SKKN 4/4: Kinh nghiệm hướng dẫn ôn thi TN 12 - phần NLXH

Theo giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh, trong cuốn “Muốn viết được bài vănhay” NXB GD – 1994 thì nghị luận xã hội có thể chia ra thành 6 chủ đề lớn nhưsau: - Nghị luận về một vấn đề đạo đức nhân

Đề tài:

KINH NGHIỆM HƯỚNG DẪN ÔN THI TỐT NGHIỆP 12

PHẦN LÀM VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

_

Phần thứ nhất: ĐẶT VẤN ĐỀ

Bắt đầu từ năm 2009, đề thi tốt nghiệp THPT môn ngữ văn, bên cạnh nhữngphần tái hiện kiến thức văn học, nghị luận văn học, còn có một phần bắt buộc thí sinhthành lập văn bản nghị luận khoảng 400 chữ bàn về một vấn đề mang tính thời sự củađời sống xã hội Cấu trúc này áp dụng cho cả hệ phổ thông và hệ bổ túc THPT Thangđiểm đánh giá cho phần câu này khá cao, chiếm 3/10 điểm của toàn bài thi Theohướng dẫn của bộ GD-ĐT và thông tin từ các cơ quan truyền thông thì đề thi Ngữ vănnăm 2010 cũng sẽ nằm trên trục cấu trúc của đề thi năm 2009 Như vậy có nghĩatrong đề bài thi môn ngữ văn năm nay chắc chắn sẽ có dạng câu này, mà người ta

thường gọi đó là nghị luận xã hội Nhưng thực tế trong kỳ thi Tốt nghiệp năm 2009,

số lượng thí sinh làm được bài này không nhiều, nếu có làm được thì chất lượng cũngkhông cao Vì sao vậy ? Cần phải làm gì trước thực tế này ? Đó là những câu hỏiđang đặt ra cần giải quyết của giáo viên đang trực tiếp giảng dạy và ôn thi tốt nghiệpNgữ văn 12 nói chung và ôn thi tốt nghiệp Ngữ văn 12 hệ bổ túc nói riêng

Là người tham gia chấm thi tốt nghiệp năm 2009, năm 2010 trực tiếp giảng dạy

và ôn tập Ngữ văn cho học sinh lớp 12, chúng tôi thực sự trăn trở trước vấn đề này.Sau một thời gian nghiên cứu tìm tòi và thể nghiệm, qua đề tài khiêm tốn này, chúngtôi muốn đề xuất một số phương án ôn tập cho dạng bài làm văn nghị luận xã hội Vớimục tiêu là tìm ra một hướng đi hiệu quả trong giảng dạy ôn thi tốt nghiệp THPT,môn ngữ văn lớp 12 - hệ bổ túc

*

* *

Phần thứ hai: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN

ý kiến của mình và hành động theo những điều mà mình đề xuất (theo Bảo Quyến – Rèn luyện làm văn nghị luận – NXB Giáo dục, 2003)

3 Văn nghị luận xã hội

- Văn nghị luận xã hội hiểu đơn giản là những bài nghị luận về một hiện tượng đời sống

hoặc một tư tưởng đạo lí (theo Thanh Vân – Nghị luận xưa nhưng không cũ – Web:

Nghị luận xã hội có thể đề cập tới rất nhiều mặt của đời sống xã hội Từ những vấn

đề có tầm nhân loại như chiến tranh hòa bình, tình trạng ô nhiễm môi trường, nhữngvấn đề nhân sinh quan như quan niệm về lẽ sống và cái chết, về hạnh phúc và tình yêuđến những vấn đề xã hội cụ thể như nạn tham nhũng, tệ cờ bạc, ý thức về pháp luật…,

tóm lại là mọi vấn đề liên quan tới đời sống của con người và xã hội đề có thể trởthành đề tài của bài nghị luận xã hội Tuy nhiên, đề tài của bài nghị luận xã hội thôngthường hướng vào những vấn đề có tính chất thời sự, có ý nghĩa thiết thực và cấpbách đối với xã hội

II Các chủ đề nghị luận xã hội

Nghị luận xã hội được sử dụng trong việc bàn bạc đánh giá nhận định…về mọiphương diện trong đời sống xã hội, vì vậy mỗi tài liệu lại có một cách chia chủ đềkhác nhau Theo giáo sư Nguyễn Đăng Mạnh, trong cuốn “Muốn viết được bài vănhay” (NXB GD – 1994) thì nghị luận xã hội có thể chia ra thành 6 chủ đề lớn nhưsau:

- Nghị luận về một vấn đề đạo đức nhân sinh

- Bình luận vấn đề tư tưởng văn hóa

Còn SGK Ngữ văn lớp 12 (NXB GD- 2009) lại chia thành 2 chủ đề lớn:

- Nghị luận về một tư tưởng đạo lý

- Nghị luận về một hiện tượng đời sống

Dù chia chủ đề như thế nào thì văn nghị luận xã hội đều tập trung bàn bạc, trao đổimột vấn đề nào đó liên quan trực tiếp đến đời sống xã hội về vật chất hoặc đời sốngtinh thần của con người

III Những yêu cầu của bài văn nghị luận xã hội

1 Yêu cầu chung

Bài nghị luận xã hội dù ngắn hay dài đều phải đạt được những yêu cầu sau:

1 1 Bài nghị luận xã hội phải thể hiện sự hiểu biết chính xác tường tận về vấn đề hay

hiện tượng xã hội được bàn bạc Người viết nghị luận phải chỉ ra được thực chất cũngnhư xu hướng vận động của vấn đề hay hiện tượng đó

1 2 Bài nghị luận xã hội đòi hỏi người viết phải có chính kiến, phải bộc lộ công khai

lập trường quan điểm, tư tưởng của mình Một bài bình luận xã hội không thể thiếuphần đề xuất những ý kiến, nhận định, đánh giá về vấn đề xã hội được đem ra bànbạc Trên cơ sở đó, người viết có thể đề nghị một giải pháp thích hợp

1 3 Bài nghị luận xã hội đòi hỏi phải có tính thời sự cao Nó phải hướng tới mục

đích định hướng tư tưởng và hành động cho người đọc, thuyết phục họ tham gia tíchcực vào việc giải quyết những vấn đề xã hội đang được đặt ra

1 4 Bài nghị luận xã hội là một kiểu bài nghị luận có tính chất tổng hợp cao, đòi hỏi

phải sử dụng hầu như tất cả các thao tác nghị luận Một mặt, bài nghị luận xã hội coitrọng việc giải thích làm sáng tỏ nội dung cụ thể của những thuật ngữ, hiện tượng,vấn đề…được đề cập đến; mặt khác, nó đòi hỏi phải phân tích những phương diện,những khía cạnh cụ thể của các hiện tượng, vấn đề xã hội đang bàn bạc Bài nghị luận

xã hội cũng yêu cầu những nhận định, đánh giá phải có căn cứ xác đáng; những ýkiến, nhận xét cần phải được chứng minh

1 5 Trong nhà trường, bài nghị luận xã hội đòi hỏi học sinh chẳng những có hiểu biết

cụ thể, trình bày rõ ràng, thuyết phục một vấn đề xã hội đem bàn luận mà còn phảinêu được suy nghĩ riêng của mình Học sinh phải biết vận dụng những kiến thức trongthực tế đời sống hay trong sử sách để luận giải các vấn đề xã hội, đồng thời phải cómột ngôn ngữ sắc bén, chính xác, gợi cảm, có khả năng khơi động được tư tưởng vàtình cảm xã hội của người đọc

2 Yêu cầu đối với bài văn nghị luận xã hội trong bài thi Tốt nghiệp Bổ túc THPT

Bài văn NLXH thi Tốt nghiệp Bổ túc THPT yêu cầu dưới dạng một bài viếtkhoảng 300 đến 400 chữ bàn về một vấn đề nào đó mang tính thời sự cấp thiết của đờisống xã hội Ví dụ năm 2009, đề yêu cầu :

Anh/chị hãy viết một bài văn ngắn (không quá 400 từ) phát biểu ý kiến về tầm quan trọng của môi trường tự nhiên đối với cuộc sống con người

Với dung lượng khoảng 400 chữ thì quan trọng nhất là thí sinh phải biết cáchthành lập một văn bản NLXH: đúng thể loại, có kết cấu logic, diễn đạt mạch lạc ;đảm bảo tối thiểu về mặt nội dung: biểu lộ tương đối hiểu biết về lĩnh vực bàn luận,

có ý kiến , quan điểm rõ ràng , có lý lẽ dẫn chứng xác đáng, có cách lập luận chặt chẽ,thuyết phục trong quá trình giải quyết vấn đề

Vấn đề được đưa ra bàn luận ở đây không quá khó đối với HV lớp 12 về cảdung lượng lẫn nội dung nghị luận, vì lĩnh vực bàn luận thực sự các em hiểu khá kỹ.Điều quan trọng là các em làm thế nào để viết ra được những hiểu biết đó, bàn bạc về

nó, có quan điểm, thái độ rõ ràng…bằng một văn bản đúng với yêu cầu về nội dung

và hình thức

CHƯƠNG II: CƠ SỞ THỰC TIỄN

I Vai trò vị trí của văn nghị luận xã hội :

1 Trong đời sống

Nghị luận xã hội là loại văn được ứng dụng hết sức rộng rãi trong đời sống Ta

có thể dễ dàng bắt gặp nó trên bất kỳ một một phương tiện thông tin đại chúng nào,nằm dưới dạng các bài bình luận, xã luận về một vấn đề nào đó, một hiện tượng nào

đó thuộc lĩnh vực chính trị, kinh tế, văn hóa, v.v…hay những buổi trò chuyện, thuyếtgiáo của các nhà giáo dục, bài giảng đạo đức của các mục sư, linh mục, tu sỹ… Dẫutồn tại dưới dạng nói hay dạng viết thì nghị luận xã hội luôn có một vị trí quan trọngtrong đời sống xã hội Bởi nó giúp con người nhận thức một cách đầy đủ, cập nhật,

khách quan các vấn đề liên quan đến đời sống , để từ đó định hướng tốt cho sự pháttriển tích cực theo quy luật vận động của xã hội Trung Quốc, nước láng giềng với ta

có một bề dày văn hóa đồ sộ và văn học đương nhiên có những thành tựu nổi trội trênthế giới Tuy vậy trong đề thi tuyển sinh Đại học môn Ngữ văn của họ lại chỉ hỏi vềnghị luận xã hội Ở Việt Nam, việc cho thêm câu hỏi nghị luận xã hội vào đề văn làmột tín hiệu đáng mừng, thể hiện sự phát triển của đời sống xã hội và vị trí quan trọngcủa loại văn này

Nghị luận xã hội là một yêu cầu cần thiết trong đời sống đặc biệt là cho học sinh.Bởi vì qua đó, có thể kiểm tra chính xác năng lực tư duy, óc sáng tạo, sự hiểu biết củahọc sinh; mặt khác tránh tình trạng "đạo văn" hay lệ thuộc nhiều vào sách vở

2 Trong nhà trường

Văn nghị luận nói chung, văn nghị luận xã hội nói riêng được đưa vào chươngtrình phổ thông cả hai cấp học (THCS và THPT) với vị trí trọng yếu trong hệ thốngthể loại văn bản được lựa chọn đưa vào tìm hiểu và rèn luyện kỹ năng thành lập

2 1 Chương trình trung học cơ sở:

Nghị luận xã hội được hướng dẫn khá kỹ ở lớp 9 với phần khái luận lẫn cáchlàm bài và đề cập đến cả hai loại bài NLXH, với 4 bài cụ thể:

- Nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống

- Cách làm bài nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời sống

- Nghị luận về một vấn đề tư tưởng đạo lý

- Cách làm bài nghị luận về một vấn đề tư tưởng đạo lý

Ngoài ra còn được bổ trợ thêm qua phần đọc hiểu một số văn bản dạng nghị luận xãhội như:

- Bàn về đọc sách (Chu Quang Tiềm)

- Tiếng nói của văn nghệ (Nguyễn Đình Thi)

- Chuẩn bị hành trang vào thế kỷ mới (Vũ Khoan)

Nhận xét: Nhìn chung chương trình THCS chỉ mang tính giới thiệu và thực hành

NLXH ở mức độ sơ giản, chưa tập trung vào việc khắc sâu tri thức và rèn luyện kỹ

năng làm bài dạng nghị luận này Nói đúng hơn đó chỉ là bước đệm để hoàn thiện ởchương trình THPT

2 2 Chương trình Trung học phổ thông (THPT)

Trong chương trình THPT, dạng nghị luận xã hội được thực hành khá kỹ, bắtđầu từ lớp 11 Ngay bài viết số 1 ở đầu năm học lớp 11 đã được định hướng làm bàiNLXH, sau đó khi hướng dẫn HV tiếp cận hàng loạt các thao tác lập luận như phântích, bác bỏ, bình luận, so sánh… thì các ngữ liệu SGK đều lấy dạng NLXH Cụ thể:

- Bài thao tác lập luận phân tích có một đoạn ngư liệu viết về vấn đề dân số;

- Bài luyện tập thao tác lập luận phân tích có một đoạn ngư liệu viết về vấn đề khoahọc

- Bài thao tác lập luận bác bỏ có một đoạn ngư liệu viết về vấn đề tiếng mẹ đẻ, mộtđoạn viết về hút thuốc lá

- Bài thao tác lập luận bình luận: ngữ liệu luyện tập một đoạn bàn về giao thông, mộtđoạn bàn về pháp luật

- Bài luyện tập thao tác lập luận bình luận ngữ liệu một đoạn viết về lời cảm ơn, mộtđoạn viết về vấn đề áo phao phòng chết đuối cho HS đi học qua sông suối

- Bài viết số 6 lại tiếp tục được định hướng làm bài nghị luận xã hội

Ở phần văn học cũng được tích hợp một số văn bản dạng NLXH như:

- Về luân lý xã hội ở nước ta (Phan Châu Trinh)

- Đọc thêm: Tiếng mẹ đẻ - nguồn giải phóng các dân tộc bị áp bức (Nguyễn An Ninh)

- Tuyên ngôn độc lập (Hồ Chí Minh)

- Ba cống hiến vĩ đại của Các Mác (Ăng Ghen)

Các ngữ liệu trong bài: phong cách ngôn ngữ chính luận cũng chọn dạng NLXH:

- Cao trào chống Nhật cứu nước (Trường Chinh)

- Việt Nam đi tới (Báo QĐNDVN năm 2007)

- Tinh thần yêu nước của nhân dân ta

Đến lớp 12 thì phần nghị luận XH được đề cập ngay từ đầu năm học với hai bài lýthuyết cụ thể:

- Nghị luận về một tư tưởng đạo lý

- Nghị luận về một hiện tượng đời sống

Và bài viết làm văn số 1 cũng được ấn định là văn NLXH

Nhận xét: Như vậy nghị luận xã hội có vị trí hết sức quan trọng trong nhà trường phổ

thông Ở đó học sinh không chỉ được tiếp cận dạng bài NLXH mà còn được luyện tậpthực hành thành lập văn bản một cách khá kỹ càng

- Do tuổi đời còn nhỏ, cơ hội va chạm với muôn mặt đời sống ít, nên dẫn đến vốnhiểu biết xã hội của học viên hạn chế

- Ý thức tiếp cận những vấn đề xã hội của các em chỉ mang tính quan sát mà khôngmang tính nhận thức cho nên biết mà không nói được một cách kỹ càng

- HV bổ túc là đối tượng con nông dân nghèo ít có điều kiện tiếp cận với các kênhthông tin hoặc khả năng nhận thức thấp vì vậy vốn hiểu biết xã hội hạn chế

- Học viên nắm lý thuyết làm văn NLXH rất hời hợt: Ở lớp 9 học sinh chỉ tiếp cậncách thức làm bài NLXH mang tính sơ giản, sau đó lên lớp 10 chủ yếu ôn lại kiếnthức khái quát của văn bản tự sự, thuyết minh và nghị luận văn học mà không đề cậpđến NLXH Đến chương trình lớp 11 có tập trung vào NLXH nhưng chỉ mang tínhtích hợp bằng cách giới thiệu một số văn bản dạng NLXH trong phần đọc hiểu vănbản, chọn ngữ liệu cho phần làm văn dạng văn bản NLXH và thực hiện hai bài viếtliên quan Cho đến năm lớp 12 mới tái hiện lại cách làm bài qua hai bài lý thuyết Nóiđúng hơn chương trình phổ thông chỉ tập trung rèn luyện nghị luận văn học, chươngtrình THPT có 24 bài viết làm văn thì NLXH chỉ có cơ hội được viết 3 bài (2 bài lớp

11, 1 bài lớp 12) còn lại là nghị luận văn học Bản thân giáo viên cũng đặt việc rèn

luyện làm văn nghị luận văn học ở vị trí số 1, vì nó liên quan đến các tác phẩm vănhọc Cho nên các em học sinh nắm phương pháp làm bài và vốn về nghị luận xã hộithực sự hạn chế.

Thực ra yêu cầu của đề thi tốt nghiệp phần nghị luận xã hội là không cao vềdung lượng lẫn lĩnh vực vấn đề bàn luận Ví dụ đề thi năm 2009:

Anh/chị hãy viết một bài văn ngắn (không quá 400 từ) phát biểu ý kiến về tầm quan trọng của môi trường tự nhiên đối với cuộc sống con người

Các em hiểu rất rõ về môi trường và giá trị của nó cũng như những tiềm nănghủy hoại môi trường thông qua các môn học Giáo dục môi trường, địa lý, ngữ văn…

và cả trên các phương tiện thông tin đại chúng Có thể khẳng định, kiến thức để làmmột bài viết này đối với các em là rất đầy đủ đa dạng và phong phú Nhưng tại sao hệquả là các em lại không làm được bài hoặc làm bài chất lượng thấp? Theo chúng tôi

nguyên nhân trọng yếu nhất là HV không biết cách nói ra những điều mình có, nghĩa là HV thiếu hẳn phương pháp cách thức làm bài và các kỹ năng làm văn NLXH.

Chính vì vậy, năm học 2009 – 2010, chúng tôi được giao hai lớp 12 (12G,12K), khi làm bài viết số 1 – NLXH đã có một kết quả vô cùng lo ngại:

BẢNG THỐNG KÊ ĐIỂM BÀI NGHỊ LUẬN XÃ HỘI SỐ 01 LƠP 12G, 12KĐiểm

nội dung cho bài viết của mình Cho nên dẫn đấn tình trạng chung là kết cấu rời rạc,thiếu tính hệ thống, lập luận lỏng lẻo không có tính logic, lý lẽ kém tính thuyết phục

Như vậy vấn đề đặt ra cấp bách cần giải quyết trong việc ôn thi làm văn NLXH

đối với lớp 12 là ôn tập lý thuyết, hướng dẫn các cách thức làm bài, thực hành rèn luyện kỹ năng làm văn NLXH

Chương III: NHỮNG GIẢI PHÁP ÔN TẬP

I Hướng dẫn ôn tập lý thuyết

Lý thuyết làm văn NLXH không nhiều chủ yếu tập trung vào mấy đơn vị kiếnthức cơ bản sau:

- Khái lược về NLXH (bao hàm khái niệm, đặc điểm, yêu cầu của nghị luận xãhội…)

Sau đây là hệ thống kiến thức phần lý thuyết ôn tập:

HỆ THỐNG LÝ THUYẾT LÀM VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

A/NGHỊ LUẬN VỀ MỘT TƯ TƯỞNG , ĐẠO LÝ

1 Khái niệm, đề tài, yêu cầu và các thao tác chính:

a) Khái niệm: Nghị luận về một tư tưởng đạo lí là quá trình kết hợp những thao

tác lập luận để làm rõ những vấn đề tư tưởng đạo lí trong cuộc sống

b) Đề tài

Đề tài của nghị luận về tư tưởng, đạo lí là vô cùng phong phú, bao gồm:

- Các vấn đề về nhận thức như lí tưởng, mục đích sống,…

- Các vấn đề về tâm hồn, tính cách như:

+ Lòng yêu nước, lòng nhân ái, vị tha, bao dung, độ lượng,…

+ Tính trung thực, dũng cảm, chăm chỉ, cần cù, thái độ hòa nhã, khiêm tốn,…+ Thói ích kỉ, ba hoa, vụ lợi,

- Về các quan hệ gia đình như tình mẫu tử, anh em,

- Về quan hệ xã hội như tình đồng bào, tình thầy trò, bạn bè,…

- Về cách ứng xử, những hành động của mỗi người trong cuộc sống

c) Yêu cầu

- Hiểu được vấn đề cần nghị luận qua phân tích, giải thích để xác định vấn đề

- Phân tích, chứng minh những biểu hiện cụ thể của vấn đề, thậm chí so sánh,bàn bạc, bãi bỏ,… nghĩa là biết áp dụng nhiều thao tác lập luận

- Phải biết rút ra ý nghĩa của vấn đề

- Người thực hiện nghị luận phải có lí tưởng và đạo lí

2 Các thao tác lập luận cơ bản

Các thao tác lập luận cơ bản thường được sử dụng trong kiểu bài này là giảithích, phân tích, chứng minh, so sánh, bác bỏ, bình luận

3 Nội dung cơ bản của bài làm:

- Giới thiệu,, giải thích tư tưởng đạo lý cần bàn

- Phân tích những mặt đúng, bác bỏ những biểu hiện sai lệch có liên quan đếnvấn đề cần bàn

- Nêu ý nghĩa, rút ra bài học nhận thức và hành động về tư tưởng, đạo lý

4 Dàn bài khái quát

a) Mở bài

- Giới thiệu vấn đề được đưa ra bình luận

- Nêu luận đề: dẫn nguyên văn câu chứa nội dung tư tưởng, đạo lý

- Giới hạn nội dung và thao tác nghị luận sẽ triển khai

- Nêu cảm xúc, suy nghĩ hành động của bản thân về vấn đề

B/NGHỊ LUẬN VỀ MỘT HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG

tượng môi trường bị ô nhiễm, những tiêu cực trong thi cử, nạn bạo hành trong giađình, phong trào thanh niên tiếp sức mùa thi, cuộc vận động giúp đỡ đồng bàohoạn nạn, những tấm gương người tốt việc tốt,

2 Các thao tác lập luận cơ bản

Các thao tác lập luận cơ bản thường được sử dụng trong kiểu bài này là giảithích, phân tích, chứng minh, so sánh, bác bỏ, bình luận

3 Nội dung cơ bản

- Nêu rõ hiện tượng bàn luận và vấn đề đặt ra trong hiện tượng đời sống bàn luận

- Phân tích mặt đúng mặt sai, mặt tích cực, mặt tiêu cực, mặt lợi mặt hại …củahiện tượng đời sống

- Chỉ ra nguyên nhân và bày tỏ thái độ, ý kiến của người viết về hiện tượng xã hộiđó

4 Dàn ý khái quát

a, Mở bài

- Giới thiệu hiện tượng đời sống cần nghị luận

- Xác định vấn đề đặt ra cần nghị luận trong hiện tượng

b, Thân bài

- Nêu thực trạng của hiện tượng

- Xác định nguyên nhân của thực trạng hiện tượng

- Đánh giá, phân tích mặt tốt - xấu, tích cực – tiêu cực, lợi – hại…của vấn đề

- Đề xuất giải pháp cho vấn đề: phát huy, khắc phục…

c, Kết bài:

- Tóm tắt chốt lại vấn đề

- Rút ra bài học

- Nêu suy nghĩ và hướng hành động của bản thân đối với vân đề

II Hướng dẫn thực hành làm bài NLXH

Thực hành là bước quan trọng nhất của việc ôn tập làm văn nói chung và ôn tậpnghị luận xã hội nói riêng Bấy lâu nay, HV quen viết dài (khoảng 1000 – 2000chữ) nay yêu cầu các em viết ngắn (khoảng 400 chữ) mà vẫn đầy đủ những nộidung cơ bản, thì việc thực hành làm bài lại càng cần thiết hơn Mặt khác còn rènluyện được nhiều kỹ năng như tư duy biện chứng, cách tìm hiểu đề, tìm ý, lập dàn ý

và viết các phần, các đoạn và phải tính cả việc rèn luyện kỹ năng dùng từ, đặt câu,dựng đoạn, liên kết, chữ viết, dâu câu…trong quá trình thành lập văn bản

Ngay từ đầu năm lớp 12 chúng tôi đã tổ chức ôn tập, Trước hết là ôn tập lýthuyết và sau đó ra đề cho HV thực hành luôn các bước như tìm hiểu đề, tìm ý, lậpdàn ý, xác định thao tác lập luận và viết từng phần từng đoạn Em nào làm tốt đượcphần nào thì cho điểm cao động viên, em nào còn kém thì nhắc nhở và gợi ý, tạo cơhội cho các em ghi điểm Phải biết sử dụng điểm để cứu cánh cho việc thực hành, vìđây là phần khó, nếu không biết động viên kịp thời thì sẽ gặp phải nhiều rào cản vàkết quả sẽ rất thấp

1 Thực hành tìm hiểu đề

Trước bất cứ đề bài nghị luận nào GV đều phải hướng dẫn HV đọc kỹ, gạchchân những từ quan trọng (từ khóa) và tự đặt ra câu hỏi:

- Vấn đề đặt ra trong đề bài là gì ?

- Vấn đề nghị luận về một tư tưởng đạo lý hay một hiện tượng đời sống?

- Cần sử dụng thao tác nào để nghị luận?

Rồi tự đi tìm câu trả lời để từ đó định hướng cho nội dung bài làm, cơ sở để tìm ý vàlập dàn ý

2 Thực hành tìm ý và lập dàn ý

Thực hành tìm ý và lập dàn ý sẽ định hướng cho nội dung bài viết một cách đầy

đủ, logic, khoa học, giúp người viết làm chủ nội dung, làm chủ thời gian Trong khi

đó HV Bổ túc thông thường làm bài theo cảm tính, nghĩ gì viết nấy, nghĩ đến đâuviết đến đấy, không có thói quen tìm ý và lập dàn ý trước Vì vậy GV nhất thiết phảihướng dẫn cho HV bước này

Đối với NLXH thì mỗi dạng bài, mỗi đề bài có một cách tiến hành tìm ý lậpdàn ý, và làm như vậy mới đảm bảo được tính đa dạng và sáng tạo của thể loại,nhưng đối với HV bổ túc nếu hướng dẫn các em làm vậy sẽ hoàn toàn thất bại Bởi

vì các em đa phần mất gốc, khả năng độc lập tư duy yếu, khả năng biện chứng thấp,cho nên phải tạo cho các em những bộ khung mang tính định hình để các em dựa và

đó mà tiến hành tìm ý, nếu có nhu cầu, khả năng sáng tạo thì cũng sáng tạo trên cơ

sở đó Vì vậy chúng tôi đề xuất ba cách tìm ý và lập dàn ý hữu dụng sau cho HV bổtúc :

Cách 1: Tìm ý và lập dàn ý dựa vào dàn ý khái quát.

Đây là cách thông thường người viết hay làm nhất, nhưng sẽ thuận lợi chonhững HV có khả năng tư duy và viết bài tốt, còn những HV yếu thì hơi khó sửdụng Người viết bám vào khung dàn ý khái quát và định ra một dàn ý cụ thể, thậmchí còn có thể biến tấu trên khung này nếu năng lực tư duy tốt

DÀN Ý KHÁI QUÁT

1 Dàn ý khái quát văn nghị luân về một tư tưởng, đạo lý

a) Mở bài

- Giới thiệu vấn đề được đưa ra bình luận

- Nêu luận đề: dẫn nguyên văn câu chứa nội dung tư tưởng, đạo lý

- Giới hạn nội dung và thao tác nghị luận sẽ triển khai