CHẨN ĐOÁN VÀ XỬ TRÍ BẤT DUNG NẠP LACTOSE, ĐH Y DƯỢC TP HCM

Bài giảng dành cho sinh viên y khoa, bác sĩ đa khoa, sau đại học. ĐH Y Dược TP Hồ Chí Minh. Latin: lac hoặc lactis  sữa Là thành phần đường chính yếu trong sữa động vật. Là nguồn cung cấp năng lượng chính trong giai đoạn nhũ nhi. Độ ngọt: 1/3 saccharose, 1/2 glucose.

BẤT DUNG NẠP LACTOSE

TS BS Nguyễn Anh Tuấn

Bộ môn Nhi – ĐHYD TP.HCM

Lactose (sữa)

Đ ườ ng lactose

 Latin: lac hoặc lactis → sữa

 Là thành phần đường chính yếu trong sữa động vật.

 Là nguồn cung cấp năng lượng chính trong giai đoạn nhũ nhi.

 Độ ngọt: 1/3 saccharose, 1/2 glucose.

(Heyman MB, Pediatrics, 2006;118(3):1279-1286)

Sữa mẹ có hàm lượng đường Lactose cao nhất

C u trúc lactose ấ

men lactase

Men lactase

Tên đầy đủ: Lactase-phlorizin hydrolase

Có nhiều ở ruột non (hỗng tràng)

Vị trí: nằm ở đỉnh các vi nhung mao ruột → số lượng bị ảnh hưởng nếu: Bề mặt ruột bị phá huỷ (viêm nhiễm, SDD, …)

Cắt ruột non

M t s thu t ng ộ ố ậ ữ

Lactase deficiency (adult-type hypolactasia, lactase non-persistence):

* Bẩm sinh: thiếu men ngay sau sinh, rất hiếm, thường tử vong ngay nếu không có sữa lactose-free

* Nguyên phát: men lactase nhiều sau sinh → giảm nhiều khi cai sữa, chỉ còn khoảng 1/10, thường xuất hiện sau 2-3 tuổi (đặc biệt ở thiếu niên, người lớn)

Tỷ lệ thay đổi theo chủng tộc: Bắc Âu 2%, da đen 60-80%, châu Á 90-100%

* Thứ phát: sau nhiễm trùng, sau cắt ruột, SDD nặng, …

(Heyman MB, Pediatrics, 2006;118(3):1279-1286)

B n đ c đ a thi u lactase trên th gi i ả ồ ơ ị ế ế ớ

http://en.wikipedia.org/wiki/Lactose_intolerance

M t s thu t ng ộ ố ậ ữ

 Lactose malabsortion (LM) : một phần lớn lactose không được thuỷ phân tại ruột non

→ đi tiếp xuống ruột già

Chẩn đoán bằng test H2 hơi thở và test dung nạp lactose.

 Lactose intolerance (LI) : lactose không hấp thu được bị lên men tại ruột già → gây ra

triệu chứng

Chẩn đoán bằng lactose challenge test.

(Heyman MB, Pediatrics, 2006;118(3):1279-1286)

Tri u ch ng c a b t dung n p lactose ệ ứ ủ ấ ạ

 Đau bụng

 Chướng bụng

 Đầy hơi

 Tiêu lỏng

Triệu chứng BDN lactose

Mức độ thiếu men lactase

Lượng lactose không tiêu

Ch n đoán ẩ

Lactose challenge test: triệu chứng xuất hiện sau khi ăn/uống một lượng lactose đủ lớn

Giảm pH phân

Cặn dư phân

Test hydro trong hơi thở

Test dung nạp lactose

Sinh thiết ruột + định lượng lactase

Di truyền học (C/C tại lactase promoter gene)

Điều trị thử (chế độ ăn lactose-free trong 2 tuần)

(Heyman MB, Pediatrics, 2006;118(3):1279-1286)

Lactose challenge test

 Uống >12g lactose (ly sữa 240ml)

Test phân

 pH phân: bình thường 5-5,5 ở trẻ nhũ nhi, người lớn cao hơn

 Cặn dư phân: đường giáng hoá trong phân (lactose, glucose, frutose, galactose)

more sensitive

Test dung n p lactose ạ

 Uống 2g/kg lactose (max 50g)

 Xuất hiện triệu chứng

hoặc

 Tăng đường huyết < 26mg/dL

Lactose malabsorption

Hydrogen breath test

 Nhịn qua đêm, ngưng thuốc nhuận trường 1 tuần, ngưng kháng sinh 2-4 tuần.

 Uống 2g/kg lactose (max 25g)

 Đo H2 trong hơi thở mỗi 15 phút trong 2-4 giờ: >20ppm sau 60min → lactose malabsorption.

 Các yếu tố ảnh hưởng: sd kháng sinh, thiếu hydrogen-producing bacteria (10-15% dân số), chế độ ăn giàu chất xơ, rối loạn vận động đường tiêu hoá, …

Xử trí bất dung nạp lactose

Nguyên t c ắ

 Chế độ ăn giảm lactose hoặc không lactose.

Các lo i th c ăn khác ạ ứ

 Các thức ăn đã được lên men một phần:

Yaourt

Fromage

Thức ăn có probiotic (L acidophilus)

Thức ăn đã được bổ sung men lactase

(Heyman MB, Pediatrics, 2006;118(3):1279-1286)

L ượ ng lactose ăn/u ng vào bao nhiêu là v a cho ng ố ừ ườ i BDN lactose?

 Hầu hết cá thể BDN lactose có thể dung nạp được 12g lactose (240ml sữa).

 >24g → triệu chứng khá rõ

 >50g → đại đa số có triệu chứng

 24g lactose được chia nhỏ trong ngày → có thể dung nạp tốt.

Nguy c c a m t ch đ ăn gi m s a lâu dài? ơ ủ ộ ế ộ ả ữ

 Giảm hấp thu calci → giảm tạo khoáng ở xương?

 Nguy cơ loãng xương và gãy xương?

 Thiếu cung cấp vit A, vit D, phosphore, …

(Swagerty DL et al, Am Fam Physician, 2002;65:1842-1850)

H p thu calci ng ấ ở ườ i ít/không u ng s a ố ữ

Calci nạp vào so với nhu cầu: 47% ở trẻ và 30% ở phụ nữ ăn chay

45% ở trẻ và 37% ở phụ nữ BDN lactose

Phụ nữ C/C genotype: tiêu thụ 48% calci khuyến cáo (34% từ sữa)

Nam C/C genotype: 58% lượng calci khuyến cáo (1,3% từ sữa)

Trẻ em C/C genotype: tiêu thụ 80% lượng calci khuyến cáo

Chuy n hoá, t o x ể ạ ươ ng

 Giảm tiêu thụ lactose → gãy xương: bằng chứng thấp.

 Giảm tiêu thụ lactose → nhuyễn xương, loãng xương: bằng chứng thấp.

 Tăng tiêu thụ calci → cải thiện mật độ xương: bằng chứng trung bình.

Nhu c u calci hàng ngày ầ

0-6 tháng 2107-12 tháng 270

9-18 tuổi 130019-50 tuổi 100051-70+ tuổi 1200

(Minnesota evidence-based practice center, Lactose intolerance and health, AHRQ Publication No 10-E004, 2/2010)

Calcium và lactose trong m t s th c ăn ộ ố ứ

Yaourt, 1 ly 448 8,4Sữa, 1 ly 276 12,8Sữa ít béo, 1 ly 285 12,2

Kem vanila, ½ ly 92 4,9

(Heyman MB, Pediatrics, 2006;118(3):1279-1286)

K t lu n ế ậ

Người châu Á có tỷ lệ thiếu lactase nguyên phát rất cao (90-100%).

Triệu chứng thường không xuất hiện ở trẻ nhỏ Thường thấy ở thiếu niên và người lớn.

Triệu chứng xuất hiện hay không tuỳ thuộc vào nhiều yếu tố và tuỳ vào từng cá nhân cụ thể.

Chẩn đoán: lâm sàng và một số cận lâm sàng.

Không nên tự chẩn đoán bất dung nạp lactose rồi tự tiết chế sữa và các sản phẩm chứa lactose.

Điều trị: tiết chế lactose.

Ảnh hưởng lâu dài: cần được nghiên cứu thêm, đặc biệt trên sự hấp thu calci, sự tạo xương và các

bệnh lý mạn tính khác

Chân thành cám n s theo dõi c a quý v ! ơ ự ủ ị