hoạt động trải nghiệm sáng tạo nhằm tăng hiệu quả dạy học, phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh và góp phần thực hiện

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH HÀ TĨNH SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ TĨNH SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM Đề tài: DẠY HỌC BÀI 5 QUYỀN BÌNH ĐẲNG GIỮA CÁC DÂN TỘC, TÔN GIÁO TIẾT 1-GDCD 12 BẰNG HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHI

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH HÀ TĨNH

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ TĨNH

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Đề tài:

DẠY HỌC BÀI 5 QUYỀN BÌNH ĐẲNG GIỮA CÁC DÂN TỘC, TÔN GIÁO (TIẾT 1)-GDCD 12 BẰNG HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM

SÁNG TẠO NHẰM TĂNG HIỆU QUẢ DẠY HỌC, PHÁT TRIỂN

PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH VÀ GÓP PHẦN THỰC

HIỆN “ĐỀ ÁN PHÁT TRIỂN ĐỒNG BÀO DÂN TỘC CHỨT Ở BẢN

RÀO TRE, XÃ HƯƠNG LIÊN, HUYỆN HƯƠNG KHÊ” CỦA TỈNH

NHÀ.

Hà Tĩnh, tháng 9 năm 2018

1 Các công văn chỉ đạo liên quan đến đổi mới phương pháp dạy

học nhằm phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh

11

2 Khái niệm, đặc điểm và các hình thức của hoạt động dạy học trải

nghiệm sáng tạo

11

4 Các bước thực hiện tổ chức dạy học trải nghiệm 12

II Thực trạng dạy học trải nghiệm sáng tạo trong môn GDCD ở

trường THPT hiện nay

12

1 Vai trò của HĐTNST đối với các môn học nói chung và trong dạy học

môn GDCD nói riêng

12

2 Thực trạng dạy học trải nghiệm trong môn GDCD ở trường

THPT

13

III Các giải pháp dạy học Bài 5 Quyền bình đẳng giữa các dân

tộc, tôn giáo (Tiết 1) – GDCD lớp 12 bằng HĐTNST

4 Các bước cơ bản tiến hành dạy học Bài 5 “Quyền bình đẳng giữa

các dân tộc, tôn giáo (tiết 1)” – GDCD 12 bằng hình thức dạy học

18

trải nghiệm.

5.3 Nội dung và cách thức tổ chức thực nghiệm sư phạm 20

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI

3 Hoạt động trải nghiệm sáng tạo HĐTNST

BẢN CAM KẾT

Tôi xin cam kết sáng kiến Dạy học “bài 5 Quyền bình đẳng giữa các

dân tộc, tôn giáo (Tiết 1)-GDCD12” bằng hoạt động trải nghiệm sáng tạo

nhằm tăng hiệu quả dạy học, phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh

và góp phần thực hiện “Đề án phát triển đồng bào dân tộc Chứt ở bản Rào Tre, xã Hương Liên, huyện Hương Khê” của Tỉnh nhà là sáng tạo của bản

thân tôi, hoàn toàn không sao chép, không vi phạm bản quyền.

Nếu có gì sai sót, tôi xin chịu hoàn toàn trách nhiệm.

TÁC GIẢ ĐỀ TÀI

DẠY HỌC BÀI 5 QUYỀN BÌNH ĐẲNG GIỮA CÁC DÂN TỘC, TÔN GIÁO (TIẾT 1)-GDCD 12 BẰNG HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM SÁNG TẠO NHẰM TĂNG HIỆU QUẢ DẠY HỌC, PHÁT TRIỂN PHẨM

CHẤT, NĂNG LỰC CỦA HỌC SINH VÀ GÓP PHẦN THỰC HIỆN “ĐỀ

ÁN PHÁT TRIỂN ĐỒNG BÀO DÂN TỘC CHỨT Ở BẢN RÀO TRE, XÃ

HƯƠNG LIÊN, HUYỆN HƯƠNG KHÊ” CỦA TỈNH NHÀ.

PHẦN MỞ ĐẦU

I Bối cảnh của đề tài

Ngày 4 tháng 11 năm 2013 Ban chấp hành Trung ương Đảng đã ban hành Nghịquyết hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đàotạo Trong đó Nghị quyết chỉ rõ một trong các nhiệm vụ, giải pháp là tiếp tục đổi mớimạnh mẽ và đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọngphát triển phẩm chất, năng lực của người học và đổi mới căn bản hình thức và phươngpháp thi, kiểm tra và đánh giá kết quả giáo dục, đào tạo, bảo đảm trung thực, kháchquan

Ngày 8 tháng 10 năm 2014 Bộ GD và ĐT ban hành công văn 5555 BGD GDTH về việc hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn về đổi mới PPDH và kiểm tra đánhgiá, tổ chức và quản lý các hoạt động chuyên môn của trường trung học/trung tâm giáodục thường xuyên qua mạng Trong đó nêu rõ nội dung sinh hoạt tổ nhóm chuyên môn

ĐT-về đổi mới PPGD và KTĐG là xây dựng các chuyên đề dạy học và biên soạn câu hỏibài tập

Thực hiện nội dung Nghị quyết 29 và công văn 5555 của Bộ GDĐT, Sở GDĐT

Hà Tĩnh đã ban hành các công văn hướng dẫn cụ thể, tổ chức thực hiện đổi mới PHGD

và KTĐG Đây chính là căn cứ đồng thời cũng là đòi hỏi GV nói chung và GV giảngdạy môn GDCD nói riêng phải thực hiện việc đổi mới PPGD và KTĐG

Quán triệt quan điểm chỉ đạo của Đảng, trong những năm qua Bộ Giáodục và Đào tạo đã tập trung tổ chức thực hiện các nội dung này và đã tạo ranhững chuyển biến mạnh mẽ về đổi mới phương pháp dạy học Trong các nhàtrường phổ thông, giáo viên nói chung và giáo viên môn GDCD nói riêngkhông ngừng tìm tòi, học hỏi, sáng tạo trong giảng dạy để đưa lại những giờhọc hay, hiệu quả, đảm bảo đạt mục tiêu chương trình đề ra và bước đầu đãđạt được nhiều kết quả đáng khích lệ

Tiếp thu các quan điểm chỉ đạo của Đảng và Bộ GD-ĐT, trong năm học2017-2018, tôi đã tham mưu tổ chức các hoạt động dạy học trải nghiệm sáng tạo trênđịa bàn dân tộc Chứt (Bản Rào Tre – Hương Liên – Hương Khê – Hà Tĩnh) và thuđược những kết quả rất khả quan Sang năm học 2018-2019, tôi tiếp tục tham mưu vớinhà trường tổ chức các hoạt động trải nghiệm sáng tạo tại trên địa bàn huyện nói

chung và ở dân tộc Chứt (Bản Rào Tre – Hương Liên – Hương Khê – Hà Tĩnh) nóiriêng Nhờ đúc rút được kinh nghiệm của năm trước, năm học này tôi đã chủ động, đadạng hóa hình thức hoạt động và thu được những kết quả tích cực hơn Tôi nhận thấycần phải chia sẻ những kinh nghiệm quý báu của bản thân để bạn bè, đồng nghiệp cóthể nâng cao chất lượng dạy học bộ môn GDCD ở trường phổ thông hiện nay.

II Lí do chọn đề tài

1.1 Dạy học trải nghiệm sáng tạo theo định hướng phát triển năng lực học sinh

là một trong những quan điểm giáo dục đang được quan tâm và đã được thể hiện trongcác văn bản, nghị quyết của Đại hội Đảng, đặc biệt mới nhất là trong Công văn

791/HD-BGDĐT ngày 25 tháng 6 năm 2013 về “Hướng dẫn Thí điểm phát triển chương trình giáo dục nhà trường phổ thông” và Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 của Hội nghị lần thứ 8 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu CNH - HĐH trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”

1.2 Hiện nay, học qua trải nghiệm là một phương pháp đang được nhiều nước

có nền giáo dục tiên tiến trên thế giới áp dụng Ở nước ta, đổi mới căn bản, toàn diệngiáo dục đã và đang được triển khai đồng bộ trong hệ thống giáo dục Sự đổi mới đượcnhấn mạnh trên cả mục tiêu và chương trình giáo dục Đặc biệt là sự đổi mới vềphương pháp dạy học, giáo dục nhằm phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh.Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể được Bộ giáo dục và Đào tạo công bố ngày27/7/2017 đã chỉ rõ hệ thống năng lực chung và năng lực đặc thù của các môn học màhọc sinh cần đạt được Đồng thời, Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể cũngnhấn mạnh việc tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo và coi đây là một trong những

ưu thế vượt trội để phát triển năng lực của học sinh Việc dạy học bằng trải nghiệmnhững năm gần đây được quan tâm thực hiện và bằng nhiều công văn, Bộ giáodục và Đào tạo đã chỉ đạo các cơ sở giáo dục, nhà trường tăng cường tổ chức hoạtđộng trải nghiệm sáng tạo cho học sinh trong các hoạt động giáo dục, hoạt động dạyhọc bộ môn Đối với môn GDCD đã có nhiều đề tài nghiên cứu về dạy học trảinghiệm, các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong giáo dục, tuy nhiên theo tìmhiểu của tôi thì cho đến nay chưa có đề tài nào nghiên cứu một cách cụ thể vềviệc vận dụng dạy học Bài 5 Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo bằnghình thức trải nghiệm

1.3 Là một giáo viên giảng dạy môn GDCD trên địa bàn có dân tộc Chứt (Bản

Rào Tre – Hương Liên – Hương Khê – Hà Tĩnh) sinh sống nên khi biết được các chínhsách của Đảng và pháp luật của Nhà nước về quyền bình đẳng giữa các dân tộc và tiếp

cận quyết định số 2571/QĐ-UBND tỉnh Hà Tĩnh về việc phê duyệt “Đề án phát triển đồng bào dân tộc Chứt, xã Hương Liên, huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh đến năm

2020” bản thân tôi nhận thấy cần có trách nhiệm giới thiệu cho tất cả các em học sinh

cũng như bạn bè, đồng nghiệp hiểu thêm về dân tộc này trên các phương diện nhằmgóp phần nhỏ tuyên truyền các chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về vấn

đề dân tộc và thực hiện đề án của tỉnh nhà như đề án đã nêu: “Các ban, ngành cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức, nâng cao trình độ dân trí cho đồng bào đồng thời vận động nhân dân trên địa bàn các xã nói chung, các lực lượng công chức, viên chức, thanh niên, học sinh và các xóm sống gần dân tộc Chứt chủ động giúp đỡ bà con, sống hòa nhập, đoàn kết, không kì thị, giúp bà con dân tộc Chứt hòa nhập với đồng bào Kinh, động viên con em đồng bào đi học để nâng cao trình độ dân trí”

Cha ông ta đã nói: “trăm nghe không bằng một thấy, trăm lần thấy không bằng một lần làm thử” nên tôi nhận thấy nếu chỉ dừng lại ở việc tuyên

truyền, giới thiệu cho học sinh thì các em cũng chỉ nắm được những kiến thức về dân

tộc Chứt (Bản Rào Tre – Hương Liên – Hương Khê – Hà Tĩnh) một cách trừu tượng,

chỉ được “nghe” mà chưa được “nhìn” Vì vậy, trong năm học 2017-2018 tôi đã lập kếhoạch và xin phép Ban giám hiệu, lãnh đạo Ủy ban xã Hương Liên (xã có Dân tộcChứt sinh sống) cho học sinh được tham quan học tập trải nghiệm tại bản Rào Tre đểcác em được trải nghiệm, được trực tiếp tham gia tìm hiểu Thông qua hoạtđộng này, từ những điều mắt thấy, tai nghe, từ những việc mình trực tiếp thamgia thực hiện thì có lẽ là con đường hiệu quả trong việc hình thành kiến thứccho học sinh

Chính vì những lí do trên mà tôi đã mạnh dạn lựa chọn đề tài “Dạy học bài 5 Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo (Tiết 1)-GDCD12 bằng hoạt động trải nghiệm sáng tạo nhằm tăng hiệu quả dạy học, phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh và góp phần thực hiện Đề án phát triển đồng bào dân tộc Chứt ở bản Rào Tre, xã Hương Liên, huyện Hương Khê của Tỉnh nhà” để nghiên cứu.

III Phạm vi, đối tượng và phương pháp nghiên cứu

1 Phạm vi nghiên cứu:

Tại Bản Rào Tre - Xã Hương Liên-Huyện Hương Khê- Tỉnh Hà Tĩnh (nơi códân tộc Chứt sinh sống) và tại THPT X, huyện X, tỉnh Hà Tĩnh từ tháng 6 năm 2018đến tháng 9 năm 2018

2 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài tập trung nghiên cứu về dạy học bằng hình thức trải nghiệm, mà

cụ thể là áp dụng cụ thể vào dạy học Bài 5 “Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo (Tiết 1)– GDCD 12”.

3 Phương pháp nghiên cứu

3.1 Phương pháp luận

Cơ sở phương pháp luận của sáng kiến là dựa trên cơ sở lý luận chủ nghĩa Mác– Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và phápluật của Nhà nước về giáo dục nói chung, GDCD nói riêng

3.2 Phương pháp thực hiện cụ thể

- PP nghiên cứu lý thuyết; PP thực nghiệm sư phạm; PP thống kê toán học

- PP thực nghiệm sư phạm; PP thống kê toán học

- Ngoài ra còn sử dụng các PP nghiên cứu của phép biện chứng duy vật: Lôgic,lịch sử, phân tích, tổng hợp, so sánh, lập luận để giải quyết nội dung đề tài

IV Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

1 Mục đích nghiên cứu:

Những vấn đề tôi trình bày trong đề tài nhằm mục đích:

- Thông qua các phương pháp đổi mới về dạy và học được đề xuất trong đề tài sẽgiúp học sinh nắm tốt nội dung kiến thức cơ bản về giáo dục pháp luật nói chung và

đặc biệt là nội dung “Bài 5: Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo (Tiết 1)”.

Từ đó học sinh liên hệ và giải thích các vấn đề thực tiễn đặt ra trong cuộc sống đồngthời học sinh làm tốt các bài thi trắc nghiệm liên quan đến nội dung của môn học; góp phầnnâng cao hiệu quả đổi mới phương pháp dạy học bộ môn GDCD nhằm tănghiệu quả dạy học, phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh

- Đồng thời thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo này sẽ góp phần

nhỏ thực hiện “Đề án phát triển đồng bào dân tộc Chứt ở bản Rào Tre, xã Hương Liên, huyện Hương Khê” của Tỉnh nhà.

2 Nhiệm vụ nghiên cứu:

- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn về dạy học trải nghiệm

- Đánh giá thực trạng dạy học trải nghiệm, thực trạng dạy học trảinghiệm trong môn GDCD và các yêu tố ảnh hưởng đến thực trạng

- Đưa ra các giải pháp “Dạy học Bài 5 Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo (Tiết 1– GDCD 12 bằng hình thức trải nghiệm”.

V Điểm mới của đề tài:

Đề tài vận dụng hình thức dạy học TNST vào giảng dạy một bài học cụ thể củamôn GDCD lớp 12 ở trường THPT Theo tìm hiểu của tôi, cho đến nay đề tài khôngtrùng lặp với bất kì sáng kiến nào đã được công bố Trên cơ sở đó cái mới của đề tàiđược phản ánh tập trung ở một số nội dung sau:

- Thứ nhất, đề tài đã tìm hiểu cơ sở lí luận và thực tiễn của dạy học trải

nghiệm sáng tạo trong dạy học nói chung và môn GDCD bậc THPT nói riêng;

- Thứ hai, đề tài đã xác định những yêu cầu, cách thức thiết kế và tổ chức

dạy học bằng hình thức trải nghiệm, thiết kế giáo án phục vụ dạy học Bài 5

“Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo (tiết 1) ” – GDCD 12 bằngHĐTN Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ đem lại những hiệu quả tích cựctrong việc đổi mới phương pháp dạy học môn GDCD trong trường trung họcphổ thông

- Thứ ba, khi vận dụng hình thức dạy học TNST vào dạy học Bài 5 “Quyền

bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo (Tiết 1)– GDCD 12” học sinh tham giavào các hoạt động trải nghiệm, thực hiện nhiệm vụ của mình không bị bóbuộc bởi bốn bức tường của lớp học, mà được mở rộng không gian, phá vỡlối mòn, tự do tìm tòi, khám phá từ thực tế khiến việc học trở nên gắn bó vớiđời sống, những tri thức trở nên gần gũi, dễ hiểu, dễ khắc sâu từ đó phát triểnphẩm chất, năng lực của học sinh

- Thứ tư, thiết kế một bài giảng bằng hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong

dạy bài 5: Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo (tiết 1) - GDCD lớp 12 để GV

có thể tham khảo, sử dụng một cách sáng tạo, hiệu quả trong dạy học và thông quakết quả thực nghiệm có đối chứng để kiểm chứng tính khả thi của đề tài

- Thứ năm, đề tài góp phần nhỏ tuyên truyền, giới thiệu cho tất cả các em học

sinh cũng như bạn bè, đồng nghiệp hiểu thêm về dân tộc Chứt ở huyện Hương Khêtrên các phương diện nhằm góp phần nhỏ tuyên truyền chính sách của Đảng,

pháp luật của Nhà nước về vấn đề dân tộc và thực hiện “Đề án phát triển đồng bào dân tộc Chứt ở bản Rào Tre, xã Hương Liên, huyện Hương Khê” của

Tỉnh nhà trong công tác tuyên truyền, giáo dục học sinh từ đó giúp các em

hiểu rõ được:“Ở nước ta, bình đẳng giữa các dân tộc là nguyên tắc quan trọng hàng đầu trong hợp tác, giao lưu giữa các dân tộc, là điều kiện để khắc phục sự chênh lệch về trình độ phát triển giữa các dân tộc trên các lĩnh vực khác nhau”.

Với những kết quả thực hiện HĐTN trong năm học vừa qua, đề tài sẽ

có ý nghĩa rất lớn cả về mặt lí luận và thực tiễn Đây là một hướng đi đúngđắn, thật sự rất cần thiết, vừa góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả bàihọc GDCD vừa đảm bảo phát triển phẩm chất, năng lực theo mục tiêu củachương trình giáo dục phổ thông tổng thể

PHẦN NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM.

1 Các công văn chỉ đạo liên quan đến đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát triển phẩm chất, năng lực của học sinh.

Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục

và đào tạo khẳng định: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và họctheo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụngkiến thức, kỹ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ áp đặt, một chiều,ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học,tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới tri thứ c, kỹ năng, phát triểnnăng lực…” Ngày 8 tháng 10 năm 2014 Bộ GD và ĐT ban hành công văn 5555BGD ĐT- GDTH về việc hướng dẫn sinh hoạt chuyên môn về đổi mới PPDH và kiểmtra đánh giá, tổ chức và quản lý các hoạt động chuyên môn của trường trung học/trungtâm giáo dục thường xuyên qua mạng Trong đó nêu rõ nội dung sinh hoạt tổ nhómchuyên môn về đổi mới PPGD và KTĐG là xây dựng các chuyên đề dạy học và biênsoạn câu hỏi bài tập

Thực hiện nội dung Nghị quyết 29 và công văn 5555 của Bộ GDĐT, Sở GDĐT

Hà Tĩnh đã ban hành các công văn hướng dẫn cụ thể, tổ chức thực hiện đổi mới PHGD

và KTĐG Đây chính là căn cứ đồng thời cũng là đòi hỏi GV nói chung và GV giảngdạy môn GDCD nói riêng phải thực hiện việc đổi mới PPGD và KTĐG

2 Khái niệm, đặc điểm và các hình thức của hoạt động trải nghiệm sáng

tạo (HĐTNST)

* Hoạt động dạy học TNST

Là hoạt động giáo dục, trong đó, dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà giáodục, từng cá nhân học sinh được tham gia trực tiếp vào các hoạt động thực tiễn khác

nhau của đời sống gia đình, nhà trường cũng như ngoài xã hội với tư cách là chủ thể

của hoạt động, qua đó phát triển năng lực thực tiễn, phẩm chất nhân cách và phát huytiềm năng sáng tạo của cá nhân mình

* Đặc điểm của HĐTNST

- HĐTNST mang tính tích hợp và phân hóa cao

- HĐTNST được thực hiện dưới nhiều hình thức đa dạng

- Trải nghiệm là quá trình học tích cực, hiệu quả và sáng tạo

- HĐTNST đòi hỏi sự phối hợp, liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường

- HĐTNST giúp lĩnh hội những kinh nghiệm mà các hình thức học tập khác

không thực hiện được

- HĐTNST mang tính sáng tạo, chú trọng rèn luyện phương pháp tự học.

- HĐTNST giúp phát triển kĩ năng mềm, kĩ năng sống cho học sinh

* Các hình thức dạy học TNST:

HĐTNST trong trường phổ thông có các hình thức cơ bản như sau:

- Thực địa, thực tế; Tham quan; Cắm trại; Dự án và nghiên cứukhoa học Câu lạc bô

- Trò chơi (lớn) Diễn đàn; Giao lưu; Các hoạt đông xã hôi/ tìnhnguyện; Sân khấu hóa

3 Ưu điểm và hạn chế của dạy học TNST

* Ưu điểm dạy học TNST

Với giáo viên:

Với hình thức dạy học dựa vào trải nghiệm sáng tạo GV sẽ trau dồi và phát triểnthêm được các kỹ năng đánh giá (quan sát, vấn đáp) cả về kiến thức và năng lực Vìvậy, việc đánh giá HS sẽ toàn diện hơn so với các PP dạy học khác GV ngày càng có ýthức ý thức tìm hiểu và gắn kết kiến thức lý thuyết với thực tiễn làm cho bài học ngàycàng đa dạng, sâu sắc hơn

* Hạn chế dạy học TNST

Phương pháp DHTNST có rất nhiều ưu điểm, tuy nhiên hình thức dạy học nàycũng có một số hạn chế như: phương pháp này không phải bất kỳ bài học nào cũng ápdụng được, những PPDH trải nghiệm đòi hỏi lượng thời gian lớn của cả GV và HS,cần có phương tiện vật chất và nguồn tài chính phù hợp

4 Các bước thực hiện tổ chức dạy học trải nghiệm

Để dạy học trải nghiệm thành công, giáo viên cần thực hiện tốt cácbước cơ bản sau:

* Bước 1: Xác định nội dung của hoạt động nhận thức

* Bước 2: Tìm hiểu HS và địa điểm

* Bước 3: Xác định mục tiêu, lựa chọn chủ đề và nội dungDHTNST

* Bước 4: Xác định các phương pháp dạy học trải nghiệm

* Bước 5: Lập kế hoạch

* Bước 6: Trải nghiệm (thu thập thông tin)

* Bước 7: Tổ chức hoạt động học tập trải nghiệm, rút ra bài học

* Bước 8: Thiết kế giáo án, bài tập áp dụng và tổng kết

II THỰC TRẠNG DẠY HỌC TRẢI NGHIỆM TRONG MÔN GDCD Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG HIỆN NAY.

1 Vai trò của HĐTNST đối với các môn học nói chung và trong dạy học môn GDCD nói riêng.

1.1 Đối với dạy học các môn học nói chung

- HĐTNST là hình thức giáo dục học sinh theo hoạt động dạy học ngoài thực tế

có vai trò rất quan trọng, là cầu nối giữa hoạt động giảng dạy và học tập trên lớp với

giáo dục học sinh ngoài lớp Học sinh vận dụng kiến thức học được vào cuộc sống mộtcách linh hoạt tránh nhàm chán

- HĐTNST khai thác được tiềm năng của học sinh bằng sự nỗ lực của chính bảnthân các em , phuy tính tích cực tư duy sáng tạo cho học sinh

- HĐTNST tạo điều kiện kết nối các kiến thức khoa học liên môn

- HĐTNST giúp gắn kết lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường

- HĐTNST gắn kết giữa người dạy và người học nhằm phát huy tốt nhất khảnăng và sự sáng tạo ở người học

- HĐTNST là mô hình học tập tiên tiến giúp học sinh hoàn thiện bản thân mình.Học tập trải nghiệm sáng tạo, tạo ra sự tự tin cho học sinh: lập kế hoạch, tổ chức làmviệc nhóm, thu thập và xử lý thông tin, lập báo cáo, thuyết trình, đánh giá và tự đánhgiá Các bài giảng gắn với thực tiễn đời sống, tăng thời gian thực hành đã giúp cho họcsinh động não, trải nghiệm và giải quyết những vấn đề của cuộc sống linh hoạt, hiệuquả hơn

1.2 Đối với dạy học môn GDCD nói riêng.

Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể được BGD&ĐT công bố ngày27/7/2017 đã nhấn mạnh việc tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo và coi đây làmột trong những ưu thế vượt trội để phát triển năng lực của học sinh HĐTNST làmột hoạt động tiếp cận chính cho việc học tập lấy học sinh làm trung tâm.Học sinh tham gia vào các hoạt động trải nghiệm, tự do tìm tòi, khám phá từthực tế khiến việc học trở nên gắn bó với đời sống, những tri thức trở nên gầngũi, dễ hiểu, dễ khắc sâu

Kiến thức bộ môn là kiến thức tổng hợp gồm triết học, kinh tế chínhtrị, chủ nghĩa xã hội khoa học, đạo đức học, pháp luật, chính sách của Nhànước… nên việc dạy và học môn GDCD luôn là con đường khó khăn cho cảgiáo viên và học sinh cho nên rất cần sự trải nghiệm, sự thể nghiệm để cácbài học trở nên dễ hiểu, dễ nhớ và dễ khắc sâu trong người học Chính vì vậy,dạy học trải nghiệm là một hình thức dạy học có ý nghĩa đặc biệt quan trọngtrong dạy học môn GDCD hiện nay và đã được áp dụng trên thực tế Tuynhiên chúng ta thấy rằng, một số hoạt động trải nghiệm trong các nhà trường

đã được thực hiện nhưng vẫn còn mang tính hình thức nên phần lớn chỉ dừnglại ở việc đi thực tế để nắm rõ hơn các vấn đề mới chỉ được tiếp cận từ sách

vở Vậy đâu là nguyên nhân của vấn đề? Giải pháp nào để giải quyết?

2 Thực trạng dạy học trải nghiệm trong môn GDCD ở trường THPT

2.1 Mục đích và phương pháp điều tra thực trạng

và thu thập một số thông tin về thực trạng dạy học trải nghiệm môn GDCDcủa một số trường THPT trên địa bàn công tác, tập trung chủ yếu vào:

- Những khó khăn chủ yếu của giáo viên và học sinh khi tổ chức dạyhọc trải nghiệm

- Hình thức dạy học trải nghiệm trên thực tế đã được áp dụng như thếnào

* Phương pháp điều tra

Để tiến hành điều tra, tôi đã thực hiện như sau:

- Điều tra GV môn GDCD trên địa bàn và một số trường lân cận quaphiếu điều tra, trò chuyện, phỏng vấn, tham khảo giáo án

- Điều tra HS qua phiếu điều tra, phỏng vấn

2.2 Kết quả điều tra

* Điều tra tình hình dạy học trải nghiệm sáng tạo (Phụ lục 5).

Trong số 30 GV trên địa bàn và một số trường lân cận được khảo sát vềtình hình DHTNST trong môn GDCD THPT cho kết quả như sau:

Tỉ lệ trung bình các trường được khảo sát về tình hình dạy học TNST

Qua số liệu trên, chúng ta thấy rằng, trong số 30 GV trên địa bàn vàmột số trường lân cận được khảo sát về hoạt động dạy học trải nghiệm trongmôn GDCD thì tỉ lệ chưa tham gia dạy học trải nghiệm khá lớn, chiếm tỉ lệ63.3 %; dạy một vài lần là 26.7 %; dạy rất nhiều lần chỉ chiếm 10 %

* Điều tra nhận thức về tầm quan trọng của dạy học TNST trong môn GDCD THPT (Phụ lục 5).

- Đối với GV:

Khi khảo sát 30 GV trên địa bàn và một số trường lân cận được khảosát về tầm quan trọng của DHTNST trong môn GDCD THPT cho kết quả nhưsau:

Kết quả điều tra nhận thức về tầm quan trọng của DHTNST trong môn GDCD THPT

của dạy học bằng trải nghiệm, phát huy được tính tích cực chủ động củangười học, hình thành, phát triển năng lực cho HS Tuy nhiên, qua qúa trìnhtrao đổi, phỏng vấn có nhiều giáo viên cho rằng trải nghiệm là đi ra ngoàithực tế để điều tra, nắm bắt các vấn đề liên quan bài học Thực chất hình thứcdạy học trải nghiệm hết sức đa dạng, bao gồm các trải nghiệm trong và ngoàinhà trường như: Thực địa, thực tế tham quan, dự án, câu lạc bộ, sân khấuhóa

- Đối với HS

Quá trình khảo sát, thăm dò ý kiến (Phụ lục 6) được thực hiện trên 140

HS của các trường THPT trên địa bàn thu được kết qủa như sau:

* Nguyên nhân

Từ kết quả điều tra, khảo sát thực tế về dạy học trải nghiệm trong một sốnhà trường cho thấy những khó khăn, tồn tại nêu trên xuất phát từ nhữngnguyên nhân chủ quan và khách quan, có thể tổng kết thành các nguyên nhânchủ yếu sau:

- Nhận thức về vai trò, tầm quan trọng của hình thức dạy học trải nghiệmtrong nhà trường chưa nhất quán và thiếu đồng bộ

- HĐTNST đòi hỏi sự công phu, mất nhiều thời gian và công sức nên ítnhiều GV còn tư tưởng sợ khó, sợ phiền phức, ngại hoạt động, ngại đổi mới

- Trên thực tế việc tiến hành các HĐTNST, nhất là trải nghiệm thamquan thực tế còn gặp nhiều khó khăn như vấn đề kinh phí, sự an toàn choHS dẫn đến hạn chế trong triển khai, nhân rộng hình thức này vào dạy học

- Việc xây dựng giáo án DHTNST trong một bài học cụ thể chưa đượctập huấn phổ biến trong sinh hoạt tổ, nhóm chuyên môn nên đa phần GV cònthiếu kinh nghiệm trong hoạt động này.

Xuất phát từ việc điều tra, khảo sát thực trạng DHTNST trong mônGDCD, tôi đã đưa ra các giải pháp nhằm giải quyết các vấn đề trên thông qua

đề tài “Dạy học bài 5 Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo (Tiết 1) bằng HĐTNST”

III CÁC GIẢI PHÁP DẠY HỌC BÀI 5 “QUYỀN BÌNH ĐẲNG GIỮA

CÁC DÂN TỘC, TÔN GIÁO (TIẾT 1) – GDCD 12” BẰNG HĐTNST.

1 Cấu trúc, mục tiêu bài học

1.1 Cấu trúc bài học

Tiết học được chia bố cục thành 4 mục nhỏ:

- Mục 1a: Thế nào là bình đẳng giữa các dân tộc?

- Mục 1b: Nội dung quyền bình đẳng giữa các dân tộc?

- Mục 1c: Ý nghĩa quyền bình đẳng giữa các dân tộc

- Mục 1d: Chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước về quyềnbình đẳng giữa các dân tộc (Giảm tải)

1.2 Mục tiêu bài học:

* Về kiến thức:

Nêu được các khái niệm, nội dung, ý nghĩa quyền bình đẳng giữa các dân tộc

* Về kĩ năng:

- Phân biệt được đúng- sai trong việc thực hiện quyền bình đẳng giữa các dân tộc

- Biết xử sự phù hợp với quy định của PL về quyền bình đẳng giữa các dân tộc

* Về thái độ:

- Ủng hộ chính sách của Đảng và PL của NN về quyền bình đẳng giữa các dân tộc.

- Xây dựng cho mình ý thức trách nhiệm trong việc thực hiện quyền bình đẳng, đoàn kết

giữa các dân tộc, đấu tranh với những hành vi kì thị, chia rẽ dân tộc đi ngược lại lợi ích củadân tộc, của nhân dân

2 Ý tưởng dạy học Bài 5 “Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo (tiết 1)” – GDCD 12 bằng HĐTNST.

- Bài 5 “Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo (tiết 1)”– GDCD 12 có

các đơn vị kiến thức liên quan đến vấn đề dân tộc, quyền bình đẳng giữa các

dân tộc trên các phương diện kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục; ý nghĩa

quyền bình đẳng giữa các dân tộc nên để giảng dạy tốt bài này, đòi hỏi giáo

viên cần phải có phương pháp dạy học phù hợp nhằm giúp học sinh nắm chắc

kiến thức trọng tâm liên quan đến bài học một cách hứng thú, tích cực; khơi

dậy ở các em sự háo hức tìm tòi, sáng tạo trong học tập, phát huy được tính

tích cực, chủ động, rèn luyện kỹ năng, hướng tới hình thành năng lực cho

người học nên tôi đã vận dụng hình thức dạy học trải nghiệm tại bản Rào Tre –Huyện

Hương Khê – Tỉnh Hà Tĩnh để tiến hành giảng dạy bài học này, cụ thể các HĐTNSTkhông chỉ được tiến hành trên lớp học mà còn mở rộng ra ngoài xã hội

Địa chỉ HĐTNST Bài 5 (tiết 1):

Bản Rào Hương Liên- Hương Khê-Hà Tĩnh

Tre Hương Khê là huyện miềnnúi có nhiều dân tộc sinhsống, có nhiều di sản văn hóa,lịch sử cấp quốc gia gắn liền với các sự kiện lịch sử của dân tộc,

của địa phương Hiện nay trên địa bàn huyện Hương Khê có các bản dân tộc Mường ởLòi Lim (xã Hương Trạch), dân tộc Lào ở Phú Lâm (xã Phú Gia), dân tộc Chứt ở RàoTre (xã Hương Liên) và bản Giàng 2 ở xã Hương Vĩnh Trong số các dân tộc thiểu sốsinh sống trên địa bàn huyện Hương Khê tôi chọn dân tộc Chứt (Bản Rào Tre - HươngLiên - Hương Khê-Hà Tĩnh) cho học sinh tham quan trải nghiệm vì các lí do sau đây:

+ Dân tộc Chứt là dân tộc có số dân đông nhất trong các dân tộc sinh sống trên địa

bàn huyện Hương Khê với 147 nhân khẩu, 42 hộ dân đều mang họ Hồ để tưởng nhớtới vị cha già dân tộc - Hồ Chí Minh (theo lời Trưởng Bản Hồ Kiên) Không chỉ có sốdân đông, dân tộc Chứt còn có những nét đẹp văn hóa rất đặc sắc nhưng nó đang bịmai một dần

+ Dân tộc này gần địa điểm trường tôi nhất nên khá tiện lợi cho các em học sinhtrong việc đi lại Trường THPT X là một trường thuộc huyện miền núi, số học sinh đihọc ở xã Hương Liên (xã có Dân tộc Chứt sinh sống) nhiều nên rất tiện lợi cho hoạtđộng tham quan trải nghiệm khi các em sẽ là trợ thủ đắc lực cho giáo viên và Trưởngbản Hồ Kiên hướng dẫn học sinh tham quan học tập

+ Là một giáo viên dạy môn GDCD trên địa bàn có dân tộc Chứt sinh sống nênkhi biết được các chính sách của Đảng và pháp luật của Nhà nước về quyền bình đẳnggiữa các dân tộc và tiếp cận quyết định số 2571/QĐ-UBND tỉnh Hà Tĩnh về việc phê

duyệt “Đề án phát triển đồng bào dân tộc Chứt, xã Hương Liên, huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh đến năm 2020” bản thân tôi nhận thấy cần có trách nhiệm giới thiệu cho

tất cả các em học sinh cũng như bạn bè, đồng nghiệp hiểu thêm về dân tộc này trêncác phương diện nhằm góp phần nhỏ tuyên truyền, thực hiện các chính sách củaĐảng, pháp luật của Nhà nước và đề án của tỉnh nhà về vấn đề dân tộc

Cha ông ta đã nói: “trăm nghe không bằng một thấy, trăm lần thấy không bằng một lần làm thử” nên tôi nhận thấy nếu chỉ dừng lại ở việc tuyên

truyền, giới thiệu cho học sinh thì các em cũng chỉ nắm được những kiến thức về dân

tộc Chứt một cách trừu tượng, chỉ được “nghe” mà chưa được “nhìn” Vì vậy, tôi đãlập kế hoạch và xin phép Ban giám hiệu, lãnh đạo ủy ban xã Hương Liên (xã có Dântộc Chứt sinh sống) cho học sinh được tham quan học tập trải nghiệm tại bản Rào Tre

để các em được trải nghiệm, được trực tiếp tham gia tìm hiểu Thông qua hoạtđộng này, từ những điều mắt thấy, tai nghe, từ những việc mình trực tiếp thamgia thực hiện thì có lẽ là con đường hiệu quả trong việc hình thành kiến thứccho học sinh

3 Công tác chuẩn bị của GV-HS và định hướng sản phẩm cho hoạt động 3.1 Công tác chuẩn bị của GV:

- Xin xét duyệt của BGH nhà trường và lãnh đạo UBND xã Hương Liên về tổchức học trải nghiệm thực tế cho học sinh tại dân tộc Chứt ở bản Rào Tre xã

Hương Liên–Huyện Hương Khê–Tỉnh Hà Tĩnh (Phụ lục 3 và 4).

- Yêu cầu học sinh tự tìm hiểu trước về địa chỉ tham quan trải nghiệm

- Thiết kế câu hỏi, phiếu học tập định hướng cho học sinh

- Phân công nhiệm vụ cho các nhóm và nhóm trưởng

- Cùng với trưởng bản Hồ Kiên hướng dẫn học sinh tham quan học tập

* Câu hỏi định hướng việc tham quan trải nghiệm.

GV Phân công nhiệm vụ cho các nhóm:

(Lưu ý: Theo tôi, khi cho học sinh tham quan trải nghiệm học tập, GV không

nên phân công mỗi nhóm chỉ tìm hiểu một vấn đề hay một câu hỏi riêng mà nên chocác nhóm cùng tham gia tìm hiểu tất cả các câu hỏi mà GV yêu cầu sau để các emcùng nắm kiến thức và có ý kiến bổ sung cho các nhóm còn lại)

GV chia lớp ra làm 3 nhóm và cùng thảo luận tìm hiểu các câu hỏi sau:

? Nêu những cảm nhận và hiểu biết của em về dân tộc Chứt (Bản Rào Tre – Hương Liên – Hương Khê – Hà Tĩnh)?

Kể tên một số đại biểu là người dân tộc thiểu số nói chung và dân tộc Chứt nói riêng giữ chức vụ quan trọng trong bộ máy nhà nước?

Nêu một số chính sách của Đảng và nhà nước ta nhằm phát triển kinh tế đồng bào dân tộc thiểu số? Liên hệ với dân tộc Chứt?

? Quyền bình đẳng về văn hóa, giáo dục giữa các dân tộc bao gồm những nội dung nào? Kể tên một số phong tục tập quán hoặc truyền thống văn hóa tốt đẹp của các dân tộc thiểu số ở nước ta nói chung, ở dân tộc Chứt (Bản Rào Tre – Hương Liên – Hương Khê – Hà Tĩnh) nói riêng?

- Trước khi cho HS tham quan trải nghiệm, GV phát phiếu tự đánh giá cá nhân

để HS có ý thức cao hơn trong việc thực hiện những nhiệm vụ đã phân công của nhóm

3.2 Chuẩn bị của học sinh

- HS tìm hiểu về địa chỉ được tham quan thực tế: Bản Rào Tre, xã HươngLiên, huyện Hương Khê, tỉnh Hà Tĩnh

- Các nhóm làm việc theo yêu cầu của GV

- Nghiên cứu phiếu bài tập

- Nghiên cứu nội dung bài 5 GDCD 12

- Chuẩn bị các dụng cụ hỗ trợ cho hoạt động nhóm như điện thoại đểquay phim, chụp ảnh, bút, giấy ghi chép, giấy Ao

3.3 Định hướng sản phẩm của học sinh

- Một bài trình diễn bằng trình chiếu giới thiệu sơ lược về dân tộc Chứt(Bản Rào Tre – Hương Liên – Hương Khê – Hà Tĩnh)

- Các bản báo cáo bằng giấy Ao về quyền bình đẳng của dân tộc trên cácphương diện: kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội Liên hệ với dân tộc Chứt?

- Một bản báo cáo về Ý nghĩa quyền bình đẳng giữa các dân tộc bằnggiấy Ao.

4 Các bước cơ bản tiến hành dạy học Bài 5 “Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo (tiết 1)” – GDCD 12 bằng hình thức dạy học trải nghiệm.

Để thực hiện dạy học Bài 5 “Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo(tiết 1)”- GDCD 12 bằng hoạt động trải nghiệm, ta có thể tiến hành các bướcnhư sau:

* Phần 1: Hoạt động tham quan học tập tại đồng bào dân tộc Chứt ở bản Rào tre– Xã Hương Liên – Huyện Hương Khê – Tỉnh Hà Tĩnh

* Phần 2: Báo cáo các kết quả học tập tại lớp

- Bước 1: Tham quan chung có hướng dẫn

HS tuân thủ nội quy, lắng nghe, quan sát theo hướng dẫn của GV vàTrưởng bản Hồ Kiên Trong quá trình tham quan, HS cần có cái nhìn bao quátđồng thời đặt các câu hỏi phỏng vấn Trưởng bản và đồng bào dân tộc Chứt vềnhững vấn đề liên quan đến bài học để có những kiến thức cơ bản từ đó hiểu

được: “Ở nước ta, bình đẳng giữa các dân tộc là nguyên tắc quan trọng hàng đầu trong hợp tác, giao lưu giữa các dân tộc, là điều kiện để khắc phục sự

chênh lệch về trình độ phát triển giữa các dân tộc trên các lĩnh vực khác nhau” (Sách giáo khoa GDCD12, trang 46).

- Bước 2: HS tự do tham quan theo nhóm, thực hiện nội dung phiếu học tập theo định hướng ban đầu của GV

Sau khi tham quan tổng quan bản Rào Tre, học sinh tiến hành chianhóm thực hiện nhiệm vụ của mình theo phiếu học tập giáo viên giao

Trong quá trình học sinh thực hiện nhiệm vụ học tập, ngoài cán bộ lớp

và các nhóm trưởng thì GV cần theo dõi sát hoạt động của HS, hỗ trợ HS khi

HS gặp khó khăn trong quá trình thực hiện nhiệm vụ và đặc biệt phải hìnhdung những tình huống có thể xảy ra trong quá trình tham quan tìm hiểu để

có phương án giải quyết hợp lí

 Phần 2: Báo cáo kết quả học tập tại lớp

Hình ảnh báo cáo kết quả tại lớp học.

Trên cơ sở kết quả tham quan trải nghiệm, GV tổ chức, thiết kế cáchoạt động trên lớp một cách hợp lí để khai thác tối đa kết quả trải nghiệmthực tế vào bài học

Quá trình trải nghiệm trên lớp được thực hiện chủ yếu bằng các tìnhhuống thực tiễn có vấn đề, học sinh tham gia giải quyết các vấn đề đặt ra, qua

đó kiểm nghiệm kiến thức qua các mẫu thông tin từ đời sống phục vụ bài học.Hay từ các tình huống, học sinh tham gia đóng vai vận dụng kiến thức vàothực tiễn

Phần báo cáo kết quả trên lớp học được thực hiện theo thiết kế tiến

trình dạy học theo giáo án của GV (Phụ lục 1).

5 Thực nghiệm sư phạm

5.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm

Kiểm tra tính hợp lí và hiệu quả của việc xây dựng, thực hiện DHTNSTtrong môn GDCD Rút ra kết luận và bài học kinh nghiệm trong qúa trình dạyhọc

5.2 Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm

- Tiến hành tổ chức chuẩn bị thực nghiệm

- Tiến hành giảng dạy 4 lớp có trình độ tương đương nhau, 2 lớp dạytheo phương pháp truyền thống và 2 lớp dạy theo hình thức trải nghiệm đểkiểm tra tính hiệu quả của đề tài

- Xử lí và phân tích kết quả thực nghiệm

- Rút kinh nghiệm và đưa ra một số ý kiến đề xuất

5.3 Nội dung và cách thức tổ chức thực nghiệm sư phạm

Để có cơ sở kết luận về tính khả thi của đề tài, tôi đã tiến hành thựcnghiệm sư phạm trên 4 lớp 12 trường THPT X, chọn 4 lớp có trình độ tươngđương nhau để dạy Bài 5 “Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo (tiết1)” – GDCD 12, trong đó hai lớp dạy thực nghiệm bằng hình thức trải nghiệm

và hai lớp dạy đối chứng bằng phương pháp truyền thống

5.4 Giáo án thực nghiệm

(Phụ lục 1)

5.5 Cách tổ chức thực nghiệm

Tôi tiến hành tổ chức thực nghiệm sư phạm cho học sinh 4 lớp:

- Lớp 12A3, 12A5 tiến hành dạy bằng phương pháp truyền thống (chủ yếuthuyết trình và đàm thoại) và chỉ thực hiện trên lớp học

- Lớp 12A4, 12A6 dạy học bằng hình thức trải nghiệm

Sau bài học, tôi tiến hành kiểm tra 15 phút để kiểm tra mức độ nhậnthức của học sinh và kết quả thu được rất khả quan: So với lớp đối chứng thì lớpthực nghiệm có điểm số cao hơn hẳn

Như vậy, dạy học trải nghiệm không chỉ đơn thuần chỉ là tham quanthực tế mà là sự kết hợp có hiệu quả trải nghiệm thực tế và trải nghiệm trênlớp học, các hoạt động trải nghiệm trên lớp học là quá trình học sinh kiểmnghiệm kiến thức, rèn luyện kĩ năng, vận dụng linh hoạt kiến thức bài họcvào cuộc sống

IV HIỆU QUẢ MANG LẠI CỦA SÁNG KIẾN

Đề tài là sự đúc kết kinh nghiệm, kết quả làm việc của tác giả trong năm học2017-2018 đối với 2 lớp 12 của một trường THPT Sau khi tiến hành thực nghiệm, tácgiả đã tiến hành kiểm tra và thu được những kết quả rất khả quan Khi được thamquan, học tập tại thực địa, học sinh đều phấn khởi, hoạt động tích cực dưới sự hướngdẫn tham quan học tập của Trưởng bản Hồ Kiên Điều này chứng tỏ việc dạy học trảinghiệm sáng tạo đã góp phần làm tăng hiệu quả dạy học, phát triển phẩm chất, nănglực của học sinh.

Qua thực nghiệm dạy học tôi đã thu được kết quả như sau:

- Về không khí, tinh thần, thái độ học tập:

Để đánh giá mức độ hứng thú của học sinh đối với môn GDCD sau khi giáoviên dạy học TNST tôi đã đưa ra phiếu điều tra ở 2 lớp dạy thực nghiệm: Lớp 12A4 và

lớp 12A6 (Phụ lục 7) Kết quả điều tra như sau:

- Về kiến thức: Ở các lớp 12A3, 12A5 việc nắm bắt kiến thức còn thụđộng, lấy dẫn chứng liên hệ chưa tốt Còn các lớp học bằng trải nghiệm như12A4, 12A6 thì HS nắm bắt kiến thức nhanh, vận dụng kiến thức thực tiễn tốt.Kết quả bài kiểm tra 15 phút được thể hiện như sau:

19(53%)

1(3%)

(5.5%)

15(40%)

18(49%)

2(5.5%)

6(17%)

0

(30%)

20(54%)

6(16%)

0

Từ bảng số liệu trên có thể nhận thấy rằng mức độ nhận thức của HS ở lớp đốichứng và lớp thực nghiệm có sự khác nhau Số học sinh đạt khá, giỏi ở các lớpthực nghiệm cao hơn hẳn các lớp đối chứng, nhất là tỉ lệ giỏi, ở các lớp đốichứng cao nhất tỉ lệ giỏi cũng chỉ chiếm 11%, còn cơ bản là trung bình trêndưới 50%, vẫn còn có HS chưa đạt; trong khi đó các lớp thực nghiệm tỉ lệ giỏilên tới 30%, đặc biệt lớp thực nghiệm không có loại yếu, đạt trung bình ít hơnnhiều so với tỉ lệ khá, giỏi, điều đó chứng tỏ học sinh hiểu bài Điều này thểhiện hiệu quả của hoạt động dạy và học ở lớp thực nghiệm cao hơn Những kết quảtrên của lớp đối chứng và lớp thực nghiệm chứng minh đề tài có tính khả thi.

V KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG VÀ TRIỂN KHAI

Đây là kết quả của hoạt động dạy học năm học 2017-2018, tác giả đề tài đã rút

ra được bài học và chia sẻ kinh nghiệm Qua việc tổ chức hoạt động dạy học trải

nghiệm “Bài 5: Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo” tại bản Rào Tre nơi có

đồng bào dân tộc Chứt sinh sống, tôi nhận thấy:

- Học sinh hứng thú trong học tập, chủ động tìm tòi, khám phá và làm chủ kiếnthức từ đó có ý thức học tập môn GDCD tốt hơn;

- Kết quả bài kiểm tra cho thấy mức độ nhận thức của HS ở lớp đối chứng vàlớp thực nghiệm có sự khác nhau Số học sinh đạt khá, giỏi ở các lớp thựcnghiệm cao hơn hẳn các lớp đối chứng, nhất là tỉ lệ giỏi, ở các lớp đối chứngcao nhất tỉ lệ giỏi cũng chỉ chiếm 11%, còn cơ bản là trung bình trên dưới50%, vẫn còn có HS chưa đạt; trong khi đó các lớp thực nghiệm tỉ lệ giỏi lêntới 30%, đặc biệt lớp thực nghiệm không có loại yếu, đạt trung bình ít hơnnhiều so với tỉ lệ khá, giỏi, điều đó chứng tỏ học sinh hiểu bài Điều này thểhiện hiệu quả của hoạt động dạy và học ở lớp thực nghiệm cao hơn

- Nếu được tiếp tục đầu tư, tác giả sẽ bổ sung, hoàn thiện để đề tài được ápdụng rộng rãi trong dạy – học GDCD

- Với những trường trên địa bàn huyện Hương Khê thì có thể tiến hành dạy họctại di tích một cách dễ dàng vì dân tộc Chứt (Bản Rào Tre - Hương Liên - Hương Khê-

Hà Tĩnh) cách các trường này không xa Riêng những trường ở xa vẫn có thể sử dụngvới những hình thức khác như tranh ảnh, video clip…

Với những thành công như trên, tác giả đề tài tiếp tục tham mưu với nhà trường

tổ chức dạy học trải nghiệm, góp phần nâng cao hiệu quả đổi mới phương phápdạy học bộ môn GDCD nhằm tăng hiệu quả dạy học, phát triển phẩm chất,năng lực của học sinh Đồng thời thông qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo

này sẽ góp phần nhỏ thực hiện “Đề án phát triển đồng bào dân tộc Chứt ở bản Rào Tre, xã Hương Liên, huyện Hương Khê” của Tỉnh nhà.

VI Ý NGHĨA CỦA SÁNG KIẾN.

- Đề tài thực hiện các giải pháp nhằm đổi mới phương pháp giảng dạy của sángkiến đã góp phần nâng cao chất lượng, hiệu quả giáo dục theo tinh thần của Nghịquyết số 29/NQ - TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI về đổi mới cănbản, toàn diện giáo dục và đào tạo, thực hiện thành công một số nhiệm vụ trọng tâmcủa năm học: Đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá; chú trọngviệc tuyên truyền các chỉ thị, nghị quyết, đường lối chủ trương của Đảng và pháp luậtcủa Nhà nước đến tận cán bộ giáo viên và học sinh kịp thời Nâng cao hiệu quả giáodục pháp luật nói chung và nhận thức về vấn đề dân tộc, tôn giáo nói riêng từ đó giúphọc sinh có nhìn nhận chính xác, khách quan các vấn đề về dân tộc và tôn giáo diễn ratrong thực tiễn đời sống xã hội; để từ đó thực hiện các hành vi đúng pháp luật.

- Trong đề tài của mình, tôi đã nêu ra ý tưởng và cách thiết kế các hoạtđộng dạy học Bài 5 “Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo (tiết 1) ” –GDCD 12 bằng HĐTNST đã chuyển trọng tâm của hoạt động dạy học từ chỗdựa vào vai trò hoạt động của GV, sang tập trung vào vai trò hoạt động của

HS, coi HS là trung tâm của hoạt động dạy học

- Việc thiết kế và tổ chức dạy học bằng HĐTN trong giảng dạy bộ mônGDCD ở trường THPT nói chung và dạy Bài 5 “Quyền bình đẳng giữa cácdân tộc, tôn giáo (tiết 1)” – GDCD 12 nói riêng là việc làm có ý nghĩa rất lớn

cả về mặt lí luận và thực tiễn Đây là một hướng đi đúng đắn, thật sự rất cầnthiết, vừa góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả bài học GDCD vừa đảmbảo phát triển phẩm chất, năng lực theo mục tiêu của chương trình giáo dụcphổ thông tổng thể

- Thông qua việc tổ chức cho HS trải nghiệm, GV sẽ rút ra được những kinhnghiệm quý báu trong việc xây dựng kế hoạch DHTNST, biết tổ chức một tiết dạy trảinghiệm thế nào cho tốt ở bài học này và những bài học tiếp theo ; biết cách kết hợpgiữa tham quan trải nghiệm thực tế và tổ chức tổng kết kiến thức cơ bản trên lớp thếnào cho phù hợp để vừa đảm bảo hiệu quả dạy học, phát triển phẩm chất, năng lực của

HS vừa giúp HS có kiến thức cơ bản, trọng tâm phục vụ cho kỳ thi THPT Quốc gia.Đây sẽ là một nguồn tư liệu quý, giúp GV tham khảo trong quá trình giảngdạy của mình

- Đồng thời, thông qua đề tài sẽ góp phần giới thiệu cho tất cả các em học sinhcũng như bạn bè, đồng nghiệp hiểu thêm về dân tộc này trên các phương diện nhằmgóp phần nhỏ tuyên truyền các chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về vấn

đề dân tộc và thực hiện đề án “Đề án phát triển đồng bào dân tộc Chứt ở bản

Rào Tre, xã Hương Liên, huyện Hương Khê” của Tỉnh nhà để tất cả các em

học sinh cũng như bạn bè, đồng nghiệp hiểu thêm về dân tộc này trên các phươngdiện

PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ

I Bài học kinh nghiệm

Với nội dung nghiên cứu và đưa vào áp dụng cụ thể sáng kiến kinh nghiệmtrên thực tế, tác giả rút ra được những bài học kinh nghiệm cụ thể như sau:

- Thứ nhất: Để đổi mới phương pháp dạy học đạt hiệu quả trước hết phải có

những giáo viên vững về kiến thức thường xuyên cập nhật thông tin diễn ra trongtừng nội dung bài dạy Thực sự yêu nghề, tâm huyết với công việc Niềm đam mê

là yếu tố rất cần thiết khi bạn muốn dạy tốt và có học sinh học tốt môn GDCD

- Thứ hai: Thường xuyên trau dồi kiến thức, cập nhật thông tin, thực

hiện bồi dưỡng theo kế hoạch của ngành và bồi dưỡng thường xuyên đểnâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ;

- Thứ ba: Giáo viên cần tìm hiểu kĩ về các địa điểm, đối chiếu với nội

dung, chương trình để tìm thấy điểm phù hợp khi tiến hành dạy học trải nghiệm;phải hiểu biết sâu sắc về địa điểm mà mình vận dụng để dạy học

- Thứ tư: Có phương pháp nghiên cứu bài, soạn bài, ghi chép giáo án một

cách khoa học Tham khảo nhiều sách báo tài liệu có liên quan, giao lưu học hỏicác bạn đồng nghiệp có nhiều kinh nghiệm, các trường có bề dày thành tích

- Thứ năm: Phải phối hợp nhịp nhàng giữa giáo viên GDCD với Gia đình,

Đoàn thanh niên, Ban giám hiệu, lãnh đạo UBND xã Hương Liên, Trưởng bản vàđồng bào dân tộc Chứt… nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho việc dạy và học tạithực địa

- Thứ sáu: Phải xây dựng kế hoạch chu đáo, thiết kế và xây dựng giáo án

dạy học cần lựa chọn hình thức tổ chức dạy học phù hợp, chủ động tìm tòi,nghiên cứu tài liệu phục vụ bài giảng, tăng cường giáo dục kĩ năng sốngthông qua môn học, định hướng phát triển năng lực, phẩm chất người học

- Thứ bảy: Phải bố trí phương tiện đi lại phù hợp nhằm giúp học sinh di

chuyển dễ dàng, tránh để học sinh tự đi có thể không an toàn, ảnh hưởng đến hoạtđộng dạy học trải nghiệm

- Thứ tám: Giáo viên phải khơi dậy niềm say mê, hứng thú của học sinh đối

với môn học GDCD; hướng dẫn học sinh tìm hiểu trước về địa điểm trải nghiệm;tạo sự giao tiếp cởi mở, thân thiện với học sinh, mẫu mực trong lời nói, việc làm,thái độ, cử chỉ để học sinh noi theo; thường xuyên lắng nghe ý kiến chia sẻ của HS

để điều chỉnh phương pháp giảng dạy có hiệu quả hơn

II Kiến nghị, đề xuất

Từ thực tiễn giảng dạy và nghiên cứu của đề tài, tôi nhận thấy dạy

học “Bài 5: Quyền bình đẳng giữa các dân tộc, tôn giáo (tiết 1) ” –

GDCD 12 bằng HĐTN rất hiệu quả Và để việc triển khai áp dụng được tốt

hơn, mang tính chất lan tỏa, rộng rãi hơn trong đổi mới PPDH môn GDCDnói riêng, các môn học khác nói chung, tôi xin phép kiến nghị các ý kiếnsau:

+ Cần khuyến khích giáo viên trên địa bàn Tỉnh lồng ghép những kiếnthức cơ bản về dân tộc Chứt với nội dung kiến thức phù hợp các môn học

để đổi mới phương pháp dạy học, phát triển phẩm chất năng lực của họcsinh và góp phần thực hiện “Đề án phát triển đồng bào dân tộc Chứt ở bản Rào Tre, xã Hương Liên, huyện Hương Khê” của Tỉnh.

- Về phía nhà trường:

+ Cần nâng cao nhận thức tầm quan trọng của dạy học trải nghiệm,khuyến khích giáo viên dạy học bằng trải nghiệm ở những bài, tiết học phùhợp;

+ Hỗ trợ về kinh phí, phương tiện đi lại và các điều kiện khác cho hoạt độngTNST;

+ Cần trang bị phòng học bộ môn để giáo viên được thường xuyên sử dụngứng dụng trong dạy học

- Về phía giáo viên:

+ Cần mạnh dạn đề xuất, kiến nghị với lãnh đạo nhà trường để tổ chức cácHĐTN;

+ Thiết kế và xây dựng giáo án dạy học cần lựa chọn hình thức tổchức dạy học phù hợp, chủ động tìm tòi, nghiên cứu tài liệu phục vụ bàigiảng, tăng cường giáo dục kĩ năng sống thông qua môn học, định hướngphát triển năng lực, phẩm chất người học;

+ Thường xuyên trau dồi kiến thức, dự giờ đồng nghiệp để học hỏi, traođổi và rút kinh nghiệm để để nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ;

Trên đây là một vài kiến nghị của bản thân tôi, tôi nhận thấy đề tàiđược thực hiện trên cơ sở nghiên cứu thực tiễn và kinh nghiệm giảng dạycủa bản thân nên chắc chắn không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót nhấtđịnh, rất mong sự quan tâm góp ý, bổ sung của các thầy, cô giáo để đề tài trở nênhoàn thiện hơn từ đó tạo động lực để tôi tiếp tục nghiên cứu, vận dụng có hiệu

quả hình thức dạy học trải nghiệm, để việc giảng dạy bộ môn GDCD ngàycàng tốt hơn Tôi xin chân thành cảm ơn!

PHỤ LỤC Phụ lục 1

- Nêu được các khái niệm, nội dung, ý nghĩa quyền bình đẳng giữa các dân tộc

- Hiểu được chính sách của Đảng, PL của Nhà nước về quyền bình đẵng giữacác dân tộc

II Tài liệu, phương tiện và phương pháp dạy học

1 Tài liệu, phương tiện dạy học

- SGK, SGV GD Lớp 12

- Tài liệu hướng dẫn giảm tải; Chuẩn kiến thức, kỹ năng

- Đề án phát triển đồng bào dân tộc Chứt và các tư liệu khác liên quan đến bài học

NL sử dụng công nghệ thông tin trong học tập; NL giao tiếp; NL hợp tác trong họctập và làm việc; NL giải quyết vấn đề; NL tự học; NL sử dụng số liệu thống kê; NL sửdụng bản đồ, biểu đồ, tranh ảnh; NL tư duy, nhận biết; NL thể hiện sự tự tin.

IV Tiến trình dạy học

Phần 1: Hoạt động tham quan học tập tại Bản Rào Tre-Hương Hương Khê-Hà Tĩnh.

Liên-* Bước 1: Tham quan chung có hướng dẫn

+ Mục tiêu: HS được tiếp cận với đồng bào dân tộc Chứt để tìm hiểu

những nét đẹp văn hóa, những kiến thức liên quan đến bài học

+ Cách tiến hành:

- GV phổ biến một số nội quy trước khi thực hiện tham quan đồng thờicùng với trưởng bản Hồ Kiên chịu trách nhiệm hướng dẫn và giải đáp nhữngthắc mắc của HS khi tham quan bản làng

- HS tuân thủ nội quy, lắng nghe, quan sát theo hướng dẫn của GV vàTrưởng bản Hồ Kiên Trong quá trình tham quan, HS cần có cái nhìn bao quátđồng thời đặt các câu hỏi phỏng vấn Trưởng bản và đồng bào dân tộc Chứt vềnhững vấn đề liên quan đến bài học để có những kiến thức cơ bản về sự bìnhđẳng của các dân tộc từ đó hiểu được: “Ở nước ta, bình đẳng giữa các dân tộc

là nguyên tắc quan trọng hàng đầu trong hợp tác, giao lưu giữa các dân tộc,

là điều kiện để khắc phục sự chênh lệch về trình độ phát triển giữa các dântộc trên các lĩnh vực khác nhau (Sách giáo khoa GDCD12, trang 46”

dung phiếu bài tập theo định hướng

+ Mục tiêu: Trang bị cho HS nội dung kiến thức cơ bản về : Khái niệm

quyền bình đẳng giữa các dân tộc; Nội dung quyền bình đẳng giữa các dân tộcđược thể hiện trong các lĩnh vực của đời sống xã hội Liên hệ với đồng bào dântộc Chứt ở bản Rào Tre; Ý nghĩa quyền bình đẳng giữa các dân tộc

* Cách tiến hành:

- Sau khi tham quan tổng quan bản Rào Tre, HS tiến hành chia nhóm(đã thống nhất) thực hiện nhiệm vụ của mình theo phiếu học tập GV giao