Vai trò của nữ trí thức trong hoạt động khoa học

Luàn vàn này nhàm tìm hiéu càc tàc dóng xà bòi ành huòng dén boat dóng khoa hoc cùa nù tri thùc, tu dò, cho thày dugc càc duòng net ca bàn cùa su bién dói ve nhung dàu hiéu dac trung cùa

LE THÙY NGA

VAI TRÒ CUA NU* TRI THÙC TRONG HOAT DÓNO KHOA HOC

(QUA KHÀO S A T TAI

TRUNG TÀM KHOA HOC TU NHIÉN VA GÒNG NGHÉ QUÓC GIÀ

TRUNG TAM KHOA HOC XA HÒI VA NHÀN VÀN QUÓC GIÀ

VA MOT SO TRLTÒNG DAI HOC Ò THÀNH PHÓ HA NOI

MÒ DAU 1 CHl/ONG 1: CO SO LY LUAN VA PHl/ONG PHÀP NGHIÈN CÙU 3

1 Tinh cà'p thiet cùa de tài 3

2 Tình hình vàh de nghién culi 6

3 Muc dich va nói dung nghién culi 10

4 Già thuyét nghién culi 11

5 Phuong phàp luàn va phuong phàp nghién cùu 11

6 Càc khài niém ca bàn 13

7 Khung ly thuyét 18

8 Dóng góp cùa luàn vàn 19

9 Két cà'u cùa luàn vàn 19

CHirONG 2: KÈT QUA NGHIÉN CÙU THUC NGHIEM 20

1 Dac tnjfng xà boi cùa dói ngù nu tri thiic 21

2 Thài do dói vói cóng viec cùa nu tri thurc 33

3 Két qua boat dóng khoa hoc cùa nu tri thiic 44

4 Nhiìng thuàn Igi va nhung khó khan trong boat dóng khoa 58

hoc cùa nu tri thóc

5 Cóng viéc già dình va ành huang cùa no dói vói boat dóng 67

khoa hoc cùa nù tri thùc

KÉT LUAN VA KIÉN NGHI 86

DANH MUC TÀI LIÉU THAM KHÀO 94

Nhung bién doi xà hòi trong qua trình cóng nghiép boa va hién dai boa dà't nuóc nham huóng tói muc tiéu "dàn giàu, nuóc manh, xà boi cóng bang, vàn minh", dà chi phòi boat dóng xà hòi cùa càc nhóm dàn

cu, càc nhàn tò càu thành ca càu xà boi tóng the, trong dò co tàng lóp nu tri thùc Là mot nhóm xà boi nghé nghiép, nu tri thiic truang thành cùng vói qua trình bién dèi xà bòi Ho thè hién boat dóng nghé nghiép trong

càc linh vuc quàn ly, nghién culi, giàng day, dang góp phàn thùc 6ày

cuóc càch mang khoa hoc cóng nghé tién lén nhung buóc mói vi muc tiéu tàng truóng kinh té di dói vói tién bò xà bòi

Trong diéu kién kinh té thi truóng, lai ich cà nhàn va lai ich kinh

té dugc de cao, chmh sàch ma cùa va ma róng nén dàn chù dang là nhung tàc nhàn làm cho boat dóng nghién cùu va giàng day khoa hoc

dugc coi trong Mat khàc, nguòi nu tri thùc khòng chi là nhà khoa hoc a

càc vien nghién cùu bay trong càc truóng dai hoc, ho con là nguòi vg, nguòi me trong già dình, Thuc té này, dà chi phòi khòng nhò dén hieu qua xà bòi do boat dóng nghé nghiép cùa ho mang lai

Trong qua trình lành dao dat nuóc, Dang ta luòn coi trong tàng lóp tri thùc va bàn thàn dói ngù tri thùc cùng dà tò ra xùng dàng vói su tin cay cùa Dàng va cùa nhàn dàn Song, thuc té viéc dàu tu cho boat dóng khoa hoc chua theo kip vói nhùng yéu càu ma cuóc song dòi hòi Thém vào dò, boat dóng tò chùc, quàn ly va dào tao càn bó khoa hoc cung dang hòc lo nhùng yéu kém va nhiéu diéu chua hgp ly Tinh trang này dat ra yéu càu càn tó chùc càc nghién cùu ve tàng lóp tri thùc trong

ngành, trong do khoa hoc xà boi hoc giù mot vi tri quan trong

Là mot bó món khoa hoc xà bòi va nhàn vàn co nhiem vu nhàn thùc thuc tién xà bòi, là'y càc su kién xà bòi làm dòi tugng quan sàt, xà bòi hoc nhàm phàt hién ra càc quan he xà boi chi phòi hành dóng xà bòi cùa càc nhóm dàn cu, càc tàng lóp xà bòi, de thuc hién muc dich quàn ly

xà hói Nghién culi xà bòi hoc ve vai trò cùa nu tri thùc trong boat dóng khoa hoc khòng nàm ngoài muc dich trén day

Luàn vàn này nhàm tìm hiéu càc tàc dóng xà bòi ành huòng dén boat dóng khoa hoc cùa nù tri thùc, tu dò, cho thày dugc càc duòng net

ca bàn cùa su bién dói ve nhung dàu hiéu dac trung cùa tàng lóp này, cung nhu khà nàng the hién vai trò xà boi nghé nghiép ma ho dang dàm nhàn, cùng là de dóng góp han nua viéc phàt huy vai trò, nàng lue cùa dói ngù này trong qua trình cóng nghiép boa, hién dai boa dat nuóc,

Chùng tói tran trong càm an Giào su Pham Tàt Dong, Chù nhiem khoa Xà bòi hoc; PGS.PTS Nguyén An Lich, PTS Vù Hào Quang, Phó Chù nhiém khoa Xà hói hoc truóng Dai hoc Khoa hoc xà bòi va nhàn vàn Quòc già; PTS Mai Quynh Nam, Phó Tong bién tap Tap chi

Xà bòi hoc, Trung tàm Khoa hoc xà bòi va Nhàn vàn Quòc già va càc thày, co, càc ban dòng nghiép dà khuyén khich tói thuc hién cóng viéc nghién cùu

PHl/ONG PHAP NGHIÈN CLfU

!• Tinh càp thiét cùa de tài

Theo suòt chiéu dai lich su, trong càc quòc già, càc dàn toc, nguòi phu nu bao giò cùng co mot vai trò quan trong trong dòi song xà boi Vói lue lugng lao dóng to lón, phu nù góp phàn rat quan trong vào viéc xày dung già dình va phàt trién dat nuóc, thùc day su tién bò xà bòi Tuy nhién, chua a nuóc nào phu nù dugc thuc su boàn toàn bình dang so vói nam giói, va ò nhiéu nai, phu nù vàn bi àp bue, bóc lót nàng né, phài kéo dai mot cuóc song khòn cùng, tùi nhuc Theo so liéu nàm 1980 cùa Lién Hgp quòc: phu nù chiém mot nùa dàn so thè giói, thuc hién 2/3 tong so giò lao dóng, nhàn dugc 1/10 tong thu nhap va so hùu gàn 1/100 tóng so cùa cài trén thè giói Ho chiém dén 2/3 so nguòi mù chù cùa thè giói [14, 156] Tài liéu trén dà cho thày phu nù là nguòi thiét thòi nhàt trong nhùng nguòi chiù thiét thòi, su bàt bình dàng giùa nam va nu dang là hién tugng phó bién

Thuc hién quyén bình dàng vói nam giói vùa là uóc ma, vùa là muc tiéu dà'u tranh giài phóng phu nù cuà nhiéu quòc già hién nay, Trong Hién chuang Lién Hgp quòc dà viét: "tón trong va thuc hién trén toàn thè giói càc quyén con nguòi va càc quyén tu do ca bàn cho tàt cà moi nguòi khòng phàn biet chùng toc, giói tfnh, ngòn ngù hay tòn giào" (Diéu khoàn 55)

con phu thugc vào su vuon lén ve tri tue, thè lue de tham già cóng viéc

xà boi nhu nam giói cùa nguòi phu nù Diéu này khó khan han, vi nguòi phu nù con co thién chùc cùa mình là làm vg, làm me Han nùa, diéu kién de ho co thè thuc hién vai trò xà hói con dua trén mot nén kinh tè phàt trién, mot xà bòi co trình dò vàn boa, vàn minh cao Song, nhu vày khòng co nghia vai trò, vi tri cùa nguòi phu nù boàn toàn phu thuóc vào diéu kién va trình dò phàt trién kinh té - xà bòi, ma trong nhùng boàn cành nhat dinh, co nhùng bó phàn, nhùng cà nhàn phu nù vàn co dù tri, due, tài de sành vai cùng nam giói, dò là nhùng nguòi phu nù co bàn llnh, co nò lue chù quan va su tàc dóng cùng chiéu cùa càc yéu tò khàch quan dén su phàn dàu vuan lén cùa ho

O Viét Nam, trong lich su xày dung va bao ve dat nuóc, nguòi phu

nù dà co nhùng dóng góp to lón, xùng dàng tàm chù vàng "Anh hùng, bàt khuàt, trung bau, dàm dang" ma Bàc Ho trao tàng Dàng Cóng san Viét Nam vói muc tiéu giài phóng con nguòi, trong dò co giài phóng phu nù khòi moi bàt cóng cùa xà hói, nhu lòi Chù tich Ho Chi Minh dà nói: "Nèu khòng giài phóng phu nù thì xày dung chù nghia xà hói chi mot nùa" [24, 33] Dàng va Nhà nuóc ta luòn dành già cao vai trò va vi tri cùa nguòi phu nù, nhiéu chù truang, chinh sàch va viéc làm cu the dà tao diéu kién cho phu nù vuan lén, thuc hién quyén bình dàng vói nam giói cà trong chién dàu, trong xày dung hoà bình Dac biet, trong cóng cuóc dói mói hién nay, Vàn kién Dai hòi làn thù Vili cùa Dàng dà nhàn manh nhiém vu ''Xày dung va thuc hién chién lugc phàt trién vi su tién bÒcùaphunùdènnàm2000"[ll, 125]

che dò mói dà tao ra ò nuóc ta mot dói ngù nù càn bó khoa hoc giàu tri tue, nhiéu chi giù nhùng vi tri lành dao a mot so vién hoàc trung tàm

nghién cùu khoa hoc, ò càc truóng dai hoc, vói nhùng cóng trình co già

tri khoa hoc va thuc tién Tmh dén nàm 1992, dòi ngu nù tri thùc chiém 35% tóng so nguòi tòt nghiép dai hoc va cao dàng; 20,3% tóng so phó tién sy; 5,6% tóng so tién si; 3,8% tóng so Phó giào su, 3,6% tóng so Giào su trong cà nuóc Nù tri thùc a càc ngành giào due, y tè, kinh té chiém ty le cao, nù tri thùc a Trung tàm Khoa hoc tu nhién va Cóng nghé Quòc già chiém 30% tóng so càn bó, ò Trung tàm Khoa hoc xà boi

va Nhàn vàn Quòc già chiém 38,9% tóng so càn bò Giào su Bò truang

Bó Khoa hoc Cóng nghé va Mói truóng Chu Tuàn Nha dà dành già:

"Trong linh vuc boat dòng khoa hoc - ky thuàt, chi em phu nù Viét Nam

dà co nhùng cóng hién xùng dàng, dói ngù càn bó khoa hoc nù dà truòng thành va phàt trién cà ve so lugng va chat lugng" [27, 1] Song, trong thuc tè so phu nù boat dòng khoa hoc con it han rà't nhiéu so vói nam giói, chua tuong xùng vói ty le phu nù trong ca càu dàn cu Mat khàc, tuy dà co mat trong nhiéu linh vuc khoa hoc nhung nhùng thành tuu cùa ho vàn han che, ho dà gap nhùng thuàn Igi va khó khan nhu thè nào? Diéu gì dang càn tra su dóng góp khoa hoc cùa chi em? Co phài khà nàng chi em thua kém nam giói? Hay càc chinh sàch, càc tàn du cùa

he tu tuong Nho giào *'trong nam khinh nù" vàn dang là càn trò trong su tién bó xà bòi cùa chi em? Hoàc chinh bàn thàn chi em chua khàc phuc dugc khó khan cùa bàn thàn, cùa già dình de vuan lén dat nhiéu thành tuu trong khoa hoc? Viéc nghién cùu mot càch thàu dào ve boat dóng khoa hoc cùa nù tri thùc nuóc ta, nhàm góp phàn tìm ra nhùng giài phàp

de phàt huy vai trò cùa nguòi phu nù trong boat dòng khoa hoc là nhiém

huóng dò

2 Tình hình vàn de nghién cùu

Tu thàp nién 70 dén nay, vàn de phu nù dà dugc dòng dào càc quòc già trén thè giói nhìn nhàn va dành già mot càch khà day dù trén nhùng khia canh khàc nhau, thòng qua nhiéu boi nghi thè giói va khu vuc

Hói nghi làn thù nhàt ò Mébicò (1975) mò dàu thàp ky phu nù, làn thù hai ò Dan Mach (1980), làn thù ba tai Nairobi (1985) va nàm 1995 phu nù thè giói dà tó chùc 2 bòi nghi lón: Hòi nghi Phu nù thè giói làn thù tu do Lién Hgp quòc triéu tap bop tai Bàc Kinh (Trung Quòc) tu ngày 4-9 dén 15-9-1995 va Dién dàn càc tó chùc Phi Chinh phù bàn ve phu nù hop tu 30-8 dén 8-9-1995 tai Huairu (Trung Quòc) Cà bai hòi nghi này déu nhàm dành già muòi nàm thuc hién chién lugc Nairobi vi hoà bình, bình dang va phàt trién cùa phu nù, dua ra chién lugc quòc tè phu nù trong thè ky XXI va Cuang linh hành dóng cùa càc nuóc thành vién Lién Hgp quòc ve phu nù va su bình dang giói

Nàm 1979, Dai bòi dóng Lién Hgp quòc dà thòng qua Cóng uóc

"Ve viéc xoà bò moi hình thùc phàn biet dòi xù vói phu nù" (CEDAW), Viét Nam là mot trong nhùng nuóc som ky Cóng uóc này va dugc Lién Hgp quòc chinh thùc cóng nhàn tham già tu 18-3-1982

Hién phàp dàu tién nàm 1946 cùa nuóc ta dà còng nhàn quyén bình dàng giùa nam va nù trong dòi song già dình va ngoài xà hói Càc hién phàp tiép theo tiép tue khàng dinh va ngày càng chi tièt hoà quyén bình dàng cùa phu nù trong càc vàn de viéc làm, tién luang, thu nhap, giào

lao dóng nù Tbàng 2-1993, Thù tuóng Chinh phù dà ra quyét dinh thành làp Uy ban Quòc già vi su tién bó cùa phu nù Viét Nam do bà Truang

My Hoa, Chù tich Hòi Lién biép Phu nù Viét Nam, dai biéu Quòc hói nuóc Cóng hoà xà hòi chù nghia Viét Nam làm Chù tich

Nhùng nghién cùu khoa hoc ve phu nù a nuóc ta chi mói thàt su dugc day manh trong thòi gian gàn day, tuy nhién chua co nhiéu còng trình nghién cùu mot càch ca bàn, co he thòng ve vàh de này

Dàng va Nhà nuóc ta dà dành già cao vai trò, vi tri cùa khoa còng nghé trong su nghiép dói mói dà't nuóc, xem khoa hoc còng nghé

hoc-là dóng lue cho su phàt trién, Trong bòi cành dò, boat dóng nghién cùu khoa hoc ve phu nù co buóc phàt trién mói Càc ca sa nghién cùu va dào tao ve phu nù a Viét Nam dugc hình thành, mot so chù de chinh nghién cùu ve nguòi phu nù dà trién khai

+ Trung tàm Nghién cùu khoa hoc ve già dình thuóc Trung tàm

Khoa hoc xà bòi va nhàn vàn Quòc già, truóc day do Giào su Le Thi làm Giàm dòc, nay là Phó tién sy Dò Thi Bình, dà tap trung nghién cùu càc

chù de:

- Phu nù va su phàt trién kinh té nóng nghiép, nóng thón, vói càc de tài: vai trò phu nù va kinh té ho, phu nù vùng làm nghiép, phu nù su dung mày móc, ky thuàt nóng nghiép

- Phu nù cóng nhàn: diéu kién cùa nù lao dòng ngành Dét, nù còng nhàn làm nghiép

- Phu nù va già dình: phu nù don thàn, phu nù va giào due già dình, phu nù va già dình mot so dàn toc it nguòi

Ngoài ra con càc nói dung nghién cùu ve chinh sàch xà bòi dòi vói phu nù, phu nù va viéc chàm sóc sue khoè, phu nù va càc te nan xà boi, bao lue già dình

+ Trung tàm Nghién ciùi khoa hoc ve phu nù va già dình thành phó

Ho Chi Minh, do Giào su Bùi Thi Kim Quy làm Giàm dèe, dà nghién cùu mot so de tài: Lao dóng nù a dò thi, nù còng nhàn làm viéc trong liéndoanh

+ Trung tàm nghién cùu giài, già dình va mói trUòng trong phàt trién, do Giào su Le Thi Nhàm Tuyèt làm Giàm dòc, là tó chùc phi

chinh phù dàu tién trong lình vuc nghién cùu ve phu nù, càc chù de nghién cùu chinh tàp trung vào sue khoè bà me, phu nù vói boat dóng y

té cóng dóng, chàm sóc sue khoè ban dàu, sue khoè vi thành nién

+ Khoa Phu nù hoc, truòng Dai hoc Mò bàn cóng thành phó

Ho Chi Minh, do Tién si Thài Thi Ngoc Du làm Chù nhiém khoa, dà nghién cùu de tài: Vai trò cùa phu nù trong san xuàt nòng nghiép a Dóng bang song Cùu Long, phu nù Viét Nam trong chuyén dói ca che quàn ly kinh tè, phu nù trong boat dóng mua phè liéu tai thành phó

Ho Chi Minh

+ Khoa Xà hòi hoc va tàm ly hoc, truòng Dai hoc Khoa hoc xà hói

va nhàn vàn thuòc truòng Dai hoc Quòc già Ha Noi, do Giào su Pham Tàt Dong làm Chù nhiém khoa, ngay tu khi thành làp (1992) khoa dà rat chù trong nghién cùu va giàng day món Phu nù hoc Va nàm 1995, nhùng luàn àn Thac si Xà bòi hoc dàu tién ve phu nù nhu "Phu nù cao tuoi", "Nao thai ngoài hón nhàn" dà dugc bao ve thành còng

+ Trung tàm Nghién cùu va giàng day ve phu nù, truòng Dai hoc

Su pham thuòc Dai hoc Quòc Già Ha Nói, do Giào su Dàng Thanh Le làm Giàm dòc, dà tó chùc càc boat dóng dua thòng tin va kién thùc ve phu nù tói nguòi hoc va nguòi nghién cùu

do Phó tién sy Phan Thi Thanh làm Giàm dòc, dà xày dung ca so dù liéu

ve lao dóng nù, nghién cùu viéc làm cùa lao dóng nù khu vuc ngoài quòc doanh va diéu kién lao dóng nù ò càc xi nghiép quòc doanh

+ Trung UOfig Hgi Lién hièp Phu nù Viét Nam, nhùng nàm gàn day

dà nghién cùu, tham già soan thào va de xuàt mot so bó luàt, chinh sàch, bién phàp nhu Bó luàt lao dóng, Bò luàt dàn su, Nghi quyét 04 cùa

Bó Chinh tri (khoà VII) ve còng tàc càn bò nù, Quyét dinh 163/HDBT (nàm 1988) ve tràch nhiém cùa càc càp chinh quyén trong viéc dàm bao cho càc càp Hòi Lién biép phu nù Viét Nam tham già quàn ly Nhà nuóc [2, 76]

Càc cóng trình khoa hoc nghién cùu ve phu nù dà dugc cóng bò nhu: Giào su Le Thi vói "Vai trò cùa già dình trong su hình thành va phàt trién nhàn càch cùa con nguòi Viét Nam", "Phu nù Viét Nam vói viéc phàt trién doanh nghiép nhò", "Buóc tién bò cùa phu nù Viét Nam trong muòi nàm dói mói (1985-1995)"; Giào su Le Thi Nhàm Tuyèt vói

"Phu nù Viét Nam qua càc thòi dai"; Phó tién sy Tran Thi Vàn Anh vói

"Phu nù - giói va phàt trién" Càc Phó tién sy Dò Thi Bình, Le Thi Quy, Phó giào su Bùi Thi Kim Quy, Giào su Dàng Thanh Le là nhùng nhà khoa hoc co nhiéu còng trình nghién cùu ve phu nù

Nhìn chung, boat dóng nghién cùu khoa hoc cùa càc trung tàm nghién cùu ve phu nù, cùa càc nhà khoa hoc nù, trong nhùng nàm qua

dà thu dugc nhùng thành tich dàng ghi nhàn, song càc chù de nghién cùu mói chi tap trung vào mot so linh vuc, dang co su thièu vàng nhùng nghién cùu ve boat dóng khoa hoc cùa càc nhà khoa hoc nù nhàm buóc dàu góp vào viéc de xuàt nhùng giài phàp de phàt huy vai trò cùa phu nù trong llnh vuc này

Nghién cùu ve tàng lóp tri thùc dang trò thành mot huóng nghién cùu co y nghia quan trong ve ly luàn va thuc tién, vi: "Sau chang duòng han 50 nàm xày dung va bao ve Nhà nuóc Gòng hoà xà bòi chù nghia Viét Nam, nhàn dàn ta bàt tay vào su nghiép cóng nghiép hoà va hién dai hoà dàt nuóc Diéu này phu thuóc mot phàn quan trong vào chinh sàch giào due dào tao va boi duòng ve nguón nhàn lue, ve trình dò tri tue va nhàn càch con nguòi Viét Nam Trong nguón nhàn lue dò, tri thùc là mot bó phàn cuc ky quan trong" [8,10] Do dò, huóng nghién cùu ve tàng lóp tri thùc dang tra thành mòi quan tàm cùa càc nhà quàn

ly va nhùng nguòi làm khoa hoc Trong nhùng nàm qua, mot so cóng trình ve chù de này dà dugc cóng bò, chang han: Le Thi Nhàm Tuyèt vói

"Hành trình cùa nù tri thùc Viét Nam" bào cào tai Hói thào khoa hoc do

Bó Khoa hoc Cóng nghé va Mói truòng tó chùc Ha Nói- 1997; Nguyén Thi Khoa vói "Nhùng yéu tò ành huòng dén nàng lue nghién cùu cùa nù càn bó nghién cùu khoa hoc", Tap chi Khoa hoc ve phu nù, 1-1997; Le Thi vói "Phàt huy vai trò cùa càc nhà khoa hoc nù trong cóng cuóc dói mói cùa dàt nuóc ta hién nay", Tap chi Khoa hoc ve phu nù, 4-1993 Còng trình "Tri thùc Viét Nam - thuc tién va trién vong" do Giào su Pham Tàt Dong chù bién vói su còng tàc cùa nhiéu nhà khoa hoc co uy tin dugc Nhà xuàt bàn Chinh tri Quòc già àn hành nàm 1995, dà còng bò nhùng két qua khoa hoc dugc rùt ra tu de tài KX.04.06 nhàm nghién cùu

va xày dung chinh sàch phàt trién toàn dién dói ngù tri thùc de dàp ùng yéu càu cùa su nghiép cóng nghiép hoà, hién dai hoà dàt nuóc Còng trình "Tri thùc Viét Nam - thuc tién va trién vong" dà ggi y nhiéu vàn de quan trong va bó ich de chùng tói thuc hién luàn vàn này

3 Muc dich va noi dung nghién cùfu

Kè thùa càc két qua nghién cùu cùa càc ca quan khoa hoc va càc nhà khoa hoc nhu dà trình bay va de co thém mot càch nhìn mói cho thày rò han vai trò cùa nguòi phu nù trong boat dòng khoa hoc, chùng tói xàc dmh muc dich cùa luàn vàn nhu sau:

Muc dich: Tlm hiéu càc tàc dòng xà bòi ành huòng dén boat dóng

khoa hoc cùa nù tn thùc, de thày vai trò cùa ho trong boat dóng nghé nghiép

Nói dung:

1- Nhàn dién vai trò cùa nù tri thùc nuóc ta trong boat dòng khoa hoc trong su nghiép dói mói theo dinh huóng xà bòi chù nghia

2- Tìm hiéu boat dóng khoa hoc cùa nù tri thùc

3- Buóc dàu chi ra nhùng diéu kién, nhùng giài phàp nhàm phàt huy vai trò cùa nù tri thùc trong boat dòng khoa hoc theo yéu càu còng nghiép hoà- hién dai hoà dàt nuóc

4 Già thuyét nghién cùru

Nhùng bién dói xà bòi dòi vói tàc dóng cùa cóng cuóc dói mói de nàng cao vai trò xà hói cùa nù tri thùc trong boat dóng khoa hoc

Mat khàc, tàc dòng cùa kinh té thi truòng cùng vói càc quan niém truyén thòng, nhùng han che trong dào tao, trong còng viéc già dình là nhùng tàc nhàn xà bòi ành huòng tói hiéu qua boat dòng khoa hoc cùa

- Ly thuyét xà hói hoc ve ca càu xà hgi-nghé nghiép dugc lày làm

ca sa cho viéc nghién cùu de thày vai trò xà bòi cùa nhóm nù tri thùc trong boat dóng nghé nghiép cùa ho

Ca càu xà bòi là tóng thè nhirng tàp doàn xà bòi lién quan vói nhau

va tàc dóng qua lai làn nhau, cùng nhu càc thiét che xà bòi va quan he giùa chùng Ca che tòn tai va phàt trién cùa ca càu xà bòi lién quan dén

he thòng boat dóng cùa con nguòi De tòn tai, con nguòi tham già vào nhùng quan he xà bòi nhàt dinh, truóc bèt là quan he san xuàt, ho tap hgp thành càc tàp doàn, tién hành su hgp tàc va phàn chia càc chùc nàng Nhu vày, su phàn cóng lao dòng xà bòi vói tu càch là nguón gòc sàu sàc nhàt cùa nhùng khàc biét ve xà hòi, là mot nhàn tò bèt sue quan trong trong he thòng ca càu xà bòi cùa xà bòi

Cùng vói càc tap doàn xà hói ca bàn, trong xà boi co giai càp là càc giai càp xà bòi, xà bòi con dugc tao nén bòi càc tàng lóp xà bòi, nhùng tàng lóp này khàc nhau ve tmh chat lao dòng, do vày càc tàng lóp xà hói cùng co vi tri khàc nhau trong he thòng càc quan he xà bòi trén càc dàu hiéu ve nhu càu va Igi ich, ve già tri, chuàn muc va lòi song

Nhu vày, ca càu xà bòi cho chùng ta biét xà hòi dugc càu thành bòi nhùng bó phàn (nhóm, thành phàn, giai càp) nào? Nò cùng cho thày vi thè va vai trò cùa càc bó phàn hgp thành co càu xà hòi Ly luàn xà bòi hoc ve ca càu xà boi chi ra ràng: ca càu xà bòi dugc tao nén boi càc phàn he ca càu xà boi ca bàn Trong do ca càu xà hói nghé nghiép co vai trò bèt sue quan trong Ca càu xà bòi nghé nghiép dugc hình thành chù yéu do su phàt trién cùa lue lugng san xuàt va phàn còng lao dóng

xà bòi Dac trung cùa phàn cóng lao dòng xà bòi ve lao dòng là su phàn cóng lao dóng theo ngành nghé Càc bién dói xà hói dà tao nén su phàt trién cùa co càu xà bòi nghé nghiép

Xà hói hoc nghién cùu ca càu xà hòi- lao dóng nghé nghiép tap trung vào phàn tich càc ành huòng xà boi dòi vói su bién dói cùa ca càu

xà hòi- lao dóng nghé nghiép, cùng nhu su tuang tàc tu nhùng bién dói cùa ca càu này vói nhùng dac trung cùa xà bòi

Nhu vày, nù tn thùc dugc xem là mot bò phàn trong co càu xà boi nghé nghiép cùa xà bòi, nhóm nguòi này thè hién vai trò xà bòi cùa ho bang boat dòng nghién cùu va giàng day khoa hoc, va coi boat dòng này

là nghé nghiép cùa ho

+ Phuong phàp nghién cùu:

Su dung bang hòi (àng-két) soan san, dòi tugng dugc hòi là 300 càn

bó nù, 100 càn bó nam cùa Trung tàm Khoa hoc tu nhién va Cóng nghé Quòc già, Trung tàm Khoa hoc xà hói va nhàn vàn Quòc già, va mot so truòng dai hoc a thành phó Ha Nói va thành phó Ho Chi Minh Nhùng

so liéu thu dugc sau khi hiéu chinh dugc xù ly bang chuang trình dành riéng cho Ichoa hoc xà boi (SDSS) Chuang trình nghién cùu này

do Trung uang Hòi Lién biép Phu nù Viét Nam thuc hién vào thàng 5- 1995

6 Càc khài niém co bàn

6.1 Vai trò

Co nhiéu dinh nghia ve vai trò, càc dinh nghia déu huóng tói vice

giài thich bàn chat cùa vai trò

- Vai trò xà bòi là khài niém nói dén vai dién ma cà nhàn dàm nhiém trong mot thòi gian nhàt dinh nào do va dugc moi nguòi mong dgi Nhùng vai trò này dugc cà nhàn hoc hòi trong qua trình xà hói hoà Vai trò là khàch thè xà bòi qui dinh mot cà nhàn phài ùng xù nhu thè nào khi a vào mot vi tri xà hòi cu thè nào dò

- Trong ' Tu dién xà bòi hoc" cua Nguyén Khàc Vién cho biét:

Khài niém vai trò xuàt hién tu dàu thè ky XX vói nhùng cóng trình

nghién cùu cùa Horton Cooky (nhà trièt hoc - xà boi hoc My), Herbert Mead (nhà tàm ly hoc- xà bòi hoc My) Nò dugc dùng róng rài nhu mot trong nhùng yéu tò càn bàn de ly giài càc quan he xà bòi (giùa cà nhàn vói nhau, giùa cà nhàn va tàp thè, xà bòi.,.) cùng nhu de tìm hiéu su phàt sinh va phàt trién cùa nhàn càch Khài niém vai trò dugc hiéu róng han, gàn lién vói mot loat khài niém khàc: qui che, chùc nàng, nghia vu, quyén Igi, tràch nhiém Co thè coi vai trò nhu tàp hgp nhùng ùng xù cùa mói cà nhàn ma nguòi khàc cbò dgi a no

Vai trò khòng phài là két qua thu dòng cùa nhùng qui che, chùc nàng, quyén, nghia vu dugc trao san, no con là két qua cùa mot su lua

chgn cà nhàn Do do nguòi ta phàn biét vai trò duac dóng vói vai trò dinh dóng Vai trò dugc dóng biéu hién thành mot ùng xù, mot boat

dóng vói ben ngoài Con vai trò dinh dóng chù yéu nhàn manh tói khia canh ben trong cùa mot ùng xù, moi boat dòng

Vai trò khòng phài là mot cài gì co san, nò là két qua cùa mot qua trình tàp luyén cùa cà nhàn co y thùc hoàc Ichóng co y thùc, nò gàn lién vói qua trình xà bòi boa cùa mói cà nhàn

Vai trò qui dinh ùng xù khi a mot dia vi cu thè, nò là quyén Igi va tràch nhiém cùa nguòi này phài dàm nhàn nhàm dàp lai su ky vong cùa nguòi khàc

Ve dac tinh cùa vai trò: co nhùng yéu tò nhu vai trò dinh che, khoàng càch vai trò, su xung dot, càng thàng vai trò

Vai trò dinh che thuòng gàn lién vói mot dia vi xà hói, cà nhàn thuòng dòng hoà mình theo vi tri Vai trò dinh che cùa nù tri thùc dòi hòi ho phài hành dóng theo mot càch thùc nhàt dinh co tinh chat che tài,

tue là phài co hành dòng vói tàc phong, chuan mire nhàt dinh cà trén vàn bàn, nói qui cùng nhu trong cuóc song thuòng ngày (qua biéu hién ò càch àn, nói, di dùng )

Khi vai trò dugc thè hién thuòng gàn lién vói trang thài, càm xùc nhàt dinh Su càng thàng trang thài tàm ly khi cà nhàn dién vai trò so vói

cà nhàn lue chua nhap vai dugc goi là khoàng càch vai trò (co thè do dugc su thich ùng vai trò cùa cà nhàn ò day) khoàng càch vai trò co thè róng hay hep phu thuòc vào tình phùc tap cùa vai trò dòi vói cà nhàn Dòi vói vai trò bình thuòng it gay càm xùc, cà nhàn khòng phài co gang

de nhàp vai thì khoàng càch vai trò hep Con vói vai trò khó dién dòi hòi

cà nhàn phài co gang sé tao su càng thàng tàm ly Ho thich ùng nhanh hay chàm, ho tao khoàng càch vai trò róng hay hep là tuy thuóc trình do, kinh nghiém, phong càch ùng xù cùa ho co tòt hay khòng

6.2 Nutrì thùc

Nù tri thùc là khài niém dùng de chi nhùng nguòi thuòc giói nù co trình dò hoc vàn tu bàc dai hoc trò lén, ho lao dóng tri oc co chuyén món cao Ho thè hién vai trò xà bòi bang boat dóng nghién cùu va giàng

day khoa hoc a bàc dai hoc, ho coi boat dòng này là nghé nghiép Nù tri

thùc là mot bò phàn cùa ca càu xà bòi- nghé nghiép trong ca càu xà bòi cùa xà hòi

De xày dung luàn cu khoa hoc cho viéc hoach dinh chinh sàch tri thùc nói chung va tri thùc nù nói riéng, thì vice nghién cùu "vi bàn thàn nguòi phu nù, vi quyén Igi cùa phu nù" là bèt sue càn thiét Nghién cùu

ve phu nù se khòng chi làm giàu tri thùc ma con co Igi cho thuc tién cài bién xà bòi, nhung xà boi góm cà nam va nù giói, vi vày nghién cùu phu

nù thuòng lién quan tói nhùng vàn de nam giói De chi ra "mói quan he

xà boi va tuang quan dia vi xà hói cùa nù va nam trong bòi cành xà bòi

cu thè" nguòi ta dua ra khài niém giói Tu giùa nhùng nàm 80, thuàt ngù

giói trò nén phó bién va nghién cùu ve giói cùng dugc phàt trién manh

me Nghién cùu giói nhàm vào mòi quan he xà bòi giùa nù va nam, dò

co thè là mòi tuang quan ve mat kinh té, ve quyén lue trong già dình va

xà bòi, do co thè là mòi quan he giùa hai giói trong viéc nàm bàt càc ca hòi, tiép càn càc nguón lue va su dung càc thành qua làm ra

Nghién cùu giói tò rò Uu thè vi vàn de cùa phu nù sé giài quyét co hiéu qua han khi nò dugc xem xét cùng vói càc vàn de cùa nam giói Do

dò ngày nay càc nhà nghién cùu co xu huóng vàn dung quan dièm giói dòi vói vàn de phu nù

Viéc nghién cùu "Vai trò cùa nù tri thùc trong boat dòng khoa hoc" cùa chùng tói cùng theo huóng nghién cùu này

6.3 Hoqt dóng khoa hoc

Trong cuòn "Khoa hoc luàn" cùa Hoc vién Chinh tri quòc già Ho Chi Minh [17, 65] co néu: Hoat dóng khoa hoc dugc xem nhu là tàt cà càc boat dóng co he thòng, lién quan chat che vói nhau, tu viéc tich luy, tóng két kinh nghiém, tìm kièm sàng tao, phó bién truyén bà, cho dén viéc thù nghiém huóng dàn, ùng dung vào san xuàt, dòi song va càc thành qua khoa hoc - ky thuàt

Hoat dòng khoa hoc là boat dóng xà bòi, là nhàn tò ca bàn tao ra dòi song tinh thàn va dòi song vat chat cho xà hói loài nguòi

Nói dung ca bàn trong boat dóng khoa hoc là boat dòng nghién cùu khoa hoc- cóng nghé, dò là tiép thu, kè thùa, nàm bàt, he thòng dugc tri thùc nhàn loai dà dugc tich luy va phàt minh, sàng tao ra cài mói (san xuàt ra tri thùc mói), phàt hién ra càc qui luàt ve tu nhién, xà boi va tu

duy, hình thành nhùng linh vuc khoa hoc mói, tao ra nhùng phuong phàp, qui trình cóng nghé mói, san pham mói, càc mò hình, giài phàp kién nghi mói nham bién dói nhùng diéu kién dà tra nén ban che vói su phàt trién cùa con nguòi, mang lai tién bò nhanh cho san xuàt va dòi song, ùng dung nhùng tri thùc mói vào san xuàt dòi song xà hòi

Nói tóm lai, càc nói dung: kè thùa, tiép thu, tìm kièm sàng tao va ùng dung trén co lién quan chat che vói nhau, vùa bó sung làn nhau tao nén tóng thè hoàn chinh cùa hoat dòng nghién cùu khoa hgc-cóng nghé xét trén pham vi xà boi

6.4 Già dình

Theo dinh nghia trong cuòn 50 tu then chòt ve xà bòi hoc: Già dình bàt nguòn tu su càn thiét phài tài san sinh ra nói giòng, nhùng chùc nàng sinh vat hoc co dugc thuc hién trong mot nói dung róng lón han, boi vi de co tinh chat nguòi, già dình dòi hòi phài co mot mói truòng kinh tè, mot mói truòng giào due va mot cóng dóng song Su hoà nhap vói nhau cùa nhùng chùc nàng dò, trén mot co sa thuòng xuyén hoàc tuong dòi thuòng xuyén, tao thành già dình

- Già dình dugc tao nén boi hón nhàn, de cho nhùng càp vg chóng song chung vói nhau Tu nò, hón nhàn tuy thuòc vào y muòn cùa nhùng nguòi co lién quan Nhung nò chi dugc xà boi thùa nhàn néu nò tuàn theo càc qui tàc va nghi le cùa hòn nhàn thè che

Già dình là mot thiét che xà hòi co bàn, tón tai ben vùng làu dòi,

là nhàn tò thùc day su phàt trién cùa xà hói qua thuc hién càc chùc nang: tài san xuà't ra con nguòi, cung càp nguón nhàn lue cho xà hgi; tài san xuàt ra sue lao dòng^ua viéc nuói ctaOTi^^ sóc sue khoè; tài san

V-1-^/43

xuàt ra cùa cài vàt chat va tinh thàn de nuói duòng càc thành vién va cung càp cho càc nhu càu cùa xà bòi Già dình con là noi gin giù va phàt huycàc già tri vàn hoà cùa dàn toc

Khàc vói càc thiét che xà bòi khàc, già dình là mot nhóm tàm

ly-xà bòi dac thù, ò do mòi quan he màu mù va tình thuang dà gàn bó càc thành vién cà ve tình càm va nghia vu, ho quan tàm, hy sinh cho nhau Già dình nhu mot xà bòi thu nhò, chiù su tàc dóng manh me cùa càc diéu kién kinh té- xà bòi, nhung lai co tinh ón dinh va dòc làp tuong dòi [40, 20]

4 — •

Còng viéc già dình va ành hLfòng cùa nò dói vói HDKH cùa nOf tri thùc

8 Dóng góp cùa luàn vàn

- Luàn vàn góp phàn nhàn dién càc dac trung xà bòi cùa nù tri thùc

va vai trò nu tri thùc trong hoat dóng khoa hoc trong bòi cành xà hói cùa cóng cuóc dói mói

- Buóc dàu chi ra nhùng diéu kién va càc giài phàp nhàm phàt huy vai trò cùa nù tri thùc trong boat dóng khoa hoc ò nuóc ta, góp thém co

so khoa hoc cho viéc de xuàt nhùng chinh sàch dói vói nù tri thùc vi

muc tiéu 6ày manh còng nghiép hoà - hién dai hoà dàt nuóc

9 Két càu cùa Iuan vàn:

Luàn vàn dugc thè hién trong 96 trang, bao góm lòi mò dàu,

2 chuang, Két luàn va kién nghi, Danh muc tài liéu tham khào

CHl/ONG II

KÈT QUA NGHIÉN ClTU THlJC NGHIÉM

Trong su nghiép dói mói dàt nuóc, duói su lành dao cùa Dàng, bò mat cùa xà bòi Viét Nam dugc thay dói toàn dién:

Ve mat kinh té: Nhà nuóc chù truang phàt trién kinh té bang hoà,

mò róng co che thi truòng, khuyén khich phàt trién kinh tè nhiéu thành phàn, xoà bò co che bao càp, chuyén sang hach toàn kinh tè, sàp xép lai

tó chùc, san xuàt, khuyén khich va chù trong dàu tu, dua càc thành tuu khoa hoc, còng nghé tién tién vào san xuàt, kinh doanh, xày dung càc bó luàt dàt dai, luàt lao dóng, luàt dàu tu

Ve mat y té, giào due, vàn hoà: Nhà nuóc chù trong nàng cao chat

lugng giàng day, chat lugng phuc vu, giàm bót viéc trg càp mot so chi phi ve y té, giào due, vàn hoà, vàn dòng nhàn dàn cùng Nhà nuóc dóng góp cho càc phùc Igi còng còng, cho phép xà bòi hoà he thòng giào due, dào tao va y tè

Ve chmh tri xà hai: ma róng sinh boat dàn chù trong nuóc, xày

dung Nhà nuóc phàp quyén, bào ve quyén cóng dàn, nhiéu tó chùc mói cùa quàn chùng dugc thành làp, nhiéu hình thùc boat dóng vàn hoà, khoa hoc, xà bòi rat da dang cùa nhàn dàn dugc phàt trién

Ve doi ngogi: mò róng su giao luu quòc tè cà ve mat ngoai giao,

kinh tè, vàn hoà, khoa hoc, ky thuàt vói nhiéu nuóc trén thè giói, khuyén khich càc nhà tu bàn nuóc ngoài dàu tu vào Viét Nam, dua nén kinh tè

nuóc ta bòi nhàp vào nén kinh té thè giói, nhiéu tó chùc quòc tè co diéu kién thuàn Igi de hgp tàc vói càc tó chùc, co quan Viét Nam, thuc hién càc du àn tài trg, góp phàn vào su phàt trién kinh tè, vàn hoà, y tè, giào due va cài thién dòi song cùa nhàn dàn nuóc ta

Nhùng két qua dat dugc trén dà co tàc dóng sàu sàc dén càc tàng lóp dàn cu, càc bó phàn xà bòi, trong do co tàng lóp tri thùc Mot trong nhiìng bién dói quan trong dò là su truòng thành cùa dói ngù nù tri thùc Viét Nam, ho dà cùng vói càc càn bò khoa hoc nam co nhùng dóng góp

to lón trong viéc dua nhùng thành tuu khoa hoc tién tién vào qua trình cóng nghiép hoà, hién dai hoà dàt nuóc, day nhanh tàng truòng kinh tè

va tién bò xà hòi

! • Dàc trtfng xa hoi cùa dpi ngù nùr t r i thù'c

De dành già su truòng thành cùa dòi ngù nù tri thùc Viét Nam, chùng ta hày xem xét dén so lugng cùa dói ngù này Dòi ngù nù tri thùc

dà co su phàt trién dàng kè tu Cành mang Thàng Tàm dén nay, dà co bang tram ngàn nguòi boat dòng trong bau hèt càc llnh vuc, tu nghién cùu co bàn dèh nghién cùu ùng dung, tu khoa hoc tu nhién dèh khoa hoc

xà bòi- nhàn vàn Nhiéu chi co hoc vi tién si, giào su, nhiéu chi dà dat dugc càc giài thuang khoa hoc lón ò trong va ngoài nuóc Theo so liéu cùa Tóng cuc Thòng ké, nàm 1991, so nù càn bò khoa hoc - ky thuàt, ké

cà giàng day dai hoc là hon 290 ngàn nguòi trén tóng so 776 ngàn càn

bó khoa hoc- ky thuàt toàn quòc, chiém ty le 37%, mot ty le ma phu nù Viét Nam truóc Càch mang Thàng Tàm khòng thè uóc mo dugc Tuy nhién, so tri thùc nù phàn bó khòng déu ò càc ngành khoa hoc khàc nhau, thè hién ò bang sau day:

Bang 1: So càn bó khoa hoc - ky thuàt trén càc tinh vuc

CÀC NGÀNH KHOA HOC DUDC

DÀO TAO

Khoa hoc tu nhién

Khoa hoc cóng nghé va ky thuàt

30.498 151.472 72.240 48.937 373.628

116.115

SO CÀN BÒ KHOA HOC NLT (ngiròi) 4.642 46.420 42.649 11.605 184.114

290.130

TY LE NtJ/ TÓNG SO

(%)

3,5 30,8

60 23,7 49,2

37,3

Nhìn chung, so càn bò khoa hoc nù phàn lón tàp trung a càc thành phó lón va càc trung tàm kinh té- vàn hoà nhu Ha Nói, thành phó

Ho Chi Minh, Hai Phòng

Trình dò chuyén món ky thuàt cùa càc nhà khoa hoc nù là mot trong nhùng tiéu chi dành già khà nàng cùa ho dugc biéu hién bòi ty le càn bó co càc trình dò trén dai hoc qua càc bang:

Bang 2 So lugng va ty le hgc vi cùa nùgiói qua mot so nàm

Bang 3 So lugng va ty le hgc hàm cùa nùgiói qua mot so nàm

DÉN NÀM 1995

Tóng so'

(Nguon bang 1,2,3: theo so liéu cùa Kho luu trù, Vu To chùc càn bò,

Bó Khoa hoc Cóng nghé va Mói truòng),

Càc bang trén cho thày ty le nù tri thùc co trình dò chuyén món cao con thàp Vàn de dàt ra là: diéu gì dang càn trò su dóng góp khoa hoc cùa chi em? Co phài khà nàng cùa chi em thua kém so vói nam giói, hay càc tàn du cùa he tu tuong cu, càc chinh sàch, che do cùa Nhà nuóc, hoàc chinh bàn thàn chi em chua khàc phuc dugc khó khan tu bàn thàn

va già dình mình de dat dugc nhiéu thành tuu trong khoa hoc

Két qua qua cuóc khào sàt va nhùng so liéu tham khào tu càc nguón cho thày càc vàh de sau day:

LL Co càu trình dò chuyén mòn (hoc vi) cua dói ngu nù tri thùc:

Theo két qua khào sàt cho thày: 44,6% chi co trình do trén dai hoc, trong dò 1,4 % co hoc vi tién si, 37,2% co hoc vi phó tién si, 6,1% thac si, so con lai co trình dò dai hoc

Scfdol: Trình do chuyén món so nutrì thùc qua khào sàt

Dai hoc 55.3%

Tién sy 1.4%

Tliac sy 6.1%

Phó tién sy 37.2%

Ty le này gàn nhu bang nhau ò hai thành phó Ha Nói va thành phó

Ho Chi Minh, o ba linh vuc co khàc nhau chùt it: linh vuc giàng day co trình dò trén dai hoc cao nhàt 58,6%, linh vuc khoa hoc xà bòi co hoc vi trén dai hgc it nhàt 40,9% Càc chi khòng chi dugc dào tao chuyén mòn

o càc truòng dai hoc trong nuóc ma con ò cà nuóc ngoài Qua khào sàt cho thày két qua dào tao ò nuóc ngoài vói càc trình dò khàc nhau nhu sau: 37,4% chi em co trình do dai hoc, cao hoc 42,44%; phó tién si 62,6%; tién si 100% Day là thuàn Igi lón trong viéc àp dung càc thành tuu khoa hoc thè giói vào thuc tién Viét Nam Thém nùa, do dugc dào tao ò nuóc ngoài, càc chi khóng chi tiép thu tri thùc khoa hoc ma ho con dugc mot vón rat càn thiét de bò trg còng tàc khoa hoc cùa mình, do là ngoai ngù

Bang 4: So càn bó nùdugc dào tao à trình dò dgi hgc dén nàm 1995

Don vi tinh: % Tuoi dói

Trong nuóc

Ngoài nuóc

Tong so

Duói 36 87,0 13,0 16,1

36-40 66,2 33,8 24,8

41-45 49,5 50,5 32,5

46-50 64,4 35,6 15,7

trén 50 54,8 45,2 10,8

Tóng so' 62,6 37,4

100

;

So sành ve linh vuc dào tao ò bang 5 cho thà'y ty le nù trong llnh vuc khoa hoc xà hói duac dào tao a nuóc ngoài thà'p nhàt, chi co 20%

Trong kM dò llnh vuc khoa hoc tu nhién là 48,1% va llnh vuc giàng day dai hoc là 38,8%

Bang 5: Nguón dào tao nù tri thùc:

Don vi tmh: % NGUÓN DÀO TAO

Trong nuóc

Ngoài nuóc

KHTN 51.9 48.1

KHXH 80.0 20.0

GDDH 61.2 38.8

TÓNG SO 62.6 37.4

Viéc chi em ò linh vuc khoa hgc xà bòi it dugc dào tao ò nuóc ngoài sé han che phàn nào khà nàng cóng viéc, trình dò ngoai ngù, tiép thu càc phuong phàp hién dai trong nghién cùu xà bòi Càn phài luu y mot diéu là, so lugng chi em hgc dai hoc trong nuóc dén nay co hgc vi trén dai hgc thàp hon han càc chi dugc hgc ò nuóc ngoài, diéu này ngoài

ly do càc chi dugc di hgc nuóc ngoài là nhùng nguòi co qua trình hgc phó thòng khà hon, chi em con co nhiéu khó khan trong qua trình còng tàc Theo so liéu, co 59% chi em hgc nuóc ngoài ve dà co hgc vi trén dai hgc, trong khi dò co 36% chi em truóc kia hgc dai hgc trong nuóc hién

dà bào ve xong hgc vi trén dai hgc Diéu này cho thày viéc dua chi em

di bào ve hgc vi ò nuóc ngoài là càch dào tao tòt dòi vói dói ngù nù tri thùc

Mot thuc tè khàc là, de cho mot nù càn bó khoa hgc tu ngày hoc xong dai hgc deh khi bào ve xong luàn àn phó tién si phài màt mot thòi gian dai So liéu khào sàt cho thày tmng bình 14 nàm sau dai hgc ò trong nuóc chi em mói bào ve xong luàn àn phó tién si, nghia là lue dò nguòi phu nù khoàng 36-37 tuoi, con chi em dà hgc dai hoc ò nuóc ngoài chi màt khoàng 12 nàm de co hgc vi này

Mày nàm gàn day, ty le nù tri thùc dugc dào tao ò nuóc ngoài giàm mot càch rò rét, chi co 13% chi em duói 36 tuoi hgc dai hgc ò nuóc ngoài, so vói con sÓ trén 35% o nhùng dò tuoi truóc dò Néu chùng ta khòng co mot chinh sàch phù hgp de dào tao cho chi em, thì so lugng nù tri thùc co bang càp trén dai hgc co thè giàm xuòng

Mot vàn de nùa cho thày, so lugng nù tri thùc khóng ngùng phàt trién nhung so co trình do tmng bình chiém ty le cao So co trình dò hgc vàh cao chua nhiéu, so tài nàng con it Chùng tói co mot vài so sành nói lén diéu dò: nù giào vién trung hgc chiém 41,14% so vói tóng so, trong khi dò nù càn bó giàng day dai hgc chi chiém 31,4% (so liéu nàm 1990)

O 35 truòng dai hoc, so càn bó giàng day nù co hgc hàm, hgc vi thì ty le thàp hon nhiéu so vói nam giói: nù giào su 8%, phó giào su 1,31%, tién

sy 4,82%, phó tién sy 12% trén tóng so Co thè nói su phàt trién cùa dgi ngù nù tri thùc Viét Nam hién nay là theo biéu do hình thàp nhung chua

co dinh cao Phài chang tinh chat hình thàp này là két qua cùa chién lugc dào tao khòng nhàm vào dac thù giói tao nén Chùng ta déu biét, ò giai doan tu 20-22 tuoi trò xuòng, diéu kién hgc tàp cùa nam va nù co bàn nhu nhau Nhung tu 23 tuoi tra lén, nù gap nhiéu khó khan hon trong hgc tap, nàng cao trình dò, bòi vi ngoài boat dóng khoa hgc hg phài làm chùc nàng nguòi vg, nguòi me Giai doan tu 23-40 tuoi, phàn lón chi em o vào thòi ky sinh nò va chàm sóc con cài Gành nàng già dình làm nhiéu chi em phài tu bò mot phàn hoàc tu bò bàn khoa hgc Sau bang chuc nàm bàn biu vói còng viéc già dình, nhiéu chi em rat ngai vói cóng viéc dèn sàch Su màt dà qua làu này rat khó lày lai Vi vay, so

"thuòng thuòng bàc trung" ve hgc vàn thì dòng, con so co trình do cao ngày mot it [33, 9]

Viéc tiép thu thành tuu khoa hgc thè giói dói vói nguòi làm còng tàc nghién cùu là hèt sue càn thiét De nàng cao trình do chuyén mòn va giao luu vói thè giói, chi em dà tham già hgc ngoai ngù, tu boi duòng kién thùc ngoai ngù chuyén ngành de góp phàn hoàn thién nàng lue nghién cùu va dàp ùng nhu càu tiép xùc vói khoa hgc cùa thè giói Hién tai co 91,1% chi dugc khào sàt su dung dugc tièng Anh de dgc tài liéu chuyén mòn, tiép dèn là tièng Nga 72,6%, tièng Phàp 41,9% 71% chi

em tra lòi co su dung ngoai ngù thuòng xuyén Tuy nhién, mùc dò su dung co khàc nhau, chi co khoàng 38% càc nhà khoa hgc nù co thè giao dich dugc bang tièng Anh, chù yéu là càc chi co hgc vi trén dai hgc, dàc biét mot so it chi su dung thòng thao 3-4 ngoai ngù Càc chi chua co hgc

vi khà nàng su dung ngoai ngù co yéu hon

Bang 6: Trình do ngogi ngù cùa nutrì thùc:

Don vi tmh: %

TRÌNH DÒ

Khóng biét

Chi doc duac

Doc, vié't duac

Giao dich tòt

NGA

27.4 17.8 14.7 40.1

ANH

8.9 19.5 33.6 38.0

PHÀP

68.2 8.9 10.3 12.7

TRUNG

93.5 1.7 1.0 3.8

TAYBAN NHA

97.9 0.7

1.4

BÓDÀO NHA

98.6 0.3

1.0

1.2 Co càu tuoi dòi va tham nién còng tàc

a Tuoi dòi cua càc nhà khoa hoc nù

Chi bào dò tuoi cho thày vai trò cùa nhóm nù tri thùc trong co càu

xà bòi nghé nghiép Thuc tè qua khào sàt cho thày tuoi dòi cùa càc nhà khoa hoc nù nhu sau:

Sof de 2: Ca càu dò tuoi

Tu 46-50 16.6%

Tu 41-45 32.1%

Cóng cuóc còng nghiép hoà, hién dai hoà dòi hòi chùng ta phài quan tàm xày dung va phàt huy tòt lue lugng nghién cùu khoa hgc xà bòi va nhàn vàn, khoa hgc tu nhién va cóng nghé, két hgp co hiéu qua thành tuu cùa nhiéu bó mòn khoa hgc vào viéc giài quyét càc vàn de

dugc dàt ra Dàng ta khàng dinh khoa hgc va còng nghé, giào due va dào tao phài dugc xem là quòc sàch bang dàu, dac biét là khoa hgc xà bòi va nhàn vàn

Vói so liéu trén, néu chia khoàng tuoi duói thàp di, chùng ta sé thày

dò tuoi duói 30 chi chiém 8,5% va duói 25 chi chiém 0,6% Diéu này là mot lo ngai cho viéc tiép tue phàt trién dgi ngù nù tri thùc trong tuong lai Phài chang do mày nàm gàn day, càc co so khoa hgc khòng dugc tuyèn thém nhàn vién mói hay do càc sinh vién ra truòng khóng thich vào làm viéc trong càc co quan khoa hgc? Vàn de này khóng chi dién ra vói nù tri thùc ma là tình hình chung cho giói khoa hgc Hién tugng

"chày màu chat xàm" trong khoa hgc va cóng nghé, ké cà khoa hgc xà bòi va nhàn vàn tu càc co quan nghién cùu va trién khai cùa khu vuc Nhà nuóc sang càc khu vuc tu nhàn, hoàc làm viéc cho càc co quan dai dién quòc té, càc còng ty lién doanh vói nuóc ngoài co xu huóng ngày càng già tàng Trong khi dgi ngù càn bò co trình dò cao thì dà cao tuoi

ma thè he tre it nguòi thiét tha di vào con duòng nghién cùu khoa hgc va còng nghé, do dò, càn co nhùng bién phàp co hiéu qua khàc phuc tình trang trén de xày dung dói ngù càn bó khoa hoc Màt khàc, de dàp ùng yéu càu còng nghiép hoà, hién dai hoà dàt nuóc, dgi ngù tri thùc nù khóng chi là mot bò phàn trong toàn bó nguón lue con nguòi cùa xà bòi,

ma con góp phàn true tiép vào viéc nàng cao dàn tri, tao nguón nhàn lue cho nhiéu ngành khàc Nhung thuc tè, nguón nhàn lue cùa dgi ngù nù tri thùc co xu huóng giàm dàn theo càc nàm, diéu do khó bua ben cho viéc nàng cao vai trò cùa dgi ngù nù tri thùc tuong lai Vàn de này càn dugc xem xét trén bình dién chinh sàch chung cùa Nhà nuóc Chùng ta co thè thày diéu này qua ty le nù sinh vién càc truòng cao dàng va dai hoc qua càc nàm:

Sa do 3: Ty le nù sinh vién a tritòng cao dàng, dgi hgc mot so nàm hgc

[31,78-79]

40,20% 38.60%

G1985-1986

H 1986-1987 Q1993-1994

Néu tình trang này kéo dai trong vòng chuc nàm tói se gay ra su dùt doan dói ngù nù tri thùc nuóc ta, bòi cóng viéc giàng day dai hgc va nghién cùu khoa hgc khóng phài cu hgc xong dai hgc là co thè tién hành boat dóng co hiéu qua Sau tòt nghiép dai hgc, nguòi làm khoa hgc càn mot thòi gian tich luy kién thùc, hoc hòi kinh nghiém rói mói co thè làm viéc tòt hon Thòi gian này tuy khà nàng, co gang cùa tùng nguòi song cùng phài dàm nàm Do do, néu bay giò chùng ta khòng lua chgn bó sung cho dgi ngù nù tri thùc tré thì càc co quan khoa hgc sé bi già hoà, khó tiép thu dugc càc thành tuu tién tién Diéu này càng tàng thém nguy

co tut bau ve tri tue cùa dàn toc trong thòi dai càch mang khoa hgc còng nghé

b Thàm nién còng tàc cùa ÌU? tri thùc

Thàm nién còng tac là mot chi bào cho thày nàng lue nghé nghiép, khòng phài bàt ky nguòi nào mai vào còng tàc dà co thè bàt tay ngay dugc vào còng viec ma phài trai qua mot thòi gian thuc tap va thù

nghiém Thàm nién còng tàc tmng bình cùa chi em dugc diéu tra là 13,7 nàm Su phàn chia cu thè thàm nién còng tàc cùa hg theo khu vuc va linh vuc nhu sau:

Bang 7: Thàm nién cóng tàc cùa càn bó khoa hgc nù

Don vi tinh: % THÀM NIÉN

TP HO CHI MINH

23,4 30,8 38,3 7,5

KHTlJ NHIÈN

12,7 33,6 35,8 17,9

KHXÀ HÒI

24,4 27,9 30,2 17,4

GIÀNG DAYDH

17,6 22,1 33,8 26,5

SO liéu trén cùng phù hgp vói co càu tuoi dòi So di co su khàc nhau giùa hai dia phuong là do su phàt trién manh me he thòng khoa hgc, dào tao ò thành phó Ho Chi Minh ma so nù tri thùc tre tuoi dòi, it thàm nién còng tàc là cao hon ò Ha Nói Con su khàc nhau trong linh vuc thì nhu trén dà giài thich, khòi khoa hgc xà bòi va nhàn vàn co ty le nù tre cao hon khòi khoa hgc tu nhién va khòi càn bó giàng day dai hgc

So liéu diéu tra cho thày 68,4% dói ngù nù tri thùc là ve co quan tu ngày mói ra truòng; 25,7% là tu co quan khoa hgc này chuyén sang co quan khoa hgc khàc, chi co 5,9% là tu co quan khòng phài làm khoa hgc chuyén sang Viéc phàn tich chi bào thàm nién còng tàc cho thày trong mot so nàm gàn day so nù (cùng nhu nam) vào làm vice ò càc co quan khoa hgc rat it Trong 5 nàm trò lai day ty le nù xin vào làm viec a càc

co quan khoa hgc chi chiém 5% Hién tugng *'chày màu chat xàm" khòng chi co ò càc co quan khoa hgc, ma co ò cà càc doanh nghiép quòc doanh chuyén sang co quan lién doanh hoàc vàn phòng nuóc ngoài Càc

hgc sinh, sinh vién hgc giòi sau khi ra truòng co hgc thém bang ngoai ngu, vi tinh, thàm chi hgc thém mot bang dai hgc nùa de xin vào làm viéc tai càc co quan kinh doanh, san xuàt co thu nhàp cao ma khòng vào làm ò càc co quan khoa hgc, day là diéu dàng lo ngai cho dgi ngù khoa hgc ké càn sau này Bang sau cho biét nhùng nguòi co hgc vi trong nghién cùu chù yéu là nhùng nguòi vào làm trong co quan khoa hgc ngay tu khi tòt nghiép

Bang 8: Nguón càn bò cua càc co quan khoa hoc

Cao hoc

55,6 38,9 5,6

Dai hoc

69,8 21,4 8,8

Gong

68,4 25,7 5,9 Nhirng so liéu dàn dèh càc nhàn xét là:

1 Co dàu hiéu cùa su dùt doan trong co càu dgi ngù nù tri thùc Ty trgng so nù tri thùc tre chiém ty le rat thàp (duói 30 tuoi)

2 Ty le nù tri thùc dugc dào tao ò nuóc ngoài ngày mot it, néu chùng ta khòng co chinh sàch mò cùa tao thuàn Igi trong viéc trao dói khoa hgc sé khó tiép thu dugc nhùng thành tuu mói, diéu này làm han che su dóng góp cùa càc nhà khoa hgc nói chung va cùa nù tri thùc nói riéng

Nhùng vàh de trén càn dugc quan tàm va giài quyét bang nhùng chinh sàch dóng bò cùa Dàng va Nhà nuóc ve truóc màt cùng nhu làu dai de tàng cuòng cà ve so lugng va chat lugng cùa dgi ngù nù tri thùc

2 Thài d o doi vó^ cóng v i é c cùa nvt t r i thùic h i é n n a y

Nói dén co càu dgi ngù khoa hgc nói chung va tri thùc nù nói riéng, néu chùng ta chi nhìn nhàn dèh co càu trình dò chuyén món, co càu tuoi dòi, thàm nién còng tàc thòi là chua dù, chua thày hèt dugc càc vàh de dat ra

Mot trong nhùng vàn de lién quan dèn vai trò xà bòi cùa nhóm nù tri thùc là thài dò cùa hg dòi vói khoa hgc, vi thài dò là nén tàng ùng xù

xà hói cùa cà nhàn, là mot boat dóng tàm ly cùa cà nhàn bao hàm su ly giài va bién dói càc khuòn màu xà bòi qua kinh nghiém cùa cà nhàn Gurvich, nhà xà boi hgc nguòi Phàp gòc Nga, sinh nàm 1894, coi nhùng thài dò tàp thè là nhùng tàp hgp xà bòi co thè giài thich mot tàm ly, nhùng hành vi uà thich hoàc ghét bò, nhirng huóng hành vi va phàn ùng, nhiìng xu huóng bào dàm càc vai trò cu thè

2.1 Thài do dò! vói noi dung còng viec cùa nù tri thùc

Yéu tò quan trgng nhàt de mot nguòi co thè bang say vói còng viéc cùa mình là hg co bài long vói nói dung cóng viec dang làm hay khóng Trong hoat dòng khoa hgc diéu này rat quan trgng, vi chi co bài long, yéu thich còng viéc thì nguòi ta mói say me, hùng thù phàt huy sàng tao, dóng góp dugc nhiéu cho su nghiép khoa hgc Két qua diéu tra cho thày chi 54,5% nguòi dugc hòi càm thày bài long vói nói dung cóng viec cùa mình, chua thàt bài long là 40,4% , thàm chi con 5,1% là khóng bài long vói nói dung cóng viéc dang làm

Bang 9a: Thài do cua nutrì thùc dói vói cóng viéc theo lình vuc

KHXH 55,7 39,8 4,5

GDDH 62,9 32,9 4,3

Gòng 54,5 40,4 5,1

Bang 9b: Thài do cua nù trì thùc dói vói cóng viéc theo dia bàn va

HCM 56,9 37,6 5,5

Duói 36 62,5 33,3 4,2

36-40 47,2 47,2 5,6

41-45 53,7 41,1 5,3

46-50 57,1 34,7 8,2

trén 50 54,5 40,4 5,1

Qua hai bang trén, chùng ta thày ty le nguòi tam dugc bài long vói cóng viéc cùa mình là it khàc biét theo càc bién so dgc làp: dia phuong, linh vuc cóng tàc, tuoi dòi

2.2 Dành già cùa nù tri thùc ve nhùng yéu tó co lién quan dén cóng

viec cùa ho

Trong phàn này chùng tói tap trung vào phàn tich mot so yéu tó tinh thàn va vat chat co lién quan dèh hoat dòng cùa nù tri thùc:

+ Yéu to tinh thàn anh huong dén cóng viéc cua nù tri thùc dò là:

- Càch phàn cóng còng viéc trong co quan

- Mòi quan he giùa càn bó nam va nù trong co quan

- Quan he giùa càc nù tri thùc vói nhau

- Su quan tàm cùa lành dao vói càc nù tri thùc

- Viéc dành già thành qua lao dòng cùa nù tri thùc

+ Yéu tò vat chat lién quan dèh cóng viéc cùa nù tri thùc là:

- Diéu kién vat chat bào dàm cho cóng tàc khoa hgc

- Diéu kién nàng cao tay nghé, nàng cao chuyén mòn

- Tién luong thu nhàp

Càc yéu tò tinh thàn là nhiìng nhàn tò càn bàn tao nén mòi truòng

xà bòi trong co so làm viéc cùa nù tri thùc, Mòi truòng xà bòi thuàn Igi

sé thùc day su dóng góp cùa chi em hon nhiéu, ngoài ra nò con ành huòng dén long yéu ngành, yéu nghé, gàn bó vói su nghiép khoa hgc cùa chi em

Bang 10: So liéu chung cùa nutrì thùc ve nhùng yéu tòtinh thàn ành

huòng dén cóng viec:

Don vi tinh: % Thài do

Quan he nam va nù

33,6 46,6 19,8

Quan he giùa nù vói nhau 44,5 40,4 15,1

Su quan tàm cùa lành dao 21,9 54,5 23,6

Viéc dành già thành qua 15,4 57,9 26,7

Trong càc yéu tó tinh thàn, thày ràng quan he cùa nù tri thùc vói nhau dugc nhiéu nguòi bài long nhàt (44,5%), day là diéu dàng mùng,

no phàn ành tinh thàn doàn két, y thùc chù dóng xày dung mói quan he

tòt dep tai noi làm viéc cùa nhóm nù tri thùc Yéu tò tinh thàn dugc nhiéu nguòi tra lòd bài long tiép theo là quan he giùa dóng nghiép nam

va nù (33,6%) Ty le bài long thàp nhàt thuóc ve su dành già thành qua lao dóng cùa hg, ty le nguòi bài long thàp hon bàn so y kién khóng bài long (15,4% so vói 26,7%)

Hai yéu tò con lai là bài long vói su quan tàm cùa lành dao va càch phàn còng còng viéc chi dijfng lai con so xàp xi 20%, va cùng ty le dò là khóng bài long Nguyén nhàn này co thè xuàt phàt tu chó càn bó lành dao quàn ly chua thày hèt dàc diém lao dóng tri oc ò nù giói nén dành già nàng lue nghién cùu cùa chi em chua dùng mùc, ò mot so nguòi con hep hòi, co màc càm vói nhùng dièm yéu cùa phu nù, chua nhàn rò nàng lue sàng tao va két qua nghién cùu khoa hgc cùa dgi ngù nù tri thùc cho nén nhùng dinh kién vàn con tón tai Day là mot trong nhùng yéu tò tinh thàn ành huong quan trgng tói boat dóng khoa hgc cùa chi em, bòi càch phàn còng còng viéc, dành già cùa lành dao thè hién su còng bang va tin tuong dòi vói càn bó khoa hgc, dàc biét là dói vói càc nhà khoa hgc nù

Làm viéc trong co quan khoa hgc chi em rat càn dèn thài dò khuyén khich cùa càn bò quàn ly, lành dao va cùa ban bè dóng nghiép Chi co mot so it nù tri thùc thuóc dién dàu dàn co khà nàng dgc làp nghién cùu va huóng dàn càn bó mói vào nghé, con lai, so nù tri thùc tre rat càn su giùp do cùa dóng nghiép Day là vàh de càn suy nghi vói bàn thàn nù tri thùc va vói càn bó lành dao, quàn ly don vi Nguòi càn bg lành dao, quàn ly co quan khoa hgc rat càn su sàng suòt, tàn tàm, vò tu

va dành già thuòng phat nghiém minh Bòi thuòng phat là biéu hién thài

dò dành già cùa nguòi lành dao dói vói càn bó Va ngugc lai, thóng qua thuòng phat, càn bó khoa hgc cùng nhàn xét dugc nguòi lanh dao quàn

ly, càn bò lành dao quàn ly nghiém minh là nguòi còng bang trong su dành già xàu-tót, bay-dò dói vói càn bó mình phu tràch

Viéc xày dung bau khóng khi thoài mài, tinh thàn doàn két trong tàp thè càn bò nghién cùu vói nhau, giùa càn bò nghién cùu va càc nhàn vién khàc cùng rat quan trgng Nguòi nù tri thùc va nguòi làm cóng tàc hành chmh, tó chùc déu phài cùng vi tràch nhiém va cùng xày dung tình doàn két trong tàp thè lao dòng Vi vày, lành dao co quan nghién cùu khoa hgc sé là nguòi diéu chinh hành vi cùa càc bò phàn sao cho lue lugng cóng su, phuc vu nghién cùu là lue lugng dòng vién chù khóng phài là noi gay khó de cho nguòi nghién cùu khoa hgc, diéu dò co ành huòng nhiéu dèn chat lugng va hiéu qua còng viéc cùa nù tri thùc 0 bàt

cu dàu, chi em cùng rat càn su bó trg, hgp tàc cùa tàp thè nói chung va cùa nhiìng càn bó dàu dàn nói riéng de hoàn thành nhiém vu cùa mình Néu khòng manh dan giao viéc va khich le, chi em sé roi vào tình trang bang long va càm long vói thuc tai cùa mình, diéu này làm han che hiéu qua boat dóng khoa hgc cùa càn bò nù Nguòi lành dao quàn ly giòi phài biét dành già dùng nàng lue cùa mòi càn bò nghién cùu de giao nhiém

vu, nù tri thùc khi nhàn nhiém vu nghién cùu nghia là chinh thùc dugc mgi nguòi ghi nhàn vi tri, vai trò cùa chi em trong tàp thè khoa hgc, bòi vày viéc giao nhiém vu dùng vói khà nàng cùa chi em là hèt sue càn thiét, nò tiép thém cho chi em su tu tin, niém say me, chù dóng vói còng viéc, néu giao nhiém vu vugt qua khà nàng sé dàn dèn su bi quan, tu ti, con nhiém vu thàp hon khà nàng lai gay nén nhàm chàn, thièu tich cuc trong nghién cùu

Ben canh yéu tò tinh thàn, yéu tò vat chat nhu thu nhap, diéu kién vat chat, diéu kién nàng cao tay nghé cùng là nhùng yéu tò ành huòng dèn nói dung cóng viéc cùa nù tri thùc

Qua so liéu khào sàt thày ràng yéu tò vat chat bào dàm cho nguòi

nù tri thùc làm viéc co ty le nguòi bài long qua thàp

Bang 11: Thài do cùa nù trì thùc ve càc yéu tó vàt chat:

Tarn duoc

47,8 43,2 44,3 45,5

Khóng hai long

48,5 55,7 47,1 50,3

Diéu kién vàt chat

( % ) •

Hai long

5,2 1,1 4,3 3,8

Tarn dirgc

37,3 27,3 22,9 30,8

Khòng hai long

57,5 71,6 72,9 65,4

Diéu kién nàng cao trình do (%)

Hai long

12,7 3,4 22,9 12,3

Tarn duac

45,5 44,3 30,0 41,4

Klióng hai long

41,8 52,3 47,1 46,2

So do 4: Thài dò cùa nù tri thùc ve thu nhàp

So do 5: Thài dò cùa nù tri thùc ve diéu kién nàng cao trình dò

Khóng hai long 46.2%

Hai long 12.3%

ram duac 41.4%

Bang trén cho thày yéu tò diéu kién vàt chat phuc vu cho nghién

cùu dugc it nguòi bài long nhàt: 3,8% 'Trong càc ngành khoa hoc xà bòi va nhàn vàn nói chung, co so vàt chat- ky thuàt con nghèo nàn va lac