BTL Luật tài chính: Vấn đề thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật thuế

Thuế là một trong những chính sách kinh tế, xã hội rất quan trọng của Đảng và Nhà nước ta. Thuế là công cụ để điều tiết kinh tế, thuế góp phần đảm bảo công bằng xã hội và hội nhập quốc tế. Thuế có vai trò quan trọng như vậy nên Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm về vấn đề thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật thuế trong việc quan lý thuế. Thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm trong lĩnh vực thuế đang là một vấn đề được quan tâm. Vì vậy, em xin chọn đề tài:” Vấn đề thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật thuế thực trạng từ năm 2015 đến nay và những vấn đề cần hoàn thiện ở Việt Nam

MỞ ĐẦU

Thuế là một trong những chính sách kinh tế, xã hội rất quan trọng của Đảng và Nhà nước

ta Thuế là công cụ để điều tiết kinh tế, thuế góp phần đảm bảo công bằng xã hội và hội nhập quốc tế Thuế có vai trò quan trọng như vậy nên Đảng và Nhà nước ta luôn quan tâm về vấn đề thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật thuế trong việc quan lý thuế Thanh tra, kiểm tra,

xử lý vi phạm trong lĩnh vực thuế đang là một vấn đề được quan tâm Vì vậy, em xin chọn đề tài:” Vấn đề thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật thuế - thực trạng từ năm 2015 đến nay

và những vấn đề cần hoàn thiện ở Việt Nam” để làm rõ hơn về vấn đề thanh tra, kiểm tra, xử lý

vi phạm pháp luật thuế

NỘI DUNG

I Khái quát chung về thanh tra- kiểm tra – xử lý vi phạm pháp luật thuế

1 Khái niệm Thanh tra – Kiểm tra thuế - xử lý vi phạm pháp luật thuế

 Thanh tra – kiểm tra thuế

Thanh tra và kiểm tra thuế là hoạt động giám sát của cơ quan thuế đối với các hoạt động, giao dịch liên quan đến phát sinh nghĩa vụ đóng thuế và tình hình thực hiện thủ tục hành chính thuế, chấp hành nghĩa vụ nộp thuế nhằm đảm bảo pháp luật thuế được thực hiện nghiêm chỉnh trong đời sống kinh tế - xã hội

- Kiểm tra thuế là công việc thường xuyên, mang tính nhiệm vụ của cơ quan quản

lý thuế được thực hiện ngay tại trụ sở cơ quan quản lý thuế dựa trên hồ sơ khai thuế của người nộp thuế Việc kiểm tra thuế được thực hiện tại trụ sở của người nộp thuế, chỉ thực hiện khi họ không tự giác sửa đổi bổ sung những nội dung sai sót mà cơ quan thuế đã kiểm tra phát hiện và yêu cầu Nội dung kiểm tra thuế là kiểm tra tính đầy đủ, chính xác của các thông tin, tài liệu trong hồ sơ thuế nhằm đánh giá sự tuân thủ của người nộp thuế

- Thanh tra thuế là kiểm tra đối tượng nộp thuế ở mức cao hơn, hoàn thiện hơn Tranh tra thuế được thực hiện định kì đối với các đối tượng nộp thuế lớn, ngành nghề kinh doanh

đa dạng, quy mô lớn hoặc với người nộp thuế có dấu hiệu vi phạm pháp luật thuế, và thanh tra thuế để gải quyết các khiếu nại, tố cáo về thuế hoặc theo yêu cầu của thủ tướng cơ quan thuế các cập hoặc Bộ trưởng Bộ tài chính

 Pháp luật về thanh tra – kiểm tra thuế

Pháp luật thanh tra, kiểm tra thuế là tổng hợp các quy phạm pháp luật do các cơ quan nhà nước có thẩm quyền ban hành nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong hoạt động thanh tra, kiểm tra trong lĩnh vực thuế của nhà nước

Ngoài những đặc điểm chung của pháp luật thanh tra, kiểm tra thì pháp luật thanh tra, kiểm tra thuế có những đặc điểm đặc thù như sau:

- Pháp luật thanh tra, kiểm tra thuế chứa đựng những quy định mang tính chât chuyên ngành

- Pháp luật thanh tra, kiểm tra thuế là một bộ phận của pháp luật thanh tra, kiểm tra

vì vậy nó được quy định trong luật thanh tra

- Ngoài vai trò chức năng, quyền hạn được quy định trong pháp luật thanh tra nói chung thì pháp luật thanh tra, kiểm tra thuế còn được quy định về việc áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời

Nội dung chủ yếu của pháp luật thanh tra, kiểm tra thuế gồm có :

Những quy định về nguyên tắc thanh tra, kiểm tra thuế : Đây là tư tưởng, quan điểm chủ đạo xuyên suốt toàn bộ quá trình tổ chức xây dựng và thực hiện pháp luật về thanh tra, kiểm tra thuế và có tính bắt buộc các chủ thể có liên quan phải tuân theo trong quá trình tiến hành thanh tra, kiểm tra thuế

Những quy định về kiểm tra thuế : đây là một bộ phận pháp luật quy định về các hình thức kiểm tra thuế, nội dung, mục đích, quy trình kiểm tra thuế và cách thức xử lý trong và sau hoạt động kiểm tra thuế

Những quy định về thanh tra thuế : bộ phận pháp luật này quy định về các trường hợp thanh tra thuế, thủ tục, trình tự tiến hành, quy định cơ cấu thành phần đoàn thanh tra, điều kiện đối với trưởng đoàn thanh tra, thanh tra viên…

Những quy định về quyền và nghĩa vụ của đối tượng nộp thuế, trách nhiệm, quyền hạn chủ yếu có thẩm quyền khi tiến hành thanh tra, kiểm tra thuế

Những quy định về các biện pháp khẩn cấp tạm thời có thể được áp dụng trong quá trình thanh tra, kiểm tra thuế

 Xử lý vi phạm pháp luật thuế

Vi phạm pháp luật về thuế là hành vi làm trái các quy định pháp luật về thuế, do tổ chức,

cá nhân thực hiện một cách cố ý hoặc vô ý, gây thiệt hại đến trật tự công cộng và phải chịu trách nhiệm pháp lý về hành vi đó của mình

Nhìn một cách tổng quát, có thể nhận diện hành vi vi phạm pháp luật thuế nhờ ở các dấu hiệu cơ bản sau:

- Về phương diện chủ thể : vi phạm pháp luật về thuế là hành vi được thực hiện bởi các chủ thể là tổ chức, cá nhân có liên quan đến hoạt động hành thu thuế như người nộp thuế, cơ quan thuế hoặc công chức ngành thuế

- Về phương diện khách quan : vi phạm pháp luật thuế là hành vi trái pháp luật

- Về phương diện chủ quan : vi phạm pháp luật thuế bao giờ cũng phản ánh mức độ lỗi ( cố ý hoặc vô ý ) của người thực hiện

- Về phương diện khách thể : hành vi vi phạm pháp luật thuế đã phương hại đến những lợi ích cụ thể được pháp luật bảo vệ

Cho dù các vi phạm pháp luật về thuế tồn tại dưới hình thức nào thì về phương diện bản chất, mỗi vi phạm đó đều thuộc về một trong các loại hình vi phạm chủ yếu sau đây :

- Vi phạm hành chính về thuế : là hành vi làm trái các quy định pháp luật hành chính trong lĩnh vực thuế, do tổ chức, cá nhân thực hiện một cách vô ý hoặc cố ý, xâm hại đến những lợi ích được pháp luật hành chính bảo vệ nhưng chưa đến mức xử lí hình sự và phải chịu trách nhiệm hành chính

- Vi phạm hình sự về thuế : là hành vi trái pháp luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý, xâm hại đến các lợi ích phát sinh từ quan hệ nộp thuế được luật hình sự bảo vệ

- Các vi phạm khác về thuế: nhìn từ góc độ pháp lý thì còn có các vi phạm khác về thuế như : quy định về hình thức tờ khai đăng kí thuế, hình thức của văn bản đăng ký kê khai thuế và văn bản thông báo thuế, hình thức văn bản quyết định giải quyết khiếu nại về thuế…

Đối với từng loại hình vi phạm pháp luật về thuế sẽ có các biện pháp chế tài xử lí vi phạm pháp luật tương ứng và được quy định rõ ràng trong pháp luật quản lí thuế hiện hành

2 Sự cần thiết của công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật thuế

Công tác thanh tra, kiểm trra, xử lý vi phạm trong quản lý thuế là hoạt động không thể thiếu được trong hoạt động quản lý nhà nước nói chung và hoạt động quản lý thuế nói riêng Trong hoạt động quản lý thuế thì công tác thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm càng trở nên hết sức cần thiết Thuế là nguồn thu chủ yếu của ngân sách nhà nước, là công cụ phân phối thu nhập quốc dân, là công cụ bảo vệ kinh tế trong nước và ngăn ngừa, răn đe các hiện tượng vi phạm pháp luật thuế, chống thất thu ngân sách nhà nước trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế nước ta đang thực hiện cải cách công tác quản lý thuế theo cơ chế tự khai, tự

nộp thuế thì công tác kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm thuế càng cần được coi trọng để có thể mang lại hiệu quả thực hiện cao nhất

3 Mục tiêu của công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật về thuế

- Phòng ngừa, phát hiện, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật về thuế Đây là mục đích chủ yếu của hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm Công tác thanh tra, kiểm tra và

xử lý vi phạm là hoạt động thường xuyên của cơ quan quản lý thuế nhằm đảm bảo cho các quy định về nộp thuế được chấp hành một cách đầy đủ Chính tính chất thường xuyên của hoạt động này đã có tính chất phòng ngừa các vi phạm pháp luật thuế Các cuộc thanh tra, kiểm tra thuế sẽ chỉ rõ các sai phạm của đối tượng bị thanh tra, kiểm tra và có tính chất răn đe với những người

có ý định vi phạm pháp luật thuế

- Bảo đảm hiệu quả, hiệu lực của các chính sách thuế mà nhà nước ban hành Bảo đảm không bị thất thoát từ các khoản thu thuế của ngân sách nhà nước

- Bảo đảm pháp luật thuế được thi hành nghiêm trên thực tế; bảo đảm sự cân bằng trong nghĩa vụ nộp thuế; bảo vệ lợi ích hợp pháp của nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp cuat công dân thực hiện các nghĩa vụ nộp thuế

- Nâng cao trách nhiệm của các cơ quan quản lý thuế mà cụ thể là cán bộ thực hiện công tác thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm, nâng cao ý thức trách nhiệm tuân thủ các quy định của pháp luật thuế

II Thực trạng vấn đề thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm về thuế từ năm 2015 đến nay

1 Thực trạng việc thực hiện thanh tra, kiểm tra thuế

a Kết quả đạt được

Kể từ khi Luật quản lý thuế được ban hành thì công tác thanh tra, kiểm tra thuế đã đạt được những bước phát triển nhất định Cụ thể : Cơ quan thuế các cấp đã tiến hành áp dụng rộng rãi kỹ thuật quản lý rủi ro trong thanh tra, kiểm tra thuế với việc tăng cường thu nhập thông tin

về người nộp thuế, tiến hành phân tích, đánh giá các thông tin từ các nguồn thông tin khác nhau

về người nộp thuế để tiến hành lựa chọn đối tượng thanh tra, kiểm tra Việc lựa chọn đối tượng thanh tra, kiểm tra có trọng điểm tránh mất thời gian, tiết kiệm được chi phí của cơ quan thuế và người nộp thuế đem lại số truy thu lớn Từ năm 2015 đến nay, công tác thanh tra, kiểm tra thuế

đã đạt được những con số ấn tượng

Theo báo cáo của Tổng cục Thuế cho thấy, trong 6 tháng đầu năm 2015, cơ quan thuế đã thực hiện thanh tra, kiểm tra đối với 29.034 doanh nghiệp (đạt 40,29 % kế hoạch đề ra và bằng 101,62% so với 6 tháng đầu năm 2014); số thuế xử lý tăng thu qua thanh tra, kiểm tra 4,543.82

tỷ đồng (bằng 86,71% so cùng kỳ năm 2014) giảm khấu trừ 455,4 tỷ đồng; giảm lỗ 7.870,4 tỷ đồng Đôn đốc nộp vào NSNN trên 2.981,97 tỷ đồng đạt 66,41% số thuế xử lý tăng thu qua thanh tra, kiểm tra (bằng 87,16% so với cùng kỳ năm 2014), cụ thể:

- Về thanh tra: đã thanh tra tại 3.958 doanh nghiệp (đạt 42,63% kế hoạch và bằng 105,94% so với cùng kỳ); xử lý truy thu, truy hoàn và phạt 2.157,87 tỷ đồng (bằng 79,26% so cùng kỳ năm 2014); giảm khấu trừ 221 tỷ đồng; giảm lỗ 4.130,4 tỷ đồng và nộp NSNN 1.107,2

tỷ đồng bằng 77,89% so với cùng kỳ

- Về kiểm tra: đã kiểm tra tại 25.077 doanh nghiệp (đạt 39,94% nhiệm vụ kiểm tra và bằng 100,97% so cùng kỳ năm 2014); xử lý truy thu, truy hoàn và phạt 2.195 tỷ (bằng 97,99% so cùng kỳ năm 2014), giảm khấu trừ 214,7 tỷ đồng; giảm lỗ 4.79,1 tỷ đồng và nộp NSNN 1.683,8

tỷ đồng (bằng 97,77% so với cùng kỳ năm 2014) Đã thực hiện kiểm tra hồ sơ khai thuế tại trụ sở

cơ quan thuế với 865.353 hồ sơ (bằng 97,6% so cùng kỳ năm 2014), xử lý điều chỉnh tăng thu 190,9 tỷ đồng (bằng 68,8% so cùng kỳ năm 2014)

Riêng về thanh tra, kiểm tra chống chuyển giá 6 tháng đầu năm 2015: đã thực hiện thanh tra, kiểm tra đối với 513 doanh nghiệp lỗ, doanh nghiệp có dấu hiệu chuyển giá và doanh nghiệp

có hoạt động giao dịch liên kết; giảm lỗ 1.171,2 tỷ đồng; truy thu, truy hoàn và phạt 177,7 tỷ đồng; giảm khấu trừ là 138,5 tỷ đồng

Qua tổng hợp báo cáo nhanh, trong 11 tháng đầu năm 2015 cơ quan thuế đã thanh tra, kiểm tra được 68.001 doanh nghiệp, đạt 83,5% kế hoạch năm 2015, bằng 108,5% cùng kỳ năm 2014; với tổng số thuế tăng thu qua thanh tra, kiểm tra là 10.246,8 tỷ đồng, bằng 97% cùng kỳ năm 2014 Riêng về thanh tra, kiểm tra chống chuyển giá, năm 2015 ước thực hiện thanh tra, kiểm tra 2.421 DN lỗ, có dấu hiệu chuyển giá và có hoạt động giao dịch liên kết, giảm lỗ 4.437,6

tỷ đồng; truy thu, truy hoàn và phạt 508,1 tỷ đồng; giảm khấu trừ là 190,1 tỷ đồng

Những tháng đầu năm 2016, Tổng cục Thuế tiếp tục tập trung thanh tra, kiểm tra đối với các cơ sở kinh doanh có dấu hiệu rủi ro cao về thuế; chú trọng thanh tra, kiểm tra 100% hồ sơ sau hoàn có số thuế hoàn lớn; thanh tra các doanh nghiệp có giao dịch liên kết, có dấu hiệu chuyển giá; thanh tra về công tác xử lý hóa đơn nhằm ngăn chặn kịp thời hành vi sử dụng bất hợp pháp hóa đơn nhằm trốn thuế, gian lận thuế Trên cơ sở đó, trong quí I, toàn ngành Thuế ước thực hiện thanh tra, kiểm tra tại 2.982 doanh nghiệp và kiểm tra 1.554 hồ sơ khai thuế tại cơ quan thuế Số thuế xử lý tăng thu qua thanh tra, kiểm tra là 1.282.646 triệu đồng Bên cạnh đó, trong công tác kiểm tra nội bộ, Tổng cục Thuế đã chỉ đạo các đơn vị trong hệ thống chủ động rà soát, xây dựng, triển khai kế hoạch kiểm tra và đã tiến hành thực hiện 159 cuộc Trong đó, có

128 cuộc theo kế hoạch và 31 cuộc đột xuất tại 191 đơn vị và đã phát hiện số tiền thuế sai phạm

là 401 triệu đồng do cán bộ thuế không chấp hành đầy đủ các quy định trong thanh tra, kiểm tra, quản lý thuế, lợi dụng nhiệm vụ, quyền hạn được giao chiếm dụng, xâm tiêu, sử dụng trái phép tiền thuế của Nhà nước với số tiền kiến nghị thu hồi là 379 triệu đồng, kiến nghị khác 22 triệu đồng

b Những hạn chế, bất cập

 Hạn chế trong quy định pháp luật về thanh tra, kiểm tra thuế:

- thẩm quyền của cơ quan thuế trong thanh tra, kiểm tra thuế còn bị hạn chế Theo quy định pháp luật hiện hành về thanh tra thuế, cơ quan thuế đã được trao một số quyền quan trọng để đảm bảo hiệu quả thanh tra thuế như quyền khám nơi cất giấu tài liệu, tang vật liên quan đến trốn thuế, gian lận thuế (Điều 94 Luật Quản lý thuế); các quyền tạm giữ tiền, đồ vật, giấy phép (Điều 90 Luật Quản lý thuế và Điều 69 Thông tư 156/2013/TT-BTC), niêm phong tài liệu, kiểm kê tài sản (Khoản 3 và 4 Điều 69 Thông tư 156/2013/TT-BTC) Tuy nhiên, quyền kiểm kê tài sản chỉ được thực hiện trong thanh tra thuế tại trụ sở DN Do vậy, theo quy định pháp luật hiện hành, cơ quan thuế không có quyền kiểm kê đột xuất tài sản của người nộp thuế khi phát hiện có dấu hiệu trốn thuế, gian lận thuế Điều này đã phần nào làm hạn chế khả năng chứng minh hành vi trốn thuế của người nộp thuế, đặc biệt là trường hợp trốn thuế qua hành vi bán hàng không phản ánh vào sổ sách kế toán

- một số quy định trong các văn bản pháp luật về các sắc thuế cụ thể còn chưa rõ ràng, chưa minh bạch và có thể hiểu theo nhiều cách khác nhau, gây khó khăn cho hoạt động thực thi pháp luật Ví dụ: Khoản chi không được trừ tại Điểm 2.18, Khoản 2, Điều 6, Thông tư 78/2014/TT-BTC được quy định như sau “Phần chi trả tiền vay vốn tương ứng với phần vốn điều

lệ (đối với DN tư nhân là vốn đầu tư) đã đăng ký còn thiếu theo tiến độ góp vốn ghi trong điều lệ của DN kể cả trường hợp DN đã đi vào sản xuất, kinh doanh”

- các thủ tục cần thiết phải thực hiện trong thanh tra, kiểm tra thuế, mặc dù đã được

bổ sung, song vẫn chưa được quy định đầy đủ trong các văn bản quy phạm pháp luật về quản lý thuế và quy phạm pháp luật chuyên biệt về thanh tra tài chính Đó là các quy định về cách thức

và thời hạn yêu cầu người nộp thuế cung cấp thông tin trước khi tiến hành thanh tra (có nhất thiết phải bằng văn bản không, trong thời hạn bao lâu); thời hạn tạm dừng thanh tra, kiểm tra thuế trong quá trình thanh tra, kiểm tra thuế tại trụ sở người nộp thuế; thời hạn bãi bỏ quyết định kiểm tra trong những trường hợp được bãi bỏ quyết định kiểm tra thuế theo quy định của pháp luật; quy định về trình tự, thủ tục kiểm tra lại các kết luận kiểm tra thuế (đã có quy định về thanh tra lại kết luận thanh tra thuế

 Công tác thi hành pháp luật còn tồn tại nhiều bất cập:

- Vẫn còn tình trạng trùng lặp, chồng chéo trong hoạt động của cơ quan thanh tra, kiểm tra, kiểm soát đối với doanh nghiệp vẫn chiếm tỷ lệ cao và sự trùng lặp vẫn xảy ra nhiều nhất trong lĩnh vực thuế Hiện nay còn có quá nhiều cơ quan, các cấp thanh tra dưới nhiều hình thức như : thanh tra, kiểm tra, phúc tra, kiểm soát…Có những cán bộ thanh tra không được đào tạo về chuyên môn nghiệp vụ làm cho công tác thanh tra, kiểm tra không đạt được hiệu quả cao thậm chí một trong những cán bộ này còn đưa ra các quyết định sai sau đó phát hiện ra thì không chịu trách nhiệm về kết luận trước đó của mình

- Trình độ hiểu biết về thuế, ý thức chấp hành các luật, pháp lệnh về thuế của đại bộ phận nhân dân còn hạn chế, chưa tạo dư luận xã hội lên án mạnh mẽ các hành vi trốn thuế, gian lận thuế Đặc biệt là hiện nay khi nền kinh tế đang phát triển hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp ngày càng thường xuyên và liên tục thì hành vi trốn thuế và gian lận thuế xảy ra ngày càng nhiều

- Từ thực tiễn cho ta thấy, sự phối hợp giữa các cơ quan, đặc biệt là kho bạc nhà nước, ngân hàng, cơ quan kế hoạch và đầu tư, cơ quan quản lý đất đai, tổng cục thống kê và các

cơ quan khác có liên quan còn hạn chế

2 Thực trạng việc xử lý vi phạm pháp luật thuế

a Kết quả đạt được

Trong những năm qua, lực lượng công an các cấp đã tiến hành rà soát, kiểm tra, xử lý và truy tố hình sự nhiều vụ án trốn thuế của hàng trăm hoang nghiệp, đơn vị, truy thu cho NSNN hàng trăm tỷ đồng Cơ quan có thẩm quyền đã ban hành nhiều văn bản để tổ chức, thực hiện xử

lý vi phạm pháp luật thuế Trong 5 năm (2007-2013), ngành Thuế và Công an đã phối hợp trao đổi 27.516 công văn, tài liệu liên quan đến lĩnh vực thuế Kết quả, cơ quan Công an đã khám phá

và phối hợp với cơ quan Thuế xử lý hình sự 218 vụ; xử lý hành chính 10.155 vụ vi phạm trong lĩnh vực thuế Hai đơn vị đã xử lý, thu hồi nộp ngân sách 782,6 tỷ đồng tiền thuế trốn, tiền phạt

vi phạm hành chính về thuế Qua công tác thanh, kiểm tra của ngành Thuế cho thấy, trung bình 1 năm ngành Thuế thanh tra khoảng 18 đến 20% doanh nghiệp (tương đương 11 đến 12 nghìn doanh nghiệp) nhưng có đến 92% doanh nghiệp có vi phạm về thuế Và mỗi năm qua công tác thanh tra đã góp phần làm tăng thu ngân sách 12.600 tỷ đồng Riêng 9 tháng đầu năm 2013 đã thu được 8.500 tỷ đồng.1

Trong 6 tháng đầu năm 2014, toàn Ngành đã thu được 17.500 tỷ đồng, chiếm 29% số nợ thuế tại thời điểm 31/12/2013 chuyển sang, trong đó thu và xử lý nợ thuế bằng biện pháp quản lý

nợ chiếm 82,7%; bằng biện pháp cưỡng chế nợ thuế là 17,3%

b Hạn chế, bất cập tồn tại

Hành vi trốn thuế, gian lận ngày càng tinh vi phức tạp, đặc biệt của các doanh nghiệp Một số thủ đoạn gian lận thuế điển hình2 như :

2 Sở tài chính tỉnh Bạc Liêu:

http://stc.baclieu.gov.vn/tintuc/Lists/Posts/Post.aspx?Source=/tintuc&Category=&ItemID=1404&Mode=1

- Lợi dụng cơ chế thông thoáng về thủ tục thành lập DN, thủ tục tự in hóa đơn, một số cá nhân ở Đồng Nai, Bình Dương, TP Hồ Chí Minh đã thành lập một chuỗi DN để cung cấp hóa đơn giá trị gia tăng (GTGT) cho các DN “đen” tại Tây Nguyên làm thất thoát tiền hoàn thuế GTGT, gây thất thu NSNN

Lợi dụng cơ chế xuất khẩu tiểu ngạch qua biên giới đất liền, chính sách thanh toán biên mậu Việt Nam – Campuchia (thanh toán bằng đồng Việt Nam thông qua tài khoản vãng lai mở tại các chi nhánh ngân hàng thương mại Việt Nam sát biên giới), cơ chế miễn kiểm tra Hải quan hoặc kiểm tra theo tỷ lệ (phân luồng xanh) đối với hàng hóa xuất khẩu tiểu ngạch, mua hóa đơn của các DN "ma", siêu thị… hợp thức hóa đầu vào để lập hồ sơ xuất khẩu khống một phần hoặc toàn bộ hàng hóa nhằm chiếm đoạt tiền hoàn thuế từ NSNN

- Lợi dụng sự thông thoáng về thủ tục thành lập DN của Luật DN, một số cá nhân sử dụng chứng minh thư nhân dân thất lạc, hoặc thuê, mua chứng minh nhân dân rồi báo mất sau đó thuê người làm giám đốc để thành lập DN nhằm kinh doanh mua bán bất hợp pháp hóa đơn, tiếp tay cho việc chiếm đoạt tiền hoàn thuế từ NSNN

- Tạo chứng từ thanh toán qua ngân hàng cho hàng hóa mua vào từ 20 triệu đồng trở lên

để được khấu trừ thuế đầu vào (hoàn thuế) thông qua phương thức nộp tiền mặt vào tài khoản của người mua hóa đơn, sau đó người mua hóa đơn chuyển trả vào tài khoản cho người bán hóa đơn; Hoặc sau khi người mua chuyển khoản thanh toán cho người bán thì lập tức người bán chuyển trả cho người mua qua một tài khoản khác Hành vi này diễn ra khá phổ biến và song trùng với hành vi mua bán, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp đã phát hiện tại một số địa phương như: TP Hồ Chí Minh, Hà Nội, Hải Phòng, Lâm Đồng, Đắc Lắk…

- Tạo chứng từ thanh toán qua ngân hàng cho hàng hóa xuất khẩu qua biên giới đất liền

để đủ điều kiện được hoàn thuế xuất khẩu thông qua phương thức quay vòng tiền thanh toán hàng hóa nhập khẩu (của người nước ngoài) nộp vào tài khoản vãng lai, để hợp thức hóa thủ tục thanh toán qua ngân hàng đối với doanh thu hàng xuất khẩu nhằm gian lận tiền hoàn thuế Hành

vi này khá phổ biến và song trùng với hành vi xuất khẩu khống một phần hoặc toàn bộ hàng hóa, hoặc khai không đúng mặt hàng xuất khẩu đã được phát hiện được tại các tỉnh Tây Nam Bộ, TP

Hồ Chí Minh, Hà Nội

- Sử dụng hóa đơn bất hợp pháp cùng với ủy nhiệm chi giả để chiếm đoạt tiền thuế: Trường hợp này cơ quan thuế đã phối hợp với công an điều tra vụ trốn thuế xảy ra tại một số công ty về sử dụng hóa đơn bất hợp pháp để kê khai thuế GTGT đầu vào nhằm chiếm đoạt tiền thuế GTGT

- Một số DN nhập lậu các mặt hàng nhập khẩu thuế nhập khẩu cao, sau đó mua hóa đơn của DN "ma" để hợp thức hóa đầu vào và hợp thức hóa thủ tục thanh toán qua ngân hàng, gây thất thu thuế GTGT khâu nhập khẩu, thuế nhập khẩu và các khoản nộp NSNN

- Tổ chức hệ thống DN mà nhân thân trong gia đình làm giám đốc, kế toán trưởng, thủ kho… các DN này thường có lãi lớn nhưng lại thực hiện 2 hệ thống sổ sách kế toán với mục đích

kê khai nộp thuế thấp để trốn thuế

Hiện nay số thất thu thuế so với tổng thu thuế là rất lớn, bên cạnh số thất thu tiềm năng

do ngành thuế chưa bao quát hết các nguồn thu thì số thu thực tế do bản thân các đối tượng cố tình trốn lậu thuế là không nhỏ Thất thu thuế càng nhiều, bội chi ngân sách càng lớn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến thực hiện các chức năng điều hành kinh tế, xã hội của Nhà nước như thay đổi

kế hoạch phân phối lại thu nhập từ thuế, giảm đầu tư phát triển, vay nợ nước ngoài để bù đắp…

và nhiều hậu quả kinh tế xã hội khac

Trốn lậu thuế, tránh thuế diễn ra ở các mức độ khác nhau, ở mọi loại hình doanh nghiệp Nhiều đơn vị, doanh nghiệp trốn thuế trong một thời gian dài, trốn nhiều lầm, trốn nhiều sắc

thuế…thì chủ đơn vị, doanh nghiệp thường có sự móc ngoặc với cán bộ thuế, cán bộ hải quan, quản lý thị trường Không ít trường hợp cán bộ trong các cơ quan Nhà nước có chức năng quản

lý doanh nghiệp lại làm tư vấn cho doanh nghiệp luồn lách trốn thuế Thậm chí ở một số địa phương còn có hiện tượng cán bộ thuế tính toán tiền thuế phải nộp hàng tháng, hàng quý cho doanh nghiệp ở mức thấp nhất để sau đó cán bộ thuế cũng được nhận một số tiền “bồi dưỡng” đáng kể

Đặc biệt, chính sách thuế trong điều kiện hội nhập có độ nhạy cảm cao về kinh tế- xã hội của mỗi quốc gia Trong điều kiện của Việt Nam, nền kinh tế chuyển đổi và đẩy mạnh hội nhập quốc tế, thực hiện cam kết với WTO về thuế đang gặp phải nhiều khó khăn, thách thức

Các mâu thuẫn thường xuyên nảy sinh trong xử lý các lợi ích khác nhau trong nền kinh

tế Trong khi đó, các văn bản pháp luật về thuế còn thiếu đồng bộ, có những sơ hở, thiếu sót, cơ chế quản lý thu thuế còn nhiều bất cập

Mặt khác, chính sách pháp luật thường xuyên sửa đổi, bổ sung; hành vi trốn thuế, gian lận ngày càng tinh vi, phức tạp, đòi hỏi phải tập trung nhiều lực lượng, nhiều thời gian Trong khi đó, kinh phí phục vụ cho công tác xác minh, điều tra không được bố trí cũng là rào cản lớn đối với việc tiến hành xử phạt những hành vi trốn thuế, gian lận thuế

III Những kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về vấn đề thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm pháp luật thuế ở Việt Nam hiện nay.

1 Những kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về vấn đề thanh tra, kiểm tra thuế

Để hành lang pháp lý về thanh tra, kiểm tra thuế thực sự là khuôn khổ, nền tảng cho hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế, cần khắc phục những hạn chế, bất cập đã nêu

Một là, cần nghiên cứu bổ sung cho cơ quan thuế quyền kiểm kê tài sản đột xuất Quyền

kiểm kê tài sản đột xuất giúp đấu tranh có hiệu quả hành vi bán hàng không phản ánh vào sổ sách kế toán để trốn thuế - một hành vi trốn thuế phổ biến của người nộp thuế hiện nay, bởi lẽ nếu người nộp thuế bán hàng không phản ánh vào sổ sách kế toán thì chắc chắn sẽ có chênh lệch giữa tồn kho trên sổ sách kế toán với tồn kho thực tế Nếu được báo trước, việc kê khai tài sản sẽ giảm tác dụng rất nhiều do người nộp thuế có thể tìm cách đối phó để đảm bảo sự thống nhất giữa số liệu trên sổ kế toán với thực tế tồn kho tài sản Để vừa đảm bảo tính hiệu quả của hoạt động thanh tra thuế, vừa không gây cản trở quá trình sản xuất, kinh doanh của người nộp thuế, cần quy định rõ các trường hợp cơ quan thuế được kiểm kê tài sản đột xuất, thủ tục pháp lý để kiểm kê đột xuất…

Hai là, nhanh chóng ban hành quy trình kiểm tra, thanh tra mới sao cho phù hợp với trên

thực tế Cần rà soát lại toàn bộ các văn bản luật và hướng dẫn thi hành các luật thuế để sửa đổi những nội dung không rõ ràng, có thể hiểu nhiều cách khác nhau Đặc biệt, cần sửa đổi cách diễn đạt văn bản theo hướng tránh sử dụng những câu phức và câu ghép với những cụm từ liệt kê liên tiếp gắn với những mệnh đề bổ nghĩa không rõ áp dụng cho trường hợp nào Trong những trường hợp cần liệt kê nhiều nội dung quy định pháp luật thì nên áp dụng cách liệt kê tách biệt thành những đoạn văn riêng biệt Việc minh bạch hóa các văn bản pháp luật thuế giúp hoạt động thanh tra, kiểm tra thuế có căn cứ pháp lý vững chắc để kết luận đúng sai

Ba là, tiếp tục và thường xuyên rà soát để bổ sung cho đầy đủ các thủ tục cần thiết phải

thực hiện trong quá trình thanh tra, kiểm tra thuế để tránh sự vận dụng tùy tiện của người thực thi pháp luật

Bốn là , hoàn thiện quy định về mô hình tổ chức, thanh tra, kiểm tra của các cơ quan tạo

ra sự đồng bộ thống nhất trong quá trình thực hiện chức năng thanh tra, kiểm tra thuế, tạo điều

kiện cho các cơ quan thanh tra, kiểm tra hoạt động có hiệu quả cao, theo đúng khuôn khổ pháp luật

2 Những kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định của pháp luật về xử lý vi phạm pháp luật thuế ở Việt Nam hiện nay

Để làm tốt công tác tuyên truyền pháp luật thuế và chính sách thuế, có biện pháp đấu tranh hiệu quả đối với các hành vi vi pạm, tội phạm trốn thuế, chủ động phát hiện vi phạm, tội phạm trốn thuế, đánh trúng các vụ trốn thuế, thu hồi tiền cho ngân sách, xử lý nghiêm minh các đối tượng phạm tội nhằm bảo vệ kỷ cương pháp luật, tạo môi trường lành mạnh trong sản xuất kinh doanh, bảo vệ nguồn thu cho NSNN

Thứ nhất, cần hoàn thiện hơn chế tài về xử lý vi phạm pháp luật về thuế pháp luật hiện

nay, các quy định trong lĩnh vực xử lý vi phạm pháp luật đã từng bước được hoàn thiện, góp phần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc trong công tác xử lý vi phạm pháp luật thuế tăng cường tính răn đe, giáo dục người vi phạm, thiết lập trật tự, kỷ cương xã hội Tuy nhiên, pháp luật trong lĩnh vực xử lý vi phạm pháp luật thuế đã bộc lộ một số điểm bất cập như: nguyên tắc

xử lý vi phạm thuế chưa đầy đủ; các văn bản quy phạm pháp luật về xử lý vi phạm thuế trong nhiều lĩnh vực được bổ sung, thay thế kịp thời dẫn tới tình trạng không thể thay thế

Thứ hai, Để cơ chế tự khai, tự nộp thuế phát huy hiệu quả, tránh vi phạm cần tăng cường

công tác hướng dẫn, kiểm tra, tổ chức hệ thống thông tin dịch vụ kế toán, kê khai và tính thuế Đồng thời cần có lộ trình triển khai thực hiện phù hợp, từng bước từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao, chia theo từng nhóm để quản lý; nên có cơ chế khuyến khích các đối tượng nộp thuế tự nguyện áp dụng phương pháp tự khai tự nộp thuế, chẳng hạn như cho phép được hưởng các khoản khấu trừ đặc biệt hoặc các chế độ ưu đãi khác

Thứ ba, cùng với việc hoàn thiện cơ chế tự khai tự nộp thuế, thì công tác thanh tra kiểm

tra xử lý vi phạm pháp luật thuế cần được đẩy mạnh, đòi hỏi cơ quan thuế phải tập trung lực lượng lớn vào việc tuyên truyền và thanh tra kiểm tra việc chấp hành luật thuế Cơ quan thuế phải phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng như cơ quan công an, cơ quan ngoại vụ, cơ quan quản lý lao động,… để nắm bắt kịp thời thông tin về đối tượng nộp thuế, nguồn phát sinh thu nhập, có biện pháp phân loại đối tượng nộp thuế thành các nhóm khác nhau để thanh tra, kiểm tra một cách có hiệu quả

Thứ tư, Nên xây dựng khung phạt theo hướng giảm nhẹ hơn mức phạt với hành vi vi

phạm thủ tục thuế và chỉ phạt nặng với hành vi trốn thuế vì nước ta là nước có trình độ phát triển chưa cao, trình độ quản lý còn thấp và hầu hết các doanh nghiệp nước ta là các doanh nghiệp vừa và nhỏ nên việc vi phạm thủ tục thuế là điều khó tránh khỏi đối với bất cứ doanh nghiệp nào

Nên xem xét đưa “ cố ý” và ” vô ý“ vào các chế tài của thông tư cho phù hợp và khung phạt được xây dựng theo hướng giảm nhẹ hơn đối với hành vi được coi là vi phạm do lỗi vô ý được

Cần quy định các chế tài đối với người nộp thuế thì quy định khá chi tiết ( nhất là về thời gian chấp hành, thời hiệu…) trong khi quy định chế tài đối với cán bộ của cơ quan quản lý thuế

vi phạm thì chung chung nên tạo nên tâm lý không bình đẳng giữa người nộp thuế và cán bộ của

cơ quan quản lý thuế

Thứ năm, có thể thấy trong thực tiễn pháp lý, các hành vi vi phạm hình sự về thuế tuy

diễn ra ít hơn so với vi phạm hành chính về thuế nhưng mức độ nguy hiểm cho xã hội thường cao hơn Tuy các vi phạm mang tính chất hình sự về thuế có thể do tổ chức và cá nhân thực hiện nhưng pháp luật hình sự Việt Nam hiện nay mới chỉ quy định vấn đề truy cứu trách nhiệm hình

sự đối với cá nhân chứ chưa thừa nhận việc truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tổ chức là pháp

nhân Thực trạng này của pháp luật hình sự nước ta khiến cho việc xử lý vi phạm pháp luật thuế của tổ chức, cá nhân không được công bằng

Thứ sáu, để nâng cao hiệu quả quản lý thu thuế cần phải tăng cường phối hợp giữa cơ

quan thuế với các cơ quan chức năng của các ngành, các lĩnh vực có liên quan, trong đó, phải đề cao vai trò và thẩm quyền của cơ quan thuế trong việc giám sát thu nhập, thanh tra kiểm tra thuế,

xử lý vi phạm và cưỡng chế thuế

Thứ bảy, Phối hợp với các phương tiện thông tin đại chúng, các tổ chức xã hội tuyên

truyền, giáo dục, vận động toàn dân tích cực tham gia phong trào phòng chống tội phạm, bảo vệ

an ninh

3 Một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kiểm tra, thanh tra và xử lý vi phạm pháp luật thuế

- Nâng cao nhân lực ngành thuế:

o Tổ chức sắp xếp, sớm bổ sung nguồn nhân lực tối đa cho công tác thanh tra, kiểm tra; triển khai giao nhiệm vụ cụ thể đến từng đòan, đội gắn với động viên, thi đua khen thưởng , phấn đấu hoàn thành dự toán thu NSNN

o Tăng cường kiểm soát tuân thủ đối với hoạt động công vụ của các đoàn, đội và cácn bộ thực thi nhiệm vụ thanh tra, kiểm tra doanh nghiệp để đề phòng, ngăn chặn, xử lý kịp thời vi phạm về thưế,

o Nâng cao chất lượng cán bộ công tác thanh tra, kiểm tra về cả nghiệp vũ lẫn đạo đức nghề nghiệp, tổ chức việc đào tạo và đào tạo lại về nghiệp vụ cho đỗi ngũ cán

bộ công thức thuế; tập trung đào tạo để cấp chứng chỉ thanh tra viên cho lực lượng thanh tra thuế

o Tăng cường cong tác đào tại, tập huấn, trao đổi nghiệp vụ thanh tra, kiểm tra thuế nâng cao năng lực và kỹ năng cho công chức làm công tác thanh tra, kiểm tra thuế Tăng cường bồi dưỡng kiến thứ kế toán nâng cao, kỹ năng phân tích báo cáo tài chính, chuẩn mực kế toán cho lực lượng thanh tra, kiểm tra thuế

o Kiện toàn nhân lực thanh tra, kiểm tra toàn ngành thuế theo hướng: Tiếp tục tăng cường lực lượng cho công tác thanh tra, kiểm tra , Hình thành tổ chức thanh tra tại các chi cục thuế đảm bảo điều kiện theo quy định của Luật; Xây dựng và triển khai thí điểm cơ chế đánh giá hiệu quả công việc kết hợp với bố trí, sử dụng luân phiên, luậ chuyển các bộ làm công tác thanh tra, kiểm tra thuế

- Cơ quan thuế địa phương tham mưu cho UBND cùng cấp chỉ đạo các cơ quan ngành địa phương phối hợp chặt chẽ với cơ quan thuế, có các giải pháp đề phòng, xử lý, ngăn chặn kịp thời đối với các hành vi trốn thuế, gian lận thuế và chiếm đoạt tiền thuế

- Tập trung triển khai công tác “ chống các hành vi vi phạm về hóa đơn”, nhằm phát hiện, ngăn chặm, xử lý kịp thời hành vi kinh doanh mua bán hóa đơn bất hợp pháp, trốn thuế, chiếm đoạt tiền thuế Phối hợp với cơ quan an ninh điều tra, cơ quan cảnh sát phòng chống tội phạm về kinh tế để điều tra, xác minh một số đường dây sử dụng hóa đơn bất hợp pháp chiếm đoạt tiền thuế của nhà nước nhằm răn đe, ngăn chặn đối với dạng tội phạm này và góp phần tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh bình đẳng giữa các doanh nghiệp

- Bộ phận thanh tra, kiểm tra phối hợp chặt chẽ với bộ phận kê khai, tin học thường xuyên rà soát Quản lý chặt chẽ đối tượng nộp thuế, phân loại giám sát chặt chẽ các đối tượng có dấu hiệu kinh doanh mua bán hóa đơn bất hợp pháp, trốn thuế, chiếm đoạt tiền thuế

- Tiếp tục đẩy mạnh công tác tuyên truyền và công tác hỗ trợ người nộp thuế, đặc biệt hỗ trợ về kiến thức nghiệp vụ thuế và nghiệp vụ kế toán cho các doanh nghiệp nhở và vừa,

các doanh nghiệp mới thành lập, tránh những sai sót không đáng có để tập trung giải quyết những vấn đề, vụ việc nghiêm trọng hơn

- Tập trung thanh tra các đơn vị lớn, có rủi ro cao về thuế, cơ quan thuế các cấp phải nhanh chóng triển khai xây dựng kho dữ liệu thông tin về người nộp thuế, thông tin về quản

lý thu thuế và thông tin liên quan từ các ngành khác để cung cấp nhanh chóng, kịp thời, chính xác, phục vụ công tác nghiệp vụ, quản lý, chỉ đạo điều hành của các cấp

- Tăng cường phối hợp chặt chẽ giữa các ngành, địa phương trong quá trình triển khai thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm

- Hiện đại hóa công tác quản lý thuế nói chung và thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm pháp luật thuế nói riêng

- Hoàn thiện các vấn đề pháp lí để công tác quản lý thuế đi vào nề nếp, đúng theo yêu cầu của Luật Quản lý thuê

KẾT LUẬN

Thanh tra, kiểm tra thuế nhằm kịp thời phát hiện và xử lí các sai phạm trong lĩnh vực thuế; ngăn ngừa các hiện tượng vi phạm pháp luật thuế; chống thất thu ngân sách nhà nước Trong điều kiện phát triển nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế nước ta đang thực hiện cải cách công tác quản lí thuế theo cơ chế tự khai, tự nộp thuế thì công tác thanh tra, kiểm tra và xử lí vi phạm pháp luật thuế ngày càng được coi trọng Trong thời gian tới, hy vọng rằng sẽ hoàn thiện hơn nữa

cả về hành lang pháp lý và công tác thực tiễn để hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý pháp luật thuế thực sự phát huy hết vai trò to lớn của mình