Luận văn Nhân Vật Trẻ Em Trong Truyện Ngắn Của Nguyễn Ngọc Tư

Nhà văn Nguyễn Công Thuấn trong bài viết Nguyễn Ngọc Tư và hành trình đã đi khẳng định: “Khi tôi viết những dòng này thì Nguyễn Ngọc Tư đã được bao bọc bởi quá nhiều hào quang cả sự th

(Khảo sát qua tập Cánh đồng bất tận, Gió lẻ và 9 câu chuyện khác)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

HÀ NỘI, 2018

(Khảo sát qua tập Cánh đồng bất tận, Gió lẻ và 9 câu chuyện khác)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Chuyên ngành: Văn học Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học

ThS NGUYỄN PHƯƠNG HÀ

HÀ NỘI, 2018

LỜI CẢM ƠN

Lời đầu tiên cho phép tôi xin được gửi lời cảm ơn chân thành và lòng biết ơn sâu sắc đến cô giáo, ThS Nguyễn Phương Hà đã tận tình giúp đỡ

và hướng dẫn tôi trong quá trình thực hiện khóa luận này

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo trong tổ văn học Việt Nam, khoa Ngữ Văn trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2 đã giúp đỡ tôi và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi hoàn thành tốt khóa luận

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 5 năm 2018

Sinh viên

Nguyễn Thị Thanh Hằng

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan, khóa luận với đề tài Nhân vật trẻ em trong truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư được hoàn thành dưới sự cố gắng của bản thân

cùng với sự hướng dẫn tận tình của ThS Nguyễn Phương Hà cũng như các thầy, cô trong Tổ văn học Việt Nam

Khóa luận của tôi không trùng với kết quả nghiên cứu của tác giả nào đã

từng công bố Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm

Hà Nội, tháng 5 năm 2018

Sinh viên

Nguyễn Thị Thanh Hằng

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu 2

3 Mục đích nghiên cứu 5

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 5

5 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu 5

6 Phương pháp nghiên cứu 5

7 Bố cục của khóa luận 6

NỘI DUNG 7

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 7

1.1 Khái niệm về nhân vật và nhân vật trẻ em 7

1.1.1 Khái niệm về nhân vật 7

1.1.2 Khái niệm về nhân vật trẻ em 8

1.1.3 Khái quát về nhân vật trẻ em trong văn học Việt Nam 8

1.2 Tác giả Nguyễn Ngọc Tư 12

1.2.1 Cuộc đời 12

1.2.2 Hành trình sáng tác 13

1.3 Vị trí của nhân vật trẻ em trong sáng tác của Nguyễn Ngọc Tư 15

Chương 2: CÁC KIỂU NHÂN VẬT TRẺ EM TRONG TRUYỆN NGẮN CỦA NGUYỄN NGỌC TƯ 17

2.1 Nhân vật trẻ em – nạn nhân của những hoàn cảnh trớ trêu 17

2.1.1 Những đứa trẻ mồ côi chịu nhiều thiệt thòi, bất hạnh 17

2.1.2 Những đứa trẻ với tuổi thơ nhọc nhằn, bươn chải kiếm sống 21

2.1.3 Những đứa trẻ là nạn nhân, phải gánh chịu những sai lầm của người lớn 23

2.2 Nhân vật trẻ em mang vẻ đẹp hồn nhiên, trong sáng 27

2.2.1 Trẻ em luôn khao khát được yêu thương 27

2.2.2 Khát vọng vươn lên số phận 29

Chương 3: MỘT SỐ PHƯƠNG DIỆN VỀ NGHỆ THUẬT THỂ HIỆN NHÂN VẬT TRẺ EM TRONG TRUYỆN NGẮN CỦA NGUYỄN NGỌC TƯ 33

3.1 Nghệ thuật xây dựng nhân vật 33

3.1.1 Nghệ thuật miêu tả ngoại hình 33

3.1.2 Nghệ thuật miêu tả tâm lí nhân vật 35

3.2 Ngôn ngữ 38

3.2.1 Ngôn ngữ mộc mạc tự nhiên, đậm chất Nam Bộ 38

3.2.2 Sử dụng các biện pháp tu từ, gần gũi với sự liên tưởng của trẻ em 40

3.3 Giọng điệu 42

3.3.1 Giọng điệu trong sáng, hồn nhiên 42

3.3.2 Giọng điệu xót xa, thương cảm 44

KẾT LUẬN 48 TÀI LIỆU THAM KHẢO

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

1.1 Văn học từ 1975 đến nay, đang có những bước phát triển mạnh mẽ với sự xuất hiện của thế hệ các nhà văn trẻ tài năng, giàu nhiệt huyết Họ không chỉ chứng kiến sự tàn phá, khốc liệt của chiến tranh mà còn là những con người tự ý thức được sứ mệnh, trách nhiệm của mình để đáp ứng nhu cầu của thời đại Chúng ta không thể không nhắc đến những cây bút tài năng của với nền văn học Việt Nam như: Y Ban, Dạ Ngân, Nguyễn Thị Thu Huệ, Phan Thị Vàng Anh, Nguyễn Nhật Ánh, Nguyễn Ngọc Tư

1.2 Nguyễn Ngọc Tư là một cây bút trẻ, khỏe và đầy nhiệt huyết sáng tạo của văn học Nam Bộ nói riêng và văn học Việt Nam nói chung Chị đã chinh phục được hàng triệu trái tim độc giả bằng ngòi bút sắc sảocủa mình Tác phẩm của Nguyễn Ngọc Tư rất bình dị, nguyên sơ nhưng lại mang đến sức hút mạnh mẽ với độc giả và có sức lan tỏa lớn Chúng ta có thể kể đến các

tác phẩm tiêu biểu như: Ngọn đèn không tắt, Cánh đồng bất tận, Gió lẻ và 9

câu chuyện khác, Khói trời lộng lẫy,…để lại nhiều dấu ấn trong lòng bạn

đọc

1.3 Đọc truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư, bên cạnh đề tài về người phụ

nữ, thế giới trẻ em cũng là nguồn cảm hứng trong sáng tác của chị Với tài năng nghệ thuật và nhãn quan của nhà văn, Nguyễn Ngọc Tư đã xây dựng nên thế giới trẻ em trong sáng, hồn nhiên nhưng cũng chịu nhiều mất mát, thiệt thòi và bất hạnh Viết về trẻ em, Nguyễn Ngọc Tư đã gửi gắm tấm lòng, tình cảm và cái nhìn ấm áp, bao dung

Vì những lí do trên chúng tôi quyết định lựa chọn đề tài: Nhân vật trẻ

em trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư (khảo sát qua tập Cánh đồng bất tận, Gió lẻ và 9 câu chuyện khác) làm đối tượng nghiên cứu Với mong

muốn đóng góp thêm cái nhìn mới về nhân vật trẻ em trong truyện ngắn của

Nguyễn Ngọc Tư, qua đó thấy được vị trí và tài năng của Nguyễn Ngọc Tư trong dòng chảy văn học Việt Nam đương đại

2 Lịch sử nghiên cứu

Nguyễn Ngọc Tư xuất hiện muộn nhưng chị nhanh chóng khẳng định được vị trí của mình trong văn đàn Việt Nam Ngay từ những trang viết đầu tay, chị đã tạo dấu ấn với một phong cách văn chương mới lạ mang đậm chất Nam Bộ Giới nghiên cứu, nhà phê bình văn học đã dành nhiều lời, đánh giá cao về phong cách văn chương và các sáng tác của chị

Nhà văn Nguyễn Công Thuấn trong bài viết Nguyễn Ngọc Tư và hành

trình đã đi khẳng định: “Khi tôi viết những dòng này thì Nguyễn Ngọc Tư đã

được bao bọc bởi quá nhiều hào quang cả sự thành công và những lời khen ngợi…Hãy cứ để cho những vòng hào quang tỏa sáng tên với Nguyễn Ngọc

Tư và để những lời ngợi ca dành cho chị còn vang vọng mãi bởi đó là tấm lòng của người đọc đối với nhà văn họ yêu mến Nguyễn Ngọc Tư là nhà văn nhân hậu Chị xứng đáng được nhận những vòng hoa và những vương viện của lòng yêu thương” [14]

Năm 2006, tập truyện ngắn Cánh đồng bất tận được nhận giải nhất của

Hội nhà văn Việt Nam Tác phẩm đã tạo nên thành công lớn trong sự nghiệp

sáng tác của chị Khảo sát tập Cánh đồng bất tận người đọc nhận thấy

Nguyễn Ngọc Tư trưởng thành và chuyên nghiệp hơn trong cách viết và việc

sử dụng ngôn ngữ Tác phẩm đã nhận được nhiều sự ca ngợi của các nhà nghiên cứu, phê bình văn học

TS Nguyễn Đăng Điệp trong bài tham luận tại Hội nghị lí luận, phê

bình văn học đã khẳng định: “Cánh đồng bất tận không chỉ là truyện ngắn

xuất sắc của Nguyễn Ngọc Tư mà thực sự là một trong những truyện ngắn xuất sắc của văn học Việt Nam đương đại” [6] Đồng quan điểm, nhà nghiên

cứu Phạm Xuân Nguyên nhấn mạnh: “Cánh đồng bất tận là một truyện hay

Nó chứng tỏ bút lực của Nguyễn Ngọc Tư trong việc đào sâu vào thể hiện

cuộc sống và khơi sâu vào thân phận con người Viết được một truyện như thế chứng tỏ Tư có tài năng và lòng thương người Đúng vậy thương người bằng cái nỗi đau của con người, bằng cái nhìn thẳng vào những vùng sáng tối, chồng chéo trên những khuôn mặt người và trong những cõi lòng người” [11] Có thể thấy, Nguyễn Ngọc Tư đã đi sâu vào thân phận con

người, khai thác tình người và bộc lộ nhiều giá trị nhân văn về cuộc sống, về con người qua tác phẩm

Năm 2008, tập Gió lẻ và 9 câu chuyện khác ra đời Nguyễn Ngọc Tư

phát huy và khẳng định tài năng trong cách sử dụng ngôn ngữ địa phương và đưa đối thoại vào trong văn Tác phẩm đã khai thác triệt để các thế mạnh trong ngòi bút Nguyễn Ngọc Tư Những câu chuyện thường mang nhiều tầng nghĩa mà lắng sâu chất Nam Bộ giúp người đọc dễ đọc, dễ cảm nhận

Tập Gió lẻ và 9 câu chuyện khác cũng nhận được những lời nhận xét, đánh giá khá sắc nét Nhà phê bình Minh Thi nhận định: “Gió lẻ và 9 câu chuyện

khác là một cách viết khác, một cuộc tìm kiếm khác, để tạo nên phong cách

đa dạng hơn và cũng nhiều triết lí hơn cho Nguyễn Ngọc Tư” Có thể thấy,

Nguyễn Ngọc Tư đã mang đến một sự mới mẻ với một chất giọng riêng không giống với các tác phẩm trước

Tìm hiểu kĩ hơn về sáng tác Nguyễn Ngọc Tư, bài viết Truyện thiếu

nhi của Nguyễn Ngọc Tư những khắc khoải nhân sinh, PGS.TS Nguyễn

Thị Bình đã nhận định: “Với tôi, gương mặt trẻ em, tiếng nức nở trẻ em, sự

thơm thảo hồn nhiên nhạy cảm tuyệt vời của trẻ em giữa một thế giới quay cuồng dục vọng, tất bật mưu sinh, chai lì cảm xúc… Đấy mới là thước đo trách nhiệm là điểm quy chiếu các giá trị nhân văn – thẩm mỹ quan trọng nhất của ngòi bút Nguyễn Ngọc Tư… Trong rất nhiều tác phẩm của chị dường như luôn có một đôi mắt trẻ con mở to nhìn vào cách hành xử của người lớn, ngạc nhiên, chờ đợi, thắc mắc… Chúng bắt người lớn phải trả lời

về những mỗi buồn của chúng: sự thất học, mặc cảm con hoang, mang mặc cảm bị bỏ rơi, bị sỉ nhục…”

Nhận định về tập Gió lẻ và 9 câu chuyện khác, tác giả Phạm Xuân

Nguyên đã có những nhận xét xác đáng: “Văn của Nguyễn Ngọc Tư, có thể

nói, là cách nhìn vào thế giới lớn ngổn ngang, phức tạp, đầy bất hạnh và bi kịch, từ những đứa trẻ ngây thơ – già nua Hoàn cảnh chung tạo nên cảnh ngộ bất hạnh của chúng là sự tan vỡ của các gia đình, sự phản bội nhau của các cặp vợ chồng” [6]

Ngoài ra, còn có một số công trình nghiên cứu về truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư Có thể kể đến luận văn thạc sĩ của tác giả Vũ Thị Thu

Hiên (2013) với đề tài Thế giới nhân vật trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc

Tư đi sâu vào tìm hiểu các kiểu nhân vật trong truyện ngắn là những người

nông dân nghèo vùng sông nước Nam Bộ, những con người lao động có phẩm chất tốt đẹp, giàu khao khát yêu thương, nhân vật mang tính bản năng,

số phận nhân vật mang sắc thái bi kịch Đồng thời, luận văn cũng triển khai một số phương diện nghệ thuật như: nghệ thuật miêu tả tâm lí để làm nổi bật lên thế giới nội tâm của nhân vật, miêu tả ngoại hình nhân vật để thấy được tính cách và số phận của nhân vật ở trong mọi hoàn cảnh

Tác giả Phạm Thị Nga (2013) với khóa luận Nhân vật bi kịch trong truyện ngắn Nguyễn Ngọc Tư đã chỉ ra số phận bi kịch của các nhân vật:

những con người chung thủy nhưng bị bội tình; con người ở hiền bị ức hiếp, người là nạn nhân của đói nghèo; con người cô đơn, lạc lõng; những thân phận đau thương do chiến tranh

Có thể thấy, hầu hết các công trình nghiên cứu về hai tập truyện của Nguyễn Ngọc Tư là những bài viết lẻ tẻ, mang tính chất gợi mở, cũng chưa được nghiên cứu một cách đầy đủ và có hệ thống Tiếp nối những người đi

trước chúng tôi lựa chọn đề tài Nhân vật trẻ em trong truyện ngắn của

Nguyễn Ngọc Tư là đề tài nghiên cứu cho khóa luận tốt nghiệp của mình

3 Mục đích nghiên cứu

Từ tên gọi của đề tài, chúng tôi hướng tới những mục đích sau:

- Thứ nhất: Tìm hiểu về nhân vật trẻ em trong truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư, nhằm lí giải những số phận của những đứa trẻ chịu nhiều thiệt thòi, bất hạnh nhưng tận sâu trong những tâm hồn bé nhỏ, thơ dại ấy lại luôn chất chứa những khát khao về tình yêu thương, mái ấm gia đình, hạnh phúc

- Thứ hai: Khẳng định tài năng Nguyễn Ngọc Tư mảng đề tài viết về thiếu nhi nói riêng và những đóng góp của Nguyễn Ngọc Tư đối với văn học Việt Nam đương đại nói chung ở nhiều thể loại, trong đó tiêu biểu là truyện ngắn

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Khóa luận hướng tới nghiên cứu nhiệm vụ sau:

- Nhận diện các kiểu nhân vật trẻ em trong truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư (trẻ em nạn nhân của hoàn cảnh trớ trêu, đứa trẻ với tuổi thơ nhọc nhằn kiếm sống; trẻ em mang vẻ hồn nhiên trong sáng luôn tha thiết được yêu thương và khát vọng vươn lên cuộc sống)

- Chỉ ra một số phương diện nghệ thuật thể hiện nhân vật trẻ em trong truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư (nghệ thuật xây dựng nhân vật, ngôn ngữ, giọng điệu)

5 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu: Khóa luận tập trung tìm hiểu thế giới nhân vật

trẻ em trong truyện ngắn của Nguyễn Ngọc Tư

- Phạm vi nghiên cứu: Trong khuôn khổ của một khóa luận, chúng tôi

khảo sát hai tập truyện ngắn là: tập Cánh đồng bất tận (Nxb Trẻ, năm 2005)

và tập Gió lẻ và 9 câu chuyện khác (Nxb Trẻ, năm 2008)

6 Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận tập trung các phương pháp sau:

- Phương pháp thống kê

- Phương pháp so sánh, đối chiếu

- Phương pháp phân tích, bình giảng tác phẩm

7 Bố cục của khóa luận

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Tài liệu tham khảo, nội dung chính của khóa luận được triển khai thành 3 chương sau:

NỘI DUNG

Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG 1.1 Khái niệm về nhân vật và nhân vật trẻ em

1.1.1 Khái niệm về nhân vật

Từ xưa đến nay có nhiều quan niệm khác nhau về khái niệm nhân vật

văn học Trong cuốn Từ điển văn học định nghĩa: “Nhân vật là yếu tố cơ bản

nhất trong tác phẩm văn học, tiêu điểm để bộc lộ chủ đề, tư tưởng và đến lượt mình nó lại được các yếu tố có tính chất hình thức của tác phẩm tập trung khắc họa Nhân vật, do đó là nơi tập trung giá trị tư tưởng, nghệ thuật của tác phẩm văn học” [13; 86]

Tác giả Lại Nguyên Ân cho rằng: “Nhân vật văn học là một trong những

khái niệm trung tâm để xem xét sáng tác của một nhà văn, một khuynh hướng, trường phái hoặc dòng phong cách Nhân vật văn học là hình tượng nghệ thuật về con người, một trong những dấu hiệu về sự tồn tại toàn vẹn của con người trong ngôn từ nghệ thuật Bên cạnh con người, nhân vật văn học có khi

là các con vật, các loài cây, các sinh thể hoang đường được gán cho những đặc điểm giống con người” [1; 241]

Giáo trình Lí luận văn học của GS Phương Lựu đưa ra khái niệm về

nhân vật văn học: “Nói đến nhân vật văn học là nói đến con người được miêu

tả, được thể hiện trong tác phẩm bằng phương tiện văn học Đó là những nhân vật có tên như Tấm Cám, Thạch Sanh…Đó là những nhân vật mang nội dung và ý nghĩa con người…Khái niệm nhân vật có khi được sử dụng một cách ẩn dụ không chỉ một con người cụ thể nào mà chỉ một hiện tượng cụ thể trong tác phẩm Nhân vật văn học là một hiện tượng mang tính ước lệ, có những dấu hiệu để nhận ra” [9; 277]

Như vậy, trên đây là những nhận định tương đối toàn diện về nhân vật văn học Bởi nhân vật là điều kiện cần thiết để tác giả khám phá, đánh giá và

lí giải số phận, cuộc đời nhân vật, tạo sự hấp dẫn, thú vị đến với bạn đọc

1.1.2 Khái niệm về nhân vật trẻ em

Theo Công ước quốc tế về quyền trẻ em, khái niệm trẻ em được hiểu như

sau: “Trẻ em có nghĩa là những người dưới 18 tuổi, trừ trường hợp luật pháp

áp dụng với trẻ em có quy định tuổi thành niên sớm hơn” Luật pháp Liên

bang Hoa Kì quy định: “Trẻ em là người dưới 18 tuổi”

Ở Việt Nam, pháp luật chưa có các quy định thống nhất về khái niệm

trẻ em trong từng nghành luật cụ thể Theo luật bảo vệ, chăm sóc và giáo dục

trẻ em năm 2005 cho rằng: “Trẻ em là công dân Việt Nam dưới 16 tuổi” còn

Bộ luật dân sự (2005) lại ghi: “Trẻ em là những người dưới 15 tuổi” Ở mỗi

quốc gia tùy thuộc vài sự phát triển thể chất, tâm sinh lí của trẻ mà có quy định riêng độ tuổi gọi là trẻ em

Trong phạm vi của khóa luận này, chúng tôi tạm quy ước nhân vật trẻ

em là những đứa trẻ dưới mười tám tuổi và được nhà văn khắc họa trong văn học Tác giả thể hiện cái nhìn về trẻ em, với những nét tính cách, đặc điểm số phận trong đời sống văn hóa, xã hội, lịch sử một cách khái quát Đồng thời,

nó cũng phản ánh những quy luật của đời sống và của trẻ thơ trong cuộc sống

1.1.3 Khái quát về nhân vật trẻ em trong văn học Việt Nam

1.1.3.1 Trước 1975

Trong cuộc sống cũng như trong văn học, nhân vật trẻ em là đối tượng

thường được quan tâm nhiều hơn cả bởi trẻ em chính là những búp măng non của đất nước, mang vẻ đẹp thuần khiết, cần được bảo vệ và nâng niu Nhân vật trẻ em từ lâu đã là một trong những đề tài thôi thúc tác giả để viết lên những mảnh đời, những số phận bất hạnh khiến người đọc không khỏi xót xa, thương cảm như: Ngô Tất Tố, Nguyễn Công Hoan, Thạch Lam, Nguyên

Hồng

Với nhà văn Nguyên Hồng, nhân vật trẻ em trong các tác phẩm của ông đều là những đứa trẻ con của các gia đình lao động nghèo khổ, phải làm đủ mọi nghề để tồn tại Chúng không tự bảo vệ được mình trong xã hội đầy cạm

bẫy, bất công và luôn bị lạm dụng sức lao động một cách tàn nhẫn, thiếu thốn

cả vật chất lẫn tinh thần Các em còn bị chính những người thân của mình

ngược đãi, bị hành hạ, đánh đập Cậu bé Hồng trong Những ngày thơ ấu mồ

côi cha từ năm mười hai tuổi, mẹ đi bước nữa và thường phải đi làm ăn xa Thiếu thốn về vật chất và thiếu sự chăm sóc của người thân khiến bé Hồng phải lăn lộn nơi đầu đường xó chợ Cùng chung cảnh ngộ với bé Hồng là

Thạo bé, Tý con trong tác phẩm Những mầm sống…Mỗi một đứa trẻ là một

số phận, một mảnh đời đau đớn, côi cút

Nhắc đến tiểu thuyết Tắt đèn của Ngô Tất Tố, chúng ta nhớ đến nhân vật

cái Tí, một em bé nhỏ tuổi nhưng sớm đảm đang, yêu thương bố mẹ, các em

và có trách nhiệm biết hi sinh vì gia đình Khi sinh ra, Tí phải chịu nhiều khổ cực Do hoàn cảnh, cái Tí phải đi ở nhà Nghị Quế, bị coi thường thậm chí còn phải ăn cả phần cơm thừa của một con chó Độ tuổi đấy, các em phải được yêu thương, chăm sóc, dạy dỗ Vậy mà, chính xã hội phong kiến đẩy con người đến cùng cực ngay khi còn là một đứa trẻ Người đọc không khỏi những băn khoăn, trăn trở trước số phận đáng thương của em

Khi đất nước bước vào cuộc chiến tranh kháng chiến chống Pháp, hình ảnh trẻ em mang nhiệm vụ lớn lao, cao cả Đó là những em bé tham gia liên lạc, diệt ác trừ gian tà, sẵn sàng hi sinh vì lí tưởng Cách mạng Tác phẩm

Chiến sĩ ca nô của Nguyễn Huy Tưởng, miêu tả những ngày đầu chống thực

dân Pháp, lực lượng ta không cân sức với địch nhưng với lòng dũng cảm, mưu trí, Tý - một em bé gan dạ, dũng cảm đã cùng năm anh em du kích kéo

về cả một đoàn thuyền cho ta Sau này, Tý nhận được giải thưởng Huân chương chiến sĩ hạng Nhì

Giai đoạn kháng chiến chống Mỹ cứu nước, xuất hiện khá nhiều chuyện

về cuộc sống của trẻ em ở các đội Măng non, Thiếu niên tiền phong…Để lại dấu ấn đậm nét trong lòng người đọc là những em bé mang trong mình nỗi căm thù giặc, sẵn sàng tiếp nối vững bước cha anh đi trước để bước vào cuộc

kháng chiến như những người anh hùng Hàng loạt tác phẩm Những đứa con

trong gia đình, Mẹ vắng nhà của Nguyễn Thi, Chiếc lược ngà của Nguyễn

Quang Sáng,… thế giới nhân vật trẻ em được khắc họa rõ nét Các em vừa đi học, vừa đào hầm, đắp lũy, tham gia cách mạng khi giặc đến như một người chiến sĩ kiên cường….Đó là những hình ảnh đẹp, trong tư thế oai hùng, bất khuất của những chiến sĩ nhi đồng giàu lòng yêu nước, nhiệt tình cách mạng Qua đó, ta mới thấy được rằng tội ác chiến tranh càng không thể hủy diệt được sức mạnh tinh thần của những gương mặt trẻ thơ, ngược lại càng bùng lên một khí chất ngang tàng, kiên cường, dũng cảm

1.1.3.2 Sau 1975

Cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước vừa kết thúc thắng lợi, đất nước hòa bình thống nhất Chúng ta vừa khắc phục tổn thương nặng nề của chiến tranh, vừa tiến hành công cuộc xây dựng và đổi mới đất nước Khi cuộc sống hòa bình, ý thức về giá trị cá nhân lại có một vị trí cần thiết trong nền văn hóa của cộng đồng Vì vậy, điều mà mỗi con người quan tâm đến là nhu cầu cá nhân Văn học viết về trẻ em ở giai đoạn này chịu sự chi phối của thời đại Nhiều nhà văn lấy hình tượng trẻ em là nhân vật chính trong sáng tác Có thể

kể đến các tác giả: Ma Văn Kháng, Nguyễn Nhật Ánh, Phạm Thị Hoài, Phan Thị Vàng Anh,…

Tìm hiểu đề tài thiếu nhi trong sáng tác của Ma Văn Kháng, ta thấy đời sống của những đứa trẻ được đưa vào cuộc sống trong gia đình Trong

truyện Côi cút giữa cảnh đời đó là bé Duy, Thảm được khắc họa rõ nét Sinh

ra một gia đình ấm êm, hạnh phúc nhưng bố của Duy bỏ nhà ra đi, sau đó mẹ của em cũng rời xa em Lúc này, bên cạnh em chỉ còn lại người bà giàu lòng yêu thương, nhân hậu nuôi dạy em trưởng thành Cuộc sống ấy không hề dễ dàng với một đứa nhỏ, từ bé đã phải mưu sinh Nhờ lòng kiên trì, sức mạnh của ý chí, nghị lực cùng sự yêu thương, quan tâm của người bà đã giúp Duy vượt qua được tất cả những gian khổ và cuối cùng hạnh phúc cũng được đến

bên em Tài năng của Ma Văn Kháng, ở việc đặt nhân vật vào hoàn cảnh éo

le, để rồi tự họ phải vươn mình, trải qua những trở ngại Tác phẩm như một lời cảnh tỉnh những bậc cha mẹ, cần quan tâm tới con cái Đừng để tuổi thơ của các em bị tổn thương, vẩn đục

Đến với Kính vạn hoa của nhà văn Nguyễn Nhật Ánh, thấy được tác

phẩm kể về tình bạn, việc học hành, những câu chuyện về cuộc sống, và những trò nghịch ngợm của ba đứa trẻ Qúy Ròm, Tiểu Long và Hạnh cận Tất

cả tạo nên một thế giới trẻ thơ phong phú, đầy màu sắc và gần gũi Bằng lối viết giản dị, tự nhiên, ngôn ngữ gần gũi dễ hiểu, hướng theo cách nhìn của trẻ

thơ, hồn nhiên, tinh nghịch Có thể coi Kính vạn hoa là tác phẩm thành công

nhất của Nguyễn Nhật Ánh, một bộ truyện gối đầu giường của các em học sinh lúc đó

Tác phẩm Thiên sứ của Phạm Thị Hoài, nhân vật bé Hon - một cô bé

đặc biệt mang trong mình chức trách là một thiên sứ đi xuống cõi trần gian

Cô luôn khao khát được yêu thương và luôn ban phát tình yêu Bé Hon, đi đâu gặp ai cũng nở nụ cười trẻ thơ và lời mời ngọt ngào “thơm nào” Đáng thương thay, thiên sứ lại bị từ chối ngay trong chính gia đình yêu thương của mình Lúc đầu họ còn phấn khởi, dần dần cảm thấy khó chịu, cau có, rồi không ai đón nhận nụ cười và đôi môi của bé nữa Cuối cùng bé Hon vĩnh viễn từ giã cuộc đời mình với đôi môi đỏ cháy Một nhân vật - bé Hon hoàn toàn khác lạ với các nhân vật trẻ em trong văn học truyền thống Đây cũng là một lời đánh thức con người khỏi sự vô cảm, thờ ơ với trẻ nhỏ

Nhân vật trẻ em còn được đề cập trong tiểu thuyết Tuổi thơ dữ dội của

Phùng Quán (Lượm, Tư dát, Quỳnh sơn ca) ở độ tuổi rất nhỏ Chỉ mười ba, mười bốn tuổi nhưng vẫn mang trong mình nhiệm vụ cao cả, nhiệt tình với cách mạng Không chỉ phải chiến đấu với giặc xâm lược mà các em còn phải vượt qua những trông gai, thử thách trong cuộc sống luôn bủa vây xung

quanh Đến với Tuổi thơ dữ dội của Phùng Quán độc giả như được hòa mình

vào chính nhân vật, thấu hiểu được cảm xúc của tác giả Người đọc gấp những trang sách lại vẫn thấy hiện hữu xung quanh mình những bóng hình trẻ thơ ấy

Kế thừa từ những người đi trước văn học sau năm 1975, thế giới nhân vật trẻ em được tiếp cận từ đề tài đến hiện thực đời sống cũng phong phú, đa dạng hơn giai đoạn trước, giúp cho người đọc hình dung về thế giới trẻ em với nhiều màu sắc, góc độ mới Tóm lại, trong dòng chảy văn học, thế giới nhân vật trẻ em góp phần quan trọng trong bức tranh toàn cảnh đó Trước năm

1975, nhân vật trẻ em chưa thực sự được nhiều nhà văn chú ý đến và chủ yếu

là những hình tượng nhỏ tuổi mà anh dũng, kiên cường với mục đích nêu gương cổ vũ công cuộc kháng chiến Sau 1975, khi đất nước hòa bình, nhân vật trẻ em được các nhà văn khai thác ở nhiều góc độ, khía cạnh, đóng vai trò

to lớn Nhân vật chính của tác phẩm, được nhà văn bộc lộ quan điểm nghệ thuật, mặt khác trẻ em còn được khám phá trong mối quan hệ đa chiều với gia đình, bạn bè, nhà trường, thầy cô, xã hội…Màu sắc những đứa trẻ ấy có sức

cho lối viết mới về trẻ em trong giai đoạn văn học hiện đại

1.2 Tác giả Nguyễn Ngọc Tƣ

1.2.1 Cuộc đời

Nguyễn Ngọc Tư sinh ngày 01/01/1976 tại xã Tân Duyệt, huyện Đầm

Dơi, tỉnh Cà Mau Sinh ra trong một gia đình lao động giàu truyền thống Cách mạng, cha của chị là một người hay làm thơ, viết báo Chính vì thế mà máu văn chương cùng với nghề báo chí thấm sâu trong máu thịt của chị từ

nhỏ Điều đó, có vai trò to lớn trong việc hình thành văn chương của chị

Thuở nhỏ, Nguyễn Ngọc Tư là một cô bé hiền hòa, chăm chỉ giúp bố mẹ

Vì hoàn cảnh gia đình không có điều kiện, chị chỉ học hết cấp 2, sau đó học

bổ túc, rồi tự chị học hỏi bên ngoài để tích lũy kinh nghiệm sống và khả năng viết văn của mình Ban đầu, chị thích viết và một phần muốn chia sẻ bớt gánh

nặng kinh tế gia đình Nhưng khi người cha nhìn thấy tài năng của con mình, ông không chỉ động viên: “Nghĩ gì, viết nấy, viết những gì con đã trải qua” Nguyễn Ngọc Tư bắt đầu viết và tìm được niềm vui trong đó Tác phầm đầu tay của chị được gửi đến tạp chí và được đăng trên Văn nghệ bán đảo Cà Mau Sau khi trở thành phóng viên Tạp chí Văn nghệ và tham gia công tác tại Hội văn học nghệ thuật Cà Mau đã giúp cho bản thân chị có điều kiện để phát triển tài năng, đam mê nghệ thuật Dường như các tác phẩm của chị được xuất phát từ chính những trải nghiệm từ cuộc đời của chị và những hiểu biết sâu sắc, đồng cảm với những con người nghèo khổ

Nguyễn Ngọc Tư là một nhà văn tài năng, ra mắt bạn đọc nhiều tác phẩm hay và thú vị Đọc những trang văn của chị, mọi thứ hiện lên thật sinh động, người đọc tưởng như mình đã bắt gặp nhân vật ở ngoài đời thực rồi Văn phong của Ngọc Tư lôi cuốn được bạn đọc với lối viết nồng hậu, nhẹ nhàng nhưng gây ấn tượng mạnh mẽ tới độc giả bởi cái vẻ nhẹ nhàng trong từng câu chữ Vậy nên, chị còn rất trẻ nhưng nhanh chóng gặt hái được nhiều giải thưởng cao quý trong văn học

1.2.2 Hành trình sáng tác

Nguyễn Ngọc Tư là một trong những gương mặt nữ nhà văn trẻ tiêu biểu của Nam Bộ đã mang đến dấu ấn đậm nét trên văn đàn Việt Nam đương thời Chị sáng tác rất nhiêu thể loại như: truyện ngắn, tạp văn, ký…và gặt hái được nhiều thành công

Nguyễn Ngọc Tư đến với truyện ngắn như một cái duyên, tình cờ Trong cuộc vận động sáng tác “Văn học tuổi 20” ( lần thứ 2) do Hội nhà văn thành phố Hồ Chí Minh (báo Tuổi trẻ tổ chức năm 2000), Nguyễn Ngọc Tư đạt giải

nhất với tập truyện Ngọn đèn không tắt Cùng với tập truyện này, chị đạt giải

thưởng văn học của Hội nhà văn Việt Nam vào năm 2001 Tác phẩm này đã được chọn in lại trong “Tủ sách vàng” của Nhà xuất bản Kim Đồng năm

2003 Sau đó, chị tiếp tục khẳng định tên tuổi của mình và được bình chọn là

một trong mười gương mặt tiêu biểu trong năm do Trung ương Đoàn trao tặng

và được kết nạp vào Hội nhà văn Việt Nam, trở thành hội viên trẻ tuổi nhất (năm 27 tuổi)…Nguyễn Ngọc Tư cũng có tên trong tuyển tập truyện ngắn Việt Nam được dịch, in ở Mĩ và được vinh dự chọn lên hình của chương trình

“Người đương thời” năm 2005 Năm 2008, chị được nhận giải thưởng văn học ASEAN

Sau thành công của tập truyện đầu tay Ngọn đèn không tắt năm 2000, Nguyễn Ngọc Tư tiếp tục ra mắt độc giả một loạt các truyện ngắn: Ông ngoại

(2001), Biển người mênh mông (2003), Nước chảy mây trôi (2004) Năm

2005, tập truyện Cánh đồng bất tận ra đời, đoạt giải thưởng của Hội nhà văn

Việt Nam Chị sáng tác không ngừng nghỉ và cho ra đời hàng loạt tác phẩm:

Gió lẻ và 9 câu chuyện khác (2008), Khói trời lộng lẫy (2010), Đảo (2014), Trầm tích (2014), gần đây nhất là tập truyện Không ai qua sông (2016) Từ

đó, chứng tỏ Nguyễn Ngọc Tư là cây bút tài năng, sức sáng tạo dồi dào, sáng tác không nghỉ Khi viết về truyện ngắn, Nguyễn Ngọc Tư thường đề cập đến hoàn cảnh của các gia đình nghèo, số phận buồn của những con người nhỏ bé, những người nông dân hiền lành, lương thiện, chân chất với những ước mơ bình dị đáng được cảm thông Những câu chuyện của chị thường đượm buồn,

vì với bản thân chị viết về những số phận con người cực khổ kia sẽ chạm đến trái tim bạn đọc

Không chỉ thành công ở thể loại truyện ngắn, Nguyễn Ngọc Tư còn xuất sắc với các thể loại khác: ký, tản văn và tạp bút Cuối năm 2005, Nhà xuất bản Trẻ phối hợp với Thời báo Kinh tế Sài Gòn đã ra mắt cuốn tạp văn đầu

tiên mang tên Tạp văn Nguyễn Ngọc Tư Đọc những trang viết này, ta thấy

được những bài viết luôn chất chứa những trăn trở, suy tư về cuộc đời, lẽ sống

mà không phải bất cứ một ai cũng có thể nắm bắt được Ngoài ra, ở thể loại

ký, tản văn, tạp bút, Nguyễn Ngọc Tư còn có những tác phẩm xuất sắc như:

Sống chậm thời @ (in chung với Lê Thiếu Nhơn năm 2005), Ngày mai của

những ngày mai (2007), Yêu người ngóng núi (2009), Gáy người thì lạnh

(2012), Đong tấm lòng (2015) Các sáng tác của chị luôn được độc giả đón

nhận và giới phê bình văn học đánh giá cao

Thành công liên tiếp mà chị đạt được cùng với số lượng cũng như chất lượng, qua các tác phẩm cho thấy Nguyễn Ngọc Tư là một nhà văn nghiêm túc, miệt mài lao động và tích lũy vốn sống để nuôi dưỡng cảm hứng và năng lực sáng tác Cho đến nay, qua chặng đường hơn mười năm cầm bút, thành công ở cả hai thể loại truyện ngắn và tạp văn, Nguyễn Ngọc Tư đã khẳng định được tên tuổi và vị trí của mình trong đội ngũ sáng tác trẻ đương đại

1.3 Vị trí của nhân vật trẻ em trong sáng tác của Nguyễn Ngọc Tƣ

Nguyễn Ngọc Tư sáng tác nhiều, nhưng có lẽ ám ảnh nhất trong nhiều tác phẩm của chị là số phận của những đứa trẻ nghèo, lam lũ, cô đơn Cũng bởi, chị đã từng trải qua hoàn cảnh mà phải kìm nén biết bao mơ ước tươi đẹp của tuổi thơ để mưu sinh Vậy nên, những sáng tác của chị, chủ yếu viết về những đứa trẻ có cuộc đời vất vả, bất hạnh, nhọc nhằn Đó là đứa bé nghèo đến nỗi thân thể gầy gò, khô quắt với mong ước kiếm được vài gói mì ăn liền

(Sầu trên đỉnh Puvan), chị em Nương và Điền sống trong bơ vơ, lạc lõng, luôn khao khát đón nhận tình yêu thương (Cánh đồng bất tận), những đứa trẻ sống không có tình thương, bị người lớn lợi dụng như thằng bé Sói (Ấu thơ

tươi đẹp) Đặc biệt là trong tập truyện ngắn Gió lẻ và 9 câu chuyện khác,

Nguyễn Ngọc Tư đã hiểu rõ và hóa thân vào từng hành động, cử chỉ nhân vật trong truyện để nói lên những tình cảm, suy nghĩ một cách chân thực và những số phận hẩm hiu, nghiệt ngã mà các em phải gánh chịu Chính nét hồn nhiên, trong sáng được biểu hiện qua từng câu chuyện khiến cho người đọc

phải ngậm ngùi xót xa và thương cảm Trong câu chuyện Vết chim trời là hai

anh em Vĩnh và “tôi”, hai đứa bé phải hứng chịu hậu quả tâm lí từ lỗi lầm của người lớn gây ra

Trong các câu chuyện của Nguyễn Ngọc Tư, chúng ta còn thấy xuất hiện những bóng dáng, mảnh đời những đứa trẻ nghèo, mồ côi bị cha mẹ bỏ rơi, bị dòng đời xô đẩy Đó là Phi phải tự thân lăn lộn kiếm sống, phải tự

thích nghi, học hỏi để tồn tại trong truyện Biển người mênh mông, Sói và Nhiên với tính cách dị biệt, cục cằn, thô lỗ trong truyện ngắn Ấu thơ tươi đẹp

Bên cạnh đề tài viết về phụ nữ, Nguyễn Ngọc Tư vừa mang đến một cách nhìn mới về thân phận trẻ em Đó là những đứa trẻ thiệt thòi, bất hạnh Chúng không được trưởng thành và lớn lên trong sự ấm êm của hạnh phúc, đón nhận tình yêu thương, sự quan tâm, chăm sóc của cha mẹ mà thay vào đó chúng phải gánh những nỗi đau, sự giằng xé, tổn thương từ mọi thứ xung quanh Bằng trái tim nhân hậu và tấm lòng chan chứa tình yêu thương, Nguyễn Ngọc Tư đã thể hiện sự đau xót cho những số phận không may mắn

ấy Qua đó, chị luôn dành tình cảm thiêng liêng, bày tỏ sự cảm thông đến với các em

Chương 2: CÁC KIỂU NHÂN VẬT TRẺ EM TRONG TRUYỆN

NGẮN CỦA NGUYỄN NGỌC TƯ 2.1 Nhân vật trẻ em – nạn nhân của những hoàn cảnh trớ trêu

2.1.1 Những đứa trẻ mồ côi chịu nhiều thiệt thòi, bất hạnh

Mỗi một đứa trẻ khi sinh ra đều có quyền được hưởng những niềm hạnh phúc và đón nhận tình yêu thương của cha mẹ Thế nhưng, không phải bất kì đứa trẻ nào, từ khi sinh ra cũng đón nhận được sự may mắn ấy Ngược lại, các

em gánh chịu nhiều thiệt thòi, mất mát lớn lao đó là thiếu đi tình cảm thân thương của cha mẹ

Trong truyện ngắn Nhớ sông, nhân vật Giang, Thủy để lại ấn tượng với

người đọc Năm 14 tuổi, hai em đã mồ côi mẹ, sống với người cha Hàng ngày, trôi dạt khắp nơi để kiếm sống Một đứa trẻ bình thường khi đến tuổi dậy thì cần có sự chia sẻ, chỉ bảo của người mẹ, thì Giang không có được may

mắn đó: “Giang nhớ cái ngày con Thủy có kỳ kinh nguyệt đầu tiên, nó lụi đầu

giấu vô mớ cốm gạo treo lủng lẳng, khóc mướt Giang bảo không sao đâu, không sao đâu, mà chực rơi nước mắt, Giang nghĩ phải chi còn má, Giang cũng khóc mà không thể hỏi ai” [15; 124] Giang cô đơn, lẻ loi khi phải rời xa

những chiếc ghe, dòng sông, con nước - nơi mà cả nhà cùng nhau sum họp, yêu thương Thương thay cho hai chị em không được cảm nhận tình cảm của một người mẹ Cùng cảnh ngộ, xót thương hơn khi Nương và Điền trong

truyện Cánh đồng bất tận, khao khát một gia đình, chúng thèm được đến

trường như bao bạn bè cùng trang lứa khác mà không được Cuộc sống của

hai chị em “Trượt dài vào nỗi thiếu thốn triền miên Mỗi lần rời khỏi một nơi

nào đó, thật khó để phân biệt chúng tôi bỏ đi hay chạy trốn Chúng tôi đánh mất cái quyền được đưa tiễn, được xao xuyến những cái vẫy tay, được nhận vài món quà quê như buồng chuối già hương hay bó rau ngót cắt trong vườn, cùng lời dặn dò quyến luyến, đi mạnh giỏi nghen…” [15; 197] Chúng là kiếp

người trên những cánh đồng hoang vắng Đứa trẻ sống giữa gia đình nhưng

chúng vẫn “không gia đình”, sống giữa quê hương vẫn thấy “thiếu một quê

hương” Nhiều lần Nương và Điền cố ra sức vẫy vùng nhưng càng lên tiếng

lại cảm thấy cô đơn, tuyệt vọng: “Có lần khi đi trên sông thằng Điền giả đò té

chìm nghỉm mất tăm, tôi giả đò kêu la chói lói, cha hơi giật mình hoảng hốt dợm lao xuống nước nhưng rồi cha lại điềm nhiên ngồi lại tiếp tực gọt đẽo, chắc là nhớ thằng điền đã lặn lội nước sông từ năm 4 tuổi, sức mấy mà chết trôi” [15; 183] Sự lạnh lùng, vô tâm của người cha khi chứng kiến việc đứa

con trai của mình ngã xuống ao, ông vẫn dửng dưng, vô cảm, tình cảm của cha con càng ngày càng xa cách Đau đớn hơn, khi các em đến tuổi mới lớn, không có mẹ ở bên cạnh để hướng dẫn, dạy bảo Kỳ kinh nguyệt đầu tiên,

Nương bàng hoàng tưởng mình mắc căn bệnh không thể cứu chữa: “Thằng

Điền bứt đọt chuối, tọng vào miệng nhai ngấu nghiến, điên dại để lấy bã rịt lại chỗ máu Thuốc gò nghe nói cầm máu tốt lắm cũng chẳng ăn thua Hai đứa nhìn nhau khóc, tôi đã nhìn thấy ngôi mộ của mình, như chiếc giường bốn bề đồng nước” [15; 205] Đọc đến đây chúng ta vừa thấy thương cho

những đứa trẻ, vừa thấy đau xót cho những thân phận thiếu đi sự quan tâm

của người cha mẹ Truyện ngắn Cánh đồng bất tận, không chỉ cho ta thấy

được những mảnh đời thiếu may mắn của mỗi nhân vật, mà còn thấy được niềm xót thương của tác giả với những đứa trẻ mồ côi, chịu nhiều thiệt thòi, bất hạnh như Nương và Điền Xây dựng kiểu nhân vật đứa trẻ mồ côi thiệt thòi mất mát, Nguyễn Ngọc Tư để lại cho người đọc thấy được nỗi buồn, niềm xót xa của một kiếp người

Nhân vật Phi trong truyện Biển người mênh mông cũng mồ côi là đứa

trẻ thiệt thòi Ngay từ khi chào đời, nó đã bơ vơ, lạc lõng “sinh ra đã không

có ba, Phi mới năm tuổi rưỡi thôi má đã bỏ anh ra đi” Phi đã thiếu vắng tình

cảm của cha mẹ Mỗi lần được gặp mẹ đều trong cảnh vội vàng, hấp tấp và

vẫn là những câu nói quen thuộc “có tiền xài không, lúc này học hành thế

nào,… Sao mà ốm nhom vậy? Rồi má cũng chỉ hỏi anh chuyện tiền xài thôi.”

[15; 107] Thật đau xót, cứ tưởng như được gặp mẹ là một niềm vui, hạnh phúc, tia hi vọng, nhưng với Phi lại là sự cô đơn, nỗi tuyệt vọng khi đó chỉ là

sự quan tâm thoáng qua của mẹ

Trong truyện Sầu trên đỉnh PuVan, nhân vật Vĩnh là cậu bé mồ côi Em

mất cả gia đình trong một trận bom Ám ảnh trong kí ức của Vĩnh chính là

“một thằng bé gào khóc ngơ ngác trước căn nhà sập bẹp, cháy rùng rùng sau

trận bom… Vĩnh không biết làm gì trước vụn thịt rơi vãi của những người thân mình trong một buổi bom đạn hôm xưa” [16; 56] Yêu Lam nhưng Vĩnh

đã để mất cô trong cơn xoáy nước lớn làm cô chết đuối Chứng kiến cái chết

của người yêu “Vĩnh gần như quỵ xuống khi những bông hoa bắt đầu tím

thẫm, như màu môi của Lam, mối tình đầu của anh khi người ta vớt xác cô ở ngã ba sông” [16; 56] Nỗi đau mất mát người thân, người yêu quá lớn đã in

hằn, khắc sâu trong lòng Vĩnh một vết thương khó lành Vĩnh ra đi, để tìm sự sống cho mình, tìm đến đỉnh Puvan như một niềm ao ước, khao khát, cháy bỏng mà anh muốn đến đặt chân đến Tưởng chừng khi tìm đến, chờ đợi những bông sầu nở, con người tìm được niềm vui trong cuộc sống Nhưng không, khi có những hạt mưa rơi xuống miền đất nghèo nàn này, Vĩnh không cảm thấy vui, hạnh phúc mà chỉ thấy nỗi cô đơn, bơ vơ Con người đắm mình trong những cơn mưa, những bông sầu từ từ chờ đợi hạt mưa mà bung tỏa, chứng kiến cảnh tượng ấy, Vĩnh không thấy sự sống, nguồn ánh sáng mà chỉ toàn là đau khổ, nhỏ bé, hiu hắt Qúa nhiều đau thương, mất mát đã đến với anh, một mình bơ vơ giữa mênh mông đất trời, tương lai mờ mịt, Vĩnh không biết đi đâu giữa biển người mênh mông này

Sự mất mát lớn nhất đối với tuổi thơ các em chính là nỗi cô đơn, không

có bạn bè Đó là nhân vật Vĩnh trong truyện Núi lở sinh sống trên núi cách xa

với dân cư, hằng ngày cậu chỉ gặp một số khách lạ hoặc bố mẹ, ông nội Sự

cô đơn bao trùm khắp cuộc sống của em Vĩnh cô độc trong cuộc sống của

chính mình: “Một con gà trống tuyệt vọng tìm mồi trên sân, mỏ dội vào đá,

nghe tê rần Con chó nằm gần đó, sủa những tiếng rời Thằng bé hơi ngẩn ra một chút, nó thông hiểu tiếng nói của loài vật – bạn bè nó, nên ngờ ngợ chuyện gì đó khủng khiếp lắm, con nhồng mới nhảy nhót hoang mang, dã dượt trong lồng” [16; 72] Trong con người Vĩnh luôn ấn chứa một nỗi buồn

qua đôi mắt Em không có người bạn nào cùng trang lứa cả, vì cậu sống tách biệt trên núi, người bạn duy nhất, chỗ dựa duy nhất của cậu bé là ông nội Vĩnh cô đơn thiếu đi tình cảm của những người bạn cùng trang lứa, cô độc ngay trong cuộc sống hiện tại

Đọc truyện ngắn Cải ơi!, bạn đọc không khỏi xót thương cho những đứa

trẻ mồ côi, bơ vơ, chịu nhiều thiệt thòi, mất mát Nhân vật Diễm Thương, mười tám năm trước bị bố mẹ bỏ rơi ở ngã ba Sương Nỗi đau quá lớn trở

thành một vết thương lớn, đề rồi cô trở nên thờ ơ, dưng dửng“bình thảnh lạnh

trơ, vui buồn không ra” Diễm Thương cố tỏ ra vô cảm, lạnh lùng thế nhưng

tất cả chỉ là chỗ dựa để cô vấu víu Có lẽ, chính sự tổn thương ấy là lí do mà

cô trở nên “lạnh trơ” đến thế Không chỉ dừng lại ở đó, Diễm Thương tỏ ra lạnh lùng, khi nhắc tới đứa con Cải ngày ngày ông Năm đi tìm, bị thất lạc vì mải chơi mà làm mất đôi trâu, sợ hãi đã ra đi mà không trở về Cô nói với

giọng đầy cay nghiệt: “Con Cải chết ngắc rồi Sao tui thù con nhỏ đó quá

trời, có nhà mà bỏ, có cha mẹ mà không thèm, cái thứ người đó cho nó chết bụi cũng đáng… Còn tui người ta đã quăng quật ở đây mười tám năm, mà không ai trở lại tìm, tui chờ hoài…” [15; 11] Cha mẹ đã bỏ rơi Diễm

Thương, vì thế cô luôn mong ước có được sự quan tâm, che chở của họ Vì vậy, cô càng trở nên căm tức những đứa trẻ không biết nâng niu, giữ gìn tình cảm gia đình, tình thương yêu của cha mẹ

Trẻ em đâu có lỗi lầm gì vậy mà tại sao các em luôn phải chịu những nỗi đau lớn lao trong cuộc đời này? Dường như, câu hỏi cất lên nhưng không có

ai trả lời Nguyên cớ nào mà lại như vậy, bởi cuộc đời này đâu phải của riêng

ta mà từng mơ ước, mà nó luôn trôi nổi, cuốn theo những số phận, mảnh đời

khác nhau Qua những số phận trẻ thơ mà Nguyễn Ngọc Tư diễn tả, bất cứ ai

đã đọc hay ngay cả khi gấp những trang văn đó lại đều thấy lòng mình day dứt, đầy cảm thương cho những số phận, cảnh đời trẻ thơ Đến với những truyện ngắn của chị, người đọc thấy được những mảnh đời côi cút, bất hạnh, làm lay động trái tim của độc giả

2.1.2 Những đứa trẻ với tuổi thơ nhọc nhằn, bươn chải kiếm sống

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “Trẻ em như búp trên cành – Biết ăn

ngủ, biết học hành là ngoan” Thế nhưng vì hoàn cảnh gia đình, những đứa

trẻ phải tự mình lao động cực nhọc, tự kiếm kế sinh nhai Hình ảnh thằng Củi

trong truyện Sầu trên đỉnh Puvan, những đứa trẻ trong truyện ngắn Thổ Sầu

Cuộc sống khiến các em phải lăn lộn giữa giông bão của cuộc đời để sinh tồn Những tâm hồn bé bỏng ấy già nua đi, không còn sự hồn nhiên, trong sáng như bạn bè cùng trang lứa

Truyện ngắn Sầu trên đỉnh Puvan hiện ra trước mắt người đọc hình

ảnh thằng Củi trong sự đói nghèo luôn bủa vây Củi mang hình hài nhỏ bé của

“một thằng người khô quắt, gầy nhom, lúc nào cũng lem luốc, môi nẻ bong chóc những cái vây nhỏ” [16; 46] Vì thiếu thốn, nghèo đói mà em không

được đi học như bạn bè cùng trang lứa Em phải ở nhà chăn nuôi, phụ giúp việc nhà Bi kịch của thằng Củi chính là sinh ra một vùng đất nghèo, thiên nhiên đầy khắc nghiệt Hạn hán diễn ra kéo dài, cả năm không có một hạt mưa, cỏ cây cũng cháy hết, đến con vật cũng không thể tồn tại được và con người cũng phải bỏ vào thành phố làm thuê, làm mướn Cái đói, cái nghèo luôn đeo bám, bất cứ lúc nào trong tâm trí em luôn canh cánh một nỗi lo đến

sự tồn tại của gia đình nó ngày mai sẽ ra sao? Củi tự mình bươn trải, kiếm kế sinh nhai bằng việc dẫn đường cho khách để nhận được tiền công ba chục

ngàn, số tiền đó với em thật quý giá “Ba chục ngàn thì mua được ba chục gói

mì tôm Những gói mì mới tinh từ tay ông Tàu chủ quán cứ lào xào trong tâm trí thằng bé khiến đôi mắt khô vàng sáng lên” [16; 47] Chỉ mấy đồng tiền ít

ỏi đó nhưng cũng làm cho em tìm thấy niềm vui, niềm hạnh phúc, hai mẹ con

sẽ có miếng ăn qua ngày Đã thế cuộc sống thiếu thốn, khó khăn ấy dạy thằng

bé cũng biết chắt chiu, nhặt từng những vỏ chai nhựa mọi người vứt đi, nó

hạt mưa nào Khi trời bắt đầu đổ mưa, Củi sung sướng đến rơn lên, nó mong một cơn mưa đến với nơi đây Vì có mưa, sẽ có cơm ăn mà mình không phải cực nhọc nữa, không phải lấy tiền từ những người xa lạ nữa Nguyễn Ngọc

Tư đã khắc họa được diễn biến tâm lý của nhân vật, chạm đến được trái tim của mỗi bạn đọc Chính trái tim nhân hậu, lòng yêu thương trẻ nhỏ, nhà văn mới thấu hiểu, đồng cảm và thấy được nỗi bi kịch của những tâm hồn bé nhỏ như vậy

Trong truyện Thổ Sầu người đọc thấy hiện lên là hình ảnh những đứa

trẻ cơ cực, thiếu thốn trong cái nghèo muôn kiếp Chúng có những ao ước hết sức bình dị, niềm khao khát cháy bỏng là được xem tivi Bọn trẻ háo hức xem cải lương, nhưng tiếc nuối khi chương trình chưa hết mà màn hình của chiếc

ti vi đen trắng cứ nhỏ xíu đi và tắt ngấm dần Vì cái nghèo, các em phải khai thác và tận dụng tối đa mọi thứ để có thể sinh tồn Trong mắt đám người thành thị đến du lịch, bọn trẻ như những sinh vật lạ, hay kẻ hoang dã, man rợ Cuộc sống thiếu thốn khiến chúng lam lũ kiếm sống, cùng phụ giúp cha mẹ,

sống nhờ vào tiền bán chuột đồng qua ngày, thậm chí có những lúc chỉ“ăn

cơm suông, nhưng hết cơm mới đụng đến mớ đồ ăn ít ỏi” Dẫu là những đứa

trẻ nhỏ tuổi nhưng chúng lại có suy nghĩ sâu xa: em nghĩ đến người cha của mình và nghĩ đến cả người mẹ, người ông đã khuất Mảnh đất Thổ Sầu nghèo

cỡ nào, thì đứa trẻ không muốn rời đi - nơi chất chứa, lưu giữ nhiều kỉ niệm, tình cảm yêu thương của gia đình và mọi người xung quanh

Thế giới nhân vật trẻ em trong sáng tác của Nguyễn Ngọc Tư, được miêu

tả với số phận khác nhau, khiến cho người đọc cảm nhận được lối viết của chị nhạy bén hơn Chị cho người đọc thấy được những góc khuất, những mảnh