Tìn hiểu công tác biên tập xuất bản cuốn sách di sản văn hóa chăm của nhà xuất bản thế giới”

MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Việt Nam có một nền văn hóa phong phú và đa dạng trên tất cả các khía cạnh, văn hóa Việt Nam là nền văn hóa dân tộc thống nhất trên cơ sở đa dạng sắc thái văn hóa tộc người. Từ cái nôi của nền văn minh lúa nước ở Đồng bằng sông Hồng đến những sắc thái văn hóa của các dân tộc miền núi tại Tây Bắc và Đông Bắc; từ các vùng đất biên viễn của Việt Nam thời dựng nước ở Bắc Trung Bộ đến sự pha trộn với văn hóa Chăm Pa của người Chăm ở Nam Trung Bộ; từ những vùng đất mới ở Nam bộ với sự kết hợp văn hóa các tộc người Hoa, người Khmer đến sự đa dạng trong văn hóa tộc người ở Tây Nguyên. Những phong tục tập quán, những nét đẹp văn hóa riêng của mỗi dân tộc tạo nên nền văn hóa chung của cả cộng đồng Việt Nam. Việt Nam là quốc gia đa dân tộc bởi thế Việt Nam mang trong mình một nền văn hóa đa dạng, đầy màu sắc. Mỗi dân tộc là một phần máu thịt của Việt Nam, là một bộ phận không thể tách rời. Hiện nay Đảng và Nhà nước ta luôn có sự quan tâm sâu sắc tới đồng bào các dân tộc thiểu số, đã tăng cường việc đi sâu nghiên cứu bản sắc của mỗi dân tộc. Nhiều chính sách về đời sống, văn hóa, xã hội được thực hiện với mục tiêu không ngừng nâng cao đời sống về cả vật chất lẫn tinh thần cho đồng bào các dân tộc thiểu số, bảo tồn và phát huy nền văn hóa truyền thống của dân tộc. Song song với việc đầu tư, xây dựng và tu bổ các công trình văn hóa, khuyến khích đồng bào giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc mình thông qua việc duy trì các lễ hội truyền thống, các điệu múa, các làn điệu dân ca… Ngoài ra, Đảng và Nhà nước ta hàng năm còn thực hiện nhiều dự án để bảo tồn và phát triển các di sản văn hóa thông qua công tác tuyên truyền, phổ biến Luật Di sản văn hóa, nâng cao ý thức nhân dân trong việc bảo vệ, phát huy giá trị di sản văn hóa Việt Nam. Đặc biệt, Đảng và Nhà nước còn khuyến khích các đơn vị xuất bản chú ý đến việc sưu tầm, biên soạn và xuất bản các cuốn sách về dân tộc thiểu số ở nước ta. Khác với các đơn vị xuất bản khác, Nhà xuất bản Thế Giới có chức năng chính là tuyên truyền đối ngoại bằng sách báo ngoại văn cho nên các xuất bản phẩm của nhà xuất bản này không chỉ đáp ứng được nhu cầu tìm hiểu của bạn đọc trong nước mà còn góp phần mang nền văn hóa Việt Nam giới thiệu rộng rãi đến bạn đọc nước ngoài. Cuốn sách Di sản văn hóa Chăm nằm trong bộ sách Văn hóa Việt Nam của Nhà xuất bản Thế Giới. Những cuốn sách trong bộ sách này đa phần là sách song ngữ tiếng Việt tiếng nước ngoài và ngược lại. Nhà xuất bản Thế Giới đã liên tục xuất bản bộ sách này trong suốt 20 năm qua và vẫn tiếp tục duy trì xuất bản liên tục. Ngày một nhiều phát hiện về nền văn hóa Chăm khiến số người quan tâm đến di sản Chăm nhiều hơn, hiếu kì cũng có, nghiên cứu bài bản cũng có. Nói đến văn hóa Chăm là phải nói đến các đền tháp Chăm nằm rải rác suốt dải đất miền Trung từ Thừa Thiên Huế, Quảng Nam tới Bình Thuận và Tây Nguyên; các tác phẩm điêu khắc Chăm phản ánh tín ngưỡng, tôn giáo, con người Chăm… Như vậy, có thể nói cuốn sách Di sản văn hóa Chăm là một ghi chép chân thực và sinh động về cuộc sống muôn màu của đồng bào dân tộc Chăm ở Việt Nam. Sách tập hộ nhiều bức ảnh tư liệu quý giá và ấn tượng. Đó là công trình được xây dựng lên bằng tâm huyết của nhiều người với mong muốn đem đến cho bạn đọc một ấn phẩm có gía trị cao về mặt tinh thần. Cùng với việc yêu thích nghệ thuật nhiếp ảnh, cuốn sách ảnh Di sản văn hóa Chăm đã mang đến cho tôi niềm say mê. Tôi hy vọng rằng, qua tìm hiểu công tác biên tập xuất bản cuốn sách trên sẽ giúp tôi trau dồi thêm kĩ năng nghiệp vụ, rút ra những bài học kinh nghiệm thiết thực trong vấn đề nâng cao chất lượng biên tập sách ảnh. Đó chính là lí do tôi chọn đề tài “Tìn hiểu công tác biên tập xuất bản cuốn sách Di sản văn hóa Chăm của Nhà xuất bản Thế Giới” cho đề tài khóa luận của mình.

CHƯƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TÁC BIÊN TẬP - XUẤT BẢN SÁCH ẢNH VÀ CÔNG TÁC BIÊN TẬP SÁCH ẢNH CỦA NHÀ XUẤT BẢN THẾ GIỚI 6

1.1 Khái quát về sách ảnh 61.2 Khái quát về công tác biên tập - xuất bản sách ảnh của Nhà xuất bản ThếGiới 16

CHƯƠNG 2 CÔNG TÁC BIÊN TẬP - XUẤT BẢN CUỐN SÁCH “DI SẢN VĂN HÓA CHĂM” CỦA NHÀ XUẤT BẢN THẾ GIỚI 24

2.1 Giới thiệu về cuốn sách “Di sản văn hóa Chăm” 242.2 Công tác biên tập - xuất bản cuốn sách “Di sản văn hóa Chăm” 27

CHƯƠNG 3 ĐÁNH GIÁ CHUNG VỀ CÔNG TÁC BIÊN TẬP - XUẤT BẢN CUỐN SÁCH “DI SẢN VĂN HOA CHĂM” VÀ ĐỀ XUẤT Ý KIẾN NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG BIÊN TẬP XUẤT BẢN SÁCH ẢNH CỦA NHÀ XUẤT BẢN THẾ GIỚI 56

3.1 Đánh giá chung về công tác biên tập - xuất bản cuốn sách Di sản văn hóaChăm của Nhà xuất bản Thế Giới 563.2 Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác biên tập -xuất bản sách ảnh của Nhà xuất bản Thế Giới 61

KẾT LUẬN 68 TÀI LIỆU THAM KHẢO 69

(2006 - 2010) 21

Bảng 2.2: Tỉ lệ ảnh được chọn sử dụng trong sách Di sản văn hóa Chăm 37

Bảng 2.3: Các lỗi phiên âm ngôn ngữ Chăm - Latinh tồn tại trong bản thảo 45

Ảnh 2.1: Ảnh gốc được sử dụng trong bản thảo 39

Ảnh 2.2: Ảnh được biên tập viên thay thế 39

Ảnh 2.3: Ảnh nhấn được căng to và đặt ở vị trí bắt mắt 42

Ảnh 2.4: Vị trí câu chú thích (đặt trong ảnh) 54

Ảnh 2.5: Xác lập kỷ lục cuốn sách ảnh Di sản văn hóa Chăm được thực hiện bằng nhiều thứ tiếng nhất 60

Ảnh 2.6: Các giải thưởng của cuốn Di sản văn hóa Chăm do Hội Xuất bản Việt Nam trao tặng 61

Sơ đồ 2.1: Vị trí trình bày ảnh trên trang sách 49

Sơ đồ 2.2: Vị trí đặt ảnh trên trang sách 50

Sơ đồ 2.3: Góc độ đặt ảnh thiết kế 50

MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Việt Nam có một nền văn hóa phong phú và đa dạng trên tất cả các khíacạnh, văn hóa Việt Nam là nền văn hóa dân tộc thống nhất trên cơ sở đa dạngsắc thái văn hóa tộc người Từ cái nôi của nền văn minh lúa nước ở Đồngbằng sông Hồng đến những sắc thái văn hóa của các dân tộc miền núi tại TâyBắc và Đông Bắc; từ các vùng đất biên viễn của Việt Nam thời dựng nước ởBắc Trung Bộ đến sự pha trộn với văn hóa Chăm Pa của người Chăm ở NamTrung Bộ; từ những vùng đất mới ở Nam bộ với sự kết hợp văn hóa các tộcngười Hoa, người Khmer đến sự đa dạng trong văn hóa tộc người ở TâyNguyên Những phong tục tập quán, những nét đẹp văn hóa riêng của mỗi dântộc tạo nên nền văn hóa chung của cả cộng đồng Việt Nam

Việt Nam là quốc gia đa dân tộc bởi thế Việt Nam mang trong mìnhmột nền văn hóa đa dạng, đầy màu sắc Mỗi dân tộc là một phần máu thịt củaViệt Nam, là một bộ phận không thể tách rời Hiện nay Đảng và Nhà nước taluôn có sự quan tâm sâu sắc tới đồng bào các dân tộc thiểu số, đã tăng cườngviệc đi sâu nghiên cứu bản sắc của mỗi dân tộc Nhiều chính sách về đờisống, văn hóa, xã hội được thực hiện với mục tiêu không ngừng nâng cao đờisống về cả vật chất lẫn tinh thần cho đồng bào các dân tộc thiểu số, bảo tồn vàphát huy nền văn hóa truyền thống của dân tộc

Song song với việc đầu tư, xây dựng và tu bổ các công trình văn hóa,khuyến khích đồng bào giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc mình thông quaviệc duy trì các lễ hội truyền thống, các điệu múa, các làn điệu dân ca…Ngoài ra, Đảng và Nhà nước ta hàng năm còn thực hiện nhiều dự án để bảotồn và phát triển các di sản văn hóa thông qua công tác tuyên truyền, phổ biếnLuật Di sản văn hóa, nâng cao ý thức nhân dân trong việc bảo vệ, phát huy

giá trị di sản văn hóa Việt Nam Đặc biệt, Đảng và Nhà nước còn khuyếnkhích các đơn vị xuất bản chú ý đến việc sưu tầm, biên soạn và xuất bản cáccuốn sách về dân tộc thiểu số ở nước ta.

Khác với các đơn vị xuất bản khác, Nhà xuất bản Thế Giới có chứcnăng chính là tuyên truyền đối ngoại bằng sách báo ngoại văn cho nên cácxuất bản phẩm của nhà xuất bản này không chỉ đáp ứng được nhu cầu tìmhiểu của bạn đọc trong nước mà còn góp phần mang nền văn hóa Việt Nam

giới thiệu rộng rãi đến bạn đọc nước ngoài Cuốn sách Di sản văn hóa Chăm nằm trong bộ sách Văn hóa Việt Nam của Nhà xuất bản Thế Giới Những

cuốn sách trong bộ sách này đa phần là sách song ngữ tiếng Việt - tiếng nướcngoài và ngược lại Nhà xuất bản Thế Giới đã liên tục xuất bản bộ sách nàytrong suốt 20 năm qua và vẫn tiếp tục duy trì xuất bản liên tục

Ngày một nhiều phát hiện về nền văn hóa Chăm khiến số người quantâm đến di sản Chăm nhiều hơn, hiếu kì cũng có, nghiên cứu bài bản cũng có.Nói đến văn hóa Chăm là phải nói đến các đền tháp Chăm nằm rải rác suốt dảiđất miền Trung từ Thừa Thiên - Huế, Quảng Nam tới Bình Thuận và TâyNguyên; các tác phẩm điêu khắc Chăm phản ánh tín ngưỡng, tôn giáo, con

người Chăm… Như vậy, có thể nói cuốn sách Di sản văn hóa Chăm là một ghi

chép chân thực và sinh động về cuộc sống muôn màu của đồng bào dân tộcChăm ở Việt Nam Sách tập hộ nhiều bức ảnh tư liệu quý giá và ấn tượng Đó

là công trình được xây dựng lên bằng tâm huyết của nhiều người với mongmuốn đem đến cho bạn đọc một ấn phẩm có gía trị cao về mặt tinh thần

Cùng với việc yêu thích nghệ thuật nhiếp ảnh, cuốn sách ảnh Di sản văn hóa Chăm đã mang đến cho tôi niềm say mê Tôi hy vọng rằng, qua tìm

hiểu công tác biên tập - xuất bản cuốn sách trên sẽ giúp tôi trau dồi thêm kĩnăng nghiệp vụ, rút ra những bài học kinh nghiệm thiết thực trong vấn đềnâng cao chất lượng biên tập sách ảnh Đó chính là lí do tôi chọn đề tài “Tìn

hiểu công tác biên tập - xuất bản cuốn sách Di sản văn hóa Chăm của Nhà

xuất bản Thế Giới” cho đề tài khóa luận của mình

2 Tình hình nghiên cứu

Hiện nay, sách ảnh có sức hút rất lớn đối với bạn đọc Vấn đề biêntập - xuất bản sách ảnh đã và đang thu hút rất nhiều đơn vị xuất bản Tuynhiên, số ấn phẩm sách ảnh nhiều nhưng những ấn phẩm về dân tộc thiểu số,

di sản văn hóa Việt Nam… lại rất hiếm Các sách, bào, bài nghiên cứu vềđồng bào Chăm cũng xuất hiện rất nhiều, có thể kể đến một vài tác phẩm sau:

- Nguyễn Văn Kự, Ngô Văn Doanh, Andrew Harly, 2005, Du khảo văn hóa Chăm - Peregrinations into Chăm Culture - Pérégrinations

Culturellesau Chămpa, NXB Thế Giới

- William Noseworthy, 2014, Nghiên cứu văn hóa Chăm - Cham Cultural Studies, NXB Tri thức

- Phan Xuân Biên, Phan An, Phan Văn Dốp, 1991, Văn hóa Chăm,

NXB Khoa học xã hội

- Sayaka, 2010, Văn hóa Chăm: Nghiên cứu và phê bình, NXB Phụ nữ

- Hồ Xuân Tịnh, 1998, Di tích Chăm ở Quảng Nam, NHX Đà Nẵng

- Ngô Văn Doanh, 1994, Văn hóa Chăm Pa, NXB Văn hóa thông tin

- Hoàng Minh Tường, 2014, Dấu ấn Chăm trên đất Thanh Hóa, NXB

Văn hóa dân tộc

- Lưu Trần Tiêu, Ngô Văn Doanh, Nguyễn Quốc Hùng, 2000, Giữ gìn những kiệt tác kiến trúc trong nền văn hóa Chăm, NXB Văn hóa dân tộc

Những cuốn sách nêu trên đều là những tác phẩm tiêu biểu nghiên cứu

về tín ngưỡng, phong tục, đời sống của đồng bào Chăm nhưng đây chỉ lànhững cuốn sách nghiên cứu thông thường ít có hình ảnh minh họa và khó có

thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu tìm hiều của độc giả Cuốn sách Di sản văn hóa Chăm do Nhà xuất bản Thế Giới phát hành năm 2007 là cuốn sách ảnh đầu tiên

cung cấp cho độc giả nguồn tư liệu ảnh quý giá về đồng bào Chăm ở Việt Nam.Cuốn sách không chỉ mang tới cho bạn đọc trong và ngoài nước hình ảnh khắchọa chân thực nhất về đồng bào Chăm mà còn giúp họ có được một cái nhìnmới mẻ về sách ảnh cũng như sự phát triển của sách ảnh ở Việt Nam.

Tính đến nay, đã có nhiều đề tài khóa luận nghiên cứu về tình hìnhxuất bản sách ảnh của nhiều đơn vị xuất bản.Tuy nhiên, chưa có đề tài nào tậptrung nghiên cứu về mảng sách ảnh song ngữ, đa ngữ của Nhà xuất bản ThếGiới Do tính đặc thù trong công tác biên tập - biên dịch sách của Nhà xuấtbản mà có thể khẳng định ràng đề tài khoa luận không bị trùng lặp với các đềtài trước đó, là một hướng mới để nghiên cứu

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Từ những bài học trong việc tìm hiểu, mua bản quyền, dịch, biên tậpcuốn sách ảnh này của Nhà xuất bản Thế Giới, khóa luận sẽ đưa ra cái nhìntoàn diện hơn về thực tế hoạt động đồng thời đánh giá, phân tích những điểmmạnh, điểm yếu, những thành công, hạn chế của Nhà xuất bản Từ đó đề ragiải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả công tác biên tập - xuất bản sáchảnh của Nhà xuất bản Thế Giới trong thời gian tới

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Khái quát về sách ảnh, tình hình xuất bản sách ảnh của Nhà xuất bảnThế Giới

- Tìm hiểu công tác biên tập cuốn sách ảnh Di sản văn hóa Chăm

- Rút ra một số bài học và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng caochất lượng mảng sách ảnh tại Nhà xuất bản Thế Giới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Quy trình biên tập - xuất bản cuốn sách Di sản văn hóa Chăm của tác

giả Nguyễn Văn Kự tại Nhà xuất bản Thế Giới

4.2 Phạm vi nghiên cứu

Lí thuyết về sách ảnh và thực tế qui trình biên tập - xuất bản cuốn

sách Di sản văn hóa Chăm tại Nhà xuất bản Thế Giới.

5 Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận sử dụng các phương pháp nghiên cứu như: Đọc tài liệu,tra cứu, thống kê, so sánh, liệt kê, thu thập tài liệu, phân tích, tổng hợp, đánhgiá tài liệu

6 Kết cấu khóa luận

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lụcminh họa, phần nội dung chính của khóa luận gồm 3 chương:

Chương 1: Khái quát về công tác biên tập - cuất bản sách ảnh vàcông tác biên tập - xuất bản sách ảnh của Nhà xuất bản Thế Giới

Chương 2: Công tác biên tập - xuất bản cuốn sách Di sản văn hóa Chăm của Nhà xuất bản Thế Giới

Chương 3: Đánh giá chung về công tác biên tập - xuất bản cuốn sách

Di sản văn hóa Chăm và đề xuất ý kiến nâng cao chất lượng biên tập - xuất

bản sách ảnh của Nhà xuất bản Thế Giới

NHÀ XUẤT BẢN THẾ GIỚI

1.1 Khái quát về sách ảnh

1.1.1 Khái niệm về sách ảnh và xuất bản sách ảnh

1.1.1.1 Khái niệm và phân loại sách ảnh

Sách ảnh, theo cuốn “Từ điển Tiếng Việt” của Nhà xuất bản Khoa học

xã hội (1998): “Sách ảnh là loại sách thể hiện nội dung thông tin bằng ảnh,bên cạnh phần ảnh còn có phần chữ được viết một cách ngắn gọn, súc tíchphục vụ cho chủ đề đưa ra, bố cục sách được sắp xếp thep một trật tự nhấtđịnh”

Theo Wikipedia: Sách ảnh là loại sách trong đó hình ảnh đóng gópđáng kể cho toàn bộ nội dung cuốn sách Mọi hình ảnh chứa đựng trong đóđều có liên quan đến nội dung cuốn sách

Như vậy, có thể thấy rằng, điểm quan trọng nhất để nhận biết sách ảnhvới các loại sách khác là ở số lượng ảnh Số ảnh sử dụng trong sách ảnh nhiềuhơn và chiếm phần lớn dung lượng mỗi trang sách, phần chữ bị thu hẹp lại vàchiếm vị trí ít hơn so với phần ảnh

Sách ảnh khá phong phú và đa dạng về đề tài Căn cứ vào loại hình,người ta chia sách ảnh ra làm hai loại: sách ảnh nghệ thuật và sách ảnh báochí Và ở bất cứ loại hình nào, sách ảnh cũng mang đến cho độc giả cái nhìntrực diện, chân thực nhất về hiện thực cuộc sống khách quan, giúp độc gỉa cócách tiếp cận mới về thế giới quan mà họ muốn tìm hiểu

Bởi Nhà xuất bản Thế Giới có nhiệm vụ chủ yếu là làm đối ngoại bằngsách báo ngoại văn, các ấn phẩm của nhà xuất bản chủ yếu là sách dịch

ngược, sách song ngữ (Việt - Anh, Việt - Pháp), sách đa ngữ cho nên biên tậpviên sẽ phải chú ý đến các đặc điểm của sách ảnh để có thể truyền đạt được ý

đồ của tác giả một cách chính xác nhất Bên cạnh đó, việc hiểu được đặc điểmcủa loại sách này giúp cho biên dịch viên của nhà xuất bản linh hoạt trongphong cách dịch bởi đặc trưng riêng của mỗi tác giả cũng như ảnh hưởng vănhóa của ngoại ngữ Biên dịch viên phải đảm bảo kết hợp linh hoạt giữa yêucầu của từng loại sách, đảm bảo ba yếu tố “tín, đạt, nhã” mà vẫn thể hiệnđược phong cách của sách ảnh

1.1.1.2 Sự ra đời của sách ảnh

Nguồn ảnh dồi dào và đa dạng đã tạo điều kiện cho sự ra đời của loạisách mang tính nghệ thuật cao - sách ảnh Do vậy mà sự ra đời của sách ảnh

có liên quan mật thiết đến nền nhiếp ảnh

Ngày 07/01/1839 được coi là ngày ra đời của nhiếp ảnh thế giới Có thểnói rằng quá trình ra đời bức ảnh là một quá trình dài phát minh, lao động,sáng tạo của các nhà sáng chế Nhiếp ảnh ra đời, được vận dụng vào rất nhiềulĩnh vực của đời sống xã hội như hội họa, điêu khắc, nghiên cứu khoa học…Tuy nhiên, riêng lĩnh vực thông tin, phải đến hàng chục năm sau con ngườimới chính thức sử dụng các bức ảnh trên báo chí Ảnh báo chí phản ánh thôngtin nhanh và chân thực hơn rất nhiều so với chữ viết Trên thế giới, việc xuấtbản các loại sách, báo, tạp chí ảnh phát triển ồ ath Trong những năm gần đây,sách ảnh được xuất bản với số lượng ngày một nhiều, có nhiều nhà xuất bảnchỉ chuyên xuất bản loại sách này Đến tận bây giờ vẫn chưa có một tài liệunào khẳng định chắc chắn về thời điểm bắt đầu của thể loại sách ảnh, nhưngqua nghiên cứu, chúng ta có thể thấy sự phát triển của thể loại sách ảnh gắnvới sự phát triển của nhiếp ảnh và sự ra đời của các tờ báo, tạp chí ảnh Bướcsang thế kỉ XXI, nhiếp ảnh đã có những bước tiến khổng lồ nhờ công nghệ kĩthuật số Thay vì phải mang theo hàng tấn thiết bị cồng kềnh thì hiện nay, mọi

nhiếp ảnh gia đều có thể thỏa sức sáng tạo ngay tại nơi diễn ra sự kiện màkhông cần phải liệt kê những khoản phí tổn về phim hay thời gian hiện hìnhtrên giấy ảnh Chính ảnh kĩ thuật số đã mang lại cho nhiếp ảnh phong cách tự

do mới Người ta không chỉ giới thiệu ảnh đẹp, ảnh mới mà còn quan tâm đếncác vấn đề lí luận, nghiệp vụ, phương pháp sáng tác, kinh nghiệm sáng tác.Thế giới quan tâm và khai thác mọi đề tài về sách ảnh từ ẩm thực, thời trang,trang điểm, đến giải trí, âm nhạc cũng như tất cả các khái cạnh khác trong đờisống Đặc biệt là loại sách ảnh nghệ thuật về hình ảnh các vùng miền ở cácđịa phương, các đất nước trên thế giới đã và đang thu hút đông đảo độc giả

Ở Việt Nam, đến tận năm 1953, sau khi Chủ tịch Hồ Chí Minh kí sắc lệnh

số 147/SL chính thức thành lập doanh nghiệp chiếu bóng và chụp ảnh Việt Nam,thì điện ảnh và nhiếp ảnh mới manh nha xuất hiện và có bước chuyển mình ởnước ta Những năm gần đây, trong nền cơ chế thị trường, nhiều nhiếp ảnh giabằng tâm huyết, nỗ lực, nguồn vốn của mình đã tự cho xuất bản, in và phát hànhnhiều tập sách ảnh của cá nhân, làm phong phú thế giới hình ảnh dưới ống kínhcủa tác giả: “Chim rừng Việt Nam”, nhiếp ảnh gia Lê Thị Hoài Phương, NXBKim Đồng; Ăn vặt Sài Gòn, Chu Thị Hồng Anh, nhiếp ảnh gia Trần Việt Đức;sách ảnh đồng tính “Yêu là yêu”, Maika Elan…

Đến năm 2000, thị phần sách ảnh trong nước vẫn còn bỏ ngỏ Các nhàxuất bản tham gia làm sách ảnh rất ít Những nhà xuất bản đầu tiên xuất bảnsách ảnh là Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin (Đại tướng Tổng tư lệnh VõNguyên Giáp…), Nhà xuất bản Trẻ (Họ đã sống như thế…), Nhà xuất bảnVăn nghệ (Mê Kông ký sự- phim và ảnh, Phạm Khắc…), Nhà xuất bản Thôngtấn (Hình ảnh 54 dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh…), đặc biệt Nhà xuất bảnThế Giới hiện nay là nhà xuất bản cho in và phát hành nhiều sách thuộc thểloại sách ảnh nhất và chủ yếu là sách song ngữ Tiêu biểu như các cuốn sách

về văn hóa Việt Nam: Đình Việt Nam, Kiến trúc cổ Hội An, Hội họa ViệtNam từ 1005 - 1945, 250 quốc gia và vùng lãnh thổ…

Sách ảnh tuy có sự phát triển mạnh mẽ hơn so với nhiều năm trước nhưngvẫn chiếm tỉ lễ nhỏ hơn so với sách chữ truyền thống Nguyên do là làm sáchảnh giá thành cao nên đa phần các nhà xuất bản chưa mạnh dạn thực hiện Sáchảnh hiện nay được đặt hàng bởi các cơ quan, đoàn thể, cá nhân, trở thành một xuhướng mới đang lan truyền mạnh mẽ và dân trở nên phổ biến Ngoài ra, sách ảnhchủ yếu vẫn là do Nhà nước đặt hàng các nhà xuất bản làm.

Có thể thấy nền nhiếp ảnh Việt Nam ra đời khá muộn só với thế giới,sách ảnh cũng vậy Nền nhiếp ảnh phát triển ngày càng mạnh mẽ, đến nay đãdần trưởng thành và là công cụ đắc lực phục vụ cuộc sống Nghệ thuật nhiếpảnh Việt Nam đã trở thành một nghệ thuật có vị trí xứng đáng trong văn hóaViệt Nam Chính nó đã tạo ra nguồn ảnh dồi dào phục vụ cho công tác xuấtbản sách, báo truyền thống nói chung và sách ảnh nói riêng

1.1.2 Đặc điểm của sách ảnh

1.1.2.1 Kênh hình là chủ yếu

Để có được một cuốn sách ảnh hoàn chỉnh, ngoài vai trò của biên tập viênNhà xuất bản, không thể không nhắn tới đội ngũ các phóng viên - nghệ sĩ nhiếpảnh Họ là những người cống hiến những tác phẩm của mình để tạo nên giá trịcho một ấn phẩm sách ảnh Hàng trăm, hàng nghìn bức ảnh được sưu tầm bằngnhiều cách khác nhau, có thể là ảnh tư liệu của các đơn vị; ảnh của từng các nhânphóng viên, nhiếp ảnh gia chụp và trực tiếp gửi về đơn vị xuất bản

Ấn tượng đầu tiên của của người đọc khi tiếp xúc với một cuốn sáchảnh đó là ảnh Hầu như trang nào cũng có và lấp đầy cả trang sách Sự khéoléo của biên tập viên cùng những người minh họa sách đã tạo nên phongcách đa dạng trong sách ảnh mà vẫn thể hiện được đầy đủ ý đồ nghệ thuậtcủa tác giả

Thông thường, phần chữ trong sách ảnh rất ít, chỉ chiếm một phần rấtnhỏ, bởi tất cả những thông tin được truyền đến bạn đọc đều thông qua các

bức ảnh Hình ảnh là phần chính yếu nhất trong một cuốn sách ảnh, do vậyhình ảnh phải phán ánh đúng thực trạng của hiện thực, các mối liên hệ của đốitượng, sự kiện thông qua các lát cắt tiêu biểu, chân thực, sinh động, diễn ratrong một khoảng thời gian và không gian xác định Nhờ vào những hình ảnh

đó mà người xem dù không trực tiếp chứng kiến sự vật, hiện tượng nhưng vẫn

có thể dễ dàng nhận biết được đối tượng theo đúng với nội dung mà hình ảnhthông báo trong tác phẩm

Kênh hình (ảnh) và kênh chữ (phần bài viết hoặc chú thích) là hai phầnquan trọng không thể tách rời nhau trong một cuốn sách ảnh Hình ảnh làmnhiệm vụ cung cấp thông tin chính, thông tin cơ bản Còn bài viết và chúthích làm nhiệm vụ gọi tên người, tên sự vật, sự việc tránh gây hiểu lầm,nhầm lẫn Mặt khác, kênh chữ bổ sung thêm thông tin mà hình ảnh khôngtruyền đạt hết được Ngôn ngữ viết còn có nhiệm vụ giải thích, bình luận mốiliên hệ ảnh - ảnh; ảnh - lời; tạo mối liên hệ chặt chẽ trong tác phẩm, giúpngười xem hiểu đúng hơn về sự kiện, sự việc được phản ánh trong tác phẩm

Hình ảnh đôi khi không thể biểu đạt được mọi thông tin, ý đồ nghệthuật mà tác giả muốn truyền đạt Phần chữ viết cũng thế, độc giả không thểhình dung ra hết những gì nó thể hiện nếu chỉ thông qua việc đọc, họ chỉ cóthể cảm nhận đầy đủ và chính xác nhất khi kết hợp cả phần hình và phần chữ.Người đọc phải vừa cảm nhận bằng mắt qua những sự thật khách quan sinhđộng thể hiện qua từng thước ảnh; lại vừa cảm nhận bằng tất cả những suynghĩ của mình qua từng câu chữ Chỉ như thế mới thấy được cái hay, cái đẹpcủa từng bức ảnh, từng bài viết, cái thú vị của từng trang sách

1.1.2.2 Tác động trực quan, mang tính truyền cảm trực tiếp

Ảnh bao giờ cũng tác động trực tiếp qua con mắt của người xem Ảnh

là một loại hình thông tin đặc biệt sinh động, dễ hiểu và gây ấn tượng mạnhđối với độc giả So với chữ viết, hình ảnh tiếp cận với người xem nhanh hơn

và được lưu lại lâu hơn trong trí nhớ của họ qua hình ảnh trực quan bởi đểhiểu được chữ viết, trước hết là phải đọc, rồi suy ngẫm từ đó mới đưa đếnviệc hình thành nên những nhận thức mới, những nhận xét hay đánh giá củariêng mỗi cá nhân.

Mọi thông tin đều tác động trực tiếp tới con người qua hai giác quanquan trọng nhất là thị giác và thính giác Thị giác là giác quan tiếp nhận thôngtin lớn, khoảng 83% thông tin con người thu thập được là qua giác quan này,chỉ 11% điều chúng ta nhận thức được hàng ngày là qua thính giác, còn lại làcác giác quan khác

Sách ảnh thông tin bằng hình ảnh Trong số thông tin mà con người tiếpnhận, ngoài những thông tin được truyền tải bằng chữ viết thì dung lượng lớnthông tin được truyền tải bằng hình ảnh Sách ảnh là thể loại tốt nhất để đápứng nhu cầu về thị giác của độc giả Nhìn lại những cuốn sách truyền thống,chữ viết nhiều và hình ảnh chỉ là điểm xuyết, đa phần là ảnh vẽ Người đọcmuốn hiểu hết nội dụng buộc phải dựa vào kênh chữ Đọc nhiều, mắt chúng taphải hoạt động thường xuyên và liên tục hơn, hiệu quả đọc vì thế sẽ kém đirất nhiều do cảm giác mệt mỏi, chán nản

Thông tin trong sách ảnh hấp dẫn bạn đọc bởi có thể tiếp cận với thôngtin qua hình ảnh trực quan, sinh động Độc giả nhờ vậy cũng có thể cảm nhậnđược không gian và thời gian diễn ra sự kiện Hơn nữa, cảm xúc từ các khuônhình , tùy mức độ nông hay sâu của nhiếp ảnh gia se dẫn dắt độc giả đi đếnchứng kiến bản chất cốt lõi của sự việc, hiện tượng Thông tin từ những bứcảnh do đó luôn tạo nên những bất ngờ cũng như sự thích thú trong quá trinhtiếp nhận của bạn đọc

Sức hấp dẫn của sách ảnh còn được thể hiện qua những thông tin mang

ý nghĩa xã hội cao, chứa đựng tính thời sự Các bức ảnh đem đến cho ngườixem cái nhìn mới lạ về những khía cạnh tưởng chừng như rất quen thuộc

trong đời sống Điều này sẽ trở nên có ý nghĩa hơn khi những hình ảnh kíchthích trí tưởng tượng của người đọc đến mức buộc họ phải suy nghĩ đếnnhững vấn đề có trong từng thước ảnh.

1.1.2.3 Sách ảnh mang tính chất của một loại hình nghệ thuật

Sách ảnh cung cấp cho người đọc những tấm ảnh đẹp, nhiều giá trịmang tính chất của một loại hình nghệ thuật Dưới con mắt của một con ngườiluôn tìm kiếm cái đẹp, cái mới, thì mỗi người nghệ sĩ luôn hướng mình đi đếnmọi miền đất nước, nhập vào mọi cuộc hành trình để khám phá, tìm tòi, pháthiện cái mới Nghệ thuật đích tựhc bao giờ cũng cần sự sáng tạo và sự sángtạo ấy phải tạo nên gía trị cho tác phẩm nghệ thuật Nhiếp ảnh cũng như vậy,mọi nhiếp ảnh gia để có được những bức ảnh đắt giá, trước hết người đó phải

là người yêu thích sự trải nghiệm, có cái nhìn sâu sắc và toàn diện, khám pháđược mọi mặt cuộc sống con người, biết đánh giá những giá trị cuộc sống,truyền tải được nhu cầu thông tin cho độc giả

Cái nhìn cá nhân và nghệ thuật đích thực phát sinh từ đó Mỗi phongcách nghệ thuật đánh dấu một dấu ấn cá nhan riêng của từng nghệ sĩ và mỗitác phẩm ảnh đều mang một phong cách riêng biệt với một góc nhìn riêng,cách cảm nhận, truyền tải riêng Một bức ảnh phải có trong đó những chi tiết

“đắt” để vừa làm nên giá trị nghệ thuật của bức ảnh, vừa phản ánh đượcnhững vấn đề cấp bách của xã hội

Sách ảnh hội tụ những bức ảnh nghệ thuật, các bức ảnh được sắp xếp,trình bày trên từng trang sách, có sự cân đối, hài hòa giữa hình và chữ Ngườiđọc tìm đến sách ảnh cũng giống như tìm hiểu một loại hình nghệ thuật Việcsưu tầm bằng cách đi chụp lại các bức ảnh, điều đó cần đến khả năng tư duynghệ thuật Ảnh đẹp, không chỉ đơn thuần là ảnh có chất lượng, sắc nét màảnh đó phải được chụp bằng con mắt tinh anh của người nghệ sĩ nhiếp ảnh

Từ chọn bối cảnh, bố cục, ánh sáng, nhân vật, đường nét, độ tương phản…cho

đến việc chờ đến khoảnh khắc, thời cơ bấm máy đều rất quan trọng, quyếtđịnh “số phận” của một bức ảnh.

Việc trình bày, minh họa ảnh trong sách cũng là một nghệ thuật Nhữngbức ảnh, tự thân chúng đã là những sáng tạo nghệ thuật của người nghệ sĩ, khisưu tầm, biên soạn các biên tập viên, mĩ thuật viên lại đưa chúng vào những

vị trí thích hợp trong cuốn sách

1.1.2.4 Ngôn ngữ biểu hiện là hình ảnh

“Mối quan hệ giữa hệ thống kí hiệu chữ viết và hệ thống kí hiệu hìnhảnh được coi là mối quan hệ giữa hệ thống kí hiệu ngôn ngữ và hệ thống kíhiệu không ngôn ngữ Hai cấp bậc của sự hiểu biết là cấp khái niệm (lời nói)

và cấp trực quan (hình ảnh) luôn luôn có mối quan hệ nhất định với nhau, có

sự tác động qua lại lẫn nhau, cùng cho phép ta hiểu chính xác bức ảnh, nângcao giá trị bức ảnh bằng cách cụ thể hóa một dữ kiện” (Tiến sĩ VeastaZachejeva) Lời nói (có thể là chú thích ảnh) kèm theo bức ảnh sẽ làm chobức ảnh được tôn lên, tăng thêm sức biểu hiện cho bức ảnh

Hình ảnh mang đến cho người xem những thông điệp, đưa thông tincần truyền tải Với các bức ảnh khác nhau thể hiện những thông điệp khácnhau Trong sách ảnh, ngoài hệ thống ngôn ngữ và chữ viết, một ngôn ngữkhác không kém phần quan trọng là hình ảnh - ngôn ngữ không lời Các bứcảnh trình bày theo từng phần, chương, mục, trình bày thoe thời gian, khônggian, đề tài, chủ đề… từng bức ảnh diễn đạt một nội dung khác nhua, bổ sungcho nhau, tạo thành một sự kết hợp hài hòa giữa thông tin phần chữ và thôngtin phần ảnh

Chất liệu chính của sách ảnh là hình ảnh Sách ảnh truyền thông tinđến bạn đọc chủ yếu qua kênh hình, còn ngôn ngữ văn tự chỉ là để giảithích, làm rõ hơn hình ảnh hoặc chỉ có tính chất chỉ dẫn về nguồn gốc vàbối cảnh, được sử dụng một cách ngắn gọn Ngôn ngữ của từng bức ảnh chỉ

có thể cảm nhận được bằng giác quan thị giác của người xem Hình ảnhtrong sách ảnh trung thực, ghi lại hiện thực cuộc sống một cách kháchquan, chân thực như nó vốn có Người chụp không hề sáng tác hoặc ghépảnh theo ý chủ quan của mình.

Sách ảnh là sách cho đại chúng, ngôn ngữ bằng hình ảnh ai cũng có thểtiếp nhận được, không phân biệt trình độ, lứa tuổi Chỉ cần quan sắt bằng mắt,người đọc dù là bất cứ ai, đều có thể hiểu được điều mà bức ảnh truyền tải.Màu sắc, đường nét, nhân vật… xuất hiện trong bức ảnh, mà dưới con mắtcủa mỗi độc giả, bức ảnh có thể có những cách cảm nhận rất khác nhau Cùngbiểu hiện một sự vật, hiện tượng nhưng với goc chụp khác nhau sẽ cho ra đờinhững bức ảnh khác nhau, cũng như thế, cùng một bức ảnh nhưng thông tinnhận được đối với mỗi người là khác nhau

1.1.3 Vai trò của sách ảnh

1.1.3.1 Cung cấp và truyền bá thông tin

Sách ảnh đáp ứng được mọi nhu cầu về thông tin: chính xác, nhạy bén.Đọc sách ảnh vừa nắm bát được nội dung một cách nhanh chóng, người đọcvừa tiết kiệm được thời gian Thông tin trong sách ảnh đa dạng, phong phú,mang nhiều tri thức, giúp người đọc nhận thức được bản chất, quy luật vậnđộng và phát triển của tự nhiên, xã hội và tư duy So với các phương tiênhthông tin khác thì sách ảnh có độ tin cậy cao hơn bởi nội dung thông tin cósức thuyết phục và giá trị sâu sắc

1.1.3.2 Sách ảnh có ý nghĩa giáo dục cao

Trên thực tế, phương thức giáo dục bằng ngôn ngữ hình ảnh mang lạihiệu quả cao hơn Nó tác động vào nhận thức con người, nuôi dưỡng, hoànthiện và phát triển nhân cách, hướng con người sống lành mạnh tiến đến

“chân - thiện - mĩ” Ngoài việc nâng cao nhận thức, sách ảnh còn tác độngtrực tiếp vào tâm lí, tình cảm con người thông qua hình ảnh cụ thể, các hình

tượng nghệ thuật, những hình mẫu con người, lối sống đạo đức, các lí tưởng,tình cảm, thẩm mĩ để khích lệ con người vươn tới những giá trị tốt đẹp.

1.1.3.3 Đáp ứng nhu cầu thầm mĩ

Đối với sách ảnh, giá trị thẩm mĩ được đánh giá cao trong mỗi bức ảnhbởi thông tin chứa đựng trong đó Một cuốn sách đẹp không chỉ đẹp trong nộidung mà hình thức của nó cũng phải hài hòa, hợp lí Người đọc phải cảmnhận, rung động được trước cái đẹp của từng thước ảnh, phải tận hưởng đượcnghệ thuật trong thiết kế, trình bày, minh họa ảnh thì cuốn sách mới có thểđáp ứng trọn vẹn nhu cầu thẩm mĩ của con người

1.1.3.4 Phản ánh hiện thực

Do khả năng ghi lại chi tiết và tỉ mỉ những gì máy ảnh ghi nhận từ thực

tế nên nhiếp ảnh có thể phản ảnh hiện thực một cách chân thực nhất Sách rađời để ghi nhận mọi biến động của cuộc sống hiện tại, điều đó sẽ giúp cho thểloại này tiếp cận gần hơn với các mặt của hiện thực đời sống xã hội, cung cấpcho độc giả gốc rễ của thế giới khách quan mà con người muốn tìm hiểu,khám phá

1.1.3.5 Bảo tồn giá trị văn hóa và giao lưu quốc tế

Bản thân sách ảnh là một sản phẩm văn hóa, nó có vai trò trong việcbảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa của dân tộc Sách ảnh lưu giữ lại cácsáng tác nghệ thuật và khoa học kĩ thuật nhằm gìn giữ những giá trị đó cho xãhội và lưu truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác

Nhờ có sách ảnh mà các thế hệ trước, biết đến các phong tục tập quán,

lễ hội, biết đến lịch sử của dân tộc mình, biết về những thắng cảnh đẹp trênmọi miền đất nước… từ đó thế hệ trẻ hiểu và có ý thức gìn giữ, bảo vệ và pháthuy những giá trị truyền thống tốt đẹp của văn hóa dân tộc; kế thừa nó trongcuộc sống hiện đại

Hội nhập và giao lưu văn hóa là một quy luật tất yếu, cần có của mỗidân tộc hiện nay Sách ảnh không những là công cụ đắc lực để đưa những

thông tin của các quốc gia trên thế giới đến với Việt Nam mà còn là phươngtiện để mang những giá trị truyền thống, bản sắc văn hóa dân tộc giới thiệuvới cộng đồng quốc tế góp phần làm phong phú thêm đời sống văn hóa nhânloại và tăng cường vị thế của dân tộc trên trường quốc tế.

1.1.3.6 Sách ảnh phục vụ cho công tác tư tưởng của Đảng ta

Sách ảnh có vai trò trong giáo dục, truyền bá tư tưởng của Đảng Làcông cụ phục vụ đắc lực cho công tác tuyên truyền, cổ động Sách ảnh còn tácđộng là chuyển biến nhận thức, tình cảm để định hướng xã hội theo mục tiêu

cụ thể của giai cấp Nội dung trong sách ảnh phải phù hợp với đường lối, mụctiêu, lí tưởng của Đảng; không có tư tưởng phản động; góp phần xây dựngĐảng, xây dựng đất nước, giúp quần chúng nhận thức rõ nhiệm vụ chính trịcủa mình

1.2 Khái quát về công tác biên tập - xuất bản sách ảnh của Nhà xuất bản Thế Giới

1.2.1 Giới thiệu về Nhà xuất bản Thế Giới

1.2.1.1 Chức năng nhiệm vụ và phương thức hoạt động của Nhà xuất bản Thế Giới

Chức năng, nhiệm vụ

Theo Quyết định số 2006/QĐ-VH ngày 15/11/1991 và 790/QĐ ngày22/6/1993 của Bộ trưởng Bộ Văn hóa - Thông tin - Thể thao và Du lịch, Nhàxuất bản Thế Giới là một Nhà xuất bản tổng hợp và là một doanh nghiệp đặcthù hạng 1; nhiệm vụ chủ yếu là làm tuyên truyền đối ngoại bằng sách báongoại văn:

- Sách ra 9 thứ tiếng đủ các loại đề tài bao quát toàn bộ đời sống xãhội Việt Nam xưa và nay

- Hai tập chí: Nghiên cứu Việt Nam ra hai ngữ Anh và Pháp và mộtnguyệt san Cửa sổ văn hóa Việt Nam ra bằng tiếng Anh

Đối tượng phục vụ: người nước ngoài (bao gồm: nhà văn, nhà báo,sinh viên, giáo sư, doanh nhân, chính khách và khách du lịch các loại); ngườiViệt Nam làm ăn, cư trú ở nước ngoài và một bộ phận độc gỉa trong nước (cóchọn lọc)

Phương thức hoạt động

- Xuất phát từ đặc thù của công việc, để phù hợp với cơ chế thị trường

và khuyến khích người lao động làm việc và sáng tạo găn liền với số lượng,chất lượng sản phẩm và kết quả lao động của mình, trọng dụng người tài vàngười có tâm huyết với sự nghiệp tuyên truyền đối ngoại, Nhà xuất bản thựchiện nguyên tắc trả lương theo kết quả lao động

- Khoán sản phẩm và định mức lao động với những công việc có thểcân, đo, đong, đếm được Phương thức này áp dụng với các khâu trong dâychuyền sản xuất của Nhà xuất bản là: biên tập, biên dịch, in ấn, phát hành, chếbản và dữ liệu thông tin (dựa trên cơ sở của định mức lao động và đơn giátheo sự điều tiết của thị trường)

- Quản lí hành chính sự nghiệp ở các bộ phận hành chính - quản trị vàtài chính - kế hoạch

1.2.1.2 Tổ chức bộ máy của Nhà xuất bản Thế Giới

Nhà xuất bản Thế Giới có các bộ phận sau:

- Ban Giám đốc

- Ban Biên tập sách

- Ban Biên tập tạp chí

- Ban Biên dịch tiếng Anh

- Ban Biên dịch tiếng Pháp và các ngữ thuộc hệ Latinh khác

- Ban Biên dịch tiếng Trung Quốc và các ngữ không thuộc hệLatinh khác

- Phòng Ứng dụng công nghệ thông tin

- Phòng Tài chính - Kế hoạch

- Phòng Hành chính - Quản trị

- Phòng Tiếp thị và Phát hành

- Xưởng in

- Trung tâm Dịch thuật và Tư vấn văn hóa du lịch

- Tổ Tư liệu - Thư viện

- Chi nhánh tại Tp Hồ Chí Minh

1.2.2 Đặc trưng trong công tác biên tập - xuất bản sách ảnh của Nhà xuất bản Thế Giới

Đặc trưng trong công tác biên tập - xuất bản sách ảnh của Nhà xuất bảnThế Giới được thể hiện qua chức năng, nhiệm vụ của bộ phận biên tập và biêndịch trong nhà xuất bản

1.2.2.1 Ban Biên tập sách

Tại Nhà xuất bản Thế Giới, biên tập viên chia ra thành ba ngạch: biêntập viên, biên tập viên chính và biên tập viên cao cấp Trong đó, trách nhiệmcủa mỗi ngạch là khác nhau:

Trong ngạch biên tập viên được chia làm hai ngạch nhỏ như sau: phụbiên tập và biên tập viên Phụ biên tập trong Nhà xuất bản chưa được thamgia công việc biên tập bản thảo mà chỉ làm những việc thu thập tư liệu, chạycộng tác viên giúp các biên tập viên cao cấp, đọc bông bài, đánh máy bản

thảo Còn biên tập viên được trực tiếp làm bản thảo theo hướng dẫn của lãnhđạo hoặc của biên tập viên cao cấp.

Từ biên tập viên chính trở lên phải làm những bản thảo khó và phức tạphơn; khuyến khích viết và dịch sách, báo

Biên tập viên cao cấp có trách nhiệm giám định bản thảo trước khi đưabiên tập viên các cấp tiến hành biên tập (sau khi giám định phải có nhận xét,đánh giá và kiến nghị cụ thể trình Tổng biên tập quyết định) và buộc phải viếtsách và bài nghiên cứu cho hai tập chí của Nhà xuất bản

- Đề xuất đề tài và tìm bản thảo

- Xây dựng đề cương hoặc phương án biên tập

- Tìm cộng tác viên

- Tổ chức viết

- Biên tập bản thảo, bao gồm sửa chữa, cắt xén, bổ sung, chú thích, nêunhững ý kiên cần thiết về tên sách, khổ sách sự kiến, viết lời Nhà xuất bản,lời giời thiệu, ảnh minh họa (nếu có) và bìa

- Tổ chức đánh máy, đọc bông tiếng Việt, hoặc phối hợp với bộ phận biêndịch đánh máy, đọc bông ngoại ngữ khi cần thiết

- Ngoài công việc biên tập bản thảo (kể cả bản thảo song ngữ), các biên tậpviên còn tham gia giám định bản thảo, đọc so bản dịch, dịch, duyệt lần cuốicùng để đưa dịch hoặc đưa in

- Thực hiện các chính sách với cộng tác viên (tiền nhuận bút, biếu sách…)

- Mỗi biên tập viên một năm phải đề xuất được 3 đề tài được chấp nhận vàđưa vào sản xuất

- Viết lời giới thiệu quảng cáo xuất bản phẩm cho tiếp thị và phát hành

- Làm hồ sơ tư liệu theo chuyên môn được phân công

1.2.2.2 Ban Biên dịch sách

Giống như biên tập viên, biên dịch viên trong Nhà xuất bản Thế Giớicũng được chia thành ba ngạch: biên dịch viên, biên dịch viên chính và biêndịch viên cao cấp

Biên dịch là bộ phận tổ chức chuyển ngữ các bản thảo do Ban Biên tậpgiao theo kế hoạch xuất bản của cơ quan (gồm cả dịch ngược và dịch xuôi) vàlàm theo định mức hoặc khoán Nhiệm vụ của bộ phận biên dịch là:

- Tổ chức mạng lưới cộng tác viên các ngữ để dịch Làm việc với các dịchgiả về đơn giá nhuận bút dịch, thời hạn giao bản thảo và cùng họ nắm đốitượng ngữ được dịch,

- Đọc so bản dịch, có ghi chú những chỗ, những phần dịch chưa đúng haychưa chính xác để làm việc tiếp với dịch giả hoặc trao đổi với người hiệuđính (chuyên gia nước ngoài và các chuyên gia Việt Nam giỏi ngữ) Tổchức hoặc tự đánh máy, sửa lỗi bông trên máy, đọc lại các bông (tiếng nướcngoài được ba lần bông là: bông 1, bông 2 và bông can) Sau khi hoàn tấtcác phần việc nói trên (người nào đánh máy thì người đó có bốn phạn sửalỗi trên bông 1 và bông ; còn bông để ra can thuộc về bộ phận biên tập viên

kĩ thuật), biên dịch viên giao cho người phụ trách duyệt lần cuối cùng trướckhi đưa in (xem lướt tên đề mục, cách trình bày…)

- Hiệu chỉnh bản dịch xuôi, mi sách dễ

- Duyệt lại bản dịch sau khi chuyên gia đã hiệu đính

- Đọc giám định bản dịch hoặc sách để in hoặc tái bản

- Hiệu đính bản dịch

- Thực hiện chính sách với các cộng tác viên

- Làm fiche

Khác với các đơn vị xuất bản khác, công tác dịch thuật của Nhà xuấtbản Thế Giới được thực hiện với chính đội ngũ biên dịch viên công tác tại nhàxuất bản chứ không phải thông qua hợp đồng dịch thuật từ một đơn vị trunggian Ban Biên tập sách và Ban Biên dịch sách tồn tại song song và hỗ trợnhau trong công việc Vì Nhà xuất bản Thế Giới có nhiệm vụ chủ yếu là làmcông tác tuyên truyền đối ngoại bằng sách báo ngoại văn nên những cuốnsách của nhà xuất bản hoặc là sách dịch ngược hoặc là sách song ngữ tiếngViệt - tiếng nước ngoài Sách bao quát toàn bộ đời sống văn hóa xã hội ViệtNam từ xưa đến nay và được ra đủ 9 thứ tiếng (tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếngTây Ban Nha…) do vậy biên tập viên phải có trình độ ngôn ngữ nhất định để

hỗ trợ biên dịch viên trong công tác biên tập bản thảo

Nhà xuất bản Thế Giới đã có hơn 20 năm trong công tác làm sách báongoại văn, các kênh phát hành sách của Nhà xuất bản cũng đa dạng hơn cácnhà xuất bản khác trong khu vực Kênh quảng bá sách của nhà xuất bảnkhông chỉ qua nhà sách nhà xuất bản, các công ty phát hành, hội chợ, triểnlãm sách mà còn được thực hiện qua đại sứ quán Việt Nam hay trung tâm vănhóa Việt Nam, các tổ chức phi chính phủ, tổ chức Hội Hữu nghị Ngoài ra,xuất bản phẩm của Nhà xuất bản còn được đông đảo người Việt ở nước ngoài,

du học sinh, khách du lịch đặc biệt ủng hộ Do có nhiều kênh phát hành sáchnên lượng sách xuất khẩu ra nước ngoài lớn nhất ở Việt Nam (Bảng 2.1)

Bảng 2.1: Số liệu xuất khẩu sách ra nước ngoài của

Nhà xuất bản Thế Giới (2006 - 2010)

Năm Số lượng (bản) Thành tiền (đồng)

1.2.3 Tình hình xuất bản sách ảnh của Nhà xuất bản Thế Giới

Nhà xuất bản Thế Giới là doanh nghiệp đặc thù hạng I với nhiệm vụchủ yếu là làm tuyên truyền đối ngoại bằng sách báo ngoại văn Hầu hết các

ấn phẩm của nhà xuất bản đều được thực hiện dưới dạng song ngữ tiếng Việt tiếng nước ngoài (Anh, Pháp, Tây Ban Nha, Nga…) và ngược lại Sách ảnhcũng không ngoại lệ, Những ấn phẩm sách ảnh do Nhà xuất bản Thế Giớiphát hành ra nhiều thứ tiếng đủ các loại đề tài bao quát toàn bộ đời sống xãhội Việt Nam xưa và nay Tính đến thời điểm hiện nay, nhà xuất bản đã cho ragần 300 đầu sách, trung bình mỗi năm xuất bản được 15 đầu sách Trong suốt

-20 năm vừa qua, bộ sách về đề tài văn hóa Việt Nam vẫn được duy trì xuấtbản liên tục cho đến nay

Sách ảnh được trình bày đẹp, ấn tượng, hài hòa giữa phần nội dungthông tin bằng chữ và phần hình ảnh Kích cỡ khổ sách, chất liệu in mỗi cuốnsách cũng có sự đa dạng, có cuốn mỏng, cuốn dày, hình vuông hay hình chữnhật… bìa in cũng có khác nhau cả về thiết kế trình bày và chất liệu

Hình thức khai thác đề tài sách ảnh từ hai nguồn chủ yếu:

- Sách do nhà nước, cơ quan, tổ chức, đoàn thể, các địa phương đặt hàng

- Sách do nhà xuất bản tự nghiên cứu thị trường để tìm chọn và xâydựng đề tài Trong đó, các đề tài chính về sách ảnh của Nhà xuất bản Thế Giớilà:

+ Mảng đề tài về chân dung các chính khách, các nhân vật lớn, các

cuốn như: Hồ Chí Minh - Một cuộc hành trình, Tư tưởng Hồ Chí Minh và con đường cách mạng Việt Nam, Đại tướng Võ Nguyên Giáp…

+ Mảng đề tài thứ hai thường được sách ảnh tiếp cận là sách giới thiệuhình ảnh dân tộc và non nước Việt Nam, những sinh hoạt văn hóa tinh thầncủa dân tộc nhằm mục đích phục vụ du lịch, quảng bá hình ảnh đất nước, con

người Việt Nam, các cuốn sách: Wandering Through Vietnamese Culture, Hoan Kiem Lake, Secrets of Hoi An - Vietnam’s Historic Port, Hà Nội ngàn năm văn hiến…

+ Mảng đề tài phản ánh tình hình văn hóa - xã hội, các sự kiện chính trị

nổi bật, có thể kể tới các cuốn như: 50 years of Vietnamese Diplomacy (1945

- 1995), 75 years of the Communist Party of Vietnam (1930 - 2005), A Selection of Recent Legislation in Vietnam…

+ Mảng đề tài về văn học và nghệ thuật giới thiệu các tác phẩm tiêu

biểu của nền văn hóa Việt Nam từ xưa đến nay, các cuốn sách: Kiến trúc truyền thống Việt Nam, Truyện Kiều (Kieu - Sách tiếng Anh), 12 Comtemporary Artist odd Vietnam, Arts of Vietnam 1009 - 1945…

Trong những năm gần đây, xuất bản sách ảnh có xu hướng tăng lên,năm 2010 là 17 cuốn, chiếm 5,4% tổng số sách xuất bản, đến năm 2014 là

28 cuốn, chiếm 8,3% Trong đó, sách do nhà nước đặt hàng có 4 cuốn sách

về chính khách và 2 cuốn sách về các dân tộc thiểu số

CHƯƠNG 2 CÔNG TÁC BIÊN TẬP - XUẤT BẢN CUỐN SÁCH “DI SẢN

VĂN HÓA CHĂM” CỦA NHÀ XUẤT BẢN THẾ GIỚI

2.1 Giới thiệu về cuốn sách “Di sản văn hóa Chăm”

Từ lâu đã có những cuốn sách, những công trình nghiên cứu giá trịcung cấp nhiều thông tin, tư liệu quí giá về đời sống văn hóa, sinh hoạt, tínngưỡng… của đồng bào Chăm, tuy nhiên những tài liệu này chủ yếu bằng chữviết, nếu có ảnh hoặc tranh vẽ kèm theo cũng chỉ ở dạng minh họa, chắc chắnchưa thể làm hài lòng bạn đọc - nhất là bạn đọc phổ thông Để nhận biết rõràng hình ảnh thực và vô cùng phong phú của đồng bào người Chăm ở ViệtNam đã ra đời với mong muốn đáp ứng nguyện vọng tìm hiểu, tra cứu củanhiều người trong hàng chục năm qua

Cuốn sách Di sản văn hóa Chăm song ngữ Anh Việt được in lần đầu

vào năm 2007, đến nay đã được tái bản 3 lần vào năm 2008, 2012 và 2014.Đặc biệt, ở lần in thứ 3 năm 2012, ngoài một số chỉnh lý, bổ sung về nộidung và hình thức, điểm nổi bật của lần tái bản này là sự xuất hiện các bảndịch tiếng Chăm cổ, Chăm Latin và tiếng Pháp bên cạnh tiếng Anh và tiếngViệt đã được xác lập kỉ lục là cuốn sách thực hiện bằng nhiều thứ tiếng nhất.Cuốn sách dày 168 trang với 175 bức ảnh, bản vẽ, bản đồ , đặc biệt trong

đó có một số bản vẽ của các nhà khảo cổ học Pháp, giới thiệu khái quát cácđền tháp Chăm còn lại nằm rải rác suốt dải đất miền Trung từ Thừa Thiên -Huế, Quảng Nam tới Bình Thuận và Tây Nguyên Tiếp đó là những tácphẩm điêu khắc Chăm tuyệt vời có niên đại từ thế kỷ II đền thế kỷ XVIđược thể hiện sinh động với những chủ đề về tín ngưỡng, tôn giáo, conngười, động vật, hoa lá Một phần cuốn sách giới thiệu đời sống, hoạt độngkinh tế, sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng, vui chơi giải trí, cuộc sống hiện tạicủa người Chăm trong cả nước…

Cuốn sách là công trình sưu tầm, chọn lọc và nghiên cứu công phu củatác giả và đội ngũ biên tập viên, cộng tác viên của Nhà xuất bản Thế Giới.Với hơn 130 bức ảnh được rút ra từ kho tư liệu khổng lồ trên 7.000 tấm ảnhchắt chiu ba mươi năm từ các chuyến hành hương vất vả đến các vùng có thápChăm, cổ vật Chăm và con người Chăm, tác giả đã cho người đọc những nétđại cương nhất về "Chăm" Từ những nét đẹp tháp Chăm kỳ vĩ trên đồi caovùng ven biển đến tận rừng núi Tây Nguyên, một chút hoang sơ như tạc dấu

ấn bản sắc văn hóa trên nền trời xanh Tác giả Nguyễn Văn Kự là người hoạtđộng lâu năm trong ngành khảo cổ học, lại vừa là nhiếp ảnh gia, nên góc nhìn

di sản Chăm có cái nhìn sâu lắng của quá khứ lại có vẻ đẹp của góc độ ánhsáng Nhiều bức ảnh chụp phim đen trắng mang tính tư liệu cao lần đầu đượccông bố từ làng gốm Bàu Trúc trước thời Đổi mới, cảnh cày ruộng bằng trâuđôi đến nụ cười và ánh mắt lung linh của bà mẹ Chăm 88 tuổi ở một làng AnGiang Lướt nhanh 168 trang, người đọc như lãng du vào một thiên niên kỷtháp và tượng Chăm, được tác giả sắp xếp và bố cục chặt chẽ, lớp lang, chothấy một nền văn minh nổi tiếng một thời, có sinh thành và phát triển, gópphần làm giàu cho bản sắc văn hóa Việt Nam

Cuốn sách Di sản văn hóa Chăm dày 168 trang chia làm ba phần Phần

đầu là giới thiệu Phần thứ hai đưa bạn đọc đến thăm các khu tháp Chăm cổcòn lại nằm rải rác suốt dải đất miền Trung từ Thừa Thiên Huế, Quảng Namtới Bình Thuận, Tây Nguyên, có niên đại từ thế kỷ VII tới XVI như tháp MyKhánh (Thừa Thiên Huế), Khu Đền - Tháp My Sơn, khu đền Phật giáo ĐồngDương và nhiều tháp Chăm khác ở Quảng Nam, tháp Bà Nhà Trang (KhánhHòa), tháp Đồ Bàn (Bình Định) Bên cạnh đó còn có các bức ảnh tái hiệnnhững tác phẩm điêu khắc Chăm có niên đại từ thế kỷ II tới thế kỷ XVI đượcthể hiện sinh động với những chủ đề về tín ngưỡng, tôn giáo, con người, độngvật, hoa lá… Phần ba của cuốn sách có tên "Người Chăm ở Việt Nam", giới

thiệu đời sống, cách làm ăn, sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của đồng bàoChăm Bà Ni và Chăm Bà La Môn ở Nam Trung Bộ - chủ yếu hai tỉnh NinhThuận và Bình Thuận, một số ở Bình Định, Phú Yên - và người Chăm Islam ởTây Nam Bộ Sách bao gồm cả phần chữ và hình ảnh được in trên chất liệugiấy bóng, dày và đẹp

Không phải ngẫu nhiên mà gần đây có một số phát hiện mới về di sảnChăm Suốt hai năm 2011-2012, các nhà khảo cổ Nhật Bản, Việt Nam cùngkéo về nghiên cứu mảnh đất Phong Lệ, huyện Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng Từphát hiện ngẫu nhiên của người dân, một nền tháp thuộc loại lớn nhất đã tìmthấy nơi đây Cùng với dấu tích chân tháp là các hố đất thiêng, hiện vẫn còn làđiều bí ẩn Mới đây nữa, khi khai quật khu đền tháp My Sơn nổi tiếng, các nhàkhảo cổ lại tìm được một My Sơn còn cổ hơn những tháp My Sơn hiện cònđang thấy My Sơn trong lòng đất này có thể là nguồn cội của những tháp MySơn lộ thiên Nơi đây lại mới tìm được một tượng Linga, mà trên đó chạm nổihình tượng thần Siva Đó không phải là Linga thông thường nữa mà đã thuộcdạng hiếm, tượng Mukhalinga Lại một bí ẩn nữa đòi hỏi đánh giá thêm các giátrị lịch sử đền đài ở ngay khu di tích mang tầm di sản thế giới này Ngày mộtnhiều phát hiện nền văn hóa Chăm trong lòng đất, khiến số người quan tâm đến

di sản Chăm nhiều hơn, hiếu kỳ cũng có, cần nghiên cứu bài bản hơn cũng có.Phần lớn những người muốn bước vào thế giới "Chăm" cần có một cuốn cẩmnang mà không gì đắc dụng hơn là cuốn Di sản Văn hóa Chăm

Như một cuốn sách hay về du lịch để giúp du khách có được cái nhìnkhái quát hơn về vùng đất My Sơn, sách Di sản văn hóa Chăm còn có khánhiều bức ảnh và các lời giới thiệu khái quát về vị trí, niên đại hệ thống thápnơi đây, nơi mà các tháp Chăm thuộc loại sớm nhất Tháp cũng được nhà khảo

cổ nổi tiếng người Pháp H Parmentier nghiên cứu từ cách đây hơn một thế

kỷ, để lại nhiều bản vẽ có giá trị và giờ được phong là di sản văn hóa thế giới;

lại như một tư liệu quý dành cho các nhà khoa học nghiên cứu về Chăm, sách

Di sản văn hóa Chăm như dẫn ta vào một thế giới mênh mông của đền tháp,

của tượng đài Đẹp lạ lùng mà cũng bí ẩn lạ lùng PGS Cao Xuân Phổ giớithiệu trong cuốn sách: “ đây không chỉ là những tư liệu độc đáo mà còn biểuthị lòng trân trọng của tác giả đối với con người, văn hóa - nghệ thuật Chămtrong đại gia đình văn hóa Việt Nam ngày nay” Ông Jaya Amil Apuei (SửVăn Ngọc) - người công phu dịch cuốn sách sang tiếng Chăm - tâm sự: “Tôi

xin dịch Di sản văn hóa Chăm bằng ngôn ngữ, chữ viết Chăm để góp phần

bảo tồn và phát huy di sản văn hóa các dân tộc Việt Nam nói chung và tộcngười Chăm nói riêng”

2.2 Công tác biên tập - xuất bản cuốn sách “Di sản văn hóa Chăm”

2.2.1 Công tác kế hoạch đề tài

Trong hoạt động xuất bản, công tác kế hoạch đề tài là một bước quantrọng và được đánh dấu là khâu mở đầu trong quá trình xuất bản, định hướngcho nhà xuất bản thực hiện đúng tôn chỉ, mục đích của mình Nhà xuất bảnThế Giới hàng năm đều có các kế hoạch đề tài cho việc xuất bản những cuốnsách Nhận thấy được vai trò thiết yếu của công tác kế hoạch đề tài, Nhà xuấtbản Thế Giới luôn chú trọng việc tìm tòi, phát hiện những đề tài hay, mới mẻ

và hấp dẫn Hơn nữa, việc quan tâm đến thị hiếu của độc giả cũng được đềcao, Nhà xuất bản khuyến khích các biên tập viên không ngừng có những ýtưởng sáng tạo, thường xuyên tổ chức các đợt đi khảo sát thị trường để nắmbắt nhu cầu tiêu thụ sách của độc giả

Mỗi bản kế hoạch đề tài của Nhà xuất bản Thế Giới đều nêu rõ mục

đích và lí do xuất bản cuốn sách Đối với cuốn sách “Di sản văn hóa Chăm”,

mục đích và lí do xuất bản được biên tập viên trình bày như sau:

- Mục đích xuất bản:

Mục đích hoàn thành chỉ tiêu xuất bản của Nhà xuất bản, đạt đượcdoanh thu như dự kiến của Nhà xuất bản

Mục đích truyền bá văn hóa, cung cấp kiến thức về văn hóa Chăm,mang đến cái nhìn thực tế nhất cho bạn đọc Nhà xuất bản Thế Giới luôn đềcao nhiệm vụ truyền bá văn hóa, đề cao vai trò của tri thức đối với con người.

Vì vậy, mục đích về văn hóa luôn được đặt song song với mục đích lợi nhuận.Với việc xuất bản cuốn sách Di sản văn hóa Chăm, Nhà xuất bản Thế Giớimong muốn đạt được cả hai mục đích trên

- Lí do xuất bản:

Việc xuất bản cuốn sách Di sản văn hóa Chăm với mong muốn đáp

ứng nguyện vọng tìm hiểu, tra cứu của nhiều người trong hàng chục năm qua.Khi mà những cuốn sách, những công trình nghiên cứu về đời sống văn hóa,sinh hoạt, tín ngưỡng… của đồng bào Chăm chủ yếu bằng chữ viết và nếu cóảnh hoặc tranh vẽ kèm theo thì cũng chỉ ở dạng minh họa, chắc chắn chưa thểlàm hài lòng bạn đọc thì việc xuất bản cuốn sách Di sản văn hóa Chăm đãthực sự có thể khắc phục được những điều này

Bên cạnh đó, việc phát hiện ngày một nhiều nền văn hóa Chăm tronglòng đất khiến số người quan tâm, hiếu kì đến nền văn hóa này nhiều hơn.Phần lớn những người muốn bước vào “thế giới Chăm “ cần có một cuốn cẩmnang mà không có gì đắc dụng hơn là cuốn Di sản văn hóa Chăm

- Cuốn sách này phù hợp để Nhà xuất bản Thế Giới xuất bản vì:

+ Đề tài này phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của Nhà xuất bản: Nhàxuất bản Thế Giới là một nhà xuất bản tổng hợp và là một doanh nghiệp đặcthù hạng 1, nhiệm vụ chủ yếu là làm tuyên truyền đối ngoại bằng sách báongoại văn trên tất cả các đề tài bao quát toàn bộ đời sống văn hóa xã hội ViệtNam từ xưa đến nay Cuốn sách Di sản văn hóa Chăm nằm trong bộ sách vănhóa Việt Nam, vừa phục vụ du khách nước ngoài, Việt kiều ở nước ngoài, cácnhà nghiên cứu và người Việt Nam có nhu cầu tìm hiểu

+ Nhà xuất bản Thế Giới có ban biên dịch mạnh, có kinh nghiệm để

thực hiện cuốn sách này bằng nhiều thứ tiếng Cuốn sách Di sản văn hóa Chăm tính đến nay đã được tái bản 4 lần và được thực hiện bằng nhiều thứ

tiếng (tiếng Việt, tiếng Anh, tiếng Pháp, tiếng chăm cổ, tiếng chăm La tinh)

Để thực hiện được một cuốn sách với nhiều thứ tiếng như vậy, đòi hỏi đơn vịthực hiện phải có đội ngũ biên tập viên, biên dịch viên với trình độ cao, amhiểu ngoại ngữ cũng như có những kiến thức nhất định về văn hóa Chăm.Với hơn 20 năm thực hiện những cuốn sách ngoại văn, Nhà xuất bản ThếGiới rất tự tin với đội ngũ biên tập viên, biên dịch viên dày dặn kinh nghiệmcủa mình

+ Nhà xuất bản Thế Giới có bộ phận bản quyền nhiều kinh nghiệm Dothường xuyên phải mua bản quyền từ các Nhà xuất bản nước ngoài cũng nhưxuất bản các ấn phẩm sách ảnh, bộ phận bản quyền của Nhà xuất bản ThếGiới tích lũy được nhiều kinh nghiệm, có khả năng đàm phán, thương thuyếtvới tác giả về vấn đề bản quyền sách và bản quyền ảnh

+ Có thể huy động đủ lượng biên tập viên và biên dịch viên tập trungvào biên tập, biên dịch cuốn sách này Ban biên tập tiếng việt cũng phải cókiến thức ngoại ngữ tốt (tiếng Anh, tiếng Pháp) để có thể theo sát công việccủa ban biên tập tiếng anh và tiếng pháp

Vì vậy, cuốn sách Di sản văn hóa Chăm có đầy đủ các tiêu chí để

biên tập, biên dịch để xuất bản Nhà xuất bản lập kế hoạch xuất bản như sau:

- Thời gian mua bản quyền: Quý I năm 2007

- Thời gian dịch thuật và biên tập: Trong vòng 5 tháng

- Số lượng in: 500 bản

- Thời gian in xong và nộp lưu chiểu: Quý III năm 2007

2.2.2 Công tác cộng tác viên

Cộng tác viên là một trong những nguồn trợ giúp tích cực cùng với biêntập viên trong công tác biên tập - xuất bản cuốn sách Để có một cuốn sáchđược xuất bản thì vai trò của đội ngũ cộng tác viên là rất quan trọng

Đối với cuốn sách ảnh này, nếu chỉ mình biên tập viên thì sẽ rất khó đểhoàn thành Trong quá trình biên soạn và xuất bản cuốn sách này, Nhà xuấtbản Thế Giới đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của Bảo tàng Điêu khắcChăm Đà Nẵng, Tạp chí Travellive, dịch giả người Chăm Jaya Amil Apuei,Phó giáo sư Cao Xuân Phổ, nhà khảo cổ người Pháp Henri Parmentier, cáctiến sĩ ngành dân tộc học cùng các nghệ sĩ nhiếp ảnh đã cung cấp những tưliệu quí về văn hóa, con người và cuộc sống của đồng bào Chăm Làm sách

về văn hóa Chăm, biên tập viên có thể nghiên cứu và tìm hiểu về ngườiChăm, nhưng nếu so với những nhà khoa học, nhà nghiên cứu, nhà dân tộchọc thì biên tập viên không thể có được những kiến thức sâu về chuyênngành Chắc chắn nếu tự làm, tự viết sẽ không có được sự sâu sắc và có thểvẫn có sự sai sót Cuốn sách có một số lượng ảnh lớn và cần các bài thuyếtminh cho ảnh, cần dịch ngôn ngữ từ Việt sang Anh, Pháp, đặc biệt là tiếngChăm… Vì thế, cộng tác viên ảnh, cộng tác viên viết lời, dịch, hiệu đính vàthẩm định là vô cùng cần thiết

Sau khi đã lên kế hoạch đề tài, đề cương chi tiết sẽ được lập ra,đồng thời công tác sưu tầm ảnh, viết lời cho cuốn sách và dựng maket sẽđược tiến hành

2.2.2.1 Lập đề cương cho cuốn sách

Bản đề cương được lập ra cần có sự chính xác về nội dung, cũng như

các đề cương cho mọi cuốn sách, đề cương cuốn sách Di sản văn hóa Chăm

gồm 3 phần chính: Mục đích, yêu cầu xuất bản cuốn sách; các quy tắc, thểthức xuất bản; bố cục sơ lược

- Mục đích, yêu cầu xuất bản: Đáp ứng nhu cầu độc giả và bảo tồn,phát huy những gái trị truyền thống của dân tộc.

- Các quy tắc, thể thức xuất bản cuốn sách:

+ Tên sách: Di sản văn hóa Chăm

+ Số trang: 120 trang

+ Khổ sách: 21x23 cm

+ Ngôn ngữ: Song ngữ Việt - Anh

+ Giấy in: Couche

+ Số lượng in: 500 cuốn

Cuốn sách được bắt đầu từ quý I năm 2007 và dự kiến in xong vànộp lưu chiểu vào quý III năm 2007

- Bố cục sách gồm ba phần Phần đầu là giới thiệu Phần thứ hai đưabạn đọc đến thăm các khu tháp Chăm cổ còn lại nằm rải rác suốt dải đất miềnTrung từ Thừa Thiên Huế, Quảng Nam tới Bình Thuận, Tây Nguyên, có niênđại từ thế kỷ VII tới XVI như tháp My Khánh (Thừa Thiên Huế), Khu Đền -Tháp My Sơn, khu đền Phật giáo Đồng Dương và nhiều tháp Chăm khác ởQuảng Nam, tháp Bà Nhà Trang (Khánh Hòa), tháp Đồ Bàn (Bình Định) Bên cạnh đó còn có các bức ảnh tái hiện những tác phẩm điêu khắc Chăm cóniên đại từ thế kỷ II tới thế kỷ XVI được thể hiện sinh động với những chủ đề

về tín ngưỡng, tôn giáo, con người, động vật, hoa lá… Phần ba của cuốn sách

có tên "Người Chăm ở Việt Nam", giới thiệu đời sống, cách làm ăn, sinh hoạt

văn hóa, tín ngưỡng của đồng bào Chăm Bà Ni và Chăm Bà La Môn ở NamTrung Bộ - chủ yếu hai tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận, một số ở Bình Định,Phú Yên - và người Chăm Islam ở Tây Nam Bộ

Đề cương được hoàn thành, được chuyển lên Ban Giám đốc Nhà xuấtbản Thế Giới để duyệt Sau khi xem xét, đề cương cuốn sách đạt yêu cầu, mục

tiêu, kế hoạch đặt ra thì bản đề cương đó sẽ được duyệt và thẩm định lần cuối.Bởi bản đề cương đã vạch rõ các bước cần tiến hành, nên khi đi vào thực tế,mọi công tác tiến hành phải trôi chảy, khá thuận lợi, không có hiện tượngchồng chéo công việc Mọi phần công việc được giao đến mỗi cán bộ biêntập, biên dịch, cộng tác viên được hoàn thành khẩn trương.

2.2.2.2 Công tác sưu tầm ảnh

Do đặc thù của sách ảnh, nên quá trình sưu tầm ảnh đóng vai trò quyếtđịnh đến sự thành công của cuốn sách Thực trạng sưu tầm ảnh cho cuốn sách

Di sản văn hóa Chăm rất công phu và nhiều khó khăn.

Cuốn sách là công trình sưu tầm, chọn lọc và nghiên cứu công phu củatác giả và đội ngũ biên tập viên, cộng tác viên của Nhà xuất bản Thế Giới.Với hơn 130 bức ảnh được rút ra từ kho tư liệu khổng lồ trên 7.000 tấm ảnhchắt chiu ba mươi năm từ các chuyến hành hương vất vả đến các vùng có thápChăm, cổ vật Chăm và con người Chăm, tác giả đã cho người đọc thấy đượcnhững nét đại cương nhất về “thế giới Chăm" Trong cuốn sách này, cũng có

sử dụng một vài bản vẽ của nhà khảo cổ học người Pháp Henri Parmentier từ

cuốn MONUMENTS CAMS DE L’ANNAM, trước khi đăng, nhà xuất bản phải

có được sự đồng ý của nhà khảo cổ học này và tác giả, các bức ảnh này sẽđược phía nhà xuất bản mua bản quyền hoặc trả nhuận bút theo chất lượng, sốlượng, kích cỡ

Về nội dung ảnh, các bức ảnh phải phản ánh chân thực, sinh đông vềvăn hóa Chăm cũng như đời sống của đồng bào Chăm trên mọi miền đấtnước Từ những nét đẹp tháp Chăm kỳ vĩ trên đồi cao vùng ven biển đến tậnrừng núi Tây Nguyên, một chút hoang sơ như tạc dấu ấn bản sắc văn hóa trênnền trời xanh, những tác phẩm điêu khắc Chăm có niên đại từ thế kỷ II tới thế

kỷ XVI được thể hiện sinh động với những chủ đề về tín ngưỡng, tôn giáo,con người, động vật, hoa lá… cho đến làng gốm Bàu Trúc trước thời Đổi mới,

cảnh cày ruộng bằng trâu đôi, nụ cười và ánh mắt lung linh của bà mẹ Chăm

88 tuổi ở một làng An Giang Tác giả Nguyễn Văn Kự là người hoạt động lâunăm trong ngành khảo cổ học, lại vừa là nhiếp ảnh gia, nên góc nhìn di sảnChăm có cái nhìn sâu lắng của quá khứ lại có vẻ đẹp của góc độ ánh sáng.Ảnh chụp phải chi tiết và đầy đủ, người xem phải thấy được cái thực trong đó,những bức ảnh được chọn vào trong sách phải là những bức ảnh tiêu biểu, có

ý nghĩa sâu sắc, đặc biệt ấn tượng với người xem Lưu ý là các bức ảnh trongquá trình sưu tầm phải đảm bảo độ chính xác về thời điểm chụp, địa điểmchụp Không gian, thời điểm bức ảnh phải khớp với chương, mục, phù hợpvới vấn đền được nhắc tới

Về hình thức, chất lượng ảnh là mối quan tâm hàng đầu Ảnh do chínhnhiếp ảnh gia gửi đến thường cho chất lượng ảnh tốt Tuy nhiên, một số ảnhsưu tầm, có chất lượng kém, ảnh mờ và nhiều khi ảnh đã cũ, không còn phùhợp nữa Vì vậy, ảnh khi được chọn để cho vào sách phải đảm bảo các yếu tố

về độ nét, độ sáng, bố cục, khuôn hình…

Sau khi công việc sưu tầm ảnh hoàn tất, các biên tập viên bắt đầu lênmaket cho cuốn sách, cùng với đó, phần bài viết cũng nhanh chóng được hoànthiện Số ảnh thu thập được và đã qua chọn lọc, tuy nhiên trong quá trình lêntrung, ảnh có thể thiếu, nội dung không phù hợp với đề cương thì các biên tậpviên lại tiến hành rà soát lại và không ngừng cập nhật, bổ sung, thay thế bằngnhững bức ảnh phù hợp hơn

phải có mối liên hệ với nhau, chứ không phải là một cá thể biệt lập Ảnhcàng được lựa chọn kĩ lưỡng cả về nội dung và hình thức thì cuốn sách càng

có giá trị

Mỗi bức ảnh đưa về nhà xuất bản sẽ đượ chọn lọc rồi in ra, sau đó, theocách dựng maket truyền thống, biên tập viên sẽ cắt ra từng bức ảnh, dán bứcảnh vào các trang A3 để phác họa nội dung ảnh cần có trong từng trang sáchcủa cuốn sách, công việc này sẽ giúp biên tập viên dễ dàng theo dõi trong quátrình biên tập Với cuốn sách ảnh Di sản văn hóa Chăm, bản maket đầu tiên(maket 1) chỉ có ảnh, phần bài viết được bỏ trong để bổ sung trong các bảnmaket sau Chú thích ảnh do người sưu tầm viết, được ghi lại vào từng bứcảnh cụ thể, sau đó được đánh máy lại và dán phía dưới chân các bức ảnh Biêntập viên dựa vào đó để biên tập lại

Maket ảnh được dựng bao gồm đầy đủ cả phần vị trí của bài viết, ảnh,bản đồ, hình vẽ, sơ đồ… Sau khi các bài viết hoàn thành, biên tập viên trựctiếp nhận và bổ sung vào maket Maket sau đó sẽ được chỉnh sửa nhiều lầncho đến khi hoàn thiện trước khi đưa in

2.2.2.4 Viết lời

Sách ảnh không đơn thuần chỉ có ảnh Ảnh sinh động, giúp cảm nhậntrực tiếp, tạo nên sức hấp dẫn Nhưng nếu chỉ có ảnh, người đọc sẽ khó có thểhiểu sâu sắc, toàn diện về nội dung bức ảnh cũng như nội dung toàn cuốn sách.Sách ảnh là một loại sách nghệ thuật, nhưng giá trị của nó không chỉ nằm ởviệc trình bày các bức ảnh đẹp, mà phần lời cũng phải được đảm bảo Songsong với các trang ảnh, các bài viết xen kẽ để làm sâu sắc, nổi bật các bức ảnh.Ảnh vẫn chiếm ưu thế lớn, các bài viết trong sách ảnh khá ngắn và chỉ có vaitrò giải thích, làm sáng rõ phần ảnh nên phần lời cần ngắn gọn, súc tích

Đối với cuốn Di sản văn hóa Chăm, các bài viết rất ít và khá ngắn gọn,

không mang ý nghĩa bình luận mà chỉ nhằm mục đích giải thích những thông