Quản lý chống thất thu thuế xuất nhập khẩu trong ngành hải quan tóm tăt

NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠOHỌC VIỆN NGÂN HÀNG ---Họ và tên tác giả: Lê Thị Như Quỳnh QUẢN LÝ CHỐNG THẤT THU THUẾ XUẤT NHẬP KHẨU TRONG NGÀNH HẢI QUAN GIAI ĐOẠN 20

NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

HỌC VIỆN NGÂN HÀNG

-Họ và tên tác giả: Lê Thị Như Quỳnh

QUẢN LÝ CHỐNG THẤT THU THUẾ XUẤT NHẬP KHẨU TRONG NGÀNH

HẢI QUAN GIAI ĐOẠN 2017-2019

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Hà Nội- năm 2019

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Thuế là nguồn thu chính của Ngân sách nhà nước, thuế là một công cụ tàichính quan trọng của một Quốc gia Việc quản lý và chống thất thu thuế là một yêucầu rất quan trọng đối với việc ổn định Ngân sách nhà nước, là khâu chủ đạo trong

hệ thống tài chính, là điều kiện vật chất quan trọng để thực hiện các chức năng,nhiệm vụ của Nhà nước Do đó mà công tác kiểm soát thu thuế là một vấn đề có vaitrò đặc biệt quan trọng trong quản lý vĩ mô, điều này giúp quá trình quản lý, sửdụng một cách hiệu quả nguồn lực tài chính khan hiếm của quốc gia và phân bổnguồn ngân sách hợp lý nhằm thúc đẩy sự phát triển hài hoà về kinh tế xã hội Đồngthời kiểm soát và chống thất thu thuế là yếu tố quyết định tới việc quản lý chi tiêucông của Nhà nước, nếu không quản lý thu thuế tốt có thể dẫn tới việc thâm hụtngân sách Nhà nước gây ra tình trạng mất cân đối trong chi tiêu công

Trong những năm vừa qua đặc biệt trong giai đoạn 2017 – 2019 thì ở Hảiquan Việt Nam đã xẩy ra nhiều trường hợp gian lận thuế, các thủ đoạn gian lận như:gian lận C/O, khai thấp giá hàng nhập khẩu, khai sai chủng loại hàng nhập khẩu,khai sai số lượng…Hay các thủ đoạn buôn lậu qua biên giới nhưng nay lại được tiếnhành với những hình thức tinh vi hơn Các hình thức gian lận thuế xuất nhập khẩu

đã được thực hiện ngay từ nước xuất khẩu hàng hóa trước khi đến nước nhập khẩuthông qua các biện pháp chuyển giá, chuyển khẩu, gian lận chứng từ xuất kho, làmgiả hợp đồng mua bán Do đó vấn đề đặt ra đối Hải quan Việt Nam là phải quản lýthu thuế và chống thất thu bằng những biện pháp mới phù hợp với sự biến đổikhông ngừng của thời đại thì mới có thể chống thất thu thuế xuất khẩu, nhập khẩu

có hiệu quả Với ý nghĩa trên, tác giả đã chọn đề tài “Quản lý chống thất thu thuế xuất nhập khẩu trong chi cục thuế Quận Thanh Xuân TP Hà Nội giai đoạn

2017 – 2019” để nghiên cứu nhằm đáp ứng nhu cầu đòi hỏi của thực tiễn.

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Việc nghiên cứu quản lý quản lý kê khai thuế qua mạng ở nước ta trong nhữngnăm qua có rất nhiều các công trình nghiên cứu các nhà khoa học, các bao, tạp chí

và các cơ quan Trung ương và địa phương như:

- Luận văn thạc sỹ kinh tế “Đổi mới cơ chế phân cấp và quản lý thu thuế” của

tác giả Trần Văn Cường (2011), Trong nghiên cứu tác giả đưa ra những phân tích,đánh giá về cơ chế phân cấp và quản lý thu thuế ở Việt Nam, từ Trung ương đến cáccấp chính quyền địa phương Từ đó đưa ra những giải pháp đổi mới cơ chế quản lýthu thuế thực sự hiệu quả và đạt được các mục tiêu quản lý đã đề ra Luận văn cóphạm vi nghiên cứu rộng, đó là cơ chế kiểm soát thu thuế nói chung Tuy nhiên luậnvăn không đi vào nghiên cứu tình hình kiếm soát thu thuế xuất nhập khẩu và chưađưa ra các giải pháp quản lý kê khai thuế qua mạng của Hải Quan Việt Nam Bêncạnh đó giai đoạn nghiên cứu từ năm 2011 nên đã lạc hậu so với tình hình hiện nay

- Luận văn Thạc sỹ kinh tế “Hoàn thiện công tác kiểm soát thu thuế xuất nhập khẩu tại Cục Hải Quan Thành phố Lạng Sơn” của tác giả Đào Thị Xuân (2016).

Trong luận văn tác giả đã đưa ra những lý luận chung về công tác kiểm soát thuthuế và kinh nghiệm quản lý kê khai thuế qua mạng ở một số nước trên thế giới, tácgiả đã phân tích thực trạng quản lý kê khai thuế qua mạng ở nước ta giai đoạn 2012-

2016, từ đó đề ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện và tăng cường công tác kiểmsoát thu chi nhiều hơn cho chính quyền địa phương ở nước ta Luận văn nghiên cứutổng quát công tác quản lý kê khai thuế qua mạng tại cục Hải Quan Lạng Sơn Tuynhiên mỗi địa phương lại có đặc thù riêng nên công tác quản lý kê khai thuế quamạng cho từng địa phương cũng khác nhau, do đó luận văn chưa đưa ra được giảipháp cụ thể cho từng địa phương

Các công trình nghiên cứu tiếp cận từ nhiều góc độ khác nhau, tuy nhiên, các

công trình nêu trên chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu về Quản lý kê khai thuế qua mạngchi cục thuế Quận Thanh Xuân TP Hà Nội giai đoạn 2017 – 2019.

3 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục đích nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận văn là đề xuất các giải pháp nâng cao công tácquản lý kê khai thuế qua mạngcủa Hải Quan Việt Nam.

3.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích nghiên cứu nêu trên, luận văn cần hoàn thành đượccác nhiệm vụ cơ bản sau:

- Hệ thống những vấn đề lý luận về quản lý kê khai thuế qua mạng của chi cụcthuế Quận Thanh Xuân TP Hà Nội

- Phân tích, đánh giá thực trạng công tác thu thuế xuất nhập khẩu của chi cụcthuế Quận Thanh Xuân TP Hà Nội giai đoạn 2017 – 2019

- Nghiên cứu đề xuất những giải pháp khả thi nhằm hoàn thiện công tác quản

lý kê khai thuế qua mạngcủa chi cục thuế Quận Thanh Xuân TP Hà Nội

4 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: quản lý và chống thất thu thuế xuất nhập khẩu

4.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về không gian: quản lý kê khai thuế qua mạngtrong chi cục thuế Quận

Thanh Xuân TP Hà Nội

- Về thời gian: luận văn nghiên cứu trong thời gian 2017 - 2019.

5 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp phân tích và tổng hợp bằng thống kê mô tả được sử dụng trongtoàn bộ luận văn, đặc biệt là phần trình bày cơ sở lý luận và thực trạng quản lý kêkhai thuế qua mạng của chi cục thuế Quận Thanh Xuân TP Hà Nội Tác giả sửdụng phương pháp nghiên cứu thống kê bằng cách lập bảng so sánh chéo va so sánhngang các số liệu về thu thuế xuất nhập khẩu để đánh giá mức độ tăng giảm và tốc

độ tăng giảm của việc quản lý kê khai thuế qua mạng của chi cục thuế Quận ThanhXuân TP Hà Nội trong giai đoạn 2017 – 2019

6 Đóng góp về lý luận thực tiễn của luận văn

- Hệ thống những vấn đề lý luận về quản lý kê khai thuế qua mạng chi cụcthuế Quận Thanh Xuân TP Hà Nội

- Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý kê khai thuế qua mạng chi cục thuếQuận Thanh Xuân TP Hà Nội trong giai đoạn 2017 – 2019, chỉ ra những ưu, nhượcđiểm và nguyên nhân thất thu thuế xuất nhập khẩu

- Đề xuất quan điểm, giải pháp nhằm nâng cao quản lý kê khai thuế quamạng chi cục thuế Quận Thanh Xuân TP Hà Nội

7 Kết cấu của Luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục chữ viết tắt, danh mục tài liệu thamkhảo, kết cấu Luận văn gồm 3 chương:

Chương 1: Lý luận về quản lý kê khai thuế qua mạng

Chương 2: Thực trạng quản lý chống thất thu thuế xuất nhập khẩu chi cục

thuế Quận Thanh Xuân TP Hà Nội giai đoạn 2017 – 2019

Chương 3: Giải pháp nâng cao công tác quản lý chống thất thu thuế xuất

nhập khẩu chi cục thuế Quận Thanh Xuân TP Hà Nội

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ CHỐNG THẤT THU THUẾ XUẤT NHẬP KHẨU TRONG CHI CỤC THUẾ QUẬN

THANH XUÂN TP HÀ NỘI1.1 Những vấn đề chung về thất thu thuế xuất nhập khẩu

1.1.1 Thuế xuất nhập khẩu

1.1.1.1 Khái niệm

Thuế quan là loại thuế mà các nước đánh vào hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩunhằm huy động nguồn thu cho Ngân sách Nhà nước, bảo hộ sản xuất và can thiệpvào quá trình hoạt động ngoại thương, buôn bán trao đổi hàng hóa giữa các quốcgia Theo Từ điển Luật học: Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu là một loại thuế giánthu đánh vào các loại hàng hóa XK, NK qua cửa khẩu biên giới” [10, tr 78]

1.1.1.2 Phân loại

- Mức thuế suất thông thường: Dành cho việc nhập khẩu từ các nước không cóthỏa thuận đối xử tối huệ quốc trong quan hệ thương mại với Việt Nam – MFN

- Mức thuế suất ưu đãi: Hiện nay đã có gần 180 nước có MFN với Việt Nam

- Mức thuế suất ưu đãi đặc biệt: Dành cho việc nhập khẩu từ các nước hoặckhu vực có ký kết hiệp định thương mại song phương hoặc đa phương với nhau.1.1.1.3 Đặc điểm

Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu là loại thuế gián thu “Nhà nước sử dụngthuế xuất khẩu, nhập khẩu để điều chỉnh hoạt động ngoại thương thông qua việctác động vào cơ cấu giá cả của hàng hoá xuất, nhập khẩu Người nộp thuế làngười thực hiện hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá; người chịu thuế làngười tiêu dùng cuối cùng

1.1.1.4 Vai trò

Khi mới ra đời, thuế xuất khẩu, nhập khẩu nhằm mục tiêu chủ yếu là tạo

nguồn thu cho NSNN Vì vậy, các quốc gia đánh thuế vào hầu hết các mặt hàng kể

cả xuất khẩu và nhập khẩu “

1.1.2 Thất thu thuế xuất nhập khẩu

1.1.2.1 Khái niệm

Theo từ điển Hán Việt, “Thất thu thuế: là việc nhập tiền vào quỹ không đủ,

cụ thể hơn là thu không đạt định mức, dưới mức trung bình trong nộp thuế, sảnxuất, kinh doanh” [19, tr.453]

1.1.2.2 Hình thức

+ Thất thu thuế thực: Là những khoản tiền phải thu vào NSNN đã được quyđịnh trong Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu nhưng thực tế vì lý do nào đó khôngđược nộp vào NSNN

+ Thất thu thuế tiềm năng: Là những khoản tiền thuộc khả năng tiềm tàng trongnền kinh tế đáng lẽ phải được khai thác động viên vào NSNN nhưng không đượcquy định trong các Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu

1.1.2.3 Nguyên nhân

Thất thu thuế XNK có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau gây ra, có thể docác nguyên nhân mang tính chủ quan, cũng có thể do các nguyên nhân mang tínhkhách quan, việc tìm hiểu rõ các nguyên nhân gây ra thất thu thuế XNK là mộttrong những yêu cầu quan trọng để có thể đề ra được biện pháp chống thất thu thuếXNK

1.2.1.1 Khái niệm về quản lý thuế xuất nhập khẩu

Theo nghĩa rộng, quản lý thuế xuất nhập khẩu là việc nhà nước tác động có

tổ chức và bằng pháp quyền đối với các quá trình kinh tế xã hội và hành vi của conngười nhằm thực hiện các mục tiêu chung thông qua công cụ thuế quan

1.2.1.3 Đặc điểm quản lý chống thất thu thuế xuất nhập khẩu

Quản lý chống thất thu thuế xuất khẩu, nhập khẩu thường nhấn mạnh đến cácnội dung mang tính chấp hành như quy trình quản lý thu thuế, chế độ quản lý sổthu, quản lý ấn chỉ, quản lý nợ thuế, quản lý đối tượng nộp thuế, các chính sáchmiễn, giảm, hoàn thuế, truy thu thuế…

1.2.2 Vai trò của quản lý chống thất thu thuế xuất nhập khẩu trong chi cục thuế Quận Thanh Xuân TP Hà Nội

Để tạo thuận lợi cho thương mại quốc tế phát triển cũng như đáp ứng yêu cầucải cách thủ tục hành chính nên việc quản lý chống thất thu thuế xuất nhập khẩunhằm kiểm soát hiện tượng gian lận thương mại về thuế xuất khẩu, nhập khẩu đốivới tất cả các lô hàng xuất khẩu, nhập khẩu có ý nghĩa quan trọng cho chi cục thuếQuận Thanh Xuân TP Hà Nội

1.2.3 Nội dung quản lý chống thất thu thuế xuất nhập khẩu

1.2.3.1 Tổ chức quản lý chống thất thu thuế xuất nhập khẩu trong thông quan

Căn cứ vào các nội dung đã kê khai, đối tượng nộp thuế phải tự tính số thuếphải nộp theo qui định Thực hiện kê khai theo tờ khai hải quan có ý nghĩa quantrọng, nhất là trong điều kiện cải cách thủ tục hành chính, đối tượng nộp thuế tự kêkhai, tự tính, tự nộp thuế và tự chịu trách nhiệm trước pháp luật về việc kê khai củamình Do đó, yêu cầu các đối tượng nộp thuế phải nắm bắt sâu về danh mục hànghoá của biểu thuế Xuất nhập khẩu”[20]

1.2.3.2 Quy trình quản lý thu thuế đối với hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu

Bước 1: - Kiểm tra tư cách pháp lý của người khai báo hải quan

Bước 2: - Kiểm tra các chứng từ thuộc hồ sơ hải quan (số lượng, chủng loạichứng từ, tính hợp lệ của chứng từ), kiểm tra nội dung khai hải quan, đối chiếu nộidung khai hải quan với các chứng từ thuộc hồ sơ hải quan

Bước 3: - Kiểm tra thực tế hàng hoá:

Bước 4: - Thu thuế, lệ phí hải quan; đóng dấu “Đã làm thủ tục hải quan”; trả

tờ khai cho người khai hải quan

Bước 5: - Phúc tập hồ sơ

1.2.3.3 Quản lý thu nộp tiền thuế

Cùng với việc đẩy mạnh cải cách thủ tục hải quan, công tác quản lý thu nộptiền thuế cũng được cải cách theo hướng đơn giản và tạo điều kiện thuận lợi cho đốitượng nộp thuế

1.2.3.5 Quản lý chống thất thu thuế xuất nhập khẩu sau thông quan

Kiểm tra thanh tra việc thực hiện chính sách thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩutrong thực tiễn bao gồm cả việc giải quyết khiếu nại về thuế xuất khẩu, thuế nhậpkhẩu: Kiểm tra thuế xuất nhập khẩu là việc cơ quan hải quan áp dụng các biện phápnghiệp vụ kiểm tra hồ sơ hải quan, kiểm tra thực tế hàng hóa nhằm xác định tínhchân thực của các khai báo hải quan về thuế xuất nhập khẩu Kiểm tra thuế có thểđược thực hiện trước, trong và sau thông quan

1.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến việc quản lý chống thất thu thuế xuất nhập khẩu

1.3.1 Nhân tố chủ quan

• Thứ nhất, tổ chức bộ máy và nguồn nhân lực để thực hiện việc chống thất thu thuế xuất khẩu, nhập khẩu.

• Thứ hai, trang thiết bị, phương tiện, cơ sở vật chất của chi cục thuế Quận

Thanh Xuân TP Hà Nội.

• Thứ ba, quy trình nghiệp vụ hải quan.

• Thứ tư, cơ chế phối hợp chặt chẽ và hiệu quả trong quản lý giữa cơ quan Hải quan và các cơ quan quản lý nhà nước có liên quan khác

1.3.2 Nhân tố khách quan

• Thứ nhất, hệ thống cơ sở pháp lý thực hiện thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu.

• Thứ hai, ý thức tuân thủ pháp luật của Người nộp thuế.

1.4 Kinh nghiệm về quản lý chống thất thu thuế xuất nhập khẩu của một số nước và bài học cho Hải quan Việt Nam

1.4.1 Kinh nghiệm chống thất thu thuế xuất nhập khẩu

1.4.1.1 Kinh nghiệm của Hải quan Hàn Quốc

Tại Hàn Quốc, tất cả các loại hàng hóa nhập khẩu phải chịu thuế nhập khẩu,đối tượng nộp thuế phải nộp xong thuế trước khi thông quan hàng hóa hoặc phải có

ký quỹ, bảo lãnh nộp thuế “

1.4.1.2 Kinh nghiệm của Hải quan Trung Quốc

Công tác quản lý thuế của Trung Quốc cũng phát sinh tình trạng nợ đọngthuế Quy trình thu nợ thuế của Hải quan Trung Quốc gồm 4 bước: “Cơ quan Hảiquan ra thông báo và yêu cầu nộp thuế; thực hiện lệnh thu thuế; bán tài sản bị tịchbiên và trả nợ thuế bằng số tiền thu được từ việc bán tài sản

1.4.1.3 Kinh nghiệm của Hải quan Malaysia

Hải quan Malaysia rất coi trọng công tác chống gian lận thương mại và thấtthu thuế và xác định khâu công việc được ưu tiên đầu tư nhân lực và phương tiện đểlàm việc

1.4.2 Bài học cho Hải quan Việt Nam

Để chống thất thu thuế hiệu quả cần sớm xây dựng và hoàn thiện hệ thốngcác quy định pháp luật quốc gia đầy đủ, rõ ràng, tuân thủ đúng các quy định củaquốc tế (Công ước HS) về phân loại, áp mã hàng hóa

Kết luận chương 1

Trong Chương 1 tác giả đã khái quát được khái niệm thuế xuất nhập khẩu,thất thu thuế và khái niệm quản lý chông thất thu thuế xuất nhập khẩu, bên cạnh đótác giả cũng đã nêu vai trò của quản lý chông thất thu thuế

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ CHỐNG THẤT THU THUẾ XUẤT NHẬP KHẨU CHI CỤC THUẾ QUẬN THANH

XUÂN TP HÀ NỘI GIAI ĐOẠN 2017-2019

2.1 Chức năng, nhiệm vụ của Hải quan Việt Nam trong công tác quản lý chống thất thu thuế xuất nhập khẩu

2.1.2.2 Chức năng

Thực hiện kiểm tra, giám sát hàng hoá xuất nhập khẩu, quá cảnh; phươngtiện vận tải xuất nhập cảnh, quá cảnh qua biên giới Việt Nam Đây là một trongnhững nhiệm vụ cơ bản, chủ yếu nhất, nói lên bản chất vai trò của Hải quan trongnền kinh tế (nói chung), kinh tế đối ngoại nói riêng

2.1.3 Bộ máy tổ chức

Hình 2 1 Cơ cấu tổ chức Hải quan Việt Nam

(Nguồn: Tổng cục Hải quan Việt Nam, 2019)

2.2 Thực trạng quản lý chống thất thu thuế xuất nhập khẩu của Hải quan thông qua các hoạt động nghiệp vụ

2.2.1 Thực trạng quản lý chống thất thu thuế xuất nhập khẩu qua các giai đoạn

2.2.1.1 Thực trạng quản lý chống thất thu thuế xuất nhập khẩu trong thông quan

Năm 2019, Tổng cục Hải quan được Quốc hội, Chính phủ và Bộ Tài chínhgiao dự toán thu ngân sách nhà nước theo Quyết định số 2465/QĐ-BTC ngày29/11/2018 của Bộ Tài chính là 283.000 tỷ đồng Chỉ tiêu phấn đấu Bộ Tài chínhgiao: 293.000 tỷ đồng trong bối cảnh tình hình kinh tế thế giới năm 2019 tiếp tụctrên đà phục hồi tăng trưởng, tuy nhiên vẫn còn nhiều thách thức, khó khăn, thuếsuất nhập khẩu theo các Hiệp định tự do thương mại (FTA) trong giai đoạn cắt giảmmạnh Dự toán 2019 được xây dựng trên cơ sở: mức tăng trưởng kinh tế đạt 6,7%,giá dầu thô bình quân 50$/thùng, tỷ giá bình quân 23.000 VND/USD; tốc độ tăngkim ngạch XK 12,5%/năm, kim ngạch NK 10,6%/năm

Bảng 2 1 Quản lý chống thất thu thuế xuất nhập khẩu trong thông quan

(Đơn vị: Tỷ đồng)

Giá trị Tỷ lệ(%) Giá trị Tỷ lệ(%) Giá trị Tỷ lệ(%)

3 Tổng số thuế thu hồi từ

công tác chống thất thu 2.946 100% 4.077 100% 4.723 100%

(Nguồn: Tổng cục Hải quan Việt Nam, 2019)

• Thất thu thuế do lợi dụng loại hình gia công

Nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu lợi dụng việc không thu thuế đối loạihình gia công nên đã khai các tờ khai phát sinh là loại hình gia công và SXXK Dovậy, việc gian lận thuế diễn ra khá nhiều, Hải quan Việt Nam đã đấu tranh chốnggian lận thương mại trong hoạt động SXXK và gia công nhằm đưa công tác quản lýđối với loại hình gia công và SXXK dần đi vào nề nếp, hoạt động đạt hiệu quả cao,góp phần tích cực trong việc chống gian lận thương mại, chống thất thu thuế, nângcao tính tuân thủ pháp luật của DN trên địa bàn quản lý