TÁO BÓN, CHỨNG CHỈ TIÊU HOÁ, ĐH Y DƯỢC TP HCM

Bài giảng dành cho sinh viên y khoa, bác sĩ đa khoa, sau đại học. ĐH Y Dược TP Hồ Chí Minh. Biết được định nghĩa táo bón. •  Biết được định nghĩa táo bón chức năng theo Rome III. •  Nắm được cách hỏi bệnh và khám lâm sàng một trường hợp táo bón. •  Biết được các biện pháp thay đổi lối sống, sinh hoạt và chế độ ăn khi xử trí táo bón chức năng. •  Biết và áp dụng phác đồ xử trí táo bón chức năng ở trẻ em.

(chứng chỉ )êu hoá Nhi SĐH 2015)

PGS TS BS Nguyễn Anh tuấn Bộ môn Nhi – ĐHYD TP.HCM

•  1 trong 10 vấn đề thường gặp của

BS nhi khoa

•  Gây căng thẳng cho cha mẹ

•  Một số cha mẹ cho rằng táo bón là

biểu hiện của bệnh lý nguy hiểm tiềm tàng

Speaker's name or ini)als - Event 4

Greg Rubin et Anne Dale 2006 Chronic Constipation in Children BMJ, 333:1051-5

•  “5 ngày mới đi )êu 1 lần, phải bơm mới đi, nhưng phân vẫn mềm”

Hoặc

•  “Trước kia mỗi ngày đi 2-3 lần, giờ chỉ còn 1 lần”

Các thuật ngữ

Là {nh trạng đi )êu thưa thớt (≤ 2 lần/ tuần), hoặc đi )êu khó khăn, gây ra căng thẳng cho bé

(http://www.itriagehealth.com/disease/encopresis-(stool-holding)

Nguyên nhân

90-95% trường hợp táo bón ở trẻ em là táo bón chức năng

Việc thăm khám cần thực hiện nhằm phát hiện các nguyên nhân thực thể nếu có

Phân ở lâu trong HM

Các vấn đề thường được

hỏi trong phần bệnh sử

Tuổi Tiền căn gia đình Giới Bệnh lý nặng, bệnh )êu hóa, bệnh

khác (giáp, cận giáp, …)

Triệu chứng chính Tiền sử bệnh lý Tiền sử táo bón Tuổi thai, )êu phân su, {nh trạng lúc

sinh, chấn thương/ bệnh gần đây, nhập viện, chủng ngừa, dị ứng, phẫu thuật, chậm phát triển, triệu chứng đường )ết niệu, …

Tần suất, €nh chất, đau, chảy máu, tuổi khởi phát, tập đi )êu, hành vi nín nhịn, thay đổi khẩu vị, sụt cân, dò, viêm da, quanh hậu môn,

Tiền sử phát triển

Điều trị trước đó Bình thường/chậm, học tập Chế độ ăn, thuốc, hành vi, kết quả,

đánh giá thái độ hợp tác của cha mẹ Tiền sử tâm lý

Tổn thương tâm lý, giao )ếp, thái độ, thói quen đi )êu tại trong lớp

-  Khởi phát sau vài tuần đầu sau sinh

-  Yếu tố thúc đẩy rõ ràng: nứt hậu môn, thay đổi chế độ ăn, nhiễm trùng

*Trẻ ≥1 tuổi:

-  Khởi phát sau vài tuần đầu sau sinh

-  Yếu tố thúc đẩy rõ ràng: nứt hậu môn, thay đổi chế độ ăn, huấn luyện đi )êu,

sự kiện gần đây (nhiễm trùng, di chuyển chổ ở, bắt đầu đi học, sợ hãi, thuốc, …)

Từ ngay khi mới sinh hoặc trong vòng vài tuần đầu sau sinh

Đi [êu phân su Trong 48 giờ đầu sau sinh >48 giờ

Không có vấn đề thần kinh, phát triển vận động bình thường Yếu chân không rõ hoặc không được chẩn đoán trước đây,

chậm phát triển vận động

Chế độ và lượng dịch nhập *Trẻ <1 tuổi: đổi sữa, cai sữa, dịch nhập thiếu

*Trẻ ≥1 tuổi: ăn kém và/hoặc dịch nhập

thiếu

Khám lâm sàng

môn bình thường

Bất thường: lỗ dò, bầm, nhiều vết nứt, hậu môn quá chặt hoặc lỏng lẻo, hậu môn đóng phía trước, mất phản xạ nhíu hậu môn

Khám bụng Bụng mềm Bụng chướng rõ

Khám vùng cột sống, cùng cụt, cơ mông Hình ảnh bình thường Bất thường: bất đối xứng hoặc cơ mông phẳng, có bằng chứng của bất

sản xương cùng, màu da bất thường, đốm sắc tố hoặc dò, mảng lông, u mỡ,

hố lõm trung tâm, vẹo xương sống

Thần kinh cơ chi dưới, bao gồm trương lực và sức cơ

- Các dấu hiệu bất thường thần kinh cơ không giải thích được bởi {nh trạng hiện tại, ví dụ bại não chẳng hạn

Thần kinh cơ chi dưới:

khám phản xạ (chỉ làm khi có dấu hiệu cảnh báo qua hỏi bệnh sử hay khám lâm sàng gợi

ý khởi phát mới đây)

Phản xạ bình

Red flags

Trong táo bón chức năng, cận lâm sàng hầu như không có chỉ định nếu đã hỏi kỹ bệnh sử và khám lâm sàng

Một số trường hợp sử dụng cận lâm sàng:

- Xquang bụng không sửa soạn {m triệu chứng ứ phân nếu việc

thăm hậu môn và khám bụng không thực hiện được

- Nghi ngờ táo bón do nguyên nhân thực thể

Xử trí

Nếu trẻ có ứ phân thì phải )ến hành tháo/xổ phân ngay Nếu không có ứ phân thì điều trị duy trì ngay

Đối với bé bú mẹ hoàn toàn mà có triệu chứng chậm đi )êu, hầu hết là bình thường Nên trấn an cha mẹ và theo dõi

Đi tiêu ≥3 lần/ tuần

Chế độ dinh dưỡng – sinh hoạt: lượng dịch nhập

Sự hợp tác giữa cha mẹ, người chăm sóc và nhận viên y tế là rất quan trọng cho sự thành công trong điều trị

•  Són phân là hiện tượng không chủ ý của trẻ Không nên la rầy khi phát hiện trẻ bị són phân

Lượng chất xơ cần mỗi ngày (gram) = số tuổi + 5

Thực phẩm nhiều chất xơ bao gồm: rau quả, bánh mì nguyên cám, đậu hầm, ngũ cốc ăn sáng nguyên hạt

Dâu, nho Bánh mì nguyên cám

Nên khuyến khích trẻ đi )êu mỗi ngày, vào khoảng thời gian nhất định Chú ý cho chân trẻ chạm lên một mặt phẳng khi ngồi đi )êu Không hối thúc trẻ

Có thể kết hợp xoa bụng ở trẻ nhỏ

Sau khi trẻ đã đi )êu thường xuyên (≥3 lần/ tuần), thời gian điều trị duy trì phải kéo dài ít nhất 6 tháng (một số trẻ thậm chí cần thời gian nhiều hơn) và sau đó giảm liều chậm

Không ngưng thuốc đột ngột

Không nên chuyển bệnh nhân táo bón chức năng đến các chuyên gia tâm lý một cách thường quy