Bi kịch con người trong truyện ngắn nguyễn huy thiệp

MỤCLỤC 1.Kháiquátchung..............................................................................................................5 1.1.TácgiảNguyễnHuyThiệp.....................................................................................5 1.1.1.Tiểusử..............................................................................................................5 1.1.2.Sựnghiệpsángtác...........................................................................................5 1.1.3.QuanniệmvềvănchươngtrongtruyệnngắnNguyễnHuyThiệp.................6 1.2.Kháiniệmvềbikịch..............................................................................................10 2.NộidungbikịchconngườitrongtruyệnngắnNguyễnHuyThiệp........................10 2.1.Bikịchconngườivớitìnhyêuvàhạnhphúc......................................................10 2.1.1.Bikịchcủaconngườivớitìnhyêu................................................................11 2.1.2.Bikịchcủaconngườivớitìnhyêu................................................................12 2.2.Bikịchconngườigắnvớinhânphẩm.................................................................16 2.2.1.Nhânphẩmconngườibịthahóabởiđồngtiền...........................................17 2.2.2.Sựxuốngcấpcủađạođứcvềcácgiátrịtruyềnthống.................................20 2.3.Bikịchconngườicôđơn......................................................................................24 2.3.1.Conngườicôđơnvìthânhìnhdịdạng.........................................................24 2.3.2.Conngườicôđơnvìkhônghiểulẫnnhau....................................................27 2.4.Bikịchconngườitìmkiếm...................................................................................30 2.4.1.Conngườikiếmtìmtìnhyêuthương.............................................................30 2.4.2.Conngườikiếmtìmcuộcsốngmới...............................................................32 3.NghệthuậtthểhiệnbikịchconngườitrongtruyệnngắncủaNguyễnHuyThiệp34 3.1.Nghệthuậtxâydựngnhânvật.............................................................................34 3.1.1.Xâydựngnhânvậtthôngquangoạihình.....................................................35 3.1.2.Xâydựngnhânvậtthôngquadiễnbiếntâmlý.............................................37 3.1.3.Xâydựngnhânvậtthôngquahànhđộng.....................................................40 4 3.1.4.Xâydựngnhânvậtthôngqualờinói............................................................43 3.2.Giọngđiệunghệthuật...........................................................................................46 3.2.1.Giọngđiệutrăntrở,xótxa............................................................................47 3.2.2.Giọngđiệucảmthương.................................................................................49 3.3.Khônggiannghệthuật..........................................................................................53 3.3.1.Khônggian“láonháo,thảnnhiênrấtđờivàôtrọc”..................................54 3.3.2.Khônggiantùđọngquẩnquanh,bếtắc.......................................................56 3.4.Thờigiannghệthuật.............................................................................................58 3.4.1.Đảolộnthờigiansựkiện..............................................................................59 3.4.2.Thờigiantâmtrạng:Cáinhìnhồicố...........................................................60 3.4.3.Theotrìnhtựthờigian...................................................................................61 3.4.4.Tựsựdòngýthứcvàđồnghiệnthờigian.....................................................62 TỔNGKẾT........................................................................................................................64 TÀILIỆUTHAMKHẢO................................................................................................66

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

KHOA NGỮ VĂN -   -

TP.HCM, 9/2018

Nguyễn Thị Thùy Dung 41.01.601.016 Trần Thị Ngọc Huyền 41.01.601.039 Nguyễn Thị Thúy Kiều 41.01.601.042 Đinh Thị Minh Phương 41.01.601.091 Nguyễn Thị Sen 41.01.601.098 Đặng Thị Thắm 41.01.601.100

DANH SÁCH VÀ PHÂN CÔNG CÔNG VIỆC NHÓM 7

1 Nguyễn Thị Thùy Dung

MỤC LỤC

1 Khái quát chung 5

1.1 Tác giả Nguyễn Huy Thiệp 5

1.1.1 Tiểu sử 5

1.1.2 Sự nghiệp sáng tác 5

1.1.3 Quan niệm về văn chương trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp 6

1.2 Khái niệm về bi kịch 10

2 Nội dung bi kịch con người trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp 10

2.1 Bi kịch con người với tình yêu và hạnh phúc 10

2.1.1 Bi kịch của con người với tình yêu 11

2.1.2 Bi kịch của con người với tình yêu 12

2.2 Bi kịch con người gắn với nhân phẩm 16

2.2.1 Nhân phẩm con người bị tha hóa bởi đồng tiền 17

2.2.2 Sự xuống cấp của đạo đức về các giá trị truyền thống 20

2.3 Bi kịch con người cô đơn 24

2.3.1 Con người cô đơn vì thân hình dị dạng 24

2.3.2 Con người cô đơn vì không hiểu lẫn nhau 27

2.4 Bi kịch con người tìm kiếm 30

2.4.1 Con người kiếm tìm tình yêu thương 30

2.4.2 Con người kiếm tìm cuộc sống mới 32

3 Nghệ thuật thể hiện bi kịch con người trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp34 3.1 Nghệ thuật xây dựng nhân vật 34

3.1.1 Xây dựng nhân vật thông qua ngoại hình 35

3.1.2 Xây dựng nhân vật thông qua diễn biến tâm lý 37

3.1.3 Xây dựng nhân vật thông qua hành động 40

3.1.4 Xây dựng nhân vật thông qua lời nói 43

3.2 Giọng điệu nghệ thuật 46

3.2.1 Giọng điệu trăn trở, xót xa 47

3.2.2 Giọng điệu cảm thương 49

3.3 Không gian nghệ thuật 53

3.3.1 Không gian “láo nháo, thản nhiên rất đời và ô trọc” 54

3.3.2 Không gian tù đọng quẩn quanh, bế tắc 56

3.4 Thời gian nghệ thuật 58

3.4.1 Đảo lộn thời gian sự kiện 59

3.4.2 Thời gian tâm trạng : Cái nhìn hồi cố 60

3.4.3 Theo trình tự thời gian 61

3.4.4 Tự sự dòng ý thức và đồng hiện thời gian 62

TỔNG KẾT 64

TÀI LIỆU THAM KHẢO 66

1 Khái quát chung

1.1 Tác giả Nguyễn Huy Thiệp

1.1.1 Tiểu sử

Nguyễn Huy Thiệp quê huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội Thuở nhỏ ông cùng giađình lưu lạc khắp nông thôn đồng bằng Bắc Bộ, từ Thái Nguyên qua Phú Thọ, VĩnhPhúc

Năm 1960, gia đình chuyển về quê, định cư ở xóm Cò, làng Khương Hạ (nay làphường Khương Đình, quận Thanh Xuân), Hà Nội Năm 1970, ông tốt nghiệp khoa sửTrường Đại học Sư phạm Hà Nội và theo ông bị đưa về làng dạy học tại Tây Bắc đếnnăm 1980, vì bố ông có làm việc với Pháp, cho nên lý lịch ông vì vậy bị xếp vào loại

"không sạch” Năm 1980, ông chuyển về làm việc tại Bộ Giáo dục và Đào tạo, sau đó,làm việc tại Công ty Kỹ thuật trắc địa bản đồ, Cục Bản đồ cho đến khi về hưu

Nguyễn Huy Thiệp là một bông hoa nở muộn trên văn đàn Vài truyện ngắn của ôngxuất hiện lần đầu tiên trên báo Văn Nghệ của Hội Nhà Văn Việt Nam năm 1986 Chỉ mộtvài năm sau đó, cả làng văn học trong lẫn ngoài nước xôn xao những cuộc tranh luận vềcác tác phẩm của ông “Có người lên án anh gay gắt, thậm chí coi văn chương của anh cónhững khuynh hướng thấp hèn Người khác lại hết lời ca ngợi anh và cho rằnh anh cótrách nhiệm cao với cuộc sống hiện nay (Lời cuối sách của NXB Đa Nguyên)

1.1.2 Sự nghiệp sáng tác

Ông xuất hiện khá muộn trên văn đàn Việt Nam với vài truyện ngắn đăng trên BáoVăn nghệ năm 1986 Năm 1996, Tiểu Long Nữ được coi là “tiểu thuyết đầu tay” - cuốntiểu thuyết đầu tiên của ông được chính thức xuất bản bởi Nhà xuất bản Công an nhândân

Tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp in dấu ấn khá đậm nét về nông thôn và nhữngngười lao động Sở trường của ông là truyện ngắn, mảng đề tài đa dạng gồm lịch sử và

văn học, hơi hướng huyền thoại và cổ tích, xã hội Việt Nam đương đại, xã hội làng quê

và những người lao động

Ngoài ra ông còn viết kịch, thơ (chưa xuất bản tập thơ nào, nhưng xuất hiện khá nhiềutrong các truyện ngắn của ông) và tiểu luận phê bình đăng trên nhiều báo, tạp chí trongnước

Năm 2004, bài viết “Trò chuyện với hoa thủy tiên và những nhầm lẫn của nhà văn”đăng trên Tạp chí Ngày này của ông tạo ra những tranh luận sôi nổi trong giới vănchương trong một thời gian dài trên Báo Văn nghệ và một số trang mạng tại Việt Nam

1.1.3 Quan niệm về văn chương trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp

Trong các bài phê bình đã được công bố hoặc trong các bài phỏng vấn, Nguyễn HuyThiệp có nhiều dịp bày tỏ những quan niệm của mình về văn chương Song, trong khuônkhổ của đề tài luận văn, chúng tôi chỉ tiến hành tìm hiểu những quan niệm văn chươngông gửi gắm trong những truyện ngắn Đến với những trang viết của Nguyễn Huy Thiệp,người đọc có thể ít nhiều nhận ra những quan niệm về văn chương mà ông ngầm kí tháctrong đó Không thành những tuyên ngôn, Nguyễn Huy Thiệp cứ lặng lẽ, bình thản đểcho nhân vật của mình bàn luận về văn chương nhiều hơn là việc chính ông tự đưa ranhững lời phát biểu trực tiếp

Ở giai đoạn văn học 1930 – 1945 trước đây, độc giả đã quen với những quan niệm sắcsảo, súc tích của Nam Cao về văn chương qua mảng đề tài viết về người trí thức Nhữngtruyện ngắn tập trung thể hiện rõ nét nhất những quan niệm văn chương của Nam Cao là

Sống mòn, Giăng sáng, Đời thừa Những lời phát biểu hùng hồn của ông đã hằn tạc vào

sâu trong trí nhớ người đọc để trở thành những tuyên ngôn bất hủ “Nghệ thuật không cần phải là ánh trăng lừa dối, không nên là ánh trăng lừa dối; nghệ thuật có thể chỉ là tiếng đau khổ kia, thoát ra từ những kiếp lầm than”.

Với Nguyễn Huy Thiệp, tất cả không đơn giản và rành mạch như vậy Trong truyệnngắn của mình, nhà văn để cho nhân vật phát ngôn về văn chương, và tất cả làm nên

những cái nhìn từ nhiều lăng kính khác nhau, không đơn nhất mà đa dạng, phức tạp: “văn chương có nhiều thứ lắm Có thứ văn chương hành nghề kiếm sống, có thứ văn chương

sửa mình, có thứ văn chương trốn đời, trốn việc, lại có thứ văn chương làm loạn” (Giọt máu) có lúc văn chương “là thứ bỉ ổi nhất” (Chút thoáng Xuân Hương), nhưng cũng có khi lại “có cái gì từa tựa lẽ phải” (Giọt máu) Để nhân vật đối thoại với nhau như vậy về

văn chương, dường như Nguyễn Huy Thiệp muốn nói rằng, văn chương là một thế giớiđầy bí ẩn để con người phải lặn ngụp trong hành trình tìm kiếm, có khi là đi tìm suốt cảcuộc đời Nhưng đặc biệt, có lẽ ông muốn bình thường hóa văn chương bằng cách nhìn,cách nói suồng sã Khác Nam Cao, Nguyễn Huy Thiệp không mớm cho người đọc mộtchân lí nào, ngay cả khi sách đã được gấp lại Cái ông đem đến cho người đọc chính là sựhoài nghi về chân lí Và với những độc giả đã quen với tâm thế đón chờ chân lí, người ta

sẽ trở nên lạ lẫm trước trang văn của ông Vì vậy, thậm chí có người còn vội vàng kết choông biết bao nhiêu thứ tội Muốn hiểu rõ về tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp, ta nênphân tích kỹ các quan niệm văn chương trên trang viết của ông

Quan niệm về văn chương của Nguyễn Huy Thiệp, trước hết được nhà văn kí thác

qua những phát ngôn của các nhân vật Trong truyện Chút thoáng Xuân Hương, tri

huyện Thặng từng ngạo mạn tuyên bố: “Hách chứ … không hách để văn chương các chú làm loạn à? Văn chương là miếng đất nghịch” Theo Thặng, văn chương có thể “làm

loạn” – nó làm loạn trong tiềm thức của con người – một cuộc nổi loạn mà không có mộtthế lực nào có thể dập tắt được Nghĩa là bản thân nó hàm chứa một sức mạnh ghê gớm.Những con người đầy quyền uy như

Thặng dù bề ngoài luôn tỏ ra cứng rắn nhưng thật ra hắn cũng rất khiếp sợ Cái

“hách” ấy suy cho cùng là một sự lên gân để Thặng che dấu nỗi sợ mà thôi Cùng chungsuy nghĩ và tâm trạng với tri huyện Thặng, Nguyễn Phúc Ánh trong Kiếm sắc cũng đã

từng giảng giải về văn chương, chữ nghĩa trong một nỗi ghét sợ vô hình: “Ta cứ ghét bọn chữ nghĩa thôi Chữ nghĩa chúng nó thối lắm, nguỵ biện, xảo trá, tinh vi … hành tung

chúng ta chẳng lo Toàn lũ ốm o như dòi chồ, hèn mọn cả Chúng nó quen tỉ tê với chữ nghĩa sẽ coi ta là vô đạo, không có tâm thế Rửa đầu chúng nó, ta mệt lắm” Nói là

“ chẳng lo” nhưng lại muốn “rửa đầu óc chúng nó”, tức là Ánh cũng rất sợ, sợ sức mạnh

vô hình của văn chương cũng như sợ những kẻ có khả năng sở hữu thứ “vũ khí” lợi hạinày Vì lo không trị được những kẻ sai khiến được văn chương nên Ánh đã cho Lân - một

tay chân tin cẩn nhất - đi chiêu mộ các danh sĩ Bắc Hà Trong truyện Quan âm chỉ lộ,

Nguyễn Huy Thiệp lại để cho các nhân vật của mình bàn luận về văn chương với nhau.Anh Lai - vụ trưởng một vụ, trong một cuộc chuyện trò chuyện với một nhà văn đàn em

đã nói: “Chú là ai? Tại sao chú lại viết ra những thứ làm cho người ta dằn vặt lòng mình? Chú có quyền gì? Ai cho chú cái quyền năng ấy? Tư cách chú tôi gạt sang một bên Tôi không hiểu vì sao mọi người lại vị nể một người như chú? Ở chú có phẩm chất gì? Cao thượng ư? Không phải! Nghiêm cẩn ư? Cũng không phải nốt Tôi chỉ nhận ra ở chú dục vọng hão huyền và khả năng đánh thức cái dục vọng ghê gớm ấy ở mỗi người Điều đó là tốt ư? Không phải? Xấu ư? Không phải! Từ bản chất tôi vừa căm ghét vừa sợ hãi, cảm phục những người như chú” Trong mạch đối thoại mà người đọc ngỡ như đang xem một

lời độc thoại, hay nói đúng hơn, đoạn văn trên là sự đối thoại của nhân vật với chínhmình Hầu như tất cả mọi vấn đề được nêu ra đều tồn tại ở dạng câu hỏi Hỏi nhà văn,nhưng chính anh Lai lại trả lời Và qua những lời anh Lai nói, người đọc có thể hiểu: văn

chương là thứ có thể làm ta “dằn vặt”, không những vậy, nó còn “có khả năng đánh thức cái dục vọng ghê gớm ở mỗi người” Vậy điều đó tốt hay xấu? Nên hay không? Chính

anh Lai hay chính chúng ta cũng sẽ phải hoài nghi Phải chăng vai trò của văn chươngđang nằm trong một ranh giới rất mỏng manh giữa nhân văn và giả dối, giữa việc nói lên

sự thật và thoá mạ con người

Xen lẫn với những lời phát biểu của các nhân vật về văn chương là những lời tác giảxen vào câu chuyện, như một thứ “trữ tình ngoại đề” Cuối truyện Kiếm sắc, Nguyễn Huy

Thiệp không kìm được, đã nói chõ vào: “công việc viết văn vốn rất nhọc nhằn, phức tạp,

lại buồn tẻ nữa” Câu nói ấy cho thấy Nguyễn Huy Thiệp ý thức sâu sắc về nghề văn, và

ông thường xuyên tự vấn Vì thế, mỗi trang viết của ông như một sự trăn đi trở lại, nhưmột sự dằn vặt chính mình: “Ở trường đại học tôi đã thuyết giảng về sự vô minh của conngười và thế giới, lòng khao khát của cá nhân tôi với cuộc sống mà thượng đế đã ban cho

Giờ nhớ lại những điều tôi nói hôm ấy thật xa xỉ và phù phiếm, thậm chí dối trá” (Quan

âm chỉ lộ) Từng mang khuôn mặt của một kẻ kiêu ngạo, cô đơn, Nguyễn Huy Thiệp đã ý

thức được nỗi cô đơn tột cùng trong sáng tạo Viết văn không chỉ là một công việc khiếnnhà văn đối mặt với sự nhàm chán, “buồn tẻ” mà còn hơn thế nữa Trong truyện ngắn

Giọt máu, ông đã từng thốt lên đau đớn: “thằng bé mơ hồ hiểu rằng học đòi văn chương

là nó bước vào một cõi mà ở đấy, nó không thể nương tựa vào bất cứ thứ gì, ngoài bản thân nó” Không được nương tựa vào bất cứ thứ gì đồng nghĩa với việc nhà văn phải đối diện với “một khối cô đơn khổng lồ” Nguyễn Huy Thiệp cô đơn trong sáng tạo, cô đơn

để sáng tạo Ông chấp nhận sự cô đơn để được là mình

Chấp nhận cô đơn, dấn thân vào một cuộc “hành xác” tự nguyện, để tìm ra nghĩa lícủa cuộc đời nhưng cũng có lúc chính Nguyễn Huy Thiệp lại chua chát nhận ra sự bất lựccủa ngôn từ (một phương tiện đặc thù của văn chương) trước việc thể hiện những nỗi đaunhân thế:

“Tôi nghĩ về sự đơn giản của ngôn từ

Sự bất lực của hình thức biểu đạt

Mà nỗi nhọc nhằn đầy mặt đất

Sự vô nghĩa trắng trợn đầy mặt đất Những số phận hiu hắt đầy mặt đất Bao tháng ngày trôi đi

Bao kiếp người trôi đi

Sự khéo léo của ngôn từ nào kể được.

(Thương nhớ đồng quê)

Là một nhà văn chân chính, Nguyễn Huy Thiệp rong ruổi kiếm tìm gần như cả cuộcđời mình trên cánh đồng chữ nghĩa Tuy vậy, ít khi ông đưa ra những phát biểu có tínhchất rạch ròi Dưới đây là một trong số những định nghĩa hiếm hoi và khác thường của

Nguyễn Huy Thiệp: “Văn chương phải bất chấp hết Ngập trong bùn, sục tung lên, thoát

thành bướm và hoa Đó là chí thánh” (Giọt máu) Với lời phát biểu này, nhiều người đã

phê phán Nguyễn Huy Thiệp, cho rằng ông đã mất đi cái tâm của một người cầm bút, đãnhẫn tâm nhấn văn chương – một thứ vốn được coi là rất cao quý, đẹp đẽ – xuống bùn.Nhưng, hơn bao giờ hết, với quan niệm ấy, Nguyễn Huy Thiệp đã thực sự dấn thân, đãbất chấp hết, không chỉ “ngập” trong bùn ông còn còn “sục tung” thứ bùn đen ấy lên đểtìm ra nghĩa lí của cuộc đời Từ “bùn” chuyển thành “bướm và hoa” là một sự lột xác đầyphiêu lưu, mạo hiểm Nguyễn Huy Thiệp đã tự nguyện chấp nhận sự thực đau đớn này đểlàm tròn thiên chức cao cả của một người cầm bút có lương tâm và trách nhiệm

Như vậy, những quan niệm về văn chương trên trang viết Nguyễn Huy Thiệp, dùđược kí thác qua phát ngôn của nhân vật, hay là chính những phát ngôn trực tiếp của tácgiả, dù bề ngoài có vẻ thiếu nhất quán thì sâu bên trong mạch nguồn của nó vẫn có sựthống nhất Văn chương mà Nguyễn Huy Thiệp đã lựa chọn là thứ văn chương dấn thân

Và đến với thứ văn chương đặc biệt này người đọc cũng rất cần có những ứng xử tươngđồng

1.2 Khái niệm về bi kịch

Bi kịch: Là những xung đột, mâu thuẫn, kịch tính giữa các nhân vật, sự việc có kết

thúc bi thảm.(Theo Từ điển Tiếng Việt – Hoàng Phê)

Bi kịch con người: Là nỗi đau xót xa của con người khi rơi vào hoàn cảnh éo le, trớtrêu mà trong đó con người không thể thoát khỏi thực tại, phải đối diện chiến đấu với bikịch cuộc sống thường dẫn đến một kết thúc bi thảm

2 Nội dung bi kịch con người trong truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp

2.1 Bi kịch con người với tình yêu và hạnh phúc

2.1.1 Bi kịch của con người với tình yêu

Trong văn học Việt Nam, chủ đề tình yêu và hạnh phúc luôn được khai thác triệt đểvới nhiều tác phẩm giá trị để lại ấn tượng sâu sắc Đến với truyện ngắn của Nguyễn HuyThiệp, ông khai thác chủ đề về tình yêu và hạnh phúc rất khác trên bình diện hiện thựcvới nhiều những xung đột thể hiện sâu sắc nội tâm con người

Hạnh phúc là một trạng thái cảm xúc của con người khi được thỏa mãn một nhu cầunào đó mang tính trừu tượng Hạnh phúc là một cảm xúc bậc cao, được cho rằng chỉ có ởloài người, nó mang tính nhân bản sâu sắc và thường chịu tác động của lý trí Rất nhiềungười dùng cả một đời phiêu bạt, một đời lao lực, một đời chờ đợi, một đời ngóng trông

để theo đuổi hạnh phúc Cuối cùng lại không biết được hạnh phúc rốt cuộc là gì, chứđừng nói đến chuyện có được hạnh phúc Thật ra hạnh phúc là điều vô cùng đơn giản, cóthể nói là chỉ cần vươn tay ra là nắm bắt được Bởi vì hạnh phúc không phải nằm ở tiềnbạc có được, cũng không phải nằm ở quyền lợi đạt được; mà là một loại khoan dung, mộtloại ung dung tự được Là người ai cũng muốn sung sướng hạnh phúc, nhưng hạnh phúc

là gì thì khó mà trả lời chính xác vì nó tùy quan niệm và trình độ tiến hóa của mỗi người.Đối với người nghèo thì tiền của là hạnh phúc Đang đói mà có cơm ăn là hạnh phúc Côđơn mà có người thương là hạnh phúc Đối với đa số quần chúng thì hạnh phúc là thỏamãn những nhu cầu vật chất, thể xác như ăn uống, tình dục, vợ đẹp con ngoan, nhà cửatài sản Sau khi đạt được những nhu cầu vật chất thì hạnh phúc là thỏa mãn nhu cầu danhvọng, địa vị, quyền hành Trên phương diện tương đối ta có thể định nghĩa hạnh phúc làkhi những nhu cầu thèm khát được thỏa mãn Nhưng sự thèm khát của con người khôngbao giờ chấm dứt Khi chưa có thì thèm muốn có, khi có rồi thì sợ mất, hoặc nếu khôngthì lại thèm muốn cái khác Do đó cái hạnh phúc mà người thế gian theo đuổi chỉ là một

ảo tưởng, tưởng nắm bắt được nhưng trong thoáng giây nó lại tuột mất và phải chạy đitìm nữa

Trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp, các nhân vật đều hướng đi tìm hạnh phúc.Cũng có những hạnh phúc giản dị như khát khao ăn bữa cơm gia đình, sống trong tìnhyêu, hay cũng có những hạnh phúc như vươn tới những giá trị vật chất dù kết quả lại kếtquả lại không mấy tốt đẹp Bi kịch của con người trong truyện ngắn của Nguyễn HuyThiệp là theo đuổi hạnh phúc, nhưng hạnh phúc ấy trở nên vô nghĩa bởi tâm hồn và đạođức con người bị thoái hóa với những mưu mô, tính toán để mang lại lợi ích cho mìnhTrong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp, các nhân vật đều hướng đi tìm hạnh phúc.Cũng có những hạnh phúc giản dị như khát khao ăn bữa cơm gia đình, sống trong tìnhyêu, hay cũng có những hạnh phúc như vươn tới những giá trị vật chất dù kết quả lại kếtquả lại không mấy tốt đẹp Bi kịch của con người trong truyện ngắn của Nguyễn HuyThiệp là theo đuổi hạnh phúc, nhưng hạnh phúc ấy trở nên vô nghĩa bởi tâm hồn và đạođức con người bị thoái hóa với những mưu mô, tính toán để mang lại lợi ích cho mình.

Nàng Bua trong Những ngọn gió Hua Tát của Nguyễn Huy Thiệp nàng Bua trở

thành “người giàu nhất bản, nhất Mường” từ sau khi ngẫu nhiên đào được một chum đầy vàng bạc Nàng trở thành người đàn bà hạnh phúc “khi lấy một người thợ săn hiền lành, góa bụa và không con cái” Nhưng sự giàu có ấy đã không mang lại cho nàng hạnh phúc trọn vẹn Nàng đã chết khi trở dạ đẻ giữa “đống chăn mềm ấm áp” Từ đó nhà văn muốn

bộc lộ quan niệm về một thế giới đa chiều Nếu như ở giai đoạn trước, thế giới được nhìnnhận với con mắt lạc quan đầy tin tưởng, con người luôn tin vào ý chí, sức mạnh vànhững quy luật đã chiếm lĩnh được, thì giờ đây, con người nhận ra rằng, thế giới vẫnmang trong mình nó nhiều điều bí ẩn, và đầy bất trắc Những điều đó thuộc về cái ngẫunhiên Nó là một khả năng có thể đem lại cho con người niềm vui, hạnh phúc nhưng cũng

có khi lại là nỗi đau, là niềm bất hạnh

2.1.2 Bi kịch của con người với tình yêu

Tình yêu luôn được văn học ca ngợi là lãng mạn và trong sáng nhưng trong truyệnngắn của Nguyễn Huy Thiệp, tình yêu trở nên nhếch nhác, là một công cụ để con người

lợi dụng, lừa lọc lẫn nhau Tình yêu trở thành thứ xa xỉ, người muốn có không thể có,người có trong tay sẵn sang đánh đổi để tìm kiếm thứ cao sang hơn Những mối tìnhtrong truyện ngắn vừa chớm nở đã vụt tắt bởi lòng tham và những uẩn khúc từ trongchính tâm hồn của con người Họ kiếm tìm hạnh phúc và tình yêu, nhưng hạnh phúc ấy làtiền bạc, là địa vị, là thứ danh hão Họ kiếm tìm tình yêu nhưng đó là thứ tình yêu mangdanh để thỏa mãn dục vọng, thỏa mãn niềm vui khoái lạc mà quên đi giá trị đích thực củatình yêu Con người trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp cứ luẩn quẩn quanh cáivòng vây mà họ vẽ ra, ở đó cuối cùng thứ tình yêu và hạnh phúc lại không có được.

Bi kịch tình yêu bắt đầu từ sự xa cách về khoảng cách địa lí và tâm hồn con người

Trong câu chuyện Đừng khóc ở California, tình cảm của hai nhân vật anh và em bị chia

cách bởi khoảng cách địa lí: “anh ngồi đây, bây giờ anh ngồi đây một mình Bây giờ anh

bơ vơ quá Bây giờ thì cô cách xa anh cả nửa vòng trái đất Xa quá, xa lắc xa lơ…” Hai

nhân vật ở quá xa nhau, khoảng cách địa lí, văn hóa khiến họ từ người quen trở thành lạlẫm Có một thứ đưa người ta cách xa nhau hơn là khỏang cách trong tâm hồn Nhữngtrái tim yêu thương từ quen thành lạ khiến bản thân nhân vật “Anh” đau xót khôn nguôi:

“Mà em…Tôi ở xa đến, một nơi rất xa, cô không hiểu xa đến thế nào đâu…như từ kí ức…Tôi nhầm, chắc chắn thế…” cả câu truyện là nỗi dằn vạt của nhân vật anh, như một

sự oán trách về số phận Sâu xa hơn khi nói về tình yêu, tác giả còn muốn đề cập đến sự

xa cách về văn hóa, giữa một đất nước còn nghèo nàn lạc hậu và một đất nước tư bảnphát triển Tất cả đều khác nhau về suy nghĩ, về văn hóa, về ứng xử Nhân vật anh ý thứcđược điều đó nhưng tinh thần tự tôn của dân tộc khiến “anh” yêu quê hương hơn và

thương cảm cho em khi phải khóc giữa California bởi “những bất hạnh trong số phận em cũng là những bất hạnh trong số phận anh”.

Bi kịch tình yêu, hạnh phúc còn bắt nguồn từ sự lợi dụng để thỏa mãn dục vọng.Trong chuyến sang đò đó, những mảnh đời với đầy đủ những tầng lớp trong xã hội đượckhắc họa rõ nét Những ô uế, những hỗn tạp của các nhân vật đại diện cho những lớp

người trong xã hội lúc bấy giờ được tác giả thể hiện đậm nét Có nhà phê bình đã nóithực sự chỉ một chuyến đò sang sông nhưng Nguyễn Huy Thiệp đã nói lên cả một xã hội.

Trong truyện Sang sông, “Mọi người trên đò lặng ngắt Chẳng ai ưa lối trò chuyện này.

Chỉ có cặp tình nhân không chú ý gì Chàng trai luồn bốn ngón tay qua lần chun quần cô gái Cô gái định làm một cử chỉ cưỡng lại nhưng sợ mọi người chú ý nên lại ngồi im.”.

Trước những cám dỗ của dục vọng, cặp tình nhân bất chấp tất cả những người ngồi trêncon đò bé xíu để dở trò Sự ham muốn dục vọng thân xác khiến cho họ bị những cái nhìn

suy xét, đặc biệt là thiếu phụ ngồi cùng khiến bà phải mở miệng mắng “Thiếu phụ nhìn

sâu vào mắt cô gái rủa thầm: - Đồ đĩ!” Trong truyện ngắn Không có vua, nhân vật Đoài

thể hiện dục vọng thấp hèn khi hắn gạ gẫm cả người chị dâu là Sinh: “Đoài bảo: "Đây chẳng sợ" Nói rồi xán lại, hôn chút lên má Sinh Sinh đẩy ra, Đoài hổn hển: "Tôi nói trước, thế nào tôi cũng ngủ được với Sinh một lần" Nói xong đi ra, Sinh bật khóc.” Dù

làm một nhân viên công chức có học thức nhưng hắn lại thể hiện những suy nghĩ xấu xa,khó có thể chấp nhận Hay trong truyện huyền thoại phố phường, Hạnh là nhân vật cóxuất thân nghèo khố Chính vì lẽ đó, y tìm mọi cách kể cả gạ gẫm bà Thiều mẹ của hạnh

để có cơ hội đổi đời: Đây là cơ hội giúp mình thoát khỏi cảnh nghèo "Dứt khoát Hạnh nghĩ - Ta phải lập tức trở thành tình nhân của mụ dù bằng mọi giá[…] Dục vọng trỗi lên thành một động tác bất cẩn: chiếc khuy bấm nơi ngực áo tuột ra Hạnh chồm hẳn dậy và xô người đàn bà ngã xuống đi văng” Hạnh cần tiền để có cuộc sống giàu sang, bà

-Thiều tuy tuổi xế chiều những không vượt qua được dục vọng tầm thường

Trong truyện Truyện tình một đêm mưa, Bạc Kỳ Sinh và Muôn có một câu chuyện

Nhưng tình cảm ấy không kéo dài được lâu bởi những biến cố Người ta những tưởng

là sẽ bắt gặp một mối tình đẹp, nhưng không, cuối cùng, Muôn đã bỏ cuộc, bỏ Bạc KỳSinh, người nàng yêu tha thiết để lấy Lò Văn Ngân, kẻ thù của người yêu cũ nhưng lại làngười có tiền và có thế lực đủ để bảo đảm cho nàng một cuộc sống êm ấm Bạc Kỳ Sinh

ra đi, trôi giạt đến tận Hoa Kỳ, với một kinh nghiệm đau đớn: Tình yêu là "một hung

thần" Câu chuyện tình qua nhân vật tôi, khiến nhân vật tôi trở nên xót xa: “Tôi mơ hồ thấy một nỗi thương cảm xót xa Tại sao lại phải dày vò mình, phải dày vò nhau như thế? Hồi ấy tôi còn trẻ tuổi, tôi chưa nếm trải vị ngọt cũng như vị đắng tình yêu ôi tình yêu! Sau này tôi mới biết đấy là thế nào! Bạn trẻ, bạn hãy yêu đi! Nó sẽ làm cho bạn hóa rồ hóa dại, nó sẽ làm cho bạn tốt lên hoặc xấu đi thì tôi cũng chẳng biết nữa nhưng tôi biết chắc chắn đó là một điều tuyệt vời nhất trên đời, đó là thứ giá trị nhất trong mọi thứ giá trị mà Thượng đế ban cho con người Bạn trẻ! Bạn đừng tin những kẻ nói với bạn rằng tình yêu là sai lầm! Không có tình yêu sai lầm Đấy là những kẻ ghen tị với tình yêu, những kẻ không có cơ hội để có tình yêu, vu khống, xúc xiểm tình yêu ” tác giả tin vào

tình yêu, nhưng không tin những kẻ mang danh tình yêu để vu khống tình yêu chính là sựsai lầm Phải chăng Nguyễn Huy Thiệp đã nhận ra góc khuất trong thứ tính cảm màngười ta vẫn coi là thiêng liêng nhất Người mang danh tình yêu nhưng thực chất lại dùngtình yêu để thỏa mãn tâm hồn và phục vụ cho những mong muốn cao hơn

Trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp, những mối tình dở dang bởi rất nhiềunguyên nhân, mà nguyên nhân chính là sự tha hóa về đạo đức và cả tâm hồn con người.Muôn hy sinh tình yêu để ở người cho cô cuộc sống êm ấm, hay như nhân vật cô Diệu

trong truyện ngắn Cún Diệu đồng ý hiến thân cho Cún để lấy chiếc nhẫn; sau khi ăn nằm

với nhau, cô đẩy Cún ra vỉa hè với câu tuyên bố “Thế là chẳng có nợ nần gì nhé” Tình

yêu của Cún dành cho cô Diệu lớn như vậy những với diệu, Cún chỉ là một tên hình nhânmặt đẹp và lợi dụng để lấy số vàng Cún có

Thái độ ngờ vực đối với tình yêu của Nguyễn Huy Thiệp thể hiện rõ rệt nhất có lẽ là

trong truyện Trương Chi, ở đó, ông viết: “Trong truyện cổ, người ta kể rằng khi hát xong

câu hát cuối cùng:

“Kiếp này đã dở dang nhau

Thì xin kiếp khác duyên sau lại lành.”

“Trương Chi đã nhảy xuống sông tự trầm Hồn chàng nhập vào thân cây bạch đàn Người ta lấy gỗ bạch đàn tiện thành bộ chén tiến vua Mỵ Nương rót nước, nhìn thấy hình ảnh Trương Chi trong chén Giọt nước mắt nàng lăn xuống, cái chén bạch đàn vỡ tan Tôi - người viết truyện ngắn này - căm ghét sâu sắc cái kết thúc truyền thống ấy Quả thực, cái kết thúc ấy là tuyệt diệu và cảm động, trí tuệ dân gian đã nhọc lòng làm hết sức mình Còn tôi, tôi có cách kết thúc khác Đấy là bí mật của riêng tôi Tôi biết giây phút rốt đời Trương Chi cũng sẽ văng tục Nhưng đấy không phải là lỗi ở chàng Cách kết thúc riêng của Nguyễn Huy Thiệp là ông đã cho Trương Chi ra "đứng ở đầu mũi thuyền Chàng trật quần ra đái vọt xuống dòng sông Phía xa kia là chân trời rực hồng ráng đỏ Nhà nàng ở phía ấy." rồi chàng gào lên: "Cứt!" Một lần "Cứt!" Hai lần "Cứt!"

Ba lần.”

Như thế, một câu chuyện tình vốn được xem là đẹp và rất đỗi thơ mộng trong truyềnthuyết Việt Nam, dưới ngòi bút của Nguyễn Huy Thiệp, bỗng dưng đầy những cay đắng,những phẫn hận, những tức tối Nó không còn là tình yêu nữa Nó là một sự vỡ mộng vềtình yêu

2.2 Bi kịch con người gắn với nhân phẩm

Bước vào giai đoạn mới với công cuộc đổi mới , kinh tế nước ta từng bước chuyểnsang nền kinh tế thị trường , văn hóa cũng có điều kiện giao lưu tiếp xúc với nhiều nềnvăn hóa trên thế giới Đó là niềm vui cho cả đất nước Nhưng đi cùng với sự phát triển cóđiều đáng buồn đó là nhân phẩm của một số người trong xã hội đang càng ngày đi xuống.Những nhà văn đã nhìn thẳng vào hiện thực đời sống để khám phá con người trong mối

quan hệ đa dạng và phức tạp được thể hiện ở nhiều phương diện của đời sống Một trongnhững tác giả nổi bật trong giai đoạn này là Nguyễn Huy Thiệp, ông đã dùng ngòi bútcủa mình đi vào những góc khuất đang lẻn lỏi trong đời sống để vẽ nên bức tranh cuộcsống đời thường.

2.2.1 Nhân phẩm con người bị tha hóa bởi đồng tiền

Trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp vì đồng tiền mà người ta nhẫn tâm, lạnhlùng trước nỗi đau của người thân Ta có thể thấy điều này trong các tác phẩm sau:

Đầu tiên là truyện Tướng về hưu thể hiện qua nhân vật Thủy là một người với một

lối sống thực dụng Thủy làm việc ở bệnh viện sản, công việc là nạo phá thai Một côngviệc nghe qua có gì đó để lại ấn tượng và cảm xúc “hơi rợn người” Hành động mangnhững nhau thai nhi bỏ về bỏ vào máy xay xát, nấu cho chó ăn, qua thời gian đó là một

điều bình thường mà chính chồng cô đã nghĩ là như vậy Khi “Cha tôi dắt tôi xuống bếp, chỉ vào nồi cám, trong đó có các mẩu thai nhi bé xíu có cả những ngón tay nhỏ hồng hồng” Tôi lặng đi Cha tôi khóc…Vợ tôi đi vào nói với ông Cơ: Sao không cho vào máy xát? Sao để ông biết?” Nhân vật Thuấn đã khóc trước việc làm và hành động của Thủy

chính đồng tiền hay ở đây nói cách khác là lợi ích của việc làm đó mang lại cho Thủymột khoản thu khá lớn, giúp Thủy có thể cân bằng những khoản thu chi cho mọi ngườitrong nhà và một ông bố mới về hưu Lương tâm con người đã bị đồng tiền làm cho mờmắt, hay lương tâm con người ta giờ không có “răng” nữa, nó không còn làm họ đau đểnhận ra và ý thức việc làm của mình nữa? một công việc và hành động đúng nghĩa làđang hủy diệt sự sống của những đứa bé trong khi nó chưa được làm người Banzắc từngnói “ Khi túi tiền phình ra thì trái tim bị teo lại” Chính tâm lý vụ lợi, thực dụng đã khiến

con người đánh mất lương tri Viết về kiểu người này, Nguyễn Huy Thiệp đã “ lột truồng con người ra và phơi bày toàn bộ sự đớn hèn của nó” Trong đám tang mẹ thì tính toán với chú Bổng “em nghe hết rồi, em tính ba chục mâm, tám trăm đồng một mâm, ba tám hai tư Hai nghìn tư, phụ phí sáu nghìn Việc mua bán em lo Cỗ giao cho cô Lài”.

Tất cả những việc làm, tư tưởng, lời nói của Thủy đã ảnh hưởng đến tâm hồn trẻ

thơ-những đứa con của Thủy “ Đời người cần không biết bao nhiêu tiền, chết cũng cần tiền”.

Điều cần giáo dục và ăn sâu vào một đức trẻ không phải là những bài học đạo đức đốinhân xử thế, nhân phẩm của một con người mà lại là một yếu tố thực dụng của nền kinh

tế thị trường đang chạy đua theo thời đại con người chỉ quan tâm đến những đáp ứng đầy

đủ những nhu cầu đủ cho cuộc sống của họ như: ăn, mặc, ở, đi lại, Tất cả đều cần có tiềnnhưng điều quan trọng trong hành trình của một đời người khi đã đi qua có phải chỉ nhưthế? Ngoài điều đó ra, thì con người cần có nhân phẩm- sự phát triển nội tại bên trong củamột con người đang một ngày theo hướng thiện

Tiếp theo là truyện Không có vua, đồng tiền trở thành chìa khóa vạn năng chi phối

mọi mối quan hệ trong một gia đình có đủ mọi tầng lớp xã hội: công chức, cắt tóc, sinhviên, làm ở lò giết mổ, một người thiểu năng và vá xe Ở đây ta bắt gặp những cách cư xửkhác nhau của những người có ăn học, những người lao động chân tay và cả những nghềbình thường nhất trong đời sống trong một gia đình tưởng là truyền thống, có giáo dụchai, ba đời Nhân phẩm dường như không còn có chỗ “ngự trị” trong gia đình ông Kiềnnữa Mà chỉ còn là những sự tính toán hơn thua cho gia đình trong từng khoản đóng góptiền ăn, giỗ mẹ, khi bố bệnh phải vào viện Tồn tệ hơn nữa là con cái biểu quyết bố chết,anh chị em tranh giành tài sản, mọi mâu thuẫn, xung đột được giải quyết bằng bạo lực.Đến đây, tôi thấy sự “khôn ngoan và văn hóa” không phải là sự tiến bộ nhờ học tập vàtích lũy kinh nghiệm”, mà nó được tràn ngặp bởi sự tính toán cho riêng mình, sự ích kỉ vàđặc biệt là tiền làm cho họ sẵn sàng đấu đá với nhau trong gia đình

Câu chuyện về cô Diệu trong truyện Cún, cho ta bắt gặp một con người bán rẻ chính

bản thân mình cho một con người dị dạng Trước hết Nguyễn Huy Thiệp thể hiện tìnhcảm của mình đối với những nhân vật có ố phận bất hạnh Tình cảm ấy không thể hiệnqua những câu chữ tràn đầy tình yêu mà nó chứa đựng trong chiều sâu tư tưởng của tácgiả Bên cạnh những con người bình thường về nhân dạng, tỉnh táo về đầu óc nhưng lại

khiếm khuyết về nhân cách là những nhân vật nhỏ bé, tật nguyền nhưng lại sức sốngmạnh mẽ, giàu tình cảm và lòng yêu thương đối với đồng loại mình Trong xã hội, nhữngkiểu loại người này không được tôn trọng, đôi khi bị bạc đãi nếu có thì phải chăng chỉ là

lòng thương hại dành cho họ Qua cái tên cô Diệu gọi Cún là “Thằng hình nhân mặt đẹp”

và qua cái cách cô đùa giỡn khi cho Cún một hào “Đúng lúc Cún bật nghiêng người lên thì Diệu nhảy thụp xuống nhặt đồng hào để nhích sang một hàng gạch bên cạnh” hành động đó khiến Cún “ đập trán xuống nền gạch, máu trong miệng trào ra” Cún có khả

năng chịu đựng đói rét vô hạn, trước những khó khăn Cún ngang nhiên đón nhận Đối vớiCún, ước ao lớn nhất là được trở thành một con người đúng nghĩa

Cún cảm thấy sung sướng khi làm cô Diệu vui Nhưng bất hạnh thay khi Cún lại đemlòng nhung nhớ đến cô Diệu- người sáng mắt vì những chiếc nhẫn vàng, sẵn sàng mặc cảlàm bất cứ việc gì để có nó Cô sau lần đổ vỡ, bị chồng lừa hết tài sản thì lại sáng mắt lênkhi trông thấy những chiếc nhẫn trong một cái túi nhỏ trên tay của Cún, cô đã nghĩ ngay

đến việc chiếm đoạt lấy nó và đi đến sự mặc cả có được nó “Mày hãy cho tao ba cái nhẫn này… Mày muốn gì tao cũng nghe mày…Cô Diệu kéo Cún vật ra giường” Bất

chấp tất cả mà quên đi những đau khổ của cuộc đời Cún đã trải qua, cứ ngỡ là Cún sẽ

được xoa dịu những đau khổ của cuộc đời “cảm thấy bao nỗi buồn trĩu của cuộc đời Cún bỗng được trút hết cả đi, khuây khỏa lạ lùng” nhưng đó lại là một nỗi đau khổ lớn hơn

đang chờ đợi Cún ở phía trước

Còn câu chuyện của nhân vật Hạnh cũng làm nổi bật một kiểu người làm tất cả mọithứ kể cả những việc đốn mạt nhất để đổi lấy tờ vé số thần thánh Nhìn thẳng vào sự thật,Nguyễn Huy Thiệp vạch trần tâm lý thực dụng, vụ lợi một cách trắng trợn của con người

Nhân vật Hạnh trong Huyền thoại phố phường để tạo được sự tin cậy của gia đình bà

Thiều đã không ngần ngại “ xắn tay áo rồi đưa tay mò dọc theo cái rãnh đầy bùn, lõng bõng nước bẩn, thậm chí còn có cả cục phân người” Trơ tráo hơn là Hạnh sẵn sàng làm

những điều dơ bẩn, đê tiện với bà Thiều để đổi lấy tờ vé số thần thánh được đổi bằng bảy

trăm nghìn tiền âm phủ, được đặt trên tay tượng thần đồng đen Một con người luôn thèmmuốn vật chất, hào quang, những đam mê thấp hèn mà chấp nhận đánh đổi mọi thứ đạplên đạo đức, đánh “rớt” nhân phẩm của một con người để đạt được những nhu cầu, hammuốn của cá nhân mình.

Những cái trớ trêu thường hiện diện trong truyện ngắn của nhà văn Nguyễn HuyThiệp Với tài hoa đặc biệt của một nhà văn có thực tài, ông đã thoát ra ngoài nhữngchuẩn mực đạo đức, luân lý thông thường để xác định diện mạo thật của cuộc sống, ôngdám nhìn thẳng vào hiện thực lên án, phê phán những con người đang đánh mất nhânphẩm của phần người Cuộc sống không chỉ là một bức tranh đẹp màu hồng mà nó là mộttổng hợp của mọi màu sắc, nơi đó có cái ác- thiên, tốt- xấu, Ở đó có những con ngườiích kỉ, toan tính, vụ lợi, dối trá, đểu cáng Hay viết về kiểu người đê tiện, thực dụng Đây

là kiểu nhân vật bị thoái hóa về nhân cách, bị vấy bẩn về tâm hồn, sống lạnh lùng, vô cảm

và tàn nhẫn Họ lấy đồng tiền, lấy quan hệ vật chất làm thước đo cho mọi giá trị đạo đức

Họ tham lam, ích kỉ, thực dụng một cách tỉnh táo và vụ lợi một cách bỉ ổi

2.2.2 Sự xuống cấp của đạo đức về các giá trị truyền thống

Truyện ngắn “Không có vua” đã lột tả thành công một gia đình với tôn ti trật tự xã

hội bị phá vỡ Gia đình lão Kiền trong “ Không có vua” là một thế giới thu nhỏ của một

xã hồi nhỏ, nơi đây không còn trật tự tôn ti Mọi chuẩn mực truyền thống của một giađình Việt dường như bị triệt tiêu hoàn toàn khi lão Kiền – bố chồng bắt ghế lén xem con

dâu tắm, lại hoàn toàn thản nhiên trước mâu thuẫn của các con “ Chúng mày giết nhau đi, ông càng mừng”, khi Đoài – em chồng buông những lời nói , hành động không đứng đắn,

để đùa với chị dâu, đòi ngủ với chị dâu, ghen cả với bố Người đọc cứ rờn rợn trước cái

lối biểu quyết bố chết của Đoài: “ Ai đồng ý bố chết giơ tay, tôi biểu quyết nhé” và câu

nói “Tôi nghĩ bố gìa rồi mổ cũng thế, cứ để chết đi là hơn” Sự sa đọa về phẩm chất đãđẩy con người đến chỗ đốn mạt, không còn có một chút hiếu thảo đối với người đã sinh

và nuôi dạy mình “ Không có vua” như một tiếng chuông cảnh tỉnh cho sự xuống cấp

trầm trọng của đạo đức con người Trong một gia đình được gọi là có truyền thống giáo

dục phủ bên ngoài Cha nhìn con dâu tắm “Đi vài bước lão Kiền quay lại vào bếp, bắc chiếc ghế đẩu, trèo lên nín thở ngó sang buồng tắm Trong buồng tắm, Sinh đứng khỏa thân” Em chồng tán tỉnh đòi ngủ với chị dâu “nhất định sẽ ngủ với Sinh một đem” Anh

em tính toán với nhau từng khoản chi, đóng góp trong gia đình đặc biệt khi bố ốm Cấn

“Giở sổ kế toán ra đọc: Chú Khiêm đưa một lần một nghìn, một lần tám nghìn, một lần năm nghìn Chú Đoài đưa một lần một trăm, một lần sáu chục, một lần một nghìn mốt Chú Khảm đưa một lần ba trăm nhưng hôm tôi đưa một nghìn đi lấy thuốc ông lang Toại, chsu Khảm mua hết có năm trăm, còn năm trăm vẫn cầm” Chỉ để thỏa mãn những nhu

cầu, lối sống thực dụng cho cá nhân mình mà thôi Lòng ích kỉ, ganh ghét, thù hằn hơnthua trong gia đình khi nguời này kiếm được nhiều tiền hơn người kia kiếm ít tiền, cùngvới cái tôi cá nhân hẹp hòi, tự ái làm cho con ngưởi cả những lớp trí thức đang từng ngày

“thoái hóa” về nhân cách trong cách cư xử với mọi người trong gia đình, trong các mốiquan hệ ngoài xã hội

Và câu chuyện Sang sông cũng cho chúng ta những cái nhìn khác về những tầng lớp

nhà thơ, nhà sư, người buôn đồ, tên cướp,… Không ai dám ngăn cản kẻ ác, chỉ có têncướp dám “lấy cây côn trên tay bổ mạnh vào miệng chiếc bình” Nguyễn Huy Thiệp đãxây dựng lên một thế giới người đa dạng, có người tốt kẻ xấu, có người cao thượng kẻ đêhèn Tuy nhiên bản thân mỗi con người không hề đơn giản một chiều mà là một thế giới

đa chiều kích MiLan Kundra nói: “ Con người là hiển minh của lưỡng lự” Bên trongmỗi bản thể nhỏ nhoi ấy bao giờ cũng tồn tại hai mặt đối lập: đẹp - xấu, thiện – ác, cao cả

- thấp hèn, trong sáng – tăm tối, hạnh phúc – khổ đau… Con người có lúc là thần thánhsong cũng có lúc là quỷ dữ Ai dám bảo một người lương thiện không có lúc suy nghĩ đêtiện? Ai dám bảo một người độc ác lại không có lúc lấp lánh trong tâm hồn ánh sáng củathiên lương Cái thiện luôn hiện diện trong mỗi con người chỉ là bạn có sẵn sàng để nó

được biểu lộ ra bên ngoài hay không? Truyện ngắn Sang sông giúp ta nhìn lại phẩm chất

của những con người thuộc tầng lớp trí thức hành xử như thế nào khi mạng sống của conngười bị đe dọa ? Câu nói của tên cướp “ Thôi đi! Trẻ con là tương lai đấy! làm gì cũngphải nhân đức hàng đầu” Một tên cướp bỗng lại trở thành “ Anh ấy dám đập vỡ bình!

Thật đúng là anh hùng! Một nhà cách mạng! một nhà cải cách.” truyện ngắn Sang sông

kể về chuyến đò sang sông có “một nhà sư, một nhà thơ, một nhà giáo, một tên cướp, hai tên buôn đồ cổ, hai mẹ con, một cặp nhân tình và chị lái đò” Khi tay đứa bé bị kẹt trong

chiếc bình không lấy ra được, mạng sống của em bị đe họa thì không ai dám ngăn cản.Nhà thơ thì run làm rớt cả chiếc kính, nhà sư là người theo Phật- mở miệng nói toànchuyện đạo đức… nhưng tất cả mọi người chỉ có thể đứng nhìn mà không làm gì hết.Trong khi đó một tên cướp mà ta hay nghĩ họ là cướp thì làm gì có nhân phẩm, trongtrường hợp này lại làm chúng ta nhìn một hướng khác? Tên cướp dám “lấy cây côn trêntay bổ mạnh vào miệng chiếc bình” Chính hành động của tên cướp làm chúng ta phảisuy nghĩ lại các giá trị của nhân phẩm ngày nay như thế nào?

Trong một gia đình bao giờ người đàn ông thường là trụ cột của gia đình Ông bà ta

có câu “Con có cha như nhà có nóc”, từ bao giờ người cha đã luôn là chỗ dựa, trụ cột cho

gia đình nhỏ của mình Ông Thuấn trong truyện Tướng về hưu với danh nghĩa là chủ

của một gia đình “cha là tướng, về hưu cha vẫn là tướng Cha là chỉ huy Cha mà làm lính thì dể loạn cờ” nhưng thật sự mọi quyết định trong gia đình đều rơi vào tay người

con dâu Thủy can thiệp và quyết định tất cả mọi việc trong gia đình Từ việc kiếm tiền,chia chỗ ăn ở cho cha mẹ chồng, phân công công việc cho người làm đến tính toán chi litừng đồng trong đám tang của mẹ Người bố có thể là tướng dành cả đời cho chiến trườngnhưng lại “thất bại” khi trở veefe với đời sống đời thường Tôn ti trật tự chỉ là vỏ bọc bênngoài, Nguyễn Huy Thiệp nhìn thấy được sự chuyên quyền trong bản chất của người phụ

nữ này Cô luôn tỏ ra là phận làm dâu trong giao tiếp với cha chồng, nhưng mặt khác lại

là người nắm tài chính và quyết định hầu như mọi thứ trong gia đình này

Người ta còn đau đớn hơn khi biết những con người trẻ có học lại bày ra mưu kế giếtngười “khôn khéo” như thế nào? Khi tiếp xúc với những con người coi rẻ mạng sống củangười thân, tìm mọi cách, mọi thủ đoạn để tước đoạt mạng sống của đồng loại Lời nói

của Phong trong Giọt máu khi bày ra âm mưu giết mẹ Cả khiến người đọc xót xa cho

một nhân cách của một con người bị tha hóa đến tột độ “Phong bảo: “sao con mẹ này sống dai thế?” Cô Lan bảo: “cho liều thuốc chuột là yên” Phong bảo: “không cần, cứ

để đói vài ngày” Nói rồi quay ra bảo bà Cẩm: “Từ hôm nay đừng cho mẹ Cả ăn nữa, tám mươi hai tuổi rồi, sống làm quái gì?” Đó không còn là một gia đình nữa, mọi cố

gắng của thế hệ trước kết quả lại sinh ra một nhân cách tồi tàn mất hết tính người Khiông Chiểu luôn mơ ước con mình được học chữ nghĩa, văn chương để biết nhân đức, lẽphải, vậy mà con cháu suy “bất nhân bất nghĩa” sớm muộn cũng làm tiêu tan cả dòng họ.Tác phẩm Nguyễn Huy Thiệp xuất hiện hàng loạt những nghịch lý mà ta không ngờ ởnhững tầng lớp trí thức trong xã hội cũng có Những kẻ trí thức có học thì dâm ô, dối trá,bịp bợm…Những nghịch lý ấy là sự thật về cái phi lý của cuộc sống và con người Cuộcsống không đơn giản mà vô cùng phức tạp với những sự việc xảy ra bên trong nó.Nguyễn Huy Thiệp đã dùng ngòi bút của mình để khám phá con người với cặp mắt đachiều, xoáy sâu vào đời sống nội tâm phức tạp, đa dạng của con người, nhà văn đặt bút vàlên tiếng nói về sự thật giữa con người với những “nỗi đau”, hiện thực đang xảy ra trướcmắt, trong cuộc sống của con người mà suốt thời gian qua họ không để ý đến về chính trị,đạo đức, văn hóa Cất lên tiếng nói thành thật ấy, Nguyễn Huy Thiệp mặc dù cũng xót xa,đau lòng, thương cảm cho những sự thật phũ phàng, tàn nhẫn khi phải viết ra những điềunày Nhưng đằng sau sự thật đó là sự mong đợi, là một tiếng chuông vang lên như đểcảnh tỉnh con người đã đến lúc họ phải thức tỉnh, hướng con người về chân – thiện – mĩ

Nguyễn Huy Thiệp với tác phẩm của mình đã “lôi tuột chúng ta từ khoảng trống lơ lửng giữa trời và đất, buộc ta phải đối mặt với mình, với một thế giới không có vua, dạy chúng

ta những bài học nông thôn, bắt chúng ta hiểu rằng trước khi muốn nhìn lên bầu trời thì phải nhìn mặt đất đã”.

2.3 Bi kịch con người cô đơn

Nếu như trước đây, nỗi cô đơn, sự buồn rầu là một điều ít thấy trong văn chương thìsau đổi mới, các tác phẩm đi sâu về nội tâm con người, khám phá bộc lộ những tình cảmcon người được khai thác khá nhiều và có thành tựu nổi bật Người nghệ sĩ đã quan tâmđến nhu cầu tự ý thức, sự thức tỉnh của cá nhân, đến trạng thái tâm lý của nhân vật mà côđơn là một trong những cảm xúc thường thấy Cô đơn trở thành một “mảnh đất màu mỡ”

để các nhà văn tập trung ngòi bút để thể hiện suy tư, chiêm nghiệm về cuộc sống, để phảnánh xã hội và lên tiếng cứu vớt con người Cô đơn không đơn thuần là vấn đề của mỗimột cá nhân riêng rẽ mà là vấn đề cả xã hội Cô đơn không phải lúc nào cũng chỉ là mộtmình giữa không gian rộng lớn mà lắm khi là ở giữa cả cộng đồng người đấy, đông đúcđấy, ồn ào đấy mà con người vẫn cảm thấy cô đơn Vậy bản chất của sự cô đơn ở đây làgì? Đó chính là khao khát về một cuộc sống đúng nghĩa hơn, không có gì ngoài khát khaocái đẹp, khát khao về tình người, về cuộc sống

Với Nguyễn Huy Thiệp, người tạo ra bước ngoặt quan trọng trong tiến trình đổi mớivăn học, đã phát hiện và phản ánh nỗi cô đơn của con người như một sự bi kịch gắn vớinhững vấn đề cấp thiết của cuộc sống lúc bấy giờ

2.3.1 Con người cô đơn vì thân hình dị dạng

Điều đáng chú ý đầu tiên khi tiếp xúc với truyện ngắn Nguyễn Huy Thiệp đó chính

là sự khuyết thiếu của nhân vật Sự khuyết thiếu về nhân cách chính là một sự tha hoá,còn sự khiếm khuyết về ngoại hình chính là một bi kịch Và bi kịch này khiến cho họ trởnên bơ vơ, lạc lõng Đó chính là nguyên nhân ươm mầm cô đơn của nhân vật NguyễnHuy Thiệp Vì bất hạnh về ngoại hình mà nên nỗi cô đơn

Đọc Trái tim hổ chúng ta không khỏi ngỡ ngàng trước cái kết thương cảm của hai

nhân vật Khó và Pùa Cả hai đều dị dạng và cuối cùng đều phải chết Pua là người con

gái đẹp, “da trắng như trứng gà bóc, tóc mượt mà dài, môi như son đỏ” Nhưng khốn nỗi,

nàng lại bị liệt cả hai chân Sắc có đẹp đến đâu cũng không thể bù lại cho việc suốt mộtđời phải im lìm một chỗ, nhìn sự sống qua khung cửa bên giường Mười sáu tuổi, độ tuổixuân thì phơi phới, khi các nhà có con gái khác luôn nhộn nhịp trai làng lui tới thì riêngnhà nàng vẫn trống không, bởi chẳng ai muốn lấy một người khiếm khuyết làm vợ Nàngtrở nên bơ vơ, lạc lõng, nàng cảm thấy bản thân mình đáng nguyền rủa Nhưng, so vớiKhó, nàng may mắn hơn nhiều Khó là một chàng trai cô đơn với đúng nghĩa của nó Khó

mồ côi cha mẹ Anh sống lủi thủi một mình quanh năm suốt tháng, “sống như con don.Con don, con dim sống thui thủi, đi con đường riêng, ăn uống thế nào không ai biết được.Khó chẳng bao giờ tham dự những cuộc họp mặt, hội hè của bản” Chắc hẳn sẽ có ngườibảo rằng, đấy chỉ là do lối sống tách biệt mà Khó dựng nên mà thôi Nhưng, thưa rằng, tất

cả mọi thứ đều có lí do riêng của nó Khó sống xa cách với mọi người không có nghĩa làKhó không muốn hoà nhập mà bởi vì anh tự ti về bản thân mình Trước bao nhiêu ngườibình thường, bao nhiêu người đẹp đẽ thì Khó coi sự xuất hiện của mình thật đáng xấu hổ.Bởi Khó mồ côi, Khó nghèo Điều đó đâu lấy gì làm quan trọng Bởi Khó xấu trai Biết

bao nhiêu người không đẹp vẫn lập gia đình đấy thôi Lí do lớn nhất đó chính là “Chàng

bị đậu mùa, mặt rỗ chằng chịt người Khó dị dạng: hai tay dài chấm đầu gối, đôi chân khẳng khiu, đi lúc nào cũng như chạy”

Đọc truyện của Nguyễn Huy Thiệp, ta thấy rằng hình như nhân vật nào của ông cũngđang ngụp lặn trong mớ bòng bòng của cuộc sống, đang vất vả tìm cách đối chọi lại vớinỗi cô đơn Cô đơn ở đâu mà ra? Là từ trong sâu thẳm tiềm thức mong muốn, khát khaođược sống trọn vẹn, được hoà chung với mọi người Không ai có thể quyết định được số

phận, sự có mặt của mình trên cõi đời Cún cũng thế Và Cún cô đơn.

“Hơn chục năm trước, người ta thấy Cún ở một cái cống bên con sông đào ngoại ô thành phố Con sông đen ngòm nước thải, đầy rác, giấy vụn và những đám bèo Tây lá đầy bụo bặm Cái cống xi-măng vỡ nằm ngang con đường đất nhỏ, hứng gió cả ở bên

phía bờ sông, cả ở phía bên cánh đồng Cún nằm trong đống tã rách hôi hám, cả dầu cả chân tím ngắt vì gió” Đó là cách mà nhân vật của Nguyễn Huy Thiệp đến với cuộc đời.

Nhưng, mọi chuyện đâu có đơn giản như thế Ngay cả cách đặt tên, Cún cũng đã dự báo

được số phận của nhân vật rồi Cún đâu phải là tên người Đó là tên của loài vật, là củachó đó chứ Xuất hiện với tư cách là một con người trong xã hội loài người mà lại khôngđược coi là người thì chẳng phải là lạc lõng, cô đơn quá hay sao? Nhìn lại ngoại hình Cún,

người đọc ta thấy Cún sống được đúng là một điều kì diệu Ngoại hình Cún dị dạng, “đầu

nó to tướng, hai chân tay mềm oặt như chẳng có xương, chỉ hơi lệch trọng tâm là người

nó ngã kềnh ra đất” Chính vì những nét dị dạng mà Cún phải sống cuộc sống cô đơn, tủi

hổ Sinh ra trong nỗi cô đơn và đến khi chết cũng chưa hết cô đơn

Trong truyện Không có Vua, trong gia đình 4 người con trai và một người bố mà

Sinh về làm dâu, xuất hiện nhân vật Tốn, con út, bị thần kinh, người dị dạng và teo tóp.Tuy là người ruột thịu, nhưng lắm khi người trong nhà quên mất Tốn là một con người,nhốt Tốn ở chuồng gà trong ngày giỗ mẹ Nhiều khi, vì dị dạng, chẳng ai bận tâm đến suynghĩ, cảm xúc của Tốn Người ta để anh tự mò mẫm giữa cuộc sống của con người, tựngụp lặn trong nỗi cô đơn của bản thân Người ta quên mất việc một người dị dạng vềngoại hình luôn có đời sống nội tâm phong phú Họ cần mọi người cứu vớt họ khỏi nỗi

cô đơn hàng thế kỉ, để họ bớt tự ti mà an tâm sống Nhưng, người ta lo cho những vấn đềvụn vặt của mình hơn là cho vấn đề sống còn của người khác Nói chung, người ta bận locho sự sống con người mà định nghĩa về con người của họ nhiều lúc thiếu mất nhữngngười như Tốn Giữa một cuộc sống xô bồ, Tốn cô đơn…

Tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp không thiếu những nhân vật dị dạng Dẫn ra mộtvài dẫn chứng để chúng ta có thể khái quát hoá lên được, đa phần nhân vật khiếm khuyếtcủa ông đều cô đơn Họ cô đơn không phải vì bản thân họ tự xây nên cái rào cản tách biệtvới mọi người mà mọi người không cho họ cơ hội cùng góp mặt để sống với tư cách làmột con người Vốn dĩ dị dạng đã là một sự bất hạnh Mà sự bất hạnh không những

không được sẻ chia mà ngày càng bị tô đậm bởi khoảng cách thì lạc lõng và tủi hổ đếnnhường nào Đó chẳng phải là một sự cô đơn đó sao?

2.3.2 Con người cô đơn vì không hiểu lẫn nhau

Tạo hoá sinh ra con người vốn có tính cách riêng biệt, chẳng ai giống ai Bởi vậysống trong tập thể, cộng đồng rất cần sự cảm thông của người khác, miễn là tính cách đókhông quá ư là quá quắt đối với mọi người Ở đây, nhân vật của Nguyễn Huy Thiệp gặpphải bất hạnh của cuộc đời bởi vì cái cách sống của mình Khác biệt với người khác thìmặc nhiên không được chấp nhận, bị coi là sai, là thừa thãi, là chống phá Đó chính là bi

kịch của nhân vật Chi trong truyện ngắn Sống dễ lắm.

Chi là một giáo viên, nhưng ông lên lớp mà “không có tài liệu, không có sách vở”,điều này làm cho đồng nghiêp của ông ái ngại Rồi ông lại dạy không theo chương trình

cho sẵn, cứ “mình trần, thân trụi” mà giảng giải cho lớp trẻ vùng cao triết lí sống mà ông tâm đắc: “tất cả là do tự nhiên điều chỉnh hết! Mình cứ sống thôi! Sống dễ lắm! Cứ nhìn vào mắt bọn trẻ con mà sống!” Lâu dần, người ta, những người giảng dạt theo một

chương trình lên sẵn năm này qua tháng khác cho học sinh không thể nào chấp nhận đượccái cung cách làm việc mà học coi là cẩu thả của ông Họ cảm thấy khó chịu, ngứa mắt

Họ lo lắng cho lớp học sinh bị tiêm nhiễm vào đầu cái thứ triết lí nhăng cuội của ông giáoChi Bởi vậy, ít lâu sau ông mất việc Ông mất việc và cái tính thuần tự nhiên của bảnthân mà không một đồng nghiệp nào chia sẻ cùng ông Bao năm gắn bó với nghề, để khi

bị đuổi việc, ông vẫn thui thủi một mình như chưa từng có mặt tại đây, với những con

người này Ông giáo “ngậm ngùi xếp đồ đạc vào chiếc ba lô ngày trước”, “thấy lòng mình tan nát” Rồi ông về quê, sống cuộc sống còn lại với nỗi cô đơn “chỉ loanh quanh vườn nhà” với ước mơ được siêu thoát Ông ước mình có thể bay lên trời được! như

những ngọn gió hoặc bay tới nơi nào đó mà không có sự xuất hiện của con người Sốngvới con người nhưng ông luôn cảm thấy cô đơn, giờ đây ông lại lựa chọn cuộc sống cô

đơn và mong ước cô đơn Đấy chính là bi kịch của đời người, bi kịch sợ cô đơn nhưngvẫn phải lựa chọn cô đơn Giá như, có ai đó hiểu ông…

Có thể nhận xét rằng, với các tác phẩm của mình Nguyễn Huy Thiệp đã gieo vàolòng người một niềm day dứt không nguôi về tình trạng cô đơn, bé nhỏ cùng sự bơ vơ,thiếu vắng điểm tựa của con người Họ luôn luôn day dứt bởi câu hỏi: Liệu con người cóhiểu được con người không, có tôn trọng và yêu mến con người không…Tại sao nhữngngười tốt lại thường đau khổ, bất hạnh? Đôi lúc, họ cũng muốn buông xuôi tất cả, phómặc tất cả để mong có một cuộc sống thanh thản, cái thanh thản nhẹ dạ của đời người,bởi vì “day đi dứt lại mãi mà làm gì” Nhưng họ không thể biến đổi con người mình, tráitim mình, tâm hồn mình Như một số phận, như một lời nguyền…Và những con người ấy,

như những sa mạc cô đơn, cứ suốt đời đi tìm câu trả lời: “sao tôi cứ mãi lạc loài?”.

Trở về từ chiến trường khói lửa, ông Thuấn với hàm thiếu tướng như bị đi lạc vàomột thế giới khác Một người dày dặn trong chiến đấu, quen với súng đạn lại như bị hẫngtại cuộc sống đời thường Lối sống, nếp nghĩ của một người lính quên mình vì nướckhông hoà hợp được với cuộc sống ồn ã, vô cảm của con người Ông trở nên lạc lõng,thừa thãi trong chính căn nhà của mình Mọi người trọng danh dự, không cho ông Thiếutướng làm bất cứ một việc gì Rằng ông chỉ nên làm những việc lớn lao còn việc vặttrong nhà không cần quan tâm tới Không có việc để làm, ngay cả người tâm sự cũngkhông Vợ ông nay đã già, không còn đủ tỉnh táo để nhận ra chồng mình nữa, huống chi

sẻ chia tâm sự Còn người con trai độc nhất của ông, y có vẻ yên phận, bạc nhược, giaotất cả cho vợ và dường như không có khả năng chia sẻ cùng với cha mình Con dâu thìthực dụng, toan tính, những đứa cháu nội bận rộn bài vở với khoảng cách nhiều thế hệ,những kẻ ở quê mùa, sợ sệt và cả tin Con người đông đúc là thế, nhộn nhịp là thế nhưngkhông có lấy một ai kéo ông ra khỏi sự hỗn tạp, giúp ông thích nghi với cuộc sống Nếpsống nơi đây đày đoạ người quân nhân khốn khổ trong nỗi cô đơn vô hạn Ông hốt hoảng,kinh ngạc trước một đám cưới lố lăng và dung tục Ông khốn khổ, đau đớn trước một

đám tang tính toán chi ly, chuộc lợi Ông quặn thoắt cõi lòng vì cô con dâu dùng nhauthai lấy ở bệnh viện để làm thức ăn cho chó, cho lợn Ông chua chát trước cảnh ngoại

tình minh bạch của cn dâu Ông cay đắng thừa nhận một sự thật phũ phàng: “Đàn ông thằng nào có tâm thì nhục…tâm càng lớn càng nhục” Thời gian không thể khiến ông

thích nghi với cuộc sống hơn mà còn làm cho ông chán nản vô cùng Vị thiếu tướng già

đi trông thấy, buồn bã, và luôn không có định hướng Ông Thuấn nhớ chiến trường, nhớcái cảm giác ở chiến trường nghĩ về quê nhà, để rồi ông đã chọn cái chết trong môitrường quân ngũ – môi trường đã gắn với cuộc đời ông Nơi đó không phải là không có

cô đơn, nhưng là một nỗi cô đơn không đáng sợ, để vẫn mãi vẳng lên câu hỏi: “sao tôi cứ mãi lạc loài?”.

Muôn đời, giữa các triết lý cao đẹp và thực tế cuộc sống có một sự cách biệt không

hề nhỏ Và những người đại diện cho hai vấn đề đó luôn khắc khoải trong nỗi cô đơn

thống thiết, lắm khi tuyệt vọng “ Với nông thôn, tất cả bọn dân thành phố và bọn có học vấn chúng ta đều mang tội trọng Chúng ta phá tan phá nát họ ra bằng nhừng lạc thú vật chất của mình, cả giáo dục lẫn khoa học giả cầy, hành hạ bằng luật lệ lừa bịp bằng tình cảm, bóc lột tận xương tủy, chúng ta đè dí nông thôn bởi thượng tầng kiến trúc với toàn

bộ giấy tờ và những khái niệm của nền văn minh ” Hiếu và thầy giáo Triệu trong truyện

“Bài học nông thôn” là những người như thế Họ cô đơn trong chính cuộc sống của mình,

trong căn nhà của mình, trong mối quan hệ giữa bố mẹ mình và ngay cả trong công việc.Không một ai có thể hiểu được việc họ làm, không biết được những đắng cay mà bảnthân họ gánh chịu, rằng họ đang bì bõm trong nỗi cô đơn như thế nào Không có lấy một

ai sẻ chia công việc, tâm tư Mỗi ngày qua đi lại giống như xếp cao nỗi cô đơn lên muônvạn lần Họ cố gắng, họ nỗ lực, họ buồn rầu, họ buông xuôi, tất cả cũng chỉ có một mìnhchịu đựng Đó là thầy giáo Triệu, người thành phố nhưng gắn với công việc dạy học nôngthôn đã chín năm, không gia đình, không người thân Bố mẹ anh đã từ anh từ lâu, chắc vìmuốn anh làm những điều cao đẹp rạng rỡ ở thành phố chứ không phải chôn chân ở chốn

nông thôn nghèo nàn, ngu muội Đến khi chết, những người nông dân làm đám ma vàchôn anh trong bãi tha ma của làng, vì anh đã sống ở nông thôn và coi mình là một nông

dân thực thụ Bởi, như anh nói: “mẹ tôi là nông dân và tôi sinh ra ở nông thôn.”

Hiếu, chàng trai mười bảy tuổi, khi về nông thôn đã thấy mình lớn hơn, cảm nhận

được nhiều thứ, hốt hoảng khi nhận được thư bố “Con thân yêu! Bố rất bực mình vì bố đi vắng thì mẹ tự tiện thả con về nông thôn Tao xin báo cho mày biết, đồ chó, rằng nhà mày ở thành phố, tương lai của mày ở đấy!

Con ơi, con hãy nghe bố, con phải về ngay Bố mẹ sẽ mở rộng cửa đón mày như đón đứa con nhẹ dạ, nhẹ dạ quá mức…

Bố của con”.

Hiếu trở về, mang theo nỗi cô đơn vô hạn Mọi người trong nhà của Lâm đều bận

việc và dường như không ai chú ý đến: “Mọi người trong nhà đều như bận việc, có vẻ như không một ai để ý đến tôi…Tôi rời thôn xóm ra đi Trời còn tối lắm Cánh đồng mờ mịt hơi sương” Rồi khi trở về nhà Hiếu sẽ cô đơn lắm khi những suy nghĩ của chính

mình bị áp đặt, khi ngay cả bố mẹ không chịu để ý, hiểu cho ước vọng của con

2.4 Bi kịch con người tìm kiếm

2.4.1 Con người kiếm tìm tình yêu thương

Cũng như các nhà văn khác trong thời kì đổi mới, văn của Nguyễn Huy Thiệp đi sâuvào khám phá thế giới nội tâm của con người, viết ra những gì trái tim thực sự cảm nhận

mà không chịu sự chi phối của lịch sử xã hội Ở đó, khao khát kiếm tìm tình yêu thương

trở nên thật to lớn và chân thực, bởi con người ta “sống vì tình yêu thương và bằng tình yêu thương”.

Đó là cậu bé tên Đăng luôn khao khát tình yêu thương của mẹ Mẹ của Đăng mất khicậu mới hai tuổi rưỡi Bố lập gia đình khác, cậu ở với ông bà ngoại Trên đời này, không

có gì có thể thay thế được tình cảm mẫu tử Ông bà dù có thương Đăng tới đâu, cậu vẫnluôn cảm thấy trống vắng Cậu hay đua ra một giả thiết cho mọi việc, rằng nếu là mẹ thì

không như thế Trong sâu thẳm tâm hồn non nớt của Đăng, cậu mong lắm được mẹ ômvào lòng, được mẹ kỳ cọ lúc tắm khác với bà, mong những lần ăn cơm có mẹ sẽ khôngphải ăn lạp xưởng.

Lên bảy tuổi, Đăng cô đơn đến vô cùng, suốt ngày quẩn quanh trong nhà cùngnhững người lớn Trong Đăng luôn cháy lên ngọn lửa được sống dưới tình cảm yêuthương mẹ Đăng lạc lõng giữa những quy định nghiêm ngặt của người lớn May mắn cóThu, cô bé bằng tuổi Đăng làm bạn Và rồi, đảm nhận luôn vị trí làm mẹ trong lòng Đăng

Đã có lúc phát cáu, Thu gắt: “Mày là thằng mồ côi!” Điều này làm Đăng tổn thương thiệt

nhiều Hình ảnh mẹ trong lòng Đăng luôn sống động, là thứ tình cảm thiêng liêng đángđược trân trọng nhiệt thành Vậy mà Thu nỡ chạm đến nỗi đau lớn nhất trong lòng Đăng

Đã có lúc, ý định tử tử xuất hiện trong đầu cậu bé non nớt Để khi mê man trên giường

bệnh, người đọc nhói lòng vì tiếng kêu “Mẹ……” không ngừng

Tình yêu thương rất rộng, nó bao hàm cả tình yêu nam nữ, gái trai Tuy không chútrọng trong các trang viết của mình, nhưng sự kiếm tìm về tình yêu thương thực thụ vẫn

luôn hiện diện trong tác phẩm của Nguyễn Huy Thiệp Đọc truyện ngắn Tướng về hưu

nếu như người đọc cảm thông, thương xót cho vị Thiếu tướng tên Thuấn vì bi kịch côđơn do không thích nghi được với cuộc sống thì cũng nên dành chút cảm thương choThuỷ- nhân vật tha hoá vì cô đơn Người ta lên án Thuỷ vì cô toan tính, cô mất nhân tính

vì lấy nhau thai làm thức ăn cho chó, cô ngoại tình Nhưng, đọc lại một cách kĩ càng hơn,

ta thấy đây là một người phụ nữ đáng thương Chồng Thuỷ dường như hoàn toàn hững hỡvới công việc gia đình, giao phó cho vợ tất Khi mà vai trò trụ cột gia đình chuyển sang

cả cho Thu, Thu phải lo rất nhiều thứ Cô phải lo công việc, phải lo chi tiêu trong giađình Thuần tuyệt nhiên không quan tâm Trong một tình cảnh như vậy, người phụ nữphải thật mạnh mẽ và tỉnh táo để có thể duy trì gia đình trụ vững, chưa kể đến việc cònhai con đi học

Đấy là với vai trò người trụ cột, còn với cuộc sống vợ chồng, Thuần cũng hoàn toàn

hờ hững Anh ta suốt ngày vùi đầu vào công trình điện phân, cộng với bản chất khôngbiết chia sẻ, lắm khi anh khiến Thuỷ buồn lòng Trong sâu thẳm người phụ nữ ấy khaokhát tình yêu thương, san sẻ từ chồng Cô hoàn toàn thiếu vắng tình cảm vợ chồng, sựquan tâm san sóc nhau trở nên một sự xa xỉ hào nhoáng khi mà hai người vẫn gặp nhau

mà chẳng nói nhau câu nào Thân làm phụ nữ, hiếm có ai mà không thích lãng mạn ngọtngào, hiếm có ai không muốn ngã lòng vào người mình thương sau những vất vả Mà tất

cả những điều đó không có ở Thuấn Thuỷ ngả lòng trước những lời văn thơ bay bướmcủa anh hàng xóm Đấy là do sâu thẳm tâm hồn Thuỷ khao khát được yêu thương Ngọnlửa tình yêu trong Thuỷ luôn âm ỉ cháy, luôn mong tới ngày bùng lên mãnh liệt

Bên cạnh nỗi cô đơn của Hiếu và thầy giáo Triệu thì nỗi khát khao tình yêu của nhân

vật Hiên trong truyện ngắn Những bài học nông thôn rất đáng được trân trọng Người

con gái nay đã hai mươi tuổi Hồi mới cưới xong thì chồng đi bộ đội Thành ra cưới

chồng mà cũng như không Mà, như Hiên nói “đàn bà chỉ có một thì…” Cô kể: “Hồi ấy anh Tân đi bộ đội, tôi đã định tự tử vì buồn chán quá Tôi nằm một mình ở ruộng ngô, giữa tổ kiến vàng Tôi tưởng kiến vàng đốt thì nhất định chết Thế mà không chết Nó thương mình hay sao chứ? Chắc nó thấy tôi trẻ quá mà chết thì phí” Hiên tâm sự biết

bao điều với Hiếu, về nỗi hiu quạnh của gái có chồng đi xa, những câu chuyện bóng giócủa người đời là thứ lí do để bày tỏ những muộn phiền, khát khao trong lòng cô gái trẻ.Hai mươi tuổi, độ tuổi còn rất rất trẻ, còn đang còn sự mãnh liệt của tình yêu Cô cần lắm,khao khát lắm những câu nói thương yêu,tình cảm Ngọn lửa tình yêu luôn hừng hực

trong lồng ngực Chính Hiên đã lộ “cái nhìn nanh nọc hớn hở” với Hiếu trong buổi mưa

đi quăng chài cá, đã “xáp đùi chạm” vào nhau, “đặt tay lên đầu Hiếu” Tất cả những

hành động đó biểu lộ được tình cảnh đáng thương của người phụ nữ thiếu vắng tình cảm,khát khao có được một tình yêu đúng nghĩa

2.4.2 Con người kiếm tìm cuộc sống mới

Trong truyện ngắn của mình, Nguyễn Huy Thiệp xây dựng khá nhiều nhân vật côđơn vì họ không bằng lòng với chính mình, luôn khát khao vượt ra ngoài giới hạn nhỏ bé

để đến với chân trời rộng hơn, mải mê đi tìm điều thiện, đi tìm cái cao đẹp của cuộc đời.Cuộc sống hiện tại tù túng quá, nhạt nhẽo quá, u sầu quá, nhân vật quyết tâm ra đi đểkiếm tìm một cuộc sống mới mẻ hơn, vui vẻ hơn, thoát ra khỏi sự vô tâm lạnh lùng củacon người Nhưng, điều thiện ở đâu? Cái đẹp ở phương nào? Sao lại quá mong manh, xavời vậy…

Nhân vật Chương trong Con gái Thủy Thần suốt đời bị ám ảnh bởi huyền thoại về

Mẹ Cả - một kiểu hình tượng tượng trưng cho những điều tốt đẹp Anh đã một mình, taytrắng, với niềm tin về Mẹ Cả đơn thân độc mã trên hành trình tìm kiếm sự vẫy gọi củanhững khát vọng của cái đẹp Anh cứ mải miết đi tìm, mãi miết cô đơn trong niềm tin

huyễn hoặc “không có tiền bạc công danh, không có gia đình để yêu thương lo nghĩ, không có bạn bè” chỉ có “nỗi cô đơn và sự bất lực nào ai thấy được ngoài mi”.

Mẹ Cả biểu trưng cho ánh sáng của sự sống, của tương lai mới mẻ và tốt đẹp VàChương tin vào điều đó Chàng quyết tâm tìm cho bằng được Đánh đổi cả tuổi đời, cả

mẹ già, tình yêu để đi theo niềm tin, rồi được gì? Chàng đánh cược số phận mình, làm đủmọi nghề, kể cá nhân cách của một người đàn ông để có thể đi tìm được con gái thuỷ thần.Nhưng, tìm chưa ra mà lòng người đã cạn, anh mãi đi để rồi cuối cùng mãi mãi bơ vơ, lạc

lõng: “Trước mắt tôi dòng sông đang thao thiết chảy Sông chảy ra biển Biển rộng vô cùng Tôi chưa biết biển mà tôi đã sống nửa cuộc đời rồi đấy… Tôi đứng lên đi về nhà Ngày mai tôi đi ra biển Ngoài biển không có thủy thần”.

Truyện ngắn Chảy đi sông ơi đã khơi dậy biết bao niềm xót thương cho người đọc,

không chỉ về mơ ước cuộc sống mà còn vì sự lạnh lùng đáng ghê rợn của con người.Tương tự như hình tượng Mẹ Cả, ở đây tác giả sử dụng hình tượng con trâu đen Nghe kể

rằng “ Nó thường xuất hiện vào lúc nửa đêm Nó ở dưới đáy lòng sông lao lên mặt nước Toàn thân bóng nhẫy , đôi sừng cao vút, mõm thở phì phì, con trâu phi trên mặt nước

như phi trên cạn Con trâu phì bọt, nước dãi của nó tựa như trứng cá Nếu ai may mắn hớp được bọt ấy sẽ có sức lực phi thường, bơi lặn dưới nước giỏi như tôm cá.” Điều này

tạo nên sức hấp dẫn diệu kì đối với nhân vật “tôi” Tôi đã rất khát khao được nhìn thấy con trâu đen ấy, mặc bị chửi bới, mặc gió lạnh, mặc cho bị hù doạ, “Tôi” vẫn không từ

bỏ nguyện ước được thấy con trâu đen một lần, cho tới khi chuyển nhà

Lúc ấy, con trâu đen là hình tượng biết bao nhiêu người muốn gặp, để thay đổi cái

cuộc sống nghèo nàn, như biện ra lí do để tiếp tục sống “Trâu đen có thực! Nó ở dưới nước Khi nó lên bờ là nó mang cho người ta sức mạnh Nhưng nhìn thấy nó, được nó ban điều kỳ diệu phải là người tốt” Chị Thắm đã làm biết bao nhiêu điều tốt, đã cứu biết

bao nhiêu người suýt chết đuối mà người chài lưới không cứu, với mong ước con trâuđen xuất hiện và ban điều kì diệu Cuối cùng thì sao, chị chết khi chưa được gặp trâu đen,chị chết vì đuối nước mà không có người cứu Chị cứu người ta mà người ta không cứu

chị Chị chết vì sự lạnh lùng vô tâm của con người Để khi nhận ra tất cả, nhân vật “Tôi” chua xót: “cuộc sống hiện giờ của tôi vô nghĩa xiết bao Con trâu đen, con trâu đen trong thời thơ ấu của tôi nay ở đâu rồi?” Người ta đã không còn tin vào điều thiện nữa.

3 Nghệ thuật thể hiện bi kịch con người trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp

3.1 Nghệ thuật xây dựng nhân vật

Theo Từ điển thuật ngữ văn học của Lê Bá Hán, nhân vật văn học được định nghĩa

là “con người cụ thể miêu tả trong tác phẩm văn học… Nhân vật văn học là một đơn vị nghệ thuật đầy tính ước lệ, không thể đồng nhất nó với con người có thật trong đời sống… Nhân vật văn học còn thể hiện quan niệm nghệ thuật và lý tưởng thẩm mỹ của nhà văn về con người Vì thế nhân vật luôn gắn liền với chủ đề của tác phẩm”.

Trong sáng tác của mình, nhà văn bao giờ cũng thể hiện con người với các mối quan

hệ xã hội gắn với quan niệm riêng của nhà văn về con người Chính điều này đã tạo nênnhững hình tương nhân vật khác nhau trong sáng tác của mỗi nhà văn Văn học từ năm

1986 đến nay nổi bật với đề tài về bi kịch con người và Nguyễn Huy Thiệp cũng là một