Một số biện pháp giúp học sinh trung bình, yếu giải được bài tập điện học vật lý 9 trường THCS

Vật lý được coi là một môn khoa học cơ bản nhất của khoa học tự nhiên Vật lý đem lại cho người học một thế giới quan tổng thể về những gì liên quan trong đời sống hàng ngày. Môn Vật lý là môn khoa học có rất nhiều ứng dụng trong thực tế cuộc sống hàng ngày. Học môn vật lý sẽ giúp cho học sinh giải thích được các hiện tượng xảy ra xung quanh cuộc sống của các em. Giúp các em hiểu được bản chất của sự vật hiện tượng một cách khoa học, linh hoạt.

1 Tên sáng kiến: “Một số biện pháp giúp học sinh trung bình, yếu giải

được bài tập điện học vật lý 9 trường THCS ”

2 Tác giả

Họ và tên: Vũ Hồng Phương

Năm sinh: 10/04/1987

Nơi thường trú:

Trình độ chuyên môn: Đại học Sư phạm toán

Chức vụ công tác: Giáo viên

Nơi làm việc: Trường

Điện thoại:

3 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến: Chuyên môn Vật lý

4 Thời gian áp dụng sáng kiến:

- Thời gian áp dụng thử nghiệm: Từ ngày 15 tháng 8 năm 2016 đến ngày

30 tháng 11 năm 2016

- Thời gian áp dụng: Từ ngày 15 tháng 8 năm 2017 đến ngày 30 tháng 11 năm 2017

5 Đơn vị áp dụng sáng kiến

Tên đơn vị: Trường THCS Bản Bo, trường THCS Thị Trấn

Địa chỉ: huyện Tam Đường - tỉnh Lai Châu

Điện thoại:

II NỘI DUNG SÁNG KIẾN

1 Sự cần thiết, mục đích của việc thực hiện sáng kiến “Một số biện

pháp giúp học sinh trung bình, yếu giải được bài tập điện học vật lý 9 trường THCS Bản Bo”

1.1 Sự cần thiết của việc thực hiện sáng kiến

 Vật lý được coi là một môn khoa học cơ bản nhất của khoa học tự nhiên Vật lý đem lại cho người học một thế giới quan tổng thể về những gì liên quan trong đời sống hàng ngày

Môn Vật lý là môn khoa học có rất nhiều ứng dụng trong thực tế cuộc sống hàng ngày Học môn vật lý sẽ giúp cho học sinh giải thích được các hiện tượng xảy ra xung quanh cuộc sống của các em Giúp các em hiểu được bản chất của sự vật hiện tượng một cách khoa học, linh hoạt

Về phía giáo viên chưa có phương pháp dạy học tích cực, phù hợp để thu hút đối tượng học sinh trung bình, yếu

Về phía học sinh chưa có phương pháp tổng quan để giải bài tập vật lý nói chung, bài tập điện nói riêng, khi giải bài tập điện học chưa biết vận dụng liên kết các kiến thức còn lúng túng trong việc định hướng giải hay có thể nói hầu như các em chưa biết cách giải cũng như trình bầy lời giải, khả năng tư duy và phân tích mạch điện còn yếu

Qua một thời gian nghiên cứu và áp dụng sáng kiến ở trường THCS Bản

Bo tôi nhận thấy:

- Giáo viên:

+ Được tiếp cận với phương pháp dạy học để thu hút học sinh trung bình, yếu tham gia vào quá trình dạy học

- Học sinh

+ Có được phương pháp tổng quan để giải bài tập điện học

+ Biết cách vận dụng liên kết các kiến thức để giải và trình bày lời giải + Khả năng tư duy và phân tích sơ đồ mạch điện tốt hơn

+ Có sự hứng thú, say mê hơn trong học tập

+ Số lượng, chất lượng học sinh khá, giỏi được nâng lên

1.2 Mục đích của việc thực hiện sáng kiến

Thứ nhất giúp giáo viên THCS nói chúng và giáo viên dạy học môn Vật

lý nói riêng có được phương pháp dạy học phù hợp với đối tượng học sinh trung bình, yếu

Thứ hai sáng kiến giúp đồng nghiệp có thêm kinh nghiệm phương pháp trong việc hướng dẫn học sinh giải bài tập điện học

Thứ ba giúp kích thích sự hứng thú, say mê trong học tập của học sinh

trung bình, yếu

Thứ tư làm nền tảng cơ bản cho việc học và giải các bài tập vật lí sau khi học lên cấp 3

Thứ năm nâng cao chất lượng học sinh khá giỏi, giảm tỷ lệ học sinh yếu

cụ thể như

(Bảng số liệu dựa trên kết quả học tập học kỳ I khối 9)

Cấp

Kết quả học tập của

học sinh năm học

2014 – 2015 khi chưa

áp dụng SKKN

Kết quả học tập của học sinh năm học 2016 –

2017 khi đã áp dụng thử nghiệm SKKN

Kết quả học tập của học sinh năm học 2017 – 2018 khi đã áp dụng SKKN

Số lượng Tỉ lệ % Số lượng Tỉ lệ % Số lượng Tỉ lệ %

Giỏi

Khá

TB

Yếu

Với các lí do và mục đích trên tôi thấy thật sự cần thiết phải nghiên cứu

và đưa vào áp dụng Sáng kiến kinh nghiệm “Một số biện pháp giúp học sinh

trung bình, yếu giải được bài tập điện học vật lý 9 trường THCS Bản Bo”

để khắc phục những khó khăn và đạt mục đích trên

2 Phạm vi triển khai thực hiện

- Áp dụng cho các tiết bài tập trong chương I điện học Vật lí lớp 9

3 Mô tả sáng kiến “Một số biện pháp giúp học sinh trung bình, yếu giải được bài tập điện học vật lý 9 trường THCS Bản Bo”

3.1 Đặc điểm tình hình

Trường THCS Bản Bo nằm trên quốc lộ 32 giáp với UBND xã Bản Bo chính vì vậy luôn được sự quan tâm của các cấp Ủy, Đảng, chính quyền địa phương, Phòng GD&ĐT và các bậc phụ huynh học sinh

Đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên cơ bản đủ về số lượng, có lòng nhiệt tình, tâm huyết với nghề, yên tâm công tác

Năm học 2017 – 2018 nhà trường có tổng số 424 học sinh với 8 thành phần phần dân tộc khác nhau như: Kinh, Thái Lào, Lự, Hmông, giáy

Tỉ lệ học sinh trung bình và yếu của trường THCS Bản Bo còn khá thấp đặc biệt môn Vật lý lớp 9

3.2 Mô tả giải pháp trước khi tạo ra sáng kiến

Trước khi có Sáng kiến kinh nghiệm trong các tiết bài tập Vật lí giáo viên thường có một số phương pháp sau:

3.2.1 Gọi học sinh lên bảng trình bày lời giải 

Ở phương pháp này giáo viên sẽ nêu bài tập (đã đưa ra cho học sinh về làm ở nhà), gọi học sinh lên bảng tóm tắt và trình bày lời giải, gọi học sinh khác

nhận xét lời giải, giáo viên tổng kết bài giải và kết luận

Phương pháp này có những ưu điểm và nhược điểm cụ thể như sau:

- Ưu điểm:

+ Kiểm tra và biết được khả năng hiểu và vận dụng kiến thức của học sinh lên bảng chữa bài

+ Có thể phân tích và chỉ ra lỗi của học sinh một cách trực tiếp

+ Có thể rèn luyện cho học sinh kĩ năng trình bày bài tập

- Nhược điểm:

+ Trong một giờ bài tập chỉ kiểm tra được một số ít học sinh của lớp

+ Học sinh ở dưới lớp dễ mất trật tự nếu giáo viên không bao quát tốt

3.2.2 Hướng dẫn cả lớp giải chung một bài tập

Đối với phương pháp này giáo viên hướng dẫn chung học sinh cả lớp cùng giải một bài tập thông qua hệ thống câu hỏi

Phương pháp này có những ưu điểm và nhược điểm cụ thể như sau:

- Ưu điểm:

+ Nhiều học sinh trong lớp cùng tham gia vào quá trình giải bài

+ Học sinh hiểu các bước suy luận giải bài toán thông qua các câu hỏi của

giáo viên

+ Giáo viên dễ bao quát lớp

- Nhược điểm:

+ Khó phát hiện được những lỗi và những chỗ vướng mắc của học sinh khi giải bài tập

Chính vì vậy trong các giờ học môn Vật lí trước đây học sinh thường căng thẳng, ít sôi nổi Còn nhiều học sinh chưa có sự đam mê, yêu thích các tiết học môn Vật lí Không khí lớp học thường trầm, thiếu sự hứng thú, hào hứng trong học tập

3.3 Mô tả giải pháp sau khi có sáng kiến

3.3.1 Tính mới của giải pháp

Sáng kiến kinh nghiệm một số biện pháp giúp học sinh trung bình, yếu giải được bài tập điện học chưa được áp dụng đối với bộ môn vật lý tại trường THCS Bản Bo

Sáng kiến kinh nghiệm đã xây dựng các chủ đề và lựa chọn được hệ thống bài tập, phương pháp giải bài tập phù hợp với đối tượng học sinh vùng khó khăn Kết thúc mỗi chủ đề giáo viên kiểm tra 15 phút để đánh giá, phát hiện ra các chỗ sai của học sinh để điều chỉnh kịp thời

Giúp cho học sinh trung bình, yếu có các giờ học vật lý đầy hứng thú và phương pháp giải bài tập vật lí ngắn gọn, dễ hiểu, tiết kiệm thời gian

Sáng kiến kinh nghiệm đưa ra một số chú ý khi giải bài tập vật lí nhằm giúp giáo viên dễ tiếp thu, dễ áp dụng trong quá trình dạy học

3.3.2 Các biện pháp thực hiện giúp học sinh trung bình, yếu giải

được bài tập điện học vật lý lớp 9 ở trường THCS Bản Bo

* Biện pháp đối với giáo viên khi dạy học phần điện học vật lý lớp 9 cần thực hiện theo các bước sau:

Bước 1: Phân chia chương I điện học thành các chủ đề

+ Chủ đề 1: Điện trở của dây dẫn định luật ôm.

+ Chủ đề 2: Sự phụ thuộc của điện trở vào chiều dài, tiết diện và vật liệu

làm dây

+ Chủ đề 3: Công suất điện, công của dòng điện, định luật Jun- Lenxơ + Chủ đề 4: An toàn và tiết kiệm điện năng

+ Chủ đề 5: Ôn tập kiểm tra

Bước 2: Xây dựng lại phân phối chương trình theo các chủ đề, dự kiến số

tiết phù hợp với từng chủ đề

Bước 3: Xây dựng mục tiêu phấn đấu điểm kiểm tra cho học sinh theo

từng chủ đề và học kỳ

TT Họ và tên

học sinh Lớp

Chủ đề 1: Chủ đề 2 Chủ đề 2 Chủ đề 4 Chủ đề 5 Kết quả

học kỳ I Học lực

Mục tiêu phấn đấu

Mục tiêu phấn đấu

Mục tiêu phấn đấu

Mục tiêu phấn đấu

Mục tiêu phấn đấu

Mục tiêu phấn đấu

Mục tiêu phấn đấu

Bước 4: Tham mưu, đề xuất với tổ chuyên môn thành lập ban ra đề kiểm

tra theo chủ đề

Bước 5: Kết thúc mỗi chủ đề kiểm tra 15 phút để đánh giá, phát hiện ra

các chỗ sai của học sinh để điều chỉnh kịp thời

Bước 6: Xây dựng nội dung ôn tập theo các chủ đề đã xây dựng

- Trong quá trình hướng dẫn học sinh giải bài tập giáo viên cần:

+ Lựa chọn phương pháp dạy học, và cách làm hiệu quả, phù hợp với đối tượng học sinh

Ví dụ: Cho mạch điện có sơ đồ như

hình vẽ, trong đó R1 = 5Ω Khi K đóng vôn

kế chỉ 6V, am pe kế chỉ 0,5A

a) Tính điện trở tương đương của đoạn

mạch

b) Tính điện trở R2

Cách làm 1:

Tóm tắt:

R1 = 5Ω

UAB = 6V

IAB = 0,5A

a) Rtđ = ?

b) R2 = ?

Giải

Ta có (R1 nt R2) Điện trở tương đương của đoạn mạch là TCT: I = R = = 12 (Ω)

Điện trở R2 là TCT: Rtđ = R1 + R2 R2 = Rtđ - R1 = 7(Ω)

Cách làm 2:

Tóm tắt:

R1 = 5Ω

UAB = 6V

IAB = 0,5A

a) Rtđ = ?

b) R2 = ?

Ta có (R1 nt R2) IAB = I1 = I2

Hiệu điện thế giữa hai đầu điện trở R1 là TCT: I1 = U1 = I1.R1 = (V) Hiệu điện thế chạy qua điện trở R2 là

UAB = U1 + U2 U2 = UAB - U1 = (V) Điện trở R2 là

TCT: I2 = R2 = = 7(Ω) Điện trở tương đương của đoạn mạch là TCT: Rtđ = R1 + R2 = 12(Ω)

* Đánh giá: Cách làm 1 ngắn hơn, dễ hiểu hơn, tiết kiệm thời gian hơn cách làm 2 và phù hợp với đối tượng học sinh

+ Thực hiện đầy đủ quy trình các bước giải bài tập vật lí

Các bước giải bài tập vật lí bao gồm:

Bước 1: Tìm hiểu đầu bài Bước 2: Phân tích hiện tượng vật lí tìm tòi lời giải.

Bước 3: Xây dựng lập luận cho việc giải bài tập.

Bước 4: Trình bày lời giải:

Bước 5: Kiểm tra đánh giá lời giải:

Ví dụ: Một bếp điện khi hoạt động bình thường có điện trở R = 80 và cường độ dòng điện qua bếp khi đó là I = 2,5A

a) Tính nhiệt lượng mà bếp tỏa ra trong 1s

b) Dùng bếp điện trên để dun sôi 1,5l nước có nhiệt độ ban đầu là 250C thì thời gian đun sôi nước là 20 phút Coi rằng nhiệt lượng cung cấp để đun sôi nước là

có ích, tính hiệu suất của bếp Cho biết nhiệt dung riêng của nước là 4200J/kg.K

* Cách làm:

Bước 1:

GV: Gọi 2 học sinh đọc đề bài

GV: Bài toán cho biết gì? Yêu

cầu làm gì?

GV: Yêu cầu học sinh dựa vào

phần tóm tắt đọc lại bài toán

Bước 2:

GV: Để giải được bài toán này

em dựa vào định luật nào?

Bước 3:

GV: Để tính được nhiệt lượng mà

bếp tỏa ra trong 1s ta sử dụng hệ

thức nào?

GV: Để tính được hiệu suất của

bếp ta sử dụng công thức nào?

GV: Để tính được hiệu suất ta

phải tính được các đại lượng

nào?

GV: Hãy chỉ ra công thức tính Q i

và Q tp ?

HS: Đọc đề bài toán HS: Nêu và tóm tắt bài toán

Tóm tắt:

R = 80( )

I = 2,5(A) a) t = 1(s) Q = ? b) = 250C, = 1000C

V = 1,5 (l) → m = 1,5(kg)

t2 = 20 phút = 1200 (s)

c = 4200J/kg.K

H = ?

HS: Đọc bài toán

HS: Nêu được định luật Jun- len - xơ:

Q = I2 R t (Với I = 2,5, R = 80, t = 1)

HS: H% =

Qi Qtp

Qi: Nhiệt lượng mà nước thu vào để tăng từ

250C đến 1000C

Qi = mc( – ) ( Với m= 1,5 kg, c = 4200J/kg.K, = 250C, = 1000C)

Qtp: Nhiệt lượng mà bếp tỏa ra trong 20 phút

Qtp = I2 R t (Với I = 2,5, R = 80, t = 1200)

Bước 4:

GV: Yêu cầu học sinh lên trình

bầy lời giải.

Bước 5:

GV: Yêu cầu học sinh nhận xét

GV: Qua nội dung bài tập ta đã

áp dụng kiến thức nào vào giải?

GV: Chốt lại bài

HS: Trình bầy lời giải

HS: Nhận xét HS: Nêu nội dung kiến thức áp dụng

+ Lựa chọn bài tập phù hợp với đối tượng học sinh

Ví dụ: Đối với đoạn mạch mắc nối tiếp, song song cho học sinh làm bài tập với đoạn mạch gồm 2 điện trở (Hs trung bình, yếu), với đoạn mạch gồm ba điện trở, trở lên (HS khá, giỏi)

* Biện pháp đối với học sinh khi học phần điện học vật lý lớp 9

- Chuẩn bị tinh thần học tập.

+ Yêu thích môn học

+ Thành lập các nhóm học tập

+ Tạo tinh thần học tập tích cực, thoải mái

+ Nắm chắc các bước giải bài tập

- Chuẩn bị đầy đủ dụng cụ học tập

- Tạo môi trường học tập xanh, sạch, đẹp, an toàn

* Một số lưu ý khi tiến hành các hoạt động trong giờ bài tập

- Sử dụng phối hợp nhiều hoạt động trong một giờ bài tập.

- Nên khen ngợi và khuyến khích học sinh, cho điểm hợp lý, tuyệt đối không chê bai học sinh

- Luôn luôn tổng kết và chốt lại phương pháp giải của các dạng bài tập

đã nêu ra.

- Tạo sự hứng thú trong các hoạt động học tập.

- Lựa chọn hệ thống bài tập thích hợp với từng đối tượng học sinh

3.3.3 Các điều kiện cần thiết để áp dụng giải pháp

Ban giám hiệu nhà trường chỉ đạo áp dụng đồng bộ SKKN đối với bộ môn Vật lý

Đảm bảo đủ cơ sở vật chất phục vụ cho việc áp dụng sáng kiến như: Máy chiếu, phòng học bộ môn

Phối hợp với tổ chuyên môn tập huấn sinh hoạt chuyên môn cho giáo viên Vật lý các biện pháp giúp học sinh trung bình, yếu giải được bài tập vật lý

4 Hiệu quả do sáng kiến đem lại

Hiệu quả kinh tế

Rút gắn được thời gian lên lớp của giáo viên và thời gian tiếp thu bài của học sinh

Hiệu quả kĩ thuật

SKKN một số biện pháp giúp học sinh trung bình, yếu giải được bài tập phần điện học vật lý lớp 9 ở trường THCS Bản Bo đã chỉ rõ được cách thức thực hiện thông qua các bước, giúp giáo viên dễ làm, học sinh dễ hiểu

Hiệu quả về xã hội

- Về giáo viên

+ Giáo viên có được biện pháp giúp học sinh trung bình, yếu hứng thú trong học tập, và có phương pháp giải bài tập vật lý

+ Nâng cao chất lượng chuyên môn sau mỗi giờ dạy

- Về học sinh:

+ Học sinh hứng thú, say mê với môn Vật lí kích thích tính ham học hỏi và khả năng tư duy

+ Trong quá trình lên lớp, học sinh đã tiếp thu bài nhanh hơn, tích cực trong quá trình học, hiểu nội dung bài học một cách chủ động

+ Số lượng chất lượng học sinh khá, giỏi tăng, giảm tỉ lệ học sinh trung bình, yếu

(Bảng số liệu dựa trên kết quả học tập học kỳ I khối 9)

Cấp Kết quả học tập của

học sinh năm học

2014 – 2015 khi chưa

áp dụng SKKN

Kết quả học tập của học sinh năm học 2016 –

2017 khi đã áp dụng thử nghiệm SKKN

Kết quả học tập của học sinh năm học 2017 – 2018 khi đã áp dụng SKKN

Số lượng Tỉ lệ % Số lượng Tỉ lệ % Số lượng Tỉ lệ %

Giỏi

Khá

TB

Yếu

Sau khi áp dụng các giải pháp của SKKN đưa ra thì nhà trường cùng với giáo viên dạy môn Vật lý đã đạt được mục đích đã đề ra

5 Đánh giá về phạm vi ảnh hưởng của sáng kiến

SKKN có khả năng áp dụng trong các tiết điện học trong chương I vật lý 9

SKKN có khả năng áp dụng đối với các đơn vị trong huyện, trong tỉnh có cùng điều kiện

6 Các thông tin cần được bảo mật: Không

7 Kiến nghị, đề xuất

Đối với phòng Giáo dục và Đào tạo

Xây dựng các chuyên đề biện pháp giúp học sinh trung bình, yếu giải bài tập điện học để triển khai nhân rộng trong toàn huyện

Đối với cán bộ quản lí

Chỉ đạo triển khai nhân rộng đối với các giáo viên Vật lý trong nhà trường

Trên đây là kinh nghiệm của tôi trong quá trình áp dụng biện pháp giúp học sinh trung bình, yếu giải được bài tập điện học vật lý lớp 9 ở trường THCS Bản Bo Rất mong nhận được những ý kiến góp ý của đồng nghiệp để phương pháp trên được hoàn thiện hơn

8 Tài liệu kèm: Không

Trên đây là nội dung, hiệu quả của Sáng kiến kinh nghiệm do chính tôi

thực hiện, không sao chép hoặc vi phạm bản quyền./.

XÁC NHẬN CỦA CƠ QUAN ĐƠN VỊ

ÁP DỤNG SÁNG KIẾN

TÁC GIẢ SÁNG KIẾN

Vũ Hồng Phương