Việt Nam đang trong thời kì đổi mới hội nhập với nền kinh tế thế giới. Những quy luật kinh tế khách quan và tất yếu đang từng giờ, từng phút điều chỉnh nền kinh tế toàn cầu, nền kinh tế của từng khu vực, từng quốc gia và bản thân mỗi chúng ta. Quá trình mở cửa, hội nhập kinh tế trong khu vực tiến đến toàn cầu hoá nền kinh tế đang diễn ra ngày càng nhanh chóng.
Trang 1MỤC LỤC
A GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ 1
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1
I Đặc trưng thuế thu nhập cá nhân 1
1 Khái niệm thuế thu nhập cá nhân 1
2 Đặc trưng thuế thu nhập cá nhân 1
II Lý giải sự phân biệt các khoản thu nhập chịu thuế trong thuế thu nhập cá nhân 4
1 Các khoản thu nhập chịu thuế trong thuế thu nhập cá nhân 4
2 Nguyên nhân của sự phân biệt các khoản thu nhập chịu thuế trong thuế thu nhập cá nhân 5
III Thực tiễn gian lận thuế thu nhập cá nhân 8
1 Khái quát về gian lận thuế 8
2 Một số “thủ đoạn” chủ yếu gian lận thuế thu nhập cá nhân hiện nay và ví dụ thực tiễn 8
3 Một số giải pháp khắc phục hiện tượng gian lận thuế hiện nay 10
C KẾT THÚC VẤN ĐỀ 11
DANH MỤC THAM KHẢO 12
Trang 2A GIỚI THIỆU VẤN ĐỀ
Việt Nam đang trong thời kì đổi mới hội nhập với nền kinh tế thế giới Những quy luật kinh tế khách quan và tất yếu đang từng giờ, từng phút điều chỉnh nền kinh tế toàn cầu, nền kinh tế của từng khu vực, từng quốc gia và bản thân mỗi chúng ta Quá trình mở cửa, hội nhập kinh tế trong khu vực tiến đến toàn cầu hoá nền kinh tế đang diễn ra ngày càng nhanh chóng Để bắt kịp với quá trình này, mỗi quốc gia phải liên tục có những cải cách nhằm làm phù hợp thích nghi với môi trường bên ngoài Trong công cuộc cải cách đó, cải cách về thuế luôn được các quốc gia chú trọng trong đó có Việt Nam, đặc biệt thuế thu nhập cá nhân là một nội dung quan trọng của ngành thuế Để nghiên cứu kĩ về đề tài này, em chọn vấn đề
như sau: “Phân tích những đặc trưng của thuế thu nhập cá nhân Tại sao pháp luật thuế thu nhập cá nhân lại phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế? Tìm hiểu những “thủ đoạn” chủ yếu để một cá nhân gian lận thuế thu nhập cá nhân hiện nay và cho ví dụ từ thực tiễn để minh hoạ.”
B GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I Đặc trưng thuế thu nhập cá nhân
1 Khái niệm thuế thu nhập cá nhân
Thuế thu nhập cá nhân là loại thuế trực thu đánh vào thu nhập của mỗi cá nhân trong xã hội, trong khoảng thời gian nhất định (thường là một năm) Thuế thu nhập cá nhân là một sắc thuế có tầm quan trọng lớn trong việc huy động nguồn thu cho ngân sách và thực hiện công bằng xã hội Thuế thu nhập cá nhân đánh vào cả cá nhân kinh doanh và cá nhân không kinh doanh Thuế này thường được coi là loại thuế đặc biệt vì có lưu ý đến hoàn cảnh của các cá nhân có thu nhập phải nộp thuế thông qua việc xác định miễn, giảm thuế hoặc khoản miễn trừ đặc biệt
2 Đặc trưng thuế thu nhập cá nhân
Thứ nhất, thuế thu nhập cá nhân là thuế trực thu, đánh vào thu nhập chính
đáng của từng cá nhân Vì vậy nên nó phản ánh sự đồng nhất giữa đối tượng nộp thuế theo luật và đối tượng chịu thuế theo ý nghĩa kinh tế Người nộp thuế cũng là người chịu thuế, người chịu thuế thu nhập cá nhân không có khả năng chuyển giao gánh nặng thuế sang cho các đối tượng khác tại thời điểm đánh thuế; việc nộp thuế được tiến hành từ việc khấu trừ trực tiếp từ thu nhập của cá nhân đó mà không thông qua hành vi tiêu dùng hoặc chủ thể trung gian khác
Do thuế trực thu trực tiếp điều tiết vào thu nhập, tài sản của tổ chức và cá nhân, có xem xét đến hoàn cảnh, điều kiện và khả năng đóng góp của người nộp thuế nên nó rất có tác dụng trong việc điều hoà thu nhập, góp phần giảm bớt sự chênh lệch về thu nhập và tài sản giữa các tầng lớp dân cư Tuy nhiên, thuế trực thu lại có hạn chế lớn là dễ gây phản ứng từ phía người nộp thuế hoặc dễ xảy ra tình trạng trốn, lậu thuế nếu quy định mức thuế suất cao Không giống như các loại thuế gián thu, ví dụ thuế tiêu dùng, khoản thuế được tính sẵn trong giá thanh toán nên nó
Trang 3không ảnh hưởng nhiều đến tâm lí của người mua về khoản thuế mình phải nộp, thuế trực thu có ảnh hưởng mạnh về tâm lí người nộp thuế Chính vì vậy, mỗi khi chính phủ có những thay đổi trong chính sách thuế thu nhập cá nhân như việc điều chỉnh thuế suất và thay đổi phạm vi các đối tượng được miễn giảm thuế thì đều gây
ra những phản ứng mạnh mẽ trong dân cư Ví dụ ở Việt Nam, khi Pháp lệnh thuế cho người có thu nhập cao lần đầu tiên đi vào thực hiện 01/04/1991, theo tài liệu thống kê, các cá nhân người nước ngoài làm việc và có thu nhập phát sinh tại Việt Nam phản ứng cũng khá quyết liệt khi thấy rằng thuế suất thuế thu nhập cá nhân đối với họ là quá cao, do lúc đó thu nhập trung bình của nước ta vẫn còn thấp trong khi lương trả cho các chuyên gia nước ngoài thì cao hơn nhiều so với trong nước
Hơn nữa, việc theo dõi, tính toán và thu thuế phức tạp, đặc biệt là thuế thu nhập cá nhân với diện thuế rộng và phân tán Vì vậy, nếu không có biện pháp quản
lý thu thuế hiệu quả thì dễ dẫn đến hạn chế tác dụng của loại thuế này trong việc tập trung số thu đầy đủ, kịp thời về cho Ngân sách Nhà nước
Thứ hai, thuế thu nhập cá nhân có diện đánh thuế rất rộng, thể hiện trên hai
khía cạnh như sau:
Một là, đối tượng đánh thuế thu nhập cá nhân là toàn bộ các khoản thu nhập của cá nhân thuộc diện đánh thuế, không phân biệt thu nhập đó có nguồn gốc phát sinh trong nước hay ở nước ngoài theo quy định tại Điều 2 Luật Thuế thu nhập cá nhân năm 2007
Tại nghị định số 65/2013/NĐ-CP và Thông tư 111/2013/TT-BTC đã giải thích, quy định chi tiết vấn đề này, cụ thể:
Phạm vi xác định thu nhập chịu thuế của cá nhân cư trú là thu nhập phát sinh trong và ngoài lãnh thổ Việt Nam, không phân biệt nơi trả thu nhập Đối với cá nhân không cư trú, thu nhập chịu thuế là thu nhập phát sinh tại Việt Nam, không phân biệt nơi trả thu nhập
Cá nhân cư trú là người đáp ứng một trong các điều kiện sau đây:
- Có mặt tại Việt Nam từ 183 ngày trở lên tính trong một năm dương lịch hoặc trong
12 tháng liên tục kể từ ngày đầu tiên có mặt tại Việt Nam, trong đó ngày đến và ngày đi được tính là một (01) ngày Ngày đến và ngày đi căn cứ vào chứng thực của cơ quan quản
lý xuất nhập cảnh trên hộ chiếu (hoặc giấy thông hành) của cá nhân khi đến và khi rời Việt Nam Trường hợp nhập cảnh và xuất cảnh trong cùng một ngày thì được tính chung là một ngày cư trú
Sự có mặt của cá nhân là sự hiện diện của cá nhân đó trên lãnh thổ Việt Nam
- Có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam theo một trong hai trường hợp sau:
+ Có nơi ở thường trú theo quy định của pháp luật về cư trú:
Đối với công dân Việt Nam, nơi ở thường trú là nơi cá nhân sinh sống thường xuyên, ổn định không có thời hạn tại một chỗ ở nhất định và đã đăng ký thường trú theo quy định của pháp luật về cư trú
Đối với người nước ngoài, nơi ở thường trú là nơi ở thường xuyên ghi trong Thẻ thường trú hoặc nơi ở tạm trú khi đăng ký cấp Thẻ tạm trú do cơ quan có thẩm quyền thuộc Bộ Công an cấp
+ Có nhà thuê để ở tại Việt Nam theo quy định của pháp luật về nhà ở, với thời hạn của hợp đồng thuê từ 183 ngày trở lên trong năm tính thuế Cụ thể cá nhân
Trang 4chưa hoặc không có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam này nhưng có tổng số ngày thuê nhà để ở theo các hợp đồng thuê từ 183 ngày trở lên trong năm tính thuế cũng được xác định là cá nhân cư trú, kể cả trường hợp thuê nhà ở nhiều nơi
Nhà thuê để ở bao gồm cả trường hợp ở khách sạn, ở nhà khách, nhà nghỉ, nhà trọ, ở nơi làm việc, ở trụ sở cơ quan, không phân biệt cá nhân tự thuê hay người sử dụng lao động thuê cho người lao động
Trường hợp cá nhân có nơi ở thường xuyên tại Việt Nam theo quy định nhưng thực tế có mặt tại Việt Nam dưới 183 ngày trong năm tính thuế mà cá nhân không chứng minh được là cá nhân cư trú của nước nào thì cá nhân đó là cá nhân cư trú tại Việt Nam
Việc chứng minh người nước ngoài là đối tượng cư trú căn cứ vào Giấy chứng nhận cư trú Trường hợp cá nhân thuộc nước hoặc vùng lãnh thổ đã ký kết Hiệp định thuế với Việt Nam không có quy định cấp Giấy chứng nhận cư trú thì cá nhân cung cấp bản chụp Hộ chiếu để chứng minh thời gian cư trú
Các cá nhân là công dân Việt Nam ở trong nước hoặc ở nước ngoài; cá nhân khác định cư tại Việt Nam có thu nhập đến mức phải chịu thuế theo quy định của pháp luật đều là đối tượng nộp thuế thu nhập cá nhân Cá nhân khác định cư tại Việt Nam là người không mang quốc tịch Việt Nam, nhưng định cư không thời hạn tại Việt Nam; người nước ngoài làm việc tại Việt Nam có thu nhập chịu thuế phát sinh tại Việt Nam
Hai là, đối tượng phải kê khai nộp thuế thu nhập cá nhân là toàn bộ những người có thu nhập, bao gồm tất cả công dân của nước sở tại và những người nước ngoài cư trú thường xuyên hay không thường xuyên nhưng có số ngày có mặt, làm việc, có thu nhập theo mức độ quy định của pháp luật Ở các quốc gia trên thế giới, thuế thu nhập cá nhân thực hiện việc điều tiết thu nhập từ tổng thống đến dân thường đều phải đóng thuế Bởi vai trò của thuế thu nhập cá nhân là điều tiết và phân phối lại thu nhập, do đó thuế thu nhập cá nhân phải tác động đến thu nhập của tất cả các tầng lớp dân cư trong xã hội
Thứ ba, việc đánh thuế thu nhập cá nhân thường áp dụng theo nguyên tắc
thuế suất lũy tiến từng phần vì nó đảm bảo phân phối đồng đều gánh nặng thuế giữa những cá nhân cố mức chệnh lệch thu nhập Thuế suất luỹ tiến được hiểu là việc áp dụng các thuế suất tăng dần đối với các nhóm đối tượng chịu thuế hoặc toàn bộ đối tượng chịu thuế Theo đó, hiện nay thuế thu nhập cá nhân chủ yếu áp dụng thuế suất luỹ tiến đối với thu nhập từ tiền công, tiền lương và thu nhập từ kinh doanh
Đặc điểm này xuất phát từ vai trò chủ yếu của thuế thu nhập cá nhân là điều tiết mạnh người có thu nhập cao, góp phần thực hiện công bằng xã hội Các nước thường xây dựng một biểu thuế luỹ tiến, các bậc ứng với mức thu nhập càng cao thì
có mức thuế suất càng cao Do đó những người có thu nhập càng cao thì phải chịu mức thuế đóng góp cao hơn so với những người có mức thu nhập thấp hơn Nó góp phần đảm bảo tính chất công bằng trong phân phối xã hội Biểu thuế luỹ tiến được xây dựng căn cứ vào nguyên tắc đánh thuế dựa vào khả năng nộp thuế của các cá nhân khác nhau Những người có thu nhập cao thì có nhiều khả năng nộp thuế cao hơn so với những người có thu nhập thấp và ngược lại
Thứ tư, xét về góc độ kinh tế, thuế thu nhập cá nhân có tính trung lập cao
hơn so với các loại thuế khác vì việc tăng hay giảm thuế thu nhập cá nhân hầu như không kéo theo những biến đổi về cơ cấu kinh tế Tuy là loại thuế ổn định không cao so với thuế gián thu nhưng thuế thu nhập cá nhân là loại thuế ổn dịnh nhất trong
Trang 5các loại thuế trực thu Thuế gián thu có tính ổn định cao hơn vì nó phát sinh từ nhu cầu không thể thiếu của con người trong khi đó đối tượng đánh thuế của thuế thu nhập cá nhân là thu nhập, mà thu nhập mỗi cá nhân phụ thuộc vào nền kinh tế, nền kinh tế sa sút làm thu nhập thấp và giảm, kinh tế phát triển kéo theo thu nhập cao và tăng Tuy nhiên khi nền kinh tế có biến động, chịu ảnh hưởng đầu tiên vẫn là các doanh nghiệp, tức là thuế thu nhập cá nhân so với loại thuế trực thu khác như thuế thu nhập doanh nghiệp, nó lại được coi là có tính ổn định hơn cả
Thứ năm, thuế thu nhập cá nhân là một hình thức động viên mang tính bắt
buộc trên nguyên tắc theo luật định Phân phối khoản thu nhập qua thuế thu nhập cá nhân gắn với quyền lực, sức mạnh của Nhà nước Thuế thu nhập cá nhân luôn gắn với chính sách xã hội của mỗi quốc gia Hầu hết các quốc gia đều gắn chính sách thuế thu nhập cá nhân với một số chính sách xã hội khác (như phúc lợi công cộng, chăm sóc sức khỏe…).Ngoài mục tiêu tạo nguồn thu cho ngân sách nhà nước, nó còn có mục đích điều tiết kinh tế, điều hoà thu nhập xã hội nên thường gắn liền với chính sách kinh tế xã hội của Nhà nước Chính vì vậy, pháp luật thuế thu nhập cá nhân ở các nước thường có những quy định về chế độ ưu đãi, miễn, giảm thuế để đảm bảo chức năng khuyến khích của thuế thu nhập cá nhân theo biểu thuế luỹ tiến từng phần đối với một số khoản thu nhập chịu thuế
II Lý giải sự phân biệt các khoản thu nhập chịu thuế trong thuế thu nhập cá
nhân
1 Các khoản thu nhập chịu thuế trong thuế thu nhập cá nhân
Chúng ta có thể hiểu đơn giản, thu nhập chịu thuế trong thuế thu nhập cá nhân là tổng các khoản thu nhập hợp pháp trên thực tế của cá nhân mà thuộc diện chịu thuế theo pháp luật về thuế thu nhập cá nhân
Theo Luật số 71/2014/QH13 của Quốc hội sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật về thuế, thu nhập chịu thuế gồm 10 loại:
1 Thu nhập từ kinh doanh
2 Thu nhập từ tiền lương, tiền công
3 Thu nhập từ đầu từ vốn
4 Thu nhập từ chuyển nhượng vốn
5 Thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản
6 Thu nhập từ trúng thưởng
7 Thu nhập từ bản quyền
8 Thu nhập từ nhượng quyền thương mại
9 Thu nhập từ nhận thừa kế là chứng khoán, phần vốn trong các tổ chức kinh tế, cơ
sở kinh doanh, bất động sản và tài sản khác phải đăng ký sở hữu hoặc đăng ký sử dụng
10 Thu nhập từ nhận quà tặng là chứng khoán, phần vốn trong các tổ chức kinh tế, cơ sở kinh doanh, bất động sản và tài sản khác phải đăng ký sở hữu hoặc đăng ký sử dụng
Các khoản thu nhập trên đã được quy định cụ thể, rõ ràng trong Nghị định số 12/2015/NĐ-CP và Thông tứ số 111/2013/TT-BTC
Trang 62 Nguyên nhân của sự phân biệt các khoản thu nhập chịu thuế trong thuế thu nhập cá nhân
Luật thuế thu nhập cá nhân ra đời đánh dấu sự phát triển của pháp luật thuế nói riêng và hệ thống pháp luật nói chung khi đã theo kịp sự phát triển của đất nước, của nền kinh tế Luật đã cố gắng điều chỉnh toàn diện những khía cạnh của thuế thu nhập cá nhân, trong đó có thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân
Mười khoản thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân được liệt kê tại Điều 4 Luật thuế thu nhập cá nhân bao gồm những khoản thu nhập nào, cách xác định phần thu nhập chịu thuế, thời điểm chịu thuế, thuế suất, mức giảm trừ đều lần lượt được quy định rõ ràng để những người thực thi pháp luật, cá nhân có thu nhập chịu thuế
và những căn cứ để tính thuế thu nhập cá nhân Việc phân loại cụ thể thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân theo nguồn gốc phát sinh này thành mười nhóm thu nhập như trên
Tuy nhiên, pháp luật thuế thu nhập cá nhân lại có sự phân biệt việc đánh thuế giữa thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế
Thứ nhất, sở dĩ có sự phân biệt như vậy dựa vào tính chất thường xuyên của
thu nhập Theo đó, những khoản thu nhập từ kinh doanh, tiền lương, tiền công là những khoản thu nhập mang tính chất thường xuyên Còn những khoản thu nhập còn lại từ đầu tư vốn, thu nhập từ chuyển nhượng vốn, thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản, thu nhập từ bản quyền được sắp xếp vào nhóm thu nhập không thường xuyên
Thu nhập thường xuyên chịu thuế là tổng thu nhập của từng cá nhân bình quân tháng trong năm nằm trong giới hạn phải nộp thuế do biểu thuế thu nhập đối với người có thu nhập cao quy định Thu nhập không thường xuyên chịu thuế là số thu nhập của từng cá nhân trong từng lần phát sinh thu nhập nằm trong mức giới hạn phải nộp thuế thu nhập do biểu thuế quy định
Thứ hai, sự phân biệt việc đánh thế giữa thu nhập từ kinh doanh, tiền lương,
tiền công với các khoản thu nhập khác chịu thuế là căn cứ để tính thuế thu nhập cá nhân
Cá nhân cư trú
Đối với thu nhập từ kinh doanh, cá nhân kinh doanh nộp thuế thu nhập cá
nhân theo tỉ lệ trên doanh thu đối với từng lĩnh vực, ngành nghề sản xuất, kinh doanh hoặc cơ quân thuế có thẩm quyền ấn định doanh thu theo quy định của pháp luật về quản lý thuế nếu không xác định được doanh thu
Thuế suất: Phân phối, cung cấp hàng hoá: 0.5%; dịch vụ, xây dựng không bao thầu nguyên vật liệu: 2%; riêng hoạt động cho thuê tài sản, đại lí bảo hiểm, đại
lí xổ số, đại lí bán hàng đa cấp: 5%; sản xuất, vận tải, dịch vụ có gắn với hàng hoá, xây dựng có bao thầu nguyên vật liệu: 1.5%; hoạt động kinh doanh khác: 1%
Đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công, thu nhập tính thuế được xác định
bằng thu nhập chịu thuế trừ các khoản: đóng góp bảo hiểm; giảm trừ gia cảnh; đóng góp vào quỹ từ thiện quỹ nhân đạo, quỹ khuyến học Thu nhập chịu thuế được xác định bằng tổng số thu nhập và đối tượng nộp thuế nhận được trong kì tính thuế
Thuế suất thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công được áp dụng theo biểu luỹ tiến từng phần sau khi đã trừ đi khoản giảm trừ gia
Trang 7cảnh, các khoản đóng bảo hiểm bắt buộc, khoản đóng góp từ thiện, nhân đạo, khuyến học
Cách tính thuế: Thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ kinh doanh, từ tiền công, tiền lương là tổng số thuế được tính theo từng bậc thu nhập và thuế suất tương ứng theo biểu luỹ tiến từng phần, trong đó số thuế tính theo từng bậc thu nhập được xác định bằng thu nhập tính thuế của bậc thu nhập nhân (x) với thuế suất tương ứng của bậc thu nhập đó
Đối với thu nhập từ đầu tư vốn, thu nhập tính thuế từ đầu tư vốn là thu nhập
chịu thuế mà cá nhân nhận được từ đầu tư vốn được xác định bằng tổng số các khoản thu nhập từ đầu tư vốn mà đối tượng nộp thuế nhận được trong kì tính thuế
Thuế suất đối với thu nhập từ đầu tư vốn áp dụng theo biểu thuế toàn phần với thuế suất là 5%
Cách tính thuế: Số thuế thu nhập cá nhân phải nộp = Thu nhập tính thuế x Thuế suất 5%
Đối với thu nhập từ chuyển nhượng vốn, thu nhập tính thuế từ chuyển
nhượng phần vốn góp là thu nhập chịu thuế được xác định bằng giá chuyển nhượng trừ giá mua của phần vốn góp và các chi phí liên quan đến việc tạp ra thu nhập từ chuyển nhượng vốn Đối với hoạt động chuyển nhượng chứng khoán, thu nhập chịu thuế được xác định là giá chuyển nhượng từng lần
Thuế suất thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ chuyển nhượng vốn góp
áp dụng theo biểu thuế toàn phần với thuế suất là 20%
Cách tính thuế: Thuế thu nhập cá nhân phải nộp = Thu nhập tính thuế x Thuế suất 20%
Đối với thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản, thu nhập tính thuế được
xác định bằng giá chuyển nhượng bất động sản theo từ lần chuyển nhượng
Thuế suất thuế thu nhập cá nhân đối với chuyển nhượng bất động sản áp dụng thuế suất 2% trên giá trị chuyển nhượng
Cách tính thuế: Thuế thu nhập cá nhân phải nộp = Giá chuyển nhượng x Thuế suất 2%
Đối với thu nhập từ trúng thưởng, thu nhập tính thuế là phần giá trị giải
thưởng vượt trên 10 triệu đồng mà đối tượng nộp thuế nhận được theo từng lần trúng thưởng không phụ thuộc vào số lần nhận tiền thưởng
Thuế suất thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ trúng thưởng áp dụng theo biểu thuế toàn phần là 10%
Cách tính thuế: Thuế thu nhập cá nhân phải nộp = Thu nhập tính thuế x Thuế suất 10%
Đối với thu nhập từ bản quyền, thu nhập tính thuế là phần thu nhập vượt trên
10 triệu đồng theo hợp đồng chuyển nhượng, không phụ thuộc vào số lần thanh toán hoặc số lần nhận tiền mà đối tượng nộp thuế nhân được khi chuyển giao, chuyển quyền sử dụng các đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghiệp
Thuế suất thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ bản quyền áp dụng theo biểu thuế toàn phần với thuế suất 5%
Cách tính thuế: Thuế thu nhập cá nhân phải nộp = Thu nhập tính thuế x Thuế suất 5%
Đối với thu nhập từ nhượng quyền thương mại, thu nhập tính thuế là phần
thu nhập vượt trên 10 triệu động theo hợp đồng nhượng quyền thương mại, không
Trang 8phụ thuộc vào số lần thanh toán hoặc số lần nhận tiền mà người nộp thuế nhận được
Thuế suất thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ nhượng quyền thương mại áp dụng theo biểu thuế toàn phần với thuế suất 5%
Cách tính thuế: Thuế thu nhập cá nhân phải nộp = Thu nhập tính thuế x Thuế suất 5%
Đối với thu nhập từ thừa kế, quà tặng, thu nhập tính thuế là phần giá trị tài
sản nhận thừa kế, quà tặng vượt trên 10 triệu đồng mỗi lần nhận
Thuế suất thuế thu nhập cá nhân đối với thu nhập từ thừa kế, quà tặng áp dụng theo biểu thuế toàn phần với thuế suất 10%
Cách tính thuế: Thuế thu nhập cá nhân phải nộp = Thu nhập tính thuế x Thuế suất 10%
Cá nhân không cư trú
Đối với thu nhập từ kinh doanh, thuế được xác định bằng doanh thu từ hoạt
động sản xuất, kinh doanh nhân với thuế suất
Đối với thu nhập từ tiền lương, tiền công, thuế được xác định bằng thu nhập
chịu thuế từ tiền lương, tiền công nhân với thuế suất 20%
Đối với thu nhập từ đầu tư vốn, thuế được xác định bằng tổng số tiền mà cá
nhân không cư trú nhận được từ việc đầu tư vốn vào tổ chức, cá nhân tại Việt Nam nhân với thuế suất 5%
Đối với thu nhập từ chuyển nhượng vốn, thuế được xác định bằng tổng số
tiền mà cá nhân không cứ trú nhận được từ việc chuyển nhượng phần vốn tại tổ chức, cá nhân Việt Nam nhân với thuế suất 0.1%, không phân biệt việc chuyển nhượng được thực hiện tại Việt Nam hay tại nước ngoài
Đối với thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản, thuế được xác định bằng
giá chuyển nhượng bất động sản nhân với thuế suất 2%
Đối với thu nhập từ bản quyền, nhượng quyền thương mại, thuế được xác
định bằng phần thu nhập vượt trên 10 triệu đồng theo từng hợp đồng chuyển giao, chuyển quyền sử dụng các đối tượng quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ hoặc hợp đồng nhượng quyền thương mại tại Việt Nam nhân với thuế suất 5%
Đối với thu nhập từ trúng thưởng, thừa kế quà tặng, thuế được xác định
bằng thu nhập chịu thuế nhân với thuế suất 10%
Thứ ba, việc quy định phân biệt cụ thể các loại thu nhập chịu thuế sẽ giúp
cho công tác tiến hành thu thuế được thuận lợi, tránh tình trạng trốn thuế, tránh thuế của những cá nhân có thu nhập chịu thuế nhưng không thiện chí Việc xác định thu nhập chịu thuế sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc tính số khoản thuế thu nhập cá nhân phải nộp
Hơn nữa việc quy định rõ ràng, cụ thể các khoản thu nhập chịu thuế sẽ giúp cho người nộp thuế có thể tự tính và kê khai được số thuế mà mình phải nộp cho Nhà nước, và người nộp thuế có thể tự kiểm tra được số thuế mình nộp như vật là
có đúng hay không, đảm bảo quyền lợi người nộp thuế
Chỉ khi kiểm soát thu nhập tốt thì mới đảm bảo mục đích của thuế thu nhập
cá nhân là nhằm thực hiện công bằng xã hội: thu nhập càng cao thì thuế suất càng cao, đồng thời tăng nguồn thu cho ngân sách Nhà nước Vai trò của thu nhập cá nhân là phân chia lại tài sản xã hội, người có thu nhập cao phải nộp thuế nhiều hơn
Trang 9người có thu nhập trung bình, cùng có thu nhập như nhau nhưng người có hoàn cảnh khó khăn hơn thì nộp thuế ít hơn
Như vậy, thu nhập chịu thuế thu nhập cá nhân phân thành mười nhóm thu nhập với các mức thuế suất được nhà làm luật tính toán hợp ý, vừa điều hoà thu nhập của cá nhân có thu nhập chịu thế, vừa góp phần tăng nguồn thu ngân sách Nhà nước Việc xác định đầy đủ và chính xác thu nhập chịu thuế của cá nhân là một trong những yếu tố then chốt để đảm bảo nguyên tắc công bằng trong thuế thu nhập
cá nhân
III Thực tiễn gian lận thuế thu nhập cá nhân
1 Khái quát về gian lận thuế
Gian lận thuế là hành vi của cá nhân, tổ chức cố ý làm sai lệch các thông tin
kế toán- tài chính làm giảm số thuế phải nộp hoặc làm tăng số thuế được hoàn hoặc được miễn giảm
Cơ sở để xác định hành vi gian lận thuế là khi chủ thể của hành vi là các cá nhân thuộc đối tượng nộp thuế và hậu quả của hành vi dẫn đến việc làm giảm số thuế nộp hoặc tăng số thuế được hoàn hoặc được miễn giảm
2 Một số “thủ đoạn” chủ yếu gian lận thuế thu nhập cá nhân hiện nay và ví dụ thực tiễn
a Đối với thu nhập từ kinh doanh, từ tiền lương, tiền công
“Thủ đoạn” gian lận thuế đối với nguồn thu nhập này phổ biến ở tình trạng
cá nhân khai man không đúng với tình hình thu nhập Có thể là cá nhân có phát sinh thu nhập tại một nguồn nhưng chưa khấu trừ đủ thuế, không ủy quyền quyết toán thuế cho tổ chức chi trả thu nhập và cũng không tự quyết toán thuế với cơ quan thuế Đồng thời, có nhiều cá nhân có thu nhập nhiều nguồn, phát sinh số thuế phải nộp thêm nhưng không khai đủ
Gần đây cũng nổi lên những cáo buộc các ca sĩ trốn thuế khi mà cát xê lên tới hàng trăm triệu đồng một show nhưng ngành Thuế tổng kết mỗi năm thì số thuế phải nộp của đối tượng này chỉ vài triệu đến vài chục triệu đồng Thực tế với các nghệ sỹ, ngôi sao không phải ai cũng đều làm việc cho một công ty cố định, hoặc nếu có thì thu nhập của họ tại công ty rất ít, chủ yếu là biểu diễn chạy show bên ngoài, nên số thuế khấu trừ tại công ty chính danh chẳng đáng là bao Thu nhập của các sao "cực khủng" khi căn cứ vào giá trị các show diễn, ví dụ thu nhập cho một đêm biểu diễn của ca sỹ Mỹ Tâm tại Lễ hội pháo hoa Đà Nẵng 2013 lên tới 6.000 USD (tương đương 110 triệu đồng) Theo nguyên tắc, cơ quan chi trả tiền phải khấu trừ thuế, ca sỹ có mã số thuế sẽ bị khấu từ 10%, còn không có mã số thuế là 20%
Ví dụ ca sĩ có show diễn 100 triệu đồng khi trả trong hợp đồng phải ghi rõ trừ thuế cho Nhà nước 10 triệu đồng, thì nơi tổ chức biểu diễn phải nộp thuế 10 triệu đồng Nếu biểu diễn ở nhiều nơi thì tất cả các nơi đó phải có trách nhiệm khấu trừ Khó là
ở chỗ, thu nhập của nghệ sỹ, ngôi sao không phải từ một nguồn mà từ nhiều nguồn khác nhau, họ có thể nhận tiền mặt nên việc khai man thuế dễ dàng xảy ra Nhưng khấu trừ xong không có nghĩa họ xong nghĩa vụ thuế, vì ca sĩ thu nhập cao nên chỉ
là tạm khấu trừ Đến cuối năm các ca sĩ phải có trách nhiệm kê khai tất cả thu nhập trong năm trừ đi khoản tạm khấu trừ 10%, còn lại phần chênh lệch thì phải đóng cho Nhà nước Nhưng thực tế việc nộp thuế của giới nghệ sỹ, ngôi sao không tương
Trang 10xứng với mức thu nhập "khủng" vì trong quá trình kê khai, có thể học không kê khai toàn bộ thu nhập từ các nguồn khác
Đối với những người làm công ăn lương, việc gian lận thuế còn xảy ra khi một cá nhân tự nguyện cho người khác dùng tên mình để lách thuế Chị A đang công tác trong lĩnh vực xây dựng tại Hà Nội Kể từ khi ngành này khó khăn, lương của chị chỉ còn 2 triệu đồng mỗi tháng Chị đang nuôi một con nhỏ, vì vậy thu nhập trên 5,6 triệu đồng một tháng chị mới phải nộp thuế thu nhập cá nhân Biết được tình trạng của chị, một đồng nghiệp trong công ty có thu nhập lên tới 50 triệu đồng một tháng do nhận được hợp đồng làm thêm ngoài đã mang lương đến "gửi" chị để tránh phải nộp thuế ở bậc cao.1
Ngoài ra còn có trường hợp cá nhân bị trộm mã số thuế để kê khai, khấu trừ thuế mà không biết Chị Vân nhà ở Gia Lâm chia sẻ, khi học đại học do tin bạn chị
đã cho mượn chứng minh thư, đến khi đi làm công ty yêu cầu làm mã số thuế để trả lương chị mới tá hỏa khi phát hiện người bạn này đã lấy chứng minh thư của mình
để đăng ký mã số thuế kê khai vào bảng lương doanh nghiệp do anh này làm chủ
"Khi đó, tôi rất lo là bỗng dưng mình phải nộp thuế ở cả 2 nơi", chị Vân bức xúc.2
Hoặc có tình trạng kê khai chồng chéo người phụ thuộc để được tăng mức giảm trừ nhằm tránh nộp thuế Ví dụ, nếu gia đình có vợ chồng làm ở hai địa bàn khác nhau sẽ có thể "ăn gian" khi cả vợ và chồng đều khai chung bố, mẹ hoặc con cái là người phụ thuộc Ngành thuế cũng phát hiện một số trường hợp chính đơn vị chi trả thu nhập lợi dụng mã số thuế của người khác để khai khống chi phí Đơn vị
đó sẽ bị truy thu thuế thu nhập cá nhân và thuế thu nhập doanh nghiệp liên quan đến phần khai dối
b Đối với thu nhập từ chuyền nhượng bất động sản
Tài sản duy nhất
Luật Thuế thu nhập cá nhân quy định: Thu nhập từ chuyển nhượng nhà ở, quyền sử dụng đất ở và tài sản gắn liền với đất ở của cá nhân trong trường hợp cá nhân chỉ có một nhà ở, đất ở duy nhất thì được miễn thuế; đồng thời người chuyển nhượng bất động sản tự khai và chịu trách nhiệm về tính trung thực về kê khai của mình
Tuy nhiên, trong bối cảnh hệ thống thông tin quản lý cá nhân của cơ quan quản lý nhà nước, trong đó có ngành thuế còn chưa đáp ứng; công tác kiểm tra, đối chiếu cần rất nhiều thời gian thì ít nhất trong vài năm đầu, cơ quan chức năng không thể kiểm soát được từng cá nhân có bao nhiêu nhà ở, đất ở Đây chính là kẽ hở để không ít người có nhiều nhà ở, đất ở khi chuyển nhượng sẵn sàng kê khai là tài sản duy nhất để không phải nộp thuế
Hạ giá chuyển nhượng
Hệ thống văn bản pháp luật thuế thu nhập cá nhân quy định giá chuyển nhượng quyền sử dụng đất là giá thực tế ghi trên hợp đồng, tại thời điểm chuyển nhượng nhưng không thấp hơn giá đất do UBND tỉnh, TP quy định
Thực tế trên thị trường bất động sản, giá đất mua bán thường cao hơn giá đất
do UBND tỉnh, TP quy định Nhưng vì lợi ích của cả người mua và người bán, nên
họ thường thoả thuận ghi giá trên hợp đồng chuyển nhượng thấp hơn thực tế Và để
1 https://vnexpress.net/kinh-doanh/muon-kieu-lach-thue-thu-nhap-ca-nhan-2755782.html
2 https://vnexpress.net/kinh-doanh/muon-kieu-lach-thue-thu-nhap-ca-nhan-2755782.html