hành thuận lợi, có hiệu quả như: tóm tắt về quá trình thi hành bản án sẽ giúp cho các cơ quan hữu quan hình dung được toàn bộ quá trình THA; ý thức, thái

độ của đương sự đối với việc THA [52]

Sau khi xây dựng xong kế hoạch cưỡng chế tiến hành họp bàn cưỡng chế; họp thông qua phương án bảo vệ cưỡng chế; họp phân công nhiệm vụ cho các thành viên trong đơn vị khi tham gia cưỡng chế THA; chuẩn bị các phương tiện, thiết bị, văn bản, biên bản… sử dụng trong buổi cưỡng chế; các công tác chuẩn bị khác như (thuê nhà, thuê kho, ký hợp đồng trông coi, bảo quản tài sản, ký hợp đồng bốc dỡ, vận chuyển tài sản, ký hợp đồng thuê đo đạc…)

Hai là, thực hiện cưỡng chế THA:

Trước khi đến địa điểm cưỡng chế CHV cần tập trung lực lượng tham gia cưỡng chế tại trụ sở UBND xã (phường, thị trấn) nơi có tài sản bị cưỡng chế, hoặc tại một địa điểm thuận tiện cho việc triển khai, di chuyển xuống địa bàn cưỡng chế Chấp hành viên có nhiệm vụ: kiểm tra thành phần tham gia cưỡng chế; đề nghị cơ quan công an và UBND xã báo cáo tình hình an ninh tại địa điểm cưỡng chế; CHV báo cáo tình hình và quán triệt tinh thần làm việc trong buổi cưỡng chế; thống nhất nhiệm vụ cụ thể của các thành viên tham gia cưỡng chế; mời những người tham gia cưỡng chế xuống địa điểm cưỡng chế làm việc

Tại địa điểm cưỡng chế THA: CHV chủ trì thực hiện yêu cầu người phải THA

tự nguyện thi hành Nếu người phải THA vẫn không tự nguyện thì CHV thực hiện việc: công bố quyết định cưỡng chế, giới thiệu thành phần Hội đồng cưỡng chế và lực lượng tham gia cưỡng chế; yêu cầu các bộ phận, lực lượng thực hiện nhiệm vụ

đã được phân công; chỉ huy điều hành lực lượng làm nhiệm vụ Nhiệm vụ này đòi hỏi CHV phải có khả năng điều hành, phân phối lực lượng, thực hiện chính xác kế hoạch cưỡng chế, đảm bảo nguyên tắc công khai, minh bạch trong quá trình cưỡng chế

Kết thúc cưỡng chế THA: thư ký Hội đồng thông qua các loại biên bản, yêu cầu các thành viên Hội đồng cưỡng chế, người phải THA hoặc đại diện gia đình, người được THA, người có quyền, lợi ích liên quan, người làm chứng… đọc lại biên bản và ký xác nhận vào biên bản Trường hợp người phải THA không ký thì ghi rõ lý do vào biên bản Biên bản vẫn đảm bảo giá trị pháp lý

* Rút kinh nghiệm sau khi cưỡng chế

Sau khi kết thúc cưỡng chế, Hội đồng cưỡng chế và lực lượng cảnh sát làm nhiệm vụ bảo vệ tập trung hội ý rút kinh nghiệm cho từng thành viên Hội đồng cưỡng chế, lực lượng tham gia cưỡng chế về những vấn đề mà quá trình cưỡng chế thực hiện chưa đạt yêu cầu nhằm chấn chỉnh lại tinh thần trách nhiệm của từng người, từng thành viên trong phối hợp thực hiện cưỡng chế

Có thể thấy: trong quá trình tổ chức thực hiện cưỡng chế THA đòi hỏi các lực

lượng tham gia phải quán triệt và thực hiện nghiêm chỉnh, chính xác kế hoạch cưỡng chế, đảm bảo nguyên tắc công khai, vừa triển khai cưỡng chế vừa tuyên truyền giải thích để mọi người dân hiểu và đồng tình với việc cưỡng chế Điều cần lưu ý là trong khi thực hiện cưỡng chế nếu có sự cản trở, chống đối thì CHV phải yêu cầu lực lượng cảnh sát bắt giữ, lập biên bản phạm pháp quả tang và dẫn ngay về trụ sở nhằm tách những người chống đối ra khỏi nơi thực hiện cưỡng chế và xử lý nghiêm theo pháp luật Nhìn chung, trong mỗi vụ cưỡng chế thường diễn biến hết sức phức tạp khó lường Do đó đòi hỏi lực lượng tham gia, đặc biệt là người chỉ huy phải hết sức khéo léo, linh động đồng thời cũng phải hết sức kiên quyết, ứng phó kịp thời các tình huống phát sinh

1.3 Các điều kiện bảo đảm tổ chức cƣỡng chế thi hành án dân sự

1.3.1 Điều kiện bảo đảm về pháp lý

Thứ nhất: Chất lượng các bản án, quyết định của Tòa án các cấp

Bản án, quyết định dân sự đã có hiệu lực pháp luật phải được người phải THA, người được THA, người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan đến bản án, quyết định nghiêm chỉnh thi hành và được các cơ quan nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội nghề nghiệp, tổ chức kinh tế, đơn vị

vũ trang nhân dân và cá nhân tôn trọng.Tuy nhiên, để thực hiện được điều đó phải bảo đảm chất lượng các bản án, quyết định của Tòa án các cấp

Chất lượng của bản án, quyết định của Toà án là yếu tố có ý nghĩa quyết định đến việc cưỡng chế THADS Đã có nhiều bản án, quyết định về kinh doanh thương mại của Tòa án không đảm bảo chất lượng đã ảnh hưởng đến hoạt động cưỡng chế THADS Đặc biệt, các quyết định, bản án kinh doanh, thương mại liên quan đến tín dụng ngân hàng nhưng đối tượng phải thi hành án lâm vào tình trạng phá sản, không còn hoạt động kinh doanh; nợ đọng nghĩa vụ thuế, bảo hiểm xã hội Trong những trường hợp đó dù cố gắng đến đâu cơ quan THA cũng khó có thể thi hành được bản án cho dù là áp dụng biện pháp cưỡng chế

Thứ hai: Hệ thống pháp luật THADS

Hệ thống Pháp luật THADS và các văn bản có liên quan là cơ sở bảo đảm cho

quá trình THA và cưỡng chế THA được chính xác, kịp thời như :

Luật đấu giá tài sản ngày 17/11/2016 Nghị định số 62/2017/NĐ-CP ngày 16/5/2017 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật bán đấu giá tài sản

Thông tư liên tịch số 11/2016/TTLT-BTP-TANDTC-VKSNDTC ngày 01/8/2016 của Bộ Tư pháp - Tòa án nhân dân Tối cao - Viện kiểm sát nhân dân tối cao (VKSNDTC) hướng dẫn một số vấn đề về thủ tục THADS và phối hợp liên ngành trong THADS

Thông tư liên tịch số 05/2016/TTLT-BTP-BCA-BTC-TANDTC-VKSNDTC ngày 19/5/2016 của Bộ Tư pháp - Bộ Công an - Bộ Tài chính - Tòa án nhân dân tối cao - VKSNDTC hướng dẫn hoạt động của Ban Chỉ đạo thi hành án dân sự (BCĐTHADS)

Thông tư liên tịch số 200/2016/TTLT-BTC-BTP ngày 09/11/2016 của Bộ Tài chính quy định việc lập, quản lý, sử dụng và quyết toán kinh phí bảo đảm hoạt động của cơ quan THADS, kinh phí cưỡng chế THADS

Thông tư liên tịch số 03/2012/TTLT-BTP-BCA ngày 30/3/2012 của Bộ Tư pháp - Bộ Công an Quy định cụ thể việc phối hợp bảo vệ cưỡng chế trong THADS Thông tư liên tịch số 02/2014/TTLT-BTP-BTC-BLĐTBXH-NHNNVN ngày 14/01/2014 của Bộ Tư pháp, Bộ Tài chính, Bộ Lao động thương binh xã hội, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam hướng dẫn việc cung cấp thông tin về tài khoản, thu nhập của người phải THA và thực hiện phong tỏa, khấu trừ để THADS

Thông tư liên tịch số 02/2014/TTLT-BTP-BTC-BLĐTBXH-NHNNVN ngày 1/01/2014 của Bộ Tài chính, Bộ Tư pháp, Bộ lao động-thương binh và xã hội, Ngân hàng nhà nước Việt Nam hướng dẫn việc cung cấp thông tin về tài khoản, thu nhập của người phải THA và thực hiện phong tỏa, khấu trừ để THADS

Thứ ba: Ý thức pháp luật của người phải THA và người được THA

Trong cưỡng chế THADS, nếu cả bên được THA, cả bên phải THA, những người có quyền lợi nghĩa vụ liên quan có ý thức pháp luật, tự nguyện chấp hành pháp luật thì công tác THA, công tác cưỡng chế THADS sẽ gặp nhiều thuận lợi

Tuy nhiên, thực tiễn tổ chức cưỡng chế THADS cho thấy đa phần người phải THA

có hành vi tiêu cực, không tự nguyện chấp hành do không hiểu biết pháp luật, có hành vi chống đối quyết liệt như dùng vũ khí đe dọa đến tính mạng của thành viên tham gia cưỡng chế và bản thân họ, hoặc ngược lại hiểu biết pháp luật lại tìm cách trốn tránh, gây khó khăn cho CHV

Như vậy, để bảo đảm trong cưỡng chế THADS đòi hỏi người được THA

và người THA phải có ý thức pháp luật, biết tự điều chỉnh hành vi của mình theo yêu cầu của pháp luật Tuy nhiên, để hình thành và phát triển ý thức pháp luật trong mỗi cá nhân cụ thể, hình thành ý thức pháp luật xã hội là công việc lâu dài, không thể một sớm, một chiều Vì lẽ đó giáo dục pháp luật, nâng cao

ý thức pháp luật của người dân đã trở thành chủ trương quan trọng của Đảng, Nhà nước, trở thành nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị Đối với công tác THA, để thực hiện chủ trương đó, các cơ quan THA, CHV phải biết thông qua thực tế THA để chủ động, tích cực làm tốt công tác giáo dục pháp luật, trước hết cho đương sự và nhân dân tại nơi tổ chức THADS

1.3.2 Điều kiện bảo đảm về chất lượng của đội ngũ chấp hành viên

Chấp hành viên và cán bộ làm công tác THADS là những công chức có chức năng thi hành các bản án, các quyết định của Tòa án Chất lượng của đội ngũ này với phẩm chất chính trị, đạo đức, ý thức pháp luật và kỹ năng nghề nghiệp, là nhân

tố hàng đầu quyết định sự thành bại trong cưỡng chế THADS Để có được một đội ngũ Chấp hành viên có phẩm chất đạo đức, tinh thông nghề nghiệp, trong những năm qua Bộ Tư pháp đặc biệt quan tâm công tác quy hoạch, đào tạo, bồi dưỡng, tuyển dụng, bổ nhiệm và các chế độ chính sách đối với Chấp hành viên, thẩm tra viên và cán bộ làm công tác THADS Tuy nhiên, do nhiều lý do, nhất là do tác động của cơ chế thị trường một số Chấp hành viên, cán bộ THA của một số cơ quan THA trong toàn quốc đã bị tha hoá, biến chất làm ảnh hưởng không nhỏ đến công tác THA Thực trạng đó đã cho thấy bên cạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng, quan tâm chế độ đãi ngộ đòi hỏi Nhà nước, Bộ Tư pháp phải đặc biệt chú ý công tác quản lý

cán bộ, động viên họ tu dưỡng, rèn luyện, tự hoàn thiện đáp ứng ngày càng tốt hơn công việc được giao

Chất lượng đội ngũ Chấp hành viên được thể hiện cụ thể thông qua số lượng

vụ việc được thi hành so với tổng số vụ việc phải thi hành Đây là những con số phản ánh khả năng tổ chức thực hiện THA của đội ngũ Chấp hành viên

1.3.3 Quan hệ phối hợp của các cơ quan hữu quan

Thực tiễn cho thấy trong nhiều trường hợp không thể thi hành được bản án bởi

ở giai đoạn điều tra, xét xử, cơ quan công an, Tòa án đã không tiến hành kê biên tài sản, để đối tượng tẩu tán hết tài sản, hoặc cũng không thể thi hành được bản án, quyết định của Tòa án khi chính bản án, quyết định này không có tính khả thi Thậm chí ngay cả khi những yếu tố trên được đảm bảo, song giữa cơ quan THADS

và các cơ quan hữu quan không có sự phối hợp nhịp nhàng, đề cao trách nhiệm trong cưỡng chế THA thì cũng gặp rất nhiều khó khăn, thậm chí không thực hiện được Như vậy, để nâng cao hiệu quả trong cưỡng chế THA đòi hỏi phải tăng cường trách nhiệm của cơ quan tiến hành tố tụng, đồng thời phải hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan THA với các cơ quan tổ chức hữu quan Theo đó, đổi mới cơ quan THADS, tăng cường quản lý Nhà nước về công tác THADS, hoàn thiện pháp luật quy định mối quan hệ phối hợp, trách nhiệm tham gia và chế tài xử lý đối với những trường hợp không tích cực tham gia cưỡng chế THADS, cản trở và gây thiệt hại trong cưỡng chế THADS

Kết luận chương 1

Thi hành án dân sự có ý nghĩa quan trọng trong quá trình giải quyết vụ án nói riêng và trong hoạt động tư pháp nói chung Cưỡng chế THADS là việc áp dụng các biện pháp được pháp luật quy định của cơ quan THA, nhằm buộc người phải THA thực hiện những hành vi hoặc nghĩa vụ về tài sản theo đúng bản án, quyết định đã

có hiệu lực pháp luật của Tòa án Hoạt động đó góp phần đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật, đảm bảo quyền, lợi ích hợp pháp của công dân, góp phần đổi mới bộ máy Nhà nước, tăng cường pháp chế XHCN

Trong công tác THADS, cùng với tự nguyện THA, cưỡng chế THA là một trong những biện pháp cơ bản trong THADS, góp phần quan trọng bảo đảm việc THA đạt hiệu quả, tuy nhiên trong điều kiện hiện nay ý thức tuân thủ pháp luật nói chung và chấp hành bản án, quyết định của người dân, doanh nghiệp chưa thực sự cao, thì cưỡng chế THA trong hoạt động THADS là hết sức cần thiết Qua đó, việc thực hiện đúng thẩm quyền, trình tự, thủ tục, nội dung và phù hợp với thực tế trong cưỡng chế THADS cũng phải hết sức chặt chẽ, đúng pháp luật, hiệu quả

Để làm được điều đó, về lý luận, phải phân tích làm rõ các phạm trù liên quan như khái niệm THA, cưỡng chế THADS, các giai đoạn của quy trình trong cưỡng chế THADS, nội dung và các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình đó Nội dung chương

1 đã làm rõ những vấn đề trên, và điều đó tạo cơ sở lý luận và phương pháp luận cho việc đánh giá khách quan, chính xác thực trạng trong cưỡng chế THADS và đề xuất và luận giải các quan điểm, giải pháp trong cưỡng chế THADS của các cơ quan THADS ở tỉnh Ninh Bình hiện nay