Quy trình xử lý tình huống sư phạm

Khái niệm tình huống có vấn đề:Toàn bộ những sự việc, hiện tượng nảy sinh trong chính hoạt động, gây khó khăn cho cho chủ thể thực hiện mục đích hoạt động, nó chứa đựng những mâu thuẫn b

THUYẾT TRÌNH:

QUY TRÌNH XỬ LÝ TÌNH

HUỐNG SƯ PHẠM

NỘI DUNG

I CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN

II PHÂN LOẠI TÌNH HUỐNG SƯ PHẠM

III QUY TRÌNH XỬ LÝ TÌNH HUỐNG SƯ PHẠM

IV VẬN DỤNG

I CÁC KHÁI NIỆM CƠ

BẢN

1 Khái niệm tình huống:

Tình huống: là nói tới một sự kiện thực tế khách

quan nào đó xuất hiện, đặt ra yêu cầu phải xử lý, giải quyết một cách cụ thể

Tình huốngChứa đựng

vấn đề Giải quyết

2 Khái niệm tình huống có vấn đề:

Toàn bộ những sự việc, hiện tượng nảy sinh trong chính hoạt động, gây khó khăn cho cho chủ thể thực hiện mục đích hoạt động, nó chứa đựng những mâu thuẫn buộc chủ thể phải suy nghĩ và tìm tòi cách giải quyết

Tình huống có vấn đề chỉ kích thích tư duy hoạt

động khi có đủ các điều kiện sau:

THCVĐ chứa đựng mâu thuẫn và chủ thể nhận thức được mâu

thuẫn đóChủ thể có nhu cầu giải quyết tình huống đóChủ thể phải có tri thức, phương thức hoạt động cần thiết để giải

quyết tình huống đó

2 Khái niệm tình huống sư phạm:

Nhằm thực hiện có hiệu quả mục tiêu

phạm

Sự việc, hiện tượng, sự kiện bất ngờ, nảy sinh

Giải quyết

Tình huống sư phạm chỉ xuất hiện khi có nội dung, một nhiệm vụ nào đó trong quá trình DH-GD cần được giải quyết hoặc tháo gỡ.

THSP là một

dạng đặc biệt

Người giáo dục

Người được giáo dục

Kết quả việc giải quyết những tình huống SP sẽ

là sự thỏa mãn (hoặc chưa thỏa mãn) những mâu thuẫn đã nảy sinh do thực tiễn DH-GD đặt ra, đồng thời cùng với nó là sự gia tăng những tri thức mới, những phương thức hành động mới với chủ thể GD

và đối tượng GD. 

ĐIỀU KIỆN ĐỂ CÓ ĐƯỢC THSP:

Tập thể sư phạm và cá nhân nhà sư phạm phải cps tri thức sư phạm đáp ứng nội dung cụ thể của tình huống

Tập thể sư phạm và cá nhân nhà sư phạm thấy cần thiết

phải tìm cách giải quyết tình huống

Tập thể sư phạm và cá nhân nhà SP phải nhận thức được khó khăn (mâu thuẫn nhận thức chứa đựng trong

tình huống đó)

TH thông thường THSP Phạm vi Xảy ra trong đời

thường Xảy ra trong công tác giáo dục

Đối tượng Mọi đối tượng GV và HS

Mục đích Giải quyết mâu

thuẫn Giáo dục nhân cách

BẢNG SO SÁNH

II PHÂN LOẠI TÌNH HUỐNG SƯ PHẠM

Căn cứ vào không gian và thời gian

diễn ra THSP

Căn cứ vào mục đích của hoạt động

sư phạm mà ở đó nảy sinh THSP

Căn cứ vào tính chất của mâu thuẫn

nhận thức có trong THSP

Căn cứ vào những nguyên nhân gây

nên tình huống sư phạm

Phân loại THSP

Căn cứ vào không gian và thời gian diễn

Căn cứ vào mục đích của hoạt động sư phạm mà ở

THSP nảy sinh trong quá trình thực hành

THSP nảy sinh trong quá trình giao tiếp giữa GV –

HS, GV – phụ huynh, HS – HS

 Học sinh bị kỷ luật, phụ huynh nhờ giáo viên chủ

nhiệm can thiệp

Bạo lực học đường

 THSP bình thường hay gặp trong hoạt động giáo dục

hằng ngày, nhà sư phạm đã có ít nhiều kinh nghiệm để giải quyết chúng

 THSP không bình thường, đột xuất, mới lạ, nhà sư

phạm chưa có kinh nghiệm giải quyết các loại tình huống này, mâu thuẫn căng thẳng có sự đụng chạm đến uy tín, phẩm chất của các đối tượng trong tình huống

Căn cứ vào tính chất của mâu thuẫn nhận thức có trong tình huống

Tình huống nảy sinh do đối tượng dạy

học – giáo dục gây nên

III QUY TRÌNH XỬ LÝ

TÌNH HUỐNG SƯ

PHẠM

1 CÁC HƯỚNG TIẾP CẬN VÀ GIẢI

Tiếp cận sáng tạo

TIẾP CẬN HỆ THỐNG

Để tìm hiểu THSP theo cách tiếp cận này, có thể thực hiện qua các vấn đề cơ bản sau:

 Thu thập thông tin về:

Nguyên nhân của

TIẾP CẬN HOẠT ĐỘNG

Để tìm hiểu THSP theo cách tiếp cận này, có thể thực hiện hai hoạt động cơ bản của quá trình giáo dục:

 Hoạt động của giáo viên với vai trò chủ đạo đó là

người tổ chức, điều khiển và kiểm tra đánh giá quá trình giáo dục

 Hoạt động của học sinh với vai trò là đối tượng tác

động của giáo viên vừa là người tự giáo dục, tự nhận thức, đó là người tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo trong hoạt động

TIẾP CẬN SÁNG TẠO

Theo cách tiếp cận này, khi giải quyết THSP người giáo viên sẽ:

Thoát ra khỏi lý lẽ lôgic khi đánh giá tình huống

Sử dụng tư duy sáng tạo

Tiếp cần tình huống từ nhiều góc độ khác nhau

Vì vậy khi giải quyết THSP người giáo viên cần:

 Tin tưởng mình có khả năng giải quyết

 Lập tức nắm lấy linh cảm (tự dự đoán)

 Không thỏa mãn với một cách giải quyết tình huống. 

 Suy nghĩ nhiều phương án. 

 Đặt mình vào các vị trí khác nhau để tìm hiểu 

 Thường xuyên tự hỏi mình

 Tin tưởng mình có thể giải quyết được

 V.v…… 

Xác định vấn

đề

Thu thập thông tin

Thực chất bước này là nhà sư phạm phải nhận thức rõ mâu thuẫn chứa đựng trong tình huống

sư phạm, ý thức được phải giải quyết vấn đề gì ở trong tình huống đó, giải quyết theo hướng nào

BƯỚC 1: XÁC ĐỊNH VẤN ĐỀ

BƯỚC 2: THU THẬP THÔNG TIN

- Xem xét các thông tin và dữ kiện có sẵn Thu thập thêm dữ liệu mới qua khảo sát

- Sắp xếp, phân tích xử lí dữ liệu

BƯỚC 3: NÊU CÁC GIẢ THIẾT

Đây là bước đề ra những giả thiết trên cơ sở vấn đề cần giải quyết đã được ý thức rõ ràng và biểu đạt bằng ngôn ngữ Ở bước này, óc tưởng tượng sư phạm và khả năng linh hoạt của trí tuệ được phát huy, nhà sư phạm có thể hình dung ra tất cả các cách giải quyết có thể có, kể cả các cách giải quyết được coi là thiếu tính sư phạm Trong khi hình dung các cách giải quyết đó cách giải quyết hợp lý nhất cùng với các lý do bảo vệ cho cách xử lý này đã lộ ra

BƯỚC 4: LỰA CHỌN GIẢI PHÁP

Tìm kiếm các mối quan hệ có liên quan trong tình huống; tìm điểm giống và khác nhau giữa các giải pháp và lựa chọn giải pháp tốt nhất

BƯỚC 5: ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ

Dựa trên lập luận đã trình bày ở trên để đề ra những bài học kinh nghiệm bằng các quy tắc, các nguyên tắc giáo dục liên tiếp, nêu lên những nguyên tắc giải quyết khái quát nhất, áp dụng giải quyết các tình huống sư phạm tương tự

III VẬN DỤNG QUY TRÌNH XỬ LÝ TÌNH HUỐNG SƯ PHẠM QUA TÌNH HUỐNG CỤ THỂ

1 QUY TRÌNH GIẢI QUYẾT CÁC

BÀI TẬP THSP 1.1 Cấu trúc của tình huống

Các tình huống sư phạm có thể diễn đạt qua các hình  thức khác nhau như trực tiếp dưới dạng một câu hỏi hay được gián tiếp truyền tải đến người học qua các cách giải quyết v.v…,thì nói một cách đơn giản, giải quyết tình huống là đặt ra cho nguời học câu hỏi “Bạn

sẽ làm gì trong tình huống này?” Do đó, một tình huống sư phạm bao gồm có ba yêu tố cơ bản sau: 

CÁC YẾU TỐ

Một ngữ

cảnh thật

Nội dung thông tin

dữ kiện

Kết thúc

mở chứa đựng vấn

đề

* Nếu không đảm bảo độ tin cậy cao, một khi người học bắt đầu nghi ngờ về tính thực của tình huống, sự chú ý và làm việc nghiêm túc của họ sẽ giảm và việc thực hiện giải quyết tình huống sẽ không còn phát huy được tác dụng của nó.

Các tình huống sư phạm thường được thiết kế trên nền một ngữ cảnh có thật

Một tình huống sư phạm được xây dựng không chỉ đưa  cho người học vấn đề, mà còn cung cấp cho họ những  thông tin cần thiết để giải quyết được vấn đề ấy. 

Những dữ liệu ở đây có thể chỉ đơn giản là những chi  tiết, dữ kiện được diễn đạt bằng lời, hình ảnh minh  hoạ, một đoạn băng… hay bất cứ một tư liệu nào khác  

có thể trợ giúp người học trong quá trình giải  quyết tình huống. 

Vấn đề là trung tâm, là hạt nhân của tình  huống Vấn đề gợi ra, khiêu khích, đòi hỏi người  giải quyết phải tìm tòi, suy nghĩ, phân tích, so  sánh, đánh giá để giải quyết tình huống. 

Chính vì thế, hầu hết các tình huống đều 

có một kết thúc mở dưới dạng một câu hỏi nhằm hướng người học đến vấn đề cần giải quyết cũng như nhằm tạo điều kiện cho người học có thể tiếp cận và giải quyết vấn  

đề theo nhiều phương hướng khác nhau chứ  không bị gò bó, ép buộc đi theo một phương  hướng cụ thể nào cả

Nguyễn Văn Sơn là học sinh lớp 4 Sơn nghỉ học đã gần một  tuần nay mà lớp chưa rõ lý do Trong tiết sinh hoạt lớp cuối tuần, Cô M - giáo viên chủ nhiệm hỏi:

- Em nào ở gần nhà bạn Sơn ?

- Thưa thầy em ạ! Bạn Tuấn đứng lên trả lời

- Em có biết vì sao bạn Sơn lại nghỉ học không? Thầy hỏi tiếp

- Thưa thầy, bạn Sơn chỉ còn mẹ, mà mẹ bạn ấy lại vừa mới mất ạ! Tuấn đáp giọng buồn buồn

Tình huống : MẸ BẠN VỪA MẤT

Câu hỏi:

- Cô chủ nhiệm lớp đã quản lý học sinh tốt chưa?   

- Bài học nào nên rút kinh nghiệm từ tình huống này? 

CỦNG CỐ KIẾN THỨC

Trò chơi HÁI HOA DÂN CHỦ

Quy trình xử lý tình huống sư phạm có những

bước nào?

TRẢ LỜI NHANH

Điền vào chỗ trống sau:

Giáo dục mầm non đòi hỏi phương pháp chăm sóc giáo dục trẻ phải linh hoạt, mềm dẻo, phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi, đảm bảo cân

đối giữa chăm sóc và giáo dục

ĐIỀN VÀO CHỖ TRỐNG

Những đòi hỏi của lao động học tập đã tác động như thế nào vào đối tượng học sinh Tiểu học?

TRẢ LỜI NHANH

Để giúp trẻ Tiểu học có hứng thú bền vững với hoạt

động học tập trong suốt một buổi học dài thì giáo viên nên có biện pháp gì để giúp các em tập trung chú ý?

A Sử dụng các hình phạt nghiêm khắc

B Tổ chức lồng ghép bài học với trò chơi để khơi dậy

hứng thú cho các em

C Giáo viên phải nhẹ nhàng khuyên răng

D Linh hoạt trong cách tổ chức giảng dạy, mềm dẻo

khéo léo với từng đối tượng học sinh

CHỌN CÂU TRẢ LỜI ĐÚNG NHẤT

TIẾT HỌC CỦA CHÚNG TA ĐẾN

ĐÂY LÀ KẾT THÚC