Khảo sát cấu trúc và ý nghĩa một số típ truyện kể dân gian tày ở vùng đông bắc việt nam

3U tuang dong nhat dinb ve lj.eh su kinh te xa boi giua A... uu the cua phuoTDg pbàp nay là no dà obua dar.:- ca mot né thong cac' phuo-ng phap c^ the khi ai sau vào cac 'thao tac ihoa h

T T T T T T T T T T T T T T T T T T T T T T T T T T T T T T T T 7 T T T 7 T T T T T T T 7 7 T T

BO GlJlO JUG Vii t)AO TilO

URUUNG DAI HOC TOJIG HOP HXÌ'NCI

.".'I

V_ L4JL^:^^

VU AHH TUillI

KHiO SAT C2U TRUG VA Y NGHIi

MOT SO TIP TRUY^ KE DM GIAU

TÌ5Y Ò ' v k l G DÓÌIG B2G V I É T NAM

'Zhu.-jèa Digeah

Lia h i f u

Vào ti9C dan g i a n

50407

LuàD aa phó t i e a s i khoa h9C Qgu vàn

Co vaa khoa hoc

mxi^ì KÌTD^ÌI 'X:X ^ : DRONG

GONG J 5 N G LIGxi S^ - DIA L I iOiU VÙG

Nil^ìilG ÙAC - ùTÉii'LO Al XLX^

iSU VÙG TROilG :Ó'I? oC T I P 35

L i l h o m mau ké ve h i n h t u a n g n^guòl kbong l o ^ 35

I l ' i h ó m mau ke ve agurai t h a n ky d p i l o t 3o

I I I B o a nbom màu ke khac 77

l^Ijhóm màu ke ve ngu'ci t h a n ky s a n g t a o

n -uNG Pili:: GlijT DOG iJiìO

LO AL ilNIì rilC-.^ 0^ 50 'i^IP

-*nom mc^u x^ ve xxan ouan"; x'uz ^ u c n :

- L ^^ 1.J u n ; , J

-e - ; - ; u o n -: oc t ru'c x i G r:' : i n n t n r n b :i „ u

.:/-n

02 -^ t->

> ^ a a ^ n g -Dron;: mot n^ "onon''

I 'bom iSu ke v e b i n a t;.;ang n g u c l con r i

-1 -1 ^ u 'jnam a n ^ c tron.:: cxico 15o

1 - i l tiam -:-:ao n u c e n.^-'oa J.X -t

— L4 O k- - ~-~'Z X 7.X-, L ' ^ L J ' b — _ I J LJ ^ LJ ^ •« t J ^« wv Ci

r> • 1 '- T e r * - n o -^ o ; • -^ p ,- ; i r- ••'' ; - ti ^ • " "

2nA'J* uià ^^'d

• •

-, v c : ^ jjix d^j) ^i-,iH CAO xy.j\ -, ^.:ja^> jiì.; x c : 'Jx^X ,A -,

n g u c l Jay l à ipt t p c co ^o dan dung a v i t r i t b u b a i

cau n uo'i inb ( 7 i e t ) ' ^ i c b CCn l ^ ' ^ o , n"7ul.l Jav O".LC'C tbon::

ke gcm ::>01.òOii n g u a i , c u t r u t r e n 23 t m b t n a n b *.^at do

t a o t r u n g dong dao n h a t zu t r u a c den nay eoa n g u c l ^cy

van l a a vung JÒng ^ac t r s n cac t m b : - j a c ' l ' h a i , Ju^^en

^iiaxr.g,'Cj^ng San va c - e b i g t l a Gao '-lang.lig;;:cc dong l i c b

s u , t o t i ^ n n ^ u c l day l a cu dan han dj.a va _^iu v a i t r e

c/.u t b e t u n b i e u nxan nam nav a 7 i e t 3ac - r S n b m b

d i § n e b u n g , n e n van boa t r u y e n tbong Xay nam ti'ong t o n g

t b e Van bea xay-'l'bai c o -jong t b a i do eu.:g 1 a mot nen

v ;n boa (ia t i e p b i e n '^'x d e i e b i é u so sann l i c b su t o c n.^uol abu vxo,boan t o à n co t n e abang di-:n : - , g u c l xay

n:;':: l à y J b a i -/ci v o i cac t oc k n a c , d e l so " xay v^n co

n n i e u n e t xuang aong zxor.^ su aan xen c i ^ ' : cne "CV- n n i e n

.la ::pi xhy t i e n t r i e n aba cCx.aaa cunv su r a c o l nhp nuac

' > - ^ ' ^ • *» ' -f • ^ • " - l ' ^ • ' *

i , L L _ '" U V • • U 0 t- e -*• ^y — ••- -^ L» X «^ v-* w s-/ v^ Lj^j^ ^•' • i "^.J *- -J 5 V • - IJ _j *^ u _^ : »j •

.:.:i uO cuoe vi:^t - am o LL^ aou t n a i xu xay ay:ng n::a nuce

p n o n g ' k i e n x>gi Vi^t uou t n i e n xy t b u 11 s a u ao^:g n^uven

Do a 6 , n g n i e n cuu I m a su van bgc d ^ n - j i a n Y i g t ITam kbdn

zpob r e i van de n g b i e n cuu van bpc ddn g i a n xay ^ r u a c

d a y , ecng v i g e aey ùuang n b i e n g^p n b i e u kbo khan J r o n g kboang, oa t b a p ky q u a , cac n g b i e n c u u kboa noe I j e b

— 1 —

g i a n da co t h e ma r a dup'c nbung buang mei de t i e n s a u vao khu vuc mien i m i t r o n g do co t p c n g u b l T à y J ' b a i co-::g nban

r ang : i^r a i quà t r u a n g ky 1 ^ob s u , n g u c l Tay eung n bu e ^c

t o c i t ^ n g u a i kbec deu da co mot g'ia t à i van boa nghg t b u a t

quy g i à -/nung v i g e s u u t a p , n g h i e n c u u no bao g i à eung

l e kbong dan g i a n Co t a o g i à da t u n g don Jam lyi'c s u o t

mot c a i n g b i e n c u u mien ITui, nbung eung c h i dùng I j i a s\v eong bo t ù n g a h i a e j n h t r e n mpt v b i b a i bao ul^^/ an t u a n g iOt so t a o - l a khae t b à t su l a c a c nha suu t a o t r u d a n h ,

abuog k e t q u a ' k b a o s a t n b i e u nàm cua bp van ebua v u a t r a

k n o i phgm v i ' m o t ' c u o n ' s a c h g i a i t b i f u eong pbu cac t u l i g

d i e n ' d a Clgay don c a c ebuyén g i à dau n g a n b , nbung nguò'i da

tung de I g i nhung e o n g t r ì n h k h a i q u a t t ó n g t b e d i c h tbgjc

bo^ic" cac cbuyen de co g i à t r i mau muc ve 'pbua::g xbàp eung

t b a n g t h a n -neu l é n mpt bàn khoan k b i d i SÒU vao van de

n g b i e n cuu c a c l i n h vuc mien ITui Xxcg " Van cam t h a y ninh nbu co sy: oa't Iv-'c cua nxwag ly t h u y e t va kba nai:^g v^n

d^ing l y bbuyetjCam t h a y t r e n g i a i d a t n^ay co n b i e u c a i

Ovic t b u , i t c a i pbò b i e n G a i kbun^ canb l ^ c b su n b a t

d i n h , m a V.Lenin kbuyén k b i p::dn t i c h nipt van de 'xa b o i

a mot nuac cyi t b e nao do p b a i d ^ t V}ÌO ,obung h V i ^ t r.'am

sao no pbue t g p va khó nam b a t den nbu vay (Ilung quanb

van de ^^ng ij'gbiem V^n/i'^p c h i Dan t p c hoc l - l ì ; c 3 ,

t r a n g 1 7 ) GÓ d i e u c h i r i e n g y k i e n t r a n da l a mot o h a t

b i ^ n e b m h xac :Ro r a n g vi-^c d i vao t r u / b n tbong van boa mien : i u i a 7i^ t ^am enae cban co n b i e u c a i ba •/ , n j u n ^ dun;

t r u a c c a i bay d i c h t b v : c , t b u a n g l ; i kbó dua r a mpt nban

x e t quyez joan v^ t b o a dan ; C a i bay do duae t i c b t u t i o n g

sy: t i e p xuc g i u a n b i é u t r u n g - tam vun ainb va da t u n g t r a i

u

qua n b i e u b i e n co l ^ c b su - xa b o i phuc t c p a^c diem oCo

q u a t nay n o i agm OÌOL:._^ t r u e n t n o n g vun nca n^-;.of t n u g t

2ay chi l e no - so v c l t a t e a cac t p c k-bac t r o n g kbu

Vy.'c - da ^ug^c binn znr nb va pna t• t r i e n t r o n g n Cx::e g dòng

x o a y t r u n g ta^m cua ij.eb su d^n t p c - i n b pbue t f p kbong

t b u a n n b ^ t e oay da xam nbgp s a u s a c vao ;pi i:::r-:b t o , mpi c a p dp Lam t b e nao ,i.u l a n t i m r a dup'c n.ju*:;-, d ' u

,] 1 e u ban e xxz zxu 1 t^ , : e "i: G i L n c a i • 'J b b n t i n h 'zxx n b '

C3c t r i "ciuc n v u a i u 00 -.nun;-: c u i ; tieo on.:, bien

v.ay dpi n^u '^ay von con it oi, vr^ vi v; v io a u c e

i._;ubl l a n t b i n b u n g t b i e n a n b bung e a t u y e t v o i ve ncxuxcxy^

oblìo ::e ccx^t I f i l à niem k i e u b a n h c u a n g u b l x u I ^ a p e a

-do'jcòn cxung nguai S l a v a ^.àuo'ig - ^ c i i 'txx _ ; :

o

-hpc dan g i e n mien lTui,Vu ^nh Tuan,'D5:p e b i J a i bgc l l l O c S )

ò ^ e a c quoc g i à khac nbu ìJy, Trung Quoe,irngt Dan,?han Lan cac t h o n g t i n l i e n nganb c u i : cbo b i e t : du c a c nbà

n g b i e n c u u cua bp t b u p c n b i e u t r u a n g p h a i khac n h a u ,

nbung van de d o i c b i e u so sanh van hge dan g i a n -cac dan

t p c van l à moi quan tam cbung.Go nbung kba vuc , e a c n g b i e n

c u u cua ho kbong c h i dung I g i t r o n g kbuòn kbo nbung cuon saeb -*

1 - 1 - - • • " *

'Tren c a s a nhgn t b u e aup'c n.iung kbo khan va y n g h i a

e US vao d e , c h u n g t o i da co ke bogch t u n g nam kbao s a t

t r e n b ì n h d i ^ n r p n g a Tay 3ae ( 1 ^ 7 ^ - l i ^ 7 o ) va Dong 3 a c

( 1 ^ 7 9 - 1 5 3 9 ) Trong qua t r i n b d ó , c b u n g t o i eung t i e n bành

t b u n g b i e n cuu du't diem ve t r u y e n t b o n g van bea dan g i a n mpt so d i a bàn hgp va 'co t i n h c h a t d i e n b ì n h : I-Iuyen Dai

Tu (3ac T h a i ) , 2 ì u y e n Ivluang La (San La),' lìuy|ri Bach Tbong

(3ac Ggn c u ) ,r-Iuyen ila liang (Tuj'en '^uang) ,Iìuygn T r à n g

Dinb (Lang S a n ) , I i u y e n lioa An (Gao 3 a n g ) Ile t h u a cac

n g b i e n c u u co t r u a c va v^ìn dung cac t h à n h t u u l i e n n g à n b , nbung nam gan^day chung t o i da buac dau n g b i e n c u u su

dy.ng ngubn t à i l i g u da kha pbong phu va tuor^g d o i on

d i n b vao cac muc t i e u n._:bién cuu g i a n g dgy c ^ t b e a

•truanj Dgi bgc s u pbam Vi^^t 3 à c 'Gbung t o i cbo r a n g :

l i e i t i e p eong t r i n h ngbien c u u bg t b o n g " v^n bgc pbo

d i e n tam t m b " t r o n g d o i song don g i a n Tay cua t a o g i à

V i ' I-lbng (1S7S ) , sy? bo en t b i ^ n eong t r inh ngnie n e u u hg

tboDg "van bpc dan g i a n ke ebuygn d a i *' cua n g u c l Tay

c h a c cban se co y n._;b i a bo sung r a t quan f r g n g Tu nam

ISaOjChung t ò i dj.nh h u a n g ' v à o c a c t b e d o g i ebuygn ke

dan g i a n Tay Do dg.c t r u n g c u a d o i t.up'ng da cbon ly:a,

ehùng t o i quan nigm : De kham'pha c a i bay c a i Q.§p cua

n o , p h a i b i t dàu t u nburig t h a o t a o khoa hgc dan g i a n :

3uB ngay c a c mSu ke da dup'c t a i t a o t h a n h van b a n ' t r a

I g i dò'i s6ng,xem x é t no t r o n g eae moi ouan bg eU t h e

s i a h dpng g i u a cpng dong muong ban P b a i g h i c h é p I f i

nbung cem nh^n try.'c quan ve tingi "cam ngbf nban, ve t b a i

dp' t i e p nhgn e uè n g u a i t r o n g c u p e , ve nbxung cach ke m a i ,

tu' do '1 bac c à u " ve cham n g ò i " de co thém nbung mau ke

Khi de co mpt so lu'p'ng mau ke tuotìg d o i pbong phu, de kham

phé c a i dg-c t h u t h i phap t r o n g t i e n t r i n h p h a t t r i e n cua

no da dup'c hign ra_ qua cac l a p l^-ch s u , c a c tìjng vàn boa

nbu t h e n a o , k h i do mól d i vào khau c a ban : d;it no t r o n g

moi quan bg v o i c a c dgng t h a l s i n h hogt van boa t i n h t h a n

mot t o c ngub'i t r o n g l j c h s u , t i e n l e n t ì m h i e u c h a t t i e p

x u c , c h a t b p i t u t j o t h à n h nhu'ng d^c diem l o a i b i n h g i u a

mpt nhóm d o i ba t p c n g u a i a mpt vung n h a t d i n b X u s t p h a t

% ^^ 0 0 % 0

t u nbung l y do e b m h t r j va hpc thug.t t r e n day , k e t hp-p

v a i yeu c à u chuyen mion va n g b i g p vu c u t b e ,ìO' trubì'ng Dgl

hpc su pbgm V i g t 3 a e , e h ù n g t e i ly:a ebpn de t a i " Kbao s a t

c a u t r u e va ,y_Jlgbie_ocaa^^^^ dan

^gian Tày t h e o c a c moiquan hg l o g i h i n h van apa t o c ngjjiM''

Ga s a pbu'ang phap l u g n ebung n h a t do:pe d a t r a t r o n g k b i

g i a i ' q u y e t c a c van de cu t b e cua l u g n an l à :'D];:a t r e n

c a c nguyén l y nhgn thu!c l u a n duy v é t Ij-ch su ve moi quan

bg l ^ c h su dan t p c va lj.eh su n.hg t b u g t don g i a n Dinb

buang eàn p h a i kbang dj.nh rxjogi bbnb bpc x-'boneca-lo knong

t a c i r b ' i l o § i b i n h bgc l j e b s u van boa t o c n g u b l

l_.TrtOi.*a xiX^i^^ 'i^^^ -;u"-—i-iji« 0uiJ '^Aj.4 x.i^G ùA*» XXA** «IiiLI IIUI

a V i ^ t x-am,dàgr l a mpt de t a i ebuyén bfp mpt t o c n g u a i ebua

du'p'c n g b i e n cuu c u t h e va "olxog mpt obuang phap con mai

me Leu nnung co g.ang'cua ehùng t o i dug*c xac n b ^ n , t b ì

t u l u g n an nay da ma r a dup^c mpt t r o n g c a c con dirang

r i e ng hoàn t o à n phu bp'p v o i d o i t u a n g n g b i e n cuu , de

t i e p t u e nbgp s a u vào cac van de b i a n , p b ù e t f p va day

t b a mpng ma ebua t u n g dup'c khem pha t u t r o n g tam t b ù c

P h o n - c a - l o Tay, de c u o i eung co t h e lam san.- t o c a i d i e u

ma e h ù n g t o i g p i ' l à " co mpt tam hon T à y " ilan n u a , d o

3U tuang dong nhat dinb ve lj.eh su kinh te xa boi giua

A

t p c n g u a i Tay v o i c a c t p c l a n g g i e n g , n e u g i a i q u y e t dung d-n cac van de dup'c d^t r a , l u g n an con co t h e góp phan làm

s a n g t o mpt so djic diem c a ban va n o i b^^t cua t r u ^ è n t h o n g van boa ngbg thu&t dan g i a n cpng dong kbu v u c Vi du : t i n h

t i e p x ù c j t i n h b o i t u , t i n h ' g i a i t h e , t i n b boa nl;ap

t r o n ^ qua t r i i h n g b i e n c u u t u n g pban, t u nam 13o0 òen n a y , ehùng t o i da eong bo S b a i n g b i e n cuu co d i n b buang t a p

trun^^ g i a i q u y e t cac van de cu t h e co l i e ' n quan din l u ^ n

an Oao ket qua n.^bien cuu do l à c e s a e b i n h de boan t b i g n

de t a i Tuy n b i e n , t r o n g kbuon kbo mot l u g n an pho t i e n s i

kboa hge,dup'c sg: góp^y n b i e u m^t cua b o i dong bao ve de

t a i c h u n i : t o i t u han ebe e ò i tuonp-•ni:bié n cuu t r o n

, f

cnam

v i mpt so t i p dup^c e o i l a da co d i e u k i e n kbao c u u t u a n g

d o i s a u sac Ve mot c a c a xac dinb tòn.-r so cac t i o va so'

bp pb£n t i e h mau so ebung cua no , ehùng t o i da co d i o t r ì n h

bàv t r o n g mot b à i bao ^ Ve mot so b i e u t u a n g t r o n g t r u y f n

ke dan g i a n mien ^iùi'' ( Tgp e i i Van boa dan g i a n , 2 l:;'o4)

t u t r a n g 63 den t r a n g 6ò ) Ve v i § c xac d i i b cac dorj v i

t b e l o g i t r o n g n g b i e n c u u , ehùng t ò i h e t suo ebù t r o n g den

c a c moi l i e n hg ke t h u a g i a i doan , n g b i a l a kbao s a t be

t b o n g cac mau ke t h e o qua t r i n h cbuyen boa t b e l o g i nbu

no da d i e n r a ' t r o n g tby:e t e Ilbung y e à t o co t i n h l o j i

h i n h ' I j - c b su van boa t p c n g u b l se l à c a so' kboa bpc g i a i

l y ' c a c qua t r ì n h h ì n b t h à n h mc:U ké va t§ó ebu de , xay

dy:ng c a u t r ù c , g p l ma y n,^bia n b i é u l a p t r o i g b-j t b o n g mot

b i n h t u a n 1 xac d^-nb Tu do , l u g n an se làm sang t o nbung

van de co t i n h quy lu^^t s a u day :

l S u pb^i t b u p c vao d a i ' s o n g va nbung moi l i e n hg d e l song Quvc b i e u h i | n d^-c b i e t v^a dpe dao t r o n g e s c moi

quan ig va pn^ t b u p c l j e b su vun boa t p c ngu'bl c u a vàn

hge dan g i a n l a mpt quan bg co t i n h quy l u g t D i e u do kéo

t h e o mot buang n g b i e n c ù u co t m h nguyeri t a c : Vige n g b i e n

nguai.£)ó l à d i e u q u y e t d i n b

i i j g u ò l Tày, t o c c h u t h e a Dong ^olo,o6 d i a bàn c u t r ù ^

r p n g va dan xen phiic t g p Van bgc dan g i a n Tay da b i t i n h

xa b ò i - l i c b SU' kbu vuc c b i p h o i r a t manh T i n b I c a i

h i n h k i u vye l à mot dì^c diem pbo q u a t t r o n g cac t i p

t b u a n g gi^p 6' ebuygn ke dan g i a n Tày moi t b e d o g i T r o n g

>r ,

d o , m o i quan "hg Tay Vi-jt co y n :bia d i e u boa I c n

0 ^ ^ * 0 ' ^

3 Tuy v a y , c h u c nang t p c nguca cua van boa van tryjc

t i e p va ben b i t a c dpng vào d a i s o n g van boa mpt cpng

dong t o c nguoa.Phuo'ng huó'ng kbao s a t cu t b e vgn bgc dC^n

g i a n xmpt t p c n g u b l x e t o e n c u i g van p b a i l à n i i n d i f n

cbo dup'c cac dau h i g u c a u t r ù e va y n._jbia thim m.i dac

t h u D i e u nay c h i eo t b e dug'c seng to neu n g b i e n cuu no

a nbung dgng dan s a n h a t cua cac t i p , b o ^ c so sanh n b i e u

o b i t i l t a c a p do s a u t r o n g cac mau ke àay du

4*Tren c a s a nbung dong gap co t i n h l y l u g n n o i t r e n ,

l u g n an s e t g o età mpt so kba nàng g i a i t b i c b mai me va

t b o a dang n i u n g d i e u co ve b i a n , b u y e n b i va t b a mpng

t r o n g bang l o g t mau ke o^ mien n ù i T u cjc,lucn an neu l e n mpt so van de t i e p ty^c n g b i e n cuu t r e n b i n b dign r p n g

t h e o c a c dinb buang c u t b e d o i v a i l o g i b ì n h t u sy: d£n

.-ian knu vuc

^ JF t

].' \'^ r\ 0^

i l L^ w cj:

U.Doig gop trg:c t i e p cua l u g n an l a no se duae dua

vao e a e g i a o t r i n h cbuyen de g i a n g day cbo s i n h v i e n

Ngù' vàn^ a Dgi bgc su pbgm V i | t 3 a c , v à l à mot t à i l i g u

tham kbao cho s i n h v i e n cbuyen ngànb n j u van n o i ebung

va c a c can bp n g h i é n cu?u co quan tam d i n Van bgc dan

g i a n mien NÙi •

I I I ^ L U M M DÌ'TKE^I.OHlib J T -tà::d :.- iD.7 QuiJS dìx,

nhu'ng c a s a l y l u ^ n va thy?c t i e n a o i v o i qua t i ì n h ebuan

0

b i luS-h a n , e h ù n g t o i du*a t r e n c a c t b à n h t u u e b u n g D u c i

t b a i pbong k i e n van de d s t nizac V i g t ilam oua eae d a i da

aup'c c a c i p c g i à suu tg.p b i e n chep knao cuu eong pnu ,

t r o i g do r a i r a c t h a y co n b i e u c h i t i l t co l i e n quan tryjc

t i e p dea d a i song k i n h t e - x à b o i c a c t p c mien CCai i l g o à i

r a , ehùng t a van con mpt so g h i c b é p e h u n g n h a t ve tìrng d i a

pba:aig do eae quan 1 g i n g u a i llinh ( V i ^ t ) bo^c t u a n g t r u y e n

l a cua cac t r i t b ù c n g u b l t b i ' ^ u so ds I g i D u c i t b b l Tbap

t b u g c , c a e noe g i à Phap da t u n g buang su enù y cua bp vào

v i l e n g b i e n cuu d a n ' t o c bgc mien i ì u i , t r o n g ^6 co i<xn bgc

dan g i a n a h u n g k i t qua nay da oup'c g i a o su To ^uang e,ban

danh g i à t r o n g c a c b à i n g b i e n c ù u eong bo t u 1974 d i n

1 9 o 3 3en cgnh nbung t b à n h ty.'U kboa bgc d i c h thgi'c do ,

n g u b l Phap con de' I g i nbung cuon s a e b day mong khac nhau

co t i n h c h a t b ù t k y ^ t j p v a n , n b a n dam ilo l à cac v i e n quan

I f i thw:c dan dà t u n g eong can a cac vung r u n g n ù i Go t h e

lupm I j ì t t u do cac k i e n t h ù c cam nbgn trg:e quan nbung bc

l e h va l y t h ù T r o n g so n a y , c o ' t b e neu l e n mpt v à i t u l i g u

nbu : dian c h i ve dao ouan b i n h t n ù h a i va vun^ Gao 3j.n.T

( L e b l o n d v i e t xong ngày 1 3 1 1 - l S G d ; , t à i iiC^a danh may

l u u ' t r ù ^ 33CLS Drng t i n b G^o 3 a n g ) T i e u c h i t m h T b a i

Kguyen (^.3cbina3fd v i e t xong n:gay 4 ^ 1 9 3 3 , t à i l i e u lu:u

U-L.Lt _ J - j ' ^ - i J i J U'.:.Vi,<^ \j^-A^x —> vj-.C -i wJ e - L ^ • • « - ' ^ - ' o •^—'^•*jj w i - o J - \,j ,A e J ^

c a c bgc g i a ' n ^ u b l V i ^ t nbu c a c ong jigu.ven Doni; Ghi va

• i > ^ U ^ C .n a uy e n a a e o n n un g n:'ihie n cuu ^^ '^•'"• :c' duang -:eu

nbu Dguyen sjong Ghi e b ù y n h i e u ban den t r u y e n t b o n g vUn

boa mien D u i ' p h i a ilami t h i aguyen Vàn Duyen l è i co eong

khami pba t u a n g t^^ a mie n ]ùi p h i a 3 a e D^ic b i g t , v c.n bgc

dan g i a n Tày da dup'c ong tìm- b i e u s a u l i n b vuc t h e ca

n g b i l e ( ong v i e t bang t i e n g P h a p ) T u s a u cach mjnr^

tbang T a m v i ^ c n ^ h i e n cùu vàn bpc don g i a n mien i l ù i

t u n g buac da dup'c ebù y t r e n ba huó'ng t i e p can :

b G s c dan v i n g b i e n cùu t u dj-a pbucTig Ccn t i u n g uang:

ì p i van ngbg dan g i a n V i | t iTam, Trung tam r)gbi5n cuu van

bgc dan g i a n dan t p c tru'brjg Dgi hgc s u pbfm V i ^ t 3Ùc và

e s c Sa van boa V i g t Dao, Tày 3 à c , L ^ n g 3an,.x'oa ^ìnb ,Tbanb

Hoa da t o e i ù e c a c cuoe b e i t b n o kboa b o c l l i n l a c t

eong 10 r p n ^ ^ ' r a i ncung eong t m b t^:p t b s ve van bgc d::!

g i a n mien i l ù i '

c.CÙng t r o n g l i n h vv:e nay, cac nbà ngbien cùu t i e n pbcn

dà de n b i e u tam ly:c và t r i tug vào v i g e kham pbà t r e n quy

mo t d n g tbe Tinh bao q u é t t o à n dign cua bp g i a c t r ì n h

" Vdn bgc dan g i a n cac dan t p c i t n g u a i h V i f t -"ni '* ciug'c

xày dg:ng t r o n g n b i e u nàm n g b i e n cùu cua g i a o su v"o •^:yuang

uban cùng nhu tinh s a u s a c d i c b tbv:c cua cbuyen de "-iuyen

?

tnogi ve ngubn goe toc ngubl" dup'C suu tao và kbao sat

trong knoang bai cb^ic nam cua giao su C}xc)- -.gcxe-2 \'pn

oa tngt sy' tfo nén nnung ept moc xac dinb tren zung

cb,^n,-duan.s n.^bien cùu

%

V

irnin ebung t r i n g may ebiic nan qua, ebuyén n':^anb vun noe

d^n gian ¥ i | t -I^n; ds vu'ft qua j i r i do.^n c h i ù enii hucr.g

CSC p:;uc'rj.;r phap n^hiiìn cuu van hoc XX^ÙÙ van.Cun,^' ti.-jc'n,;;j

t u no da vuo't cua ^ i a i dojn n^hàen c u u l ^ c h s u v^n h j c

dao g i a n V i § t liea c h i - d u a t r e n ir.^'t n^ucn t u li^-u n j -ò'i

-iinh ( 7 i 2 t ) , G e t u n - cuó'c kban^- d i n h d i g n aifova c h i è u s a u

cua lupt nsn Yln hgc d i n ;visn n h i e u t h a n h ohlin dòn t o c

Va nfci: v^i t u n g buó'c,chun^ t a da t i e p csn và ho a nh.^p

vao q u } dfo n - h i e n cuu van hpc don ^ian quoc t e i^iic b i r ^ t ,

n.^'a^ nsy ì i " i -i3 cac tru^^en t h o n - van hóa Ù^Ù^ t h u ^ t c a c

t p c i t _ n g u o l o" V i f t iTam dang l à d o i tuo-ng r a t quan tam

cua n h i e u nhà n g h i e n cuu o' nuó'c n g o à i , t h i van de c à n g

d o i b o i e c a c nbà n g b i e n cuu t r o n g nuó'c nbun^- céu t r a

l a

-l a i khong don g i a n T i e p t u e e a e t h à n h t u u d i t r u a c , -l u ^ n

rn cua ebùng t ò i l à mot eong t r ì n h n g i i é n cùu ebuyén

b i g t ve mot so i i p ebuygn ké dan g i a n Tay T i n b c a p t b i e t

va "bo i c h cua de t à i nbu da " t r i n h bay a t r e n : Tpc ngu'ol Tày l à cu don ban d i a và ebu t h e a Dong 3ac ( V i g t 3 a c )

don c h i s a u ngojbl Ivinh, nbung cbo den nay rxai c b i

IV,TrcCi-d ^^iJA xxixx'^ G3u^D ' 1 I j O Ax A±^, GnUl u x\jI D Ì G

mot so l u a n g van ban d ' n i ' t i n c g y d u a c suu t a o t r o n g

n b i e u nam và t u ha ngubn k h a i t h a e :Dgubn t à i l i g u t r u y g n

ké dan g i a n T à y - d o i tupiig ngbien cuu t r u n g tam - Ve c^an ban 1 a 1_^3_,„bac]_ke do ebùng t e i da t i e n bànb kbao s a t

d i e n da t u 13òi den nay d u 6 l s u huó'ng, d^n cua nbà n g b i e n

cù'u n g u b l Tày Vi Hong Tat ca cac ben ke deu dup'c xù "

l y Van ban t h e o t i e u ebuàn kr:oa bgc va da t a p b a i t r o n g cuòn "Truygn eo T a y - s u u t a p va kbao cuu " cua Vi Hong

và Vu ^nb Tuan (ban danh may 257 t r a n g ) i r o n g l u g n an,

t un a Vàn ben oup'c ' s u dung deu co l y l i c b ciz tbe mot

so mau ke ahac cua cac t o c t r o n g knu vuc c u i g du^p"c suu

t g p t r o n g cac cbuyen o i n o i t r e n , d e bo sung vro ngubn

t b u h a i l l g u b n t a i li^j^u t h ù b a i dup'c suu t o p t a i cbo can

cu vao 2u t a o ebuygn ke don g i a n e r e tbà-nh oban don t o c

V i g t xlam va 3p suu t a p , kbao cuu " Ibo t a n g t r u y g n co

t i e b '/if^t Dam ^* ^cm 5 t^^-p'eua g i a o s u ;uysn Jocg G h i Ghinb c a c t g p t r e n cùng da dup^e ebpn l u a t u 42 t a o pbam

suu t g p eung l o g i dà dug'c e o n g bo t ù l S 5 5 (nam-ra o b i

cuon Luac kbao ve t h a n t b o g i V i ^ t Dam cua Dan Vàn Su

D^a x u a t b a n j den nay Gaeh dpe va suu t a p l ^ i " Kbo

t à n g t r u y e n c o t i c h V i g t Dam "(Sdd^' , n b u s a u l à mot mau:

l'^p X - In lan thu tu co sua e bua bo sung,Ii.-Lai ,1972

So luan^, cot cbuyen : 35

So lupMg di ban cua eae toc it nguai a pbia Dac :11 l.Dj ban DÙng ' (so ' 5-trang 93 )

2.Di ban muang(só 7-trang 10ó)

3.Di ban Tày (so o-trang 111) '

4.Di ban Tay (so 11-trang 126)

5.D2 ban Tày (so 12 trang 134 )

I i>i oÉn xnax

Gong :Di ban Tày 5 (cac t r u y g n c o S , l l , 1 2 , 1 2 b , 2 7 )

Doi v ó i cac t à i l i ^ u suu t g p t b e o k i u vuc nbu Truy§n

co V i § t Dac (Doàng <S^uyet,-.xb V i g t i l e gomx 3 t a p eong bó tb'eo t b u t u nam 1 9 o 3 , 1 9 7 4 , l i ' 7 S ) v a i t o n g so 243 ao'n v i

c ó t ' t r u y g n , ebùng t ò i bgt/jOig I g i t b e o ' d a n v i t o c n g u b l

Vi du : x'r uy g n l e n g u b l x}:y co o 2 / 2 4 d , Tr uy p n ke ngu'bl

J u n g X9/^4o ,Truygn ae li*m6ng (lieo) co 4 1 / 2 4 o ' , Truyfn

ké n g u c l Dao co 5 3 / 2 4 3 , Truygn ke cac t p c khac : 7 3 / 2 4 3 Sau do, t i e p t^ic l £ p danh muc r i é n g va tom t à t dup'c do

c ó t t r u y g n ung v a i t u n g t ^ p , r à t t i g n s u dung d o i c b i l u •

và t r a cùu I j i Vi d^ : Truyen Tày du'p'c 'danh so t r o n g ban tóm t a t lu'p'c dò t u TI (11) den T62 ( 1 1 6 , 1 1 1 ) duc'c ky

- 14

pbam Vi du Truygn co Lieo (Ha Hong) cua Le ^ ^ - ,

Van b o a , H 1 9 7 5 gom 48 dan vj c ó t t r u y g n Truygn co Dao

cua Doan Thanh va Le Trung "^/u,Hxb Van bòa don t p c H.1':;J78

4 gom oa dan vj ^cót t r u y g n , Truygn co don t p c T h à i cua Lo

Van S i , Dinh z'anh^y^ong i n , T y TTVH San La 5.1975 goni 23

dan v j c o t t r u y g n , Truygn dan g i a n T b a i cua Gam Gub'ng,Gàm

Hy,Hà Thi Thifc,lTxb KCIXCL va lìliTyjrCl' x u a t ban , H 1 9 6 7 gom

qUyen I t ^ p I I và^quyén I I t a p I I I gom 3 7 ' d a n vj c o t

t r u y e n , Truygn co Gao Lan cua Lam Quy va Phuor.g 3 à n g , - x b

Van hóa 4 1 9 3 3 gom 23 dan v i c o t t r u y g n , Truyfn eo Pu

Peo cua Le Trung ^/u,i:xb Van boa don t p e , H l i a 7 gom 25

c ó t t r u y e n , Truygn ed Ha l i b i cua Vu Do Ha va Pigm ^uang

Trung,-Ixb Vón bòa Ii.'1931 gom ^5 c o t t r u y e n

ìlgubn t à i l_igu t h ù ba gom t a t e a nbung c ó t t r u y g n duae

g b i I g i a n g o a i h a i nguon itieu a t r e h T r o i g co,mot so da

eó 0'^ c a c ' t à i l i f u l i é n nganb,mpt so khac duye luom l ^ t

va n h a cbuyen d i c h t u nom Tay,nòm Dao do c a c ong 3e' S i

u6ng,_^ong V i e t T o a i , 3 a n Tien Tan g i u p eung c a p Ilgabn

n'py ebu yeu c h i l à eàn cu tham kbao HbicU c o t t r u y - | n

t r e i g so nay t b i e n ve b i e u b i § n moi quan ig xay- Hinh

(Vi-^t) bc^c Tày-Han qua xlinb ban l à v ó i cac t p c khac

t r o n g kbu vy:c ( V i d^^ e r e t a i l i e u mon xay : Luu Tro:ang, Han Truang,Huan L a n , L y lianyliixx Que,Dinb ^^uanjTrpng T r u o n g ,

0 % 0 ^ \

Obin Sao,Ham Hirx Tbj Dan,Luang Quan 3 i o c La,Quang Tan

^j'gpc :^uang,'Sa.n Chu Quyen Vuo'ng,TÓng Tran GÙc -:oa ,Ph^m

T a i ì.gpc H o a , T r f n g 3a kén vp' d a dup'c ngbg nban 3e

S i Uòng eung c a p ) H b i co s u dung", ehùng t o i oeu e b ù

g i a i can t h g n G u ó i e u n g , t r o n ' g i b u c g ban ke song t r u n g

t o à n p h a n , v i g e x a c d j n b ngubn góc eó t b e can cu vào zCn

r i é n g , d j - e danh và phàn vàn van t r c i g ban Cy neu c o (Vi

du a mau ke Ugual l a y v a T i é n , V u a eci,-:"gucl boa bo,He

X-r u s ) T f o n g t o n g ae c o t t r u y g n t u ba n^uòn t r e n

day co t ó l hàng rigen dan v^.Qua t r i n h ebuon b^ b i i b t

cac l u g n diem t b e o de t a i , e bung t o i c.:i su Cx^-yg 5 54 e

iru-/gn t r o i ' ó ebuyén kè Tày l à l o 5 Can v i ,

ban ke nén cen muc nao l a vua du t b ì '^xn de r

' kbang" dinb : Gac k i e u dgn;: mau ke t b i l a i kbò::;: o i a i l à

v ò ' b f n J Ó l à nnung b ì n h t b ù c c l u ' t r ù c mang t i n b n o i dung;

dung l i é n t i e p dup'c eung co- va dup'c n i e n r a t r o n g nbung

k e t hp\* t h è tucn.;-, u n g , b a o gom c a c t b à n h t ó duco sap nbpp

t b e o nnung 'nguyé i t a c xac d^nh t r o i ^ tung T .:-n uani:

p n a t t r i e n cyi tne don cu vao nnun,^ oae oieii

cnpn l y : r * c b ù i g t d i t i e n banb cxxn l o ; i ebùng t b e o ocn v i Tfp {TlA^/\Of\]A:() T r o n g dan v i d u ó l T i p , ebùng t o i xac oinn cac /OTI? edu l o i Za i b i e n kbòn.i o b a i bao Rxa

L Ì O T U eung nam t r o n : : TIP b o i v i ,

1 bun._, -t-ieu e n 1 enung a n i xac a i n n

ng co

Trén t h e g i ó ' i , da co nbung eong t r ì i b n o i t i c n g n g b i e n

cùu t r u y g n ké don g i a n mpt quoc g i à t h e o dan v i T I P , e ó

t r u a n g hp'p con r o n g ban n b i e u ^^ V i g t Ham,giua cac nbà

n g h i é n c ù u s u dy.ng k b a i nigm nay vàn d o i k b i kbong aòng

n h a t T r é n tny'c t e , e h u n ^ t o i quan nifm T i P eo n g h i a l a

k h i n b i n r a g i u a mpt t^ìp hp'p mau ke co nbung diém n e i

b ^ t g i o n g nhau t h i dem x e p ebung vao mot l o r i S'-u dò

v i bang epcb t è p bap t o à n bp nnung dj ban co tnC gpp I g i

dup'C.và s a u eung t a eó tbé t r ì n h bay mpt cach day du

n p i dung cua t r u y g n d u a c n g h i é n cùu gan l i e n vó'i qua

t r m h d y ; n g ' l g i b ì n h t h ù c l y t h u y l t t u do t o t ca c a c

c a c h ke da b a t ngubn Và nbu v a y , n g h i é n cùu t b e o dan

VJ TlP'duo'ng n b i é n aà b a t dàu bang su pban l o f i mot

c a c h ban e b a t Theo d i n h buo'ng cua ehùng t o i , eàn cu

c a c d^c diam ebung ve pbam c h a t va cbùc nàng nban v à t

c h i n h t r o n ^ moi quan iag v o i cac dgng t b a i s i n h h o g t van hóa t p c n g u b ' i , t o n g t h e cac c ó t t r u y g n dup'c pban l o g i

t h à n h cac nhóm mau k é ' c ó t m h dpe l § p t u a n g d o i s a u

day :HÌnb tup^ng nguba t h u b n g lucng,*ngub'i eó k i c h thuó'C

va sue m§:nh v g t c h a t khong l o , n g u o l s i é u pbam d p i l o t

a u XI (bo^e d^p d e ) , ngub'i con r i é n g b i bành h g , n g u a i Lio e ò i g^p may, ngub'i sm b i e n l à n b , n g u b l hóa t h a n vao

e a y co t u n n i é n , n g u a i ngbf s i t h a n k y , n g u b l dan bà

t b o n g ' m i n h - , ngub'i nho s i b ì n h dan t b a i e^n d j i , \ Sau

do l à cac nhóm miàu ke ve dpng v^t boang d a , ve nbung

con v g t nho be co n g b i a dan duang va cù'u mang,ve góc

t i e b eay eó ky I g , ve nguon goe t p c n g u b l , ve ngubn góc

t p c d a n b j d i a danh gan l i e n vo'i nbung anb bung co eong

v ó i nuó'CjVa ca nhóm m.àu ke ve eoe t i n h l i n h mia q u à i

.-èu quan ni-im t o n g t b e t r u y g n ké dan g i a n kbu vuc

l a mpt bg t b o n g t b i Tmoi nhom mau ké eung l o a i t r é n day, ebùng t ò i da g p i l à mpt TI^U H:J THU^ÌG. (Tro ng phàn ló'n

c a c b à i bao và tham l u é n khoa bgc t u 1950 den 19'.^! cua Vu"'^nh Tuan) S a u n à y , ebùng t ò i dup'c b i e t qua b à i ^'7ài

n e t ve vàn boa Tày^^cua Gam Trgng (Tuyen ty.p lup.n vàn

x ù Lang,Sa VHTT L ^ n g ' S c n x u a t b a n , 1 9 8 8 , t r a n g , 1 9 3 ) và

qua t e e phàm "Dan s a c dan t p c cua vàn b ó a ^ c u a e s c t a c

g i à Do Huy-Tru'ai::g Luu (Vifn V à n ' h ó a x u a t b a r i , I i i 9 9 0 ,

g i | o SU' Vo Quang ihc'n va g i a o su D^n

T l i l i Ha TnijDd cùng eó n g h i a l a -i^ xSxjxCx I.i.j^i-a và nbu vay

van duve e o i l à t uan g a uan g v a i TI P G b ung 11 i t i e p n b a n

y k i e n t r é n b a n g c a c h t r ì n h ^Qay I g i c a c b t b ù c obon l o g i

t r o n g tby.'C t e c u a mình v a dem c a c h g p i ^TIDU HD THO-JG d è i

r a c a c h g p i T I P ; v à t u do bo s u n g tbem mot t i é u c b i p i o n

l o g i nbu s a u : T r o n g t o n g s o t b à i h pban dà cbon l o ^ i ma

e h ù n g t ò i g p i l à e a e TIP pno b i e n dup'c g i o ì tii^^^u t r é ^ i ,

n g o à i v i g e l a y pbam c h a t va c n ù c n a n g nbon vt^.t e b i n b làm d^e diem de t g p bp'p m^ou ké e u n g k i e u ' d a n g , ebùng t ò i con

l u u y den d.^e diem c a u t r ù e cua t u n g mau ke T r o n g tbi^rc

t e , eó nbung mxau'ke ma ve phaul c h a t va c b ù c nang nbon v a t

e b i n h vua l a t h i n à y , vua l à t h e k i a H h i dò eòe d a u b i g u

c a u t r u e s e cbo c a u t r a l e i c b ^ t e b e , boge co t b e e b a p

n b g n dup'c '

0 N V.THSi'^ ziAyi LA Go So LY L'CìACl lA THuG XZA G.iO xOi' ZAQ^

cbon l o a i So l u a n g c a c T I P duae k b a e s a t t r o i i ' l u o n an ,

c a ù n g t ò i da g i o ì ngn I g i t b e o kbuòn kbo cua l u g n an ban

l a 31^' q u i d^nh c u a de t à i Do d ó , c ò t b e b ì n b dung k e t c a u

1 ugn an nay l a m^pt b^- t b o n g 1 a Van_de ' c u o i c u i g co 111 b

dan l u g n , e h ù n g t o i t r ì n b h}>y ve p b u c i - obap i , o i i n c ù u

•'u thi^'c t i e n ; Vàn bgc d i n ^ i a n t o n t g i nnu òt b i i b t b a i

y t b u e d^e b i é t cua n i o n dc'n tron,o s i n b bo;-t v a n 10 a n:

0 L

7

non So s a n h v ; i van i g c t b a n b ^ v o n , n o co ban e b a t xr

an e b a t l j e h so: va oan c h a t tnom mi r i l n g , b v t b o n g t b i phap r i é n :.Do iO, pbuo'ig p h a p n g b i e n c ù u so ( - L J k j _L- ^ Vrf WJ » 0 L.^

lofi hinh uoc d' 9'c su d^L^g oe jiai qu^'et cac v'n de lutn

an dàt ra eung tbeo mpt eacb tbùc riéng : ^jOfi bìnb tbeo eae moi quan ng tàng bgc co bat nbén trén ca bai bìnb

dign thbl gian và abòc,_: gian licb su' vàn bòa tpc ngùax

uu the cua phuoTDg pbàp nay là no dà obua dar.:- ca mot né thong cac' phuo-ng phap c^ the khi ai sau vào cac 'thao tac ihoa hpc nham d^ng Ipi hinb thuc ly thuyet, tu do cac c:au

tbì^vc t e , ban e n à t tham mi cua t a c pbam Vàn bgc don g i a n

e u n g c h i dup'c t b à n h t g o t i c b t u t r o n g c a c m*ci a/xan bg

l i n b b\n c u a c a c n o i dung dang van d p n g G a s a t b à n h t j o

c a c o i s i pbàp t ò i i;:u này I g i e b i n h l a s u anb b u a n g t r u e

t i e p c u a mpt t r u a n g l i é n t u a n g t b a m my t r d i g d e l s o n g

tbg:e V Ì v g y , p b u a i g phap n g b i e n c u u t b i obap l i c b su

^ ' -.T \ * »

s e uug'c c n u i g t o i vgn aying t r i ^ t ae t r o i g eong v i j e a a a o

s a t c"^ t b é mot mau kè n o i b^jt b o à c g i a u mau s^o d^e t h ù

3a s a c u ò i cang de g p i m.pt mau kè nao ao l à n o i b g t , l a

t r u n g tam nbun ngay t r o n g c a c k e t qua px^yn t i c b De k b à n g

oj-n b kba n ang r p n g ma do sy: ke t b a p e a e p i u a n g pb a p t r é n

n goà i k i n b n ^ i f mi k i n b e ù u e uà ban t b o n n gè u n b i é n g a p

,^b' mpt pbuc^ng p b à p a u a c g i o ì t b i g u t u nuó'c n g o à i , c b ù i g

t ò i dà tbam kbao s à u s a c c a c cdr^g t r m h n g b i e n cùu- g i o ì

t b i f u ve l y t h u y l t d i e n xuovjg cua PTS :^]^ng Vàn D u n g ,

ve l o g i b ì n h bpc c u a PTS Le C h i Q u e , v e T h i p b à p bgc

c u a PTS Hguyén Xuàn Hinh v a ve Vàn ban bgc cua PTS T r a n

.due i ' i g o n ( G à c t à i l i § u da g i ó ' i t h i f u ' t r o n g danh m^iic tham

k b a o a phàn phyi l-^c c u o i ' l u g n an n à y )

GXUOyG 1

I Ì L O I X Ì Ì J ^i-ili i;J5*i a l i l i , x i ] 1 x ^ t O ' a u- OOx- u

DuDa DIJ!1 IJY• • ^ • - ÌHCGH SD TOG xiOduI

u jjwi.a o/jiG V^ TiìT XiAO ( v i a a x.A )

j ' n / - x ^ * 7 ^ x

_— - - - ' ^ 7- y - y y -^ _

I ,xvxil xjd.,.i ::^j G u j X.xxl^Li^ -i-^j D/;-.j UJ-J5*, l.fj!^,-"-_u-j- LD van de p b a i dup^c d g t t r o t:g e o i g dòng dj.a 1 y - l i c b so: va

k i n h t l - x a b ò i kbu vy:e l l ó i mpt c ^ e b b ì i b anb, nguai rj_,ii^

c u u p n a i t u t r o n ^ sy: beo dung c a c xang mau cua i p t ou'c

t r a n h m a ^ l à n t i m r a dojp'C nbung d u a n g n e t l i é n quan tuor.g

k i n h t e xa ' b ò i kbu vuc De d i s a t vao muc t i e u i g b i é n

e ù u 10 ;: i b ì n b t b e o c a c m.oi quàn b§ v an bò a t p c n go:bl,

I I Do JJÌG^^.o^-fl ::^v£_a^t *a - - ^ 4 - - — - - ^ T Grì.^-r GÙ -."D SAL

t b à n h t u a , c a c nhà van bòa bgc V i e t Ham da k b a n v d i n b :

.^b 1 ban le n n y un x a a c a i e m c u a van n o a vi x t ^ am, o i a i t im

c p i ngubn c u a nò t u t b a i ' D a m a i , t b a i d g i p h a t s i n b nong

n g b i f p và c p n g dong lan^^ b a n , p b a i e b ù y den nbung d i e u

k i g n nen t a n ^ dj.a l y v a mòi t r u a n g t b i é n n b i i n da san

s i n h r a - n b u n g diie diem ay t r u a c k b i x e t den nbung d i e u

k i g n ' l i - c b s u c u a dan " t o c ^Cni d i s o u n g b i e n cu'u -i^ruyfn

- a a

-ke don g i a n Tày, e b ù n g t o i muón nb^n mgnh tbem : ou c p i g cu

ben v ù n ^ t r o n g xnpt t h e t i n h t b o n Tày t b ó n j /nót b i e u bi'fn s;j bea d i ^ u ve t u t u a n g , 1:iib c a c b và tòm l y ^ i u a nbun^ ce

n g u b l v à s'^v boa d i g u g i u a con ngub'i v o i moi t r u a i g s i n b

t b a i ty: n b i é n Ve can b a n , s u noa ^i^'U t i i v nnc:t o i ^ n r a

mupn ben và eó mot nguyxn ca tu y muon l o n d g t divp'c s^v

b ì n h t b a n g dg.t ngbxènj^ e b e e b v e p b i a Tay Day lan l à song oibngjday nbó l à n i ù n g day n ù i kha e a e quan t u a c^io obia

Dong t b u p c Gao o ; à n g T i o n g t r u y g n k e , n b u n g d r y n u i t r ^ p

t r u n g mien Lue kbu (Gao 3an,^-) dà i n b o i g vao vò s o n j u n g sv: t i c b t r o i g do c o c a h à n g l o g t mou ke t b i o k i e u ^* nhà

vua ebpn d a t d o i g Co '^.Ggnb p b i a b a c eó nbung k b i i n ù i

da e ao t u saz b i é n g i c i - r un g Quoc e n'^-y ::uohg vung b q

Thae 3 à , t b c a i t a o a i uon li;:prj ve mien d o t co Pbong Gbòu

Go p b a i o^ó l à c o n ' d u a n g xua n g u a i T h e i da m i c u t ? t r o n g

ibo:ng 'buò'c d u a n g e b i n b e b i e n c u a t o t i e n P b i a t r é n cua

c^nb n à y , t o c ngu'bl Tay s o n g t b u a va o'^n xen v o i c a c t p c

i n a i , H ' m ò n _;, Dao ^Ibung ^boi n u i c a c oy se^ dem I g i bóng

da ex ky v i t r o n o b i i b t u a n ;•; n y u c l kbong l o a t r uv} n T b a i

ban l a t r u y g n xay G j i b p b i a dong I g i gom t o a n nnunj^ vung

dai tbap va vò so nbung t i u i g l u n g t r u mot (.-.oa An,'Zao

-I,pc j L c e Ì ' I I L : , Tbót Hbé , - i n b J i a , Pbu D m b ) Do l a n o i

t u l o u n g u b l xay dà quon c u dong dao.Ho l a u d t t r o i g c a c

c p n g dong s a i g t f o r a nén va"n hoa bay mot mò t b ù c vàn bòa

ma c a c nbà k.^ao ed V i g t ^.am g p i l a " Van bea t b u n g l ù n g ^ ' ( VilLlDY"Ea^ ^ à c diem e b ù ^yeu c u a mò t b ù c này l à

sv' t o n t g i l o u o.ai t r o n g b'f s i n h t b a i ' t b u n g l ù n g n ù i

T r o n g do c o n n g u b l 'dà t g o r a duvc mot nen k i n h t e nong

n g b i l p pbùc h p ' p a h i e u y e u t o c u a nò con i n obxng t i c h

t r o n g c a c l e t b ù c n ò n g n g b i f p 'CÌay ^Ln e i a t v ó i vò so e ' e

b i e u t u p ' i ^ và b ì n b t b ù c d i é n I f i ebuy^::: ke d_n ^^i.'-^n I.'lu

n n i n t o r n c P x i i>oig ^ a c c o t i e n i g n r a mpt oac ai'j:.i c c

b i § t e 1 ui,_; 1 b a t : o/o l à n b ù i ^ d o i ^ n u i a i e e r o , n b a i g v u i g

c o i r p i g n ó i l é n g i u a e b g p t r u n ^ ' r u n g i i i ' ^ t l ó l rgm r a p

b o a n g da m^ c a c d m b b a u nbu b i mpt l u c i d.^o c u a òi:^ kbon

l o l à o '^.0 e à t p b à n g déu.Hbo:ng d o i g n u i oy I g i t u r nbu mpt

C u i e e q u g t ria k.:ong l o x b e c a e i a n q u g t t i e o baór.,^ -^ii.,I, - a

c b g y s u o t c a c vung Tay r p n g ló'n l a u eo mot s^: :ce p d à t p b i

tbuc^n^" '""ry nay,dung t r é n c a u Lang -^iang ( t b i zza Geo ^ a n g bey t r a c l é n Hou 3 a n , d h ó p e b b i , PI: a i Vf ( t i : i xa Lang' Zan),

p h ì n h Icrj l u p e , t o c x o a n t i t va n^i anb em nba Hong Lanb

Clz: p i a i c h i e n dou v c l e b ù n g i b u t b e nao Tu !:_ u n ^ u o l xay

da c o ' n ^ p s o n g q u e n t b u p c : -Ibi ngbe da c o l u ò n v g i o I g n b

na vao t h e o kbe e a e nan q u f t de t i uan l e n n'yxu: y^ can xx6 m

he d a n g r u t a i v o i v a , i o I g i kbuon tbem c u i e b o t aoy t r é n

c a c kbo e b u a va nbòi tbéx b o i g vao zung e b i é e e b à n t b o

cam - é q u a - c u a " sg' ::ep d a t p b i tbuang'^ t r e n da gCy xé

s u a d i l a p b a i mua n o i * l e u ben 1^ s a oberi b i e t bdn mua

a dong b a n g Hua a i i g a i e b a i b n ù t ne beo u i i e u t i ì mua

>-/ — c o

"Sa I g i u t r e n l y i t u i g bay n i ì G u Jo kiieu o u a a

d e i can nuó'c den muc n a o , t a moi b i e u c e e i g u y é i ec' ::ua

b i ^ n 11 un,^ anb b u n g t r o i ^ ebuyf n a j co k.:e n j.i _ d a t n ù i

v o l y tao*i,_; eb;^n I g i n u a e n l u i , _ con s o i g 1 a i , v^ ^ i ù a me

mocg r u i , o e i i an zxx^z i i n s u t i c i ao le? l e ( t i u - ' ^ n Dao ) , b d b a be ( Tr u^' q n xay- xb e i ) v e e a e o u e b uy f n vup't

bé l y ky g i u a "bu và t b w c Go b i e u cCxing zbac mua mua bg

d p t n g p t dong l ù n b u do i.:ó'c t r o l r o i I g i d o t n g p t t h a o

d i nbu " xxa a n " , m ó l b i é u c a i -kba n à n ^ " g i a i t h e k y ' l f

t u CO' t h e m u y e u t i n h jjf D i u k h c - g l o V n g ^ p ca t h u n g

l u n g - : h i e u t h e h^ n j ^ l i'ay da aay c c n g ::5y d-ng cÉc

e o n g t r i : h viuo'cg p h a i JÓ c h i : : a l a h i n h ach n - u ; ' s n so'

an^j»x^: nu^cn ^ e u<,.; -:-•^- e.iO L^.^^U^X -Lc-y ^±-^a i.iu^-i

nono n 1 e n 11 a 11 un x x v n x -• m r i-, e ue mÒ t v u.j g G ó t t r u y f \

Tbgch Sanb co n b i é n l à mpt lou ke co c o u t r u e ve y n g b i a

bo c u e t t ! W ^^ k J o " t ^ ^ L - o Ole :^^c:U m i e i , i g u o a ^ay van e o i

o la cua r i é i ; v i o ve b:^t '^•^-.u t u i o a i i r i e : - l o n nuo^c

Gao ~^xnx^ v o i t r o n Gao x.xn

.10 a ^ n 1 om n a y a a e o v o s o

nbùn^- dóu tieb dup'c coi là

n ùun da sdi^ q-^, noi Tbgeh Seib da ebiet

» 7 s , \ \

t u o ' n g tup'ng c u a con n g u o l ve g i n g i ù no l o u ben t r o n g

nbun,^ sỵ^ t i c b ' o b y b i e n eọ: d.c l a x u s a cua ^CCp con nang

Hó',*' xig ;^ai mang l ó t sdU róm*' va c u e c a niun^; c i e n g t r e i

i^hòng p b a i c b i co t r u t m h l u San L a ' n e l co nbivng v u n g

n g u ' b l T h à i c u t r ù dong dao n h a t , l é n Difn 3 i é n , c b ù i 2 t a

c u a c p n g dong n g u b l T b a i ^rbung icu: s a i g u o l T b a i (Tay ^Dac

i - h o n g

da dùn,r t r é n nbun.: d m b cao và dee eó t b e n b ì n sang mot

d a i d a t l à o - q u é boeong cua n b ù i g l u o n g g i ò lyie d i a nong

b o n g , t r à n qua mien Tay Dac t g c s u a n g muoi du d p i T r o n g

sa-ang mù d a i ngay^Tèy 3 a e buyen eo v c l c e i I g i b kboẹ^' de

c h i ù ( e e * n am t uy e t r o l pbu t r a n g :.: p t v un g i b u b oa ban

na t r a i m u a ) , ngay xu-ia Ai Lae Gac da x u o n g Huố:g xbanb

d u n g l e u , m a c a n h dong áiii PÙ b a u Gbi l à " nam x ò i do

i l d u n g ném t r o u an mg " , i a y con v e t t i e b a ' x à oam i l ù n

HÙi PÙ Than l à n o i J^i oenb v a i t o e i , r j e y con v e t t i e b c'

x a Huang P b a i g ^i de c o i g i e ggo a d.bi Pun l ó t T r é n dubi:

d i &i Tay T r e i g s - ^ i g ' L e o , ngay g i u e bb U Ve ebn d i t i e b

e d u e b u y g n nbung kbom ''i^beu Gut^' vuan d e i s p ' i đy n o i t r e

v ó i o ' t G i o i g n b e u ve kbec m a u giiva t r u y g n xay và t r u y (

T b a i co t b é ib;;n r e qua zun ^ e ^ p d ò i mau ke SG:.g t r u n g

D o i g Van bòa Tày nay n a t r é n c a n h ^Òxg iba i l n , T b a t xHié

n o i e ó " bay con s u o i tbam t b ì " (LÌO l à n i u n g dj.a

d i e m gan l i e n v o i t r u y g n Pu Huòn^ Sao G a i ) D o n g van hóa

T h à i này nò' t r é n nbung m i e n e ó *' e h i n ngcn nuó'c t r a n g xó;

' r r u y g n ké dan g i a n T à y - T h à i e ó n b u n g kbao b i g t r a t d e e

dao Oang t r é n b ì n h d i g n d}.a l y - l j - c b s u , s e l à k b o n g day

dù n e u k h ò n g t h a y dap'c s^' t u a n g dong và e b u y é n t i e p g i u a

."A

V

m.lèn D u i 3 a e V i g t Ham va v u n g Hoa Ham-Lucrjg <^ueng Trung

Q u o c ( X i n tbam kbao thém : D o t n u a c V i g t "am que c e e d e l , Dào Duy J^nb,Hxb Hnoa bpc , H l ^ o 4 , T r a n g 1 3 ) D o kbuòn kbo

l u g n àn,obdng t ò i c h i x i n n é u quan diem r i e n g : Heu xem

x e t t r u y g n ke dan g i a n Tay a l à t c a t duang dgo t b ì s'g:

t i c h t r u y | n ke dan g i a n Tay t h e o mpt hg t b o n g quan nigm

và nhgn t h ù c ve Ij-ch s u t o c n g u a i Tay t r é n nbung cbg.ng

d u a n g khàm p h s s a u : Ham* l i ? 6 4 , bgc g i e Dao Duy Anb da uao

doan " n g u c l Tày a V i g t Dac nuó'c t e ngày nay cùng cùng

mpt t o t i é n v a i n g u a i Choanig Hhu vgy t b ì n g u b i a à y c b i n

l à hgU dug c u a n g u b l Tày i u (Tay ìiea - V.j^.T) ZDSZP c ù n g

n h u ngub'i V i g t Ham ng'ay nay b a e gom e a n ^ u b l luang l à

b g u due c u a n g u o l Lao V i f t ( S D D - t r a n g 2 2 ) G a n cu* e i i n b

c u a ong l à dv:a v a o , mot t r u y e n t b u y e t obi ^ t b a vb ngubn

j o c e a e bp I g e r a y Gac '* '_) i é n ' nay k e t bo'o v ó i s u obdn

t i e n «tnon.v tu-j c u a ong oua n n i e u t e e p i a ; j -^ O '"1 ' ^ 1 "

quen e uà p b u a n g Toy v a -jién Ho •Oòng t r i j b nay de

mipt pbac t h a o : To t i é n ngivcl T e y - T h à i l à mpt t r ò i g c a c

t p e t b u p e t n à n h ph^an HÒng-gÒ-1 d - i t Phuorjg Ham dà bxnb

t b à n h v à s i n h t j i a m i e n ^:'am T r u n g Quoc và Dac Dong d u a n g xlhùng d i n t p c này da g o p phon t g o l é n mpt nbn van bòa eó

n b i e u n e t ade s a c tbuoe^g dup'c g g i l à van noa cbuang Ham

-::e a p i d i e u l e t o t i e n ngud'i e i o ' cùn;; i i ^ c c^tn v an

hóa cua n b u n g n g u o l d u o^c e d d;-l a p b i e - a - y , 3 i i b a o i g

a mien i r u i g % va cy:e Tay TrUng Quoc, ma d g i b i e u l e i t o

t i é n n g u b l Tgng Si: oen xen c e e nhóm n:gu b^ Vi^^t-Hub'r

va n ^ ù hg xay-2bax a e t u - ^ u i é n r e i.i^nb ee t u n b ù i g tbl^^^

ky CUOI eung t r u a c cozg i^^aym i.^uyc i co' l e t u t i r : i ay

t b ù I I I t r u a c eong nguyCn don d a i Tc-n -lei vb oeu oà

d i é n r e ifib :e iL.ue_^ cupe t b i é n d i r p n ; ; l o n c u e t o tieir

c e e don t o c d i e n , Di , 3 e c b (me su xxun ' '^uoc g o i l à ^H]uai,:

yCnung) va tò t i é n ngo:bl Han xjiong mien jam và aoy I.'em

Tr un g Quo e b e / c e: i i i d ^ u e g uo n c e e co n s e i g 1 ó'n e i e y và e Don g Duang He t q uà l a c a c t o c ban e i e vue - e, e • b i b i e n

ò-"òig -pbei t b i é n d i x u o n g p b i a Ham bo^c d g t veo c e e mien

r u n g n u i S u non i b c O i i c n c i u n e v r vd.n l^oe l e i a ò t ] b n

n-ua d i é n r a mgnh me làm t b e y a d i cyie di-^n c u e i : ; u b l y^py xbax co ^ o i e b i e U v t i u y e n t b u y e t Lrjc vi ^ t , ddy c ù i g l à

t o o l ky t i é n ;ien d o t e o a b o i g Gbou d i e n r e que t r i n h

h i n h th'^anb no:ac Von Len,_: -.ei c a p e T b i é i d i l a n t b e o bo:ó':

2èy barn va i.am veo nx:a c u o i t b i é n ky I tro:ó'c e oeg i g u v ò e

va dou t b i é n ky I I s e u cdi,g nguyén de t b ù c doy k b o i l à y xnax c o t a c i le.o l e i veo xncang n.xunx t i e xy zxuao s e u

o ò n g ngUjXn Len dbu e o n g n g u y é n , s u pien bÓ n_,rnb b y

-m a i p i l a a o i _; ve c a oan a e on aj.nn Die-m; cv:c ne-m cua

r a n b g i o ì i i u vy:c n ^ à i b nay d b i e b l à lie'n n ù i r u n g Long -jac ( / l e t u^ac) n:^ay nay xxxax oiem ney co t i - zuanx ux^g

v ó i t b b l ^ian da d i é n r e n b u n ^ si^ k i $ n con de I j i b ò n g

con b e i t r u n g tam k h a c xLay n g o g i v i Tay 3 a e hao gom

Lg:n\a L o , L a o G a i T à y n g o g i v i Dong 3 a e nàm t r é n dj.a bàn

- e

Gao 3 a n g , a j p n g S a n , T b é i -^-guyén.Het que l à n.;^e:bl Xay t r a

nén d o n g dao n h a t l a v u n g Gao Hong ngày ley.-diei,^- p b e i

n g o u n h i é n ' t r o n g qua t r ì n h d i e n da,onung t o i nb^n r e

mipt h i g n t u p ' n g : Lòn-^j^ hoa chùa cua" n g u c i day o^on a t r é n

v a c h da ho 3a 3 e , c a y den t i c h ky d i g u co b a u dan l à "VÙ

t r i n h _nù " nguyén l à con g a i t h ù 7 c u a Pu't Luòng ( v i thbr:

t o i c a o cua Tày) e u n g a t r o n g t a y ong tp.én e o i n ù i P Ì a

3 o ó c ( n u i ' b o a ) a v u n g ho 3 a ^ e Gùng a Cixy va c a c v u n g

3 a e b Tbong, Gba Don, t r o n g l e b o i " 'àng H a i " dou t b é n g '

g i é n g am l j c b b a n g nam, ngay ney van con ,^iu dup'c mot b à i

ìihan ke I g i cbo c o n e b a u n b u n g dj.a danh t o t i é n nyuai Te

o/on cua ong Hoeng 7ao La-LxL'ò^ 'Ji%t

Tuy n h i é n , t r o n g khoang\ b a i miiol n

Gung co n a i n g u b l xay goi nguai eung t o c e:ì::b ó' Geo xò^xyn';z

l a n g u b l Van m i n b S o i g c u n ^ co t m b l ì i h can b^ang : Gay

da t h a n t nof i t r e i g S I i -L.UCT: e b i l a m p t , n g u o l 3 a c Ggn

n ó i mpc a Gao ^éx^g , ngu'bl Geo Hang I g i b é t r i n g t u no

3af b é , c à n h da vuan t ó l " T b e c b iidm, Gao 3bn.\- " i.-òt hòn-^y,

boa e b ù e , n g u c l Gao 3 a n g n ó i a La 3 e , n g u b l 3a 3e n ó i ó*

Tuyén Quang ( c ^ ' t h e ^ l à Ha 'àang) 'Si^n n e y , n g u a i 'Say t a p

t r u n g d ò n g dao n h a t o' Gao 3 à n g ( b a n g k b o a n g 1 / 4 so dan CI)

Gpn-Tuyé n Queno"Ti t:^ -''' •" "" g n 1 ;^ n 11;: p'i g v _ n L: g e a ^ n ,_,; i ;

t r é n c o t b é r a d e l m up n b on, b o ae du g'c b i e n d o i t b e o t un :

d i a p b u a n g ' d e k b a n j diedi mpt c p n g a o i g day e ó si,v t h o n g

n b a t e b g t e b e DO l à nguyén nb._n xe b ò i beo levu b^Cn

vun;-nbung pbomi c b ó t dàc t b u t r e i g t r u y e n t b o i g n yxQ tbu,' ~ ^ u

L'ey, tro 1-2 dò • eó ebuyén ke din ^ian L ' ngànb Te y-db ai

- r

p h i a i>di^ con co ipt von de con ndm b a t ky l u a n g ban

Do l a su t i e p xuc ve bea i b ^ p t r o i g _:iro l u u Hinb-a-ày boen t o à n t u n g u i ^ n ve dupe a i é n r e tu: r a t seri Geo c o i :

t r i n b n g h i é n c u u don t p c bgc de lam sang t o n b i é u k b i a

c e n h den mùc co t b e b ì n b d u i g I g i ou'p'c bue t r e n d s i n b

l o f t song d p n g , r p n r e n g cue c p i g d d i g V i ^ t co ( b e o gcm

T à y , T h a i v à V i ^ t - H u a n g ) t r é n g i e i d a t rpt-:g l a n t u m i e n

Luang Quang ( T r u n g Quoc n^,ay n a y ) oen vz.nb Ha Hci. jòng

live t b u e 'day tr-g-c b —e p 1 c^-' ' - * 1 • - ^ ^ '^

01* n 1V n V e i g e y e ^ n

» ' ' V

•vJ.C m ne OU'C t r a m s m n n o g t o u o i a o u c u a c e e c i u n i o n nen v a i

X

s o n g n o n g r u c r e ay cnxnn la nnung cupe t i e p xuc dou t i

g i u a e a e c u d i n Vi|t dub^:g ( von l à e b u nbon cùa nbung

. X

a i COI a g u Ky ^.o oa m a i xay 3u ixy I-i e i ) t b i e n .1 -.•

o b i a Dac p -:a v a i p t so bò I g e d e y - d b é i co l u e bay

m.inh i ù V i g t ( T à y ) va xjac V i f t ( l i n b ) da t g o dpng dup'c

:iÒt nen v a n bòa c a t n g ben vo:n , du s u e o b i ^ bòa l e i vàn

boa xom n b ^ p c u c i g Luo a a ce ibu'n,_^ c ò n g t r i n b e b u y é n

n ^ a n h I j e h su t a ì n b bay d;^e d i e m k r n h t e - xà b p i t r u ó ' c

^u*-Lae (Hem tbém :Hanh t r ì n b vb t b o l d g i -ùeg vero'ig dy:n,;;

n u a c , L e Vdn Hac ,.Ixb Thanh n i é n ,H 1 ; <L và od oevu t^~ p tbbd

d g i a u n g Vuo"ng).Sau mot t b i é n ky Dac t b u p c , v a i l ó e t p c

d i n h muòn mang ben va veo t b e ky IZEV s a u c o i o i - u y é n G o i

d u a n g t a c b dan k b c i t o t i é n l e y co cua bp ^a^ l i e n v a i

e a mpt qua t r i i b e i i n b pb yc n e eri g d i i e n ^o t l ó l v on l à

k n u vy.'c dà t u n g eo c a c t p c t i e n T b é i t b u g e ngù bg H o n

-Hba me cu" t r ù *.<C^a mpt t h b l ky d à i , t r o i g k b i n g à p h

'x'ay-T b a i p b i a o/òng ed sy: gan bó t'^v n^_;uy'^n c ù e g t e i t e i và

t h a c h do c u a t b i é n n b i e n khac i , ^ b i - t -H:u c^^u ton t e i d;

k h i e n mot uò oign nen vdn boa - b e i eo de b i v_ii bòa c é c

t p c t i e n T i é i Coyg boa agc oiem nay cue ^ ab I i ^ c c g ì md'

t b u d n o b i l y ' g i e i y i ^ i i e c e e treiyen t b u y e t i b é i , k b i nò deu' t b o n g i b o t cbo r in;;;; e aé luomg ::ua i i o t c u e n g u c l Tbi

\ — w- V —- CXO y a : * i - 1 ^ ^ t - ^ ,j X '-J K^ \J IJ i^ ^ \.J ^ -O V* i -J - '- l^ -L - LJ V >.- ^.L* f ^ , < ' , ' ^ , 0 7 , ^ 7 ^ ^ 7 7

•.j '<c ^ o U u ^ i j L 1:.' O -.J i * O - i - i-i , ^ -'•- • j >.j o _i- X —<- j — >_ u , O -_j f- U V - r w O e :

J 0 o U u O

Tbei Lan o.eu nign iuaig iben (Dim Dién') le i

Oa e:pt i^ tnoi^ tion tiogi ai.^i tren ey cem nunx^ ay vi

co xua dap'c ciup' len tot ce cee dia deib mien dot td và

cac vung xun.v cuanb" aieu do c^ng ad^ang diib cué triib tbién di de tra tbành cu don ebu tbe Tay Lxc cua n^ànb Tày Tbai phia "-^'ay tbgt ggp gbenb vó'i vò so niu'ng* si,i' kiér day ón tupa_,.GÙng tu do, céc dbig bp Tbai trcig mpt tbai

ky dai deu eó ibuynb huó'ng cat cu rót mgnh dùn, vi the, nhieu yeu tó 'phom cbót dpc tbù Tày co Igi dupe beo luu

Jay ; H e t q u a l à ' d e n t r u ó ' c c ' e b :.^ng tbee_; dai: ( l o 4 5 ) , t r

_^m l e y e L:e c e e t i c i t i u a i a mi-;; i - u i i,-eem ai-po : o e e

t p c i g u b l 0' Toy a a c Vij t x.'em,Dui Van T i i i , G^m d r p i ; , ,

Hguyén H ù u " t i n g , 3 e n don t p c Tay 3 a c x u ó t b a n , l y 7 5 ; 3 g u : b l

T b e i a l a y ->xo / i g t -.dem.,Gom T r p n g , H x b dioe' b g c x a b o i ,

i i l - 7 d ; Val b ò a Say Lun ^.^L'P Van Tbu,d.e Van Lò,Lx'o van

hóa,-.l';;'vl;4) - u g n en kb i i g t o a t y e u l e i c é c v a n db c u

t i d Gbùe;j t d i c h i ebpn liya va n é u nnung v^n de c o y

a i g a u u l e y t r u c e a a i i e n a l e Geo ,_:ia — ^ : i /-^ • -l ' ^ ti * ' •if~.'.-'

l e i v e <

t r l o h bfoh^aéo oaog hlya thaoh c à j thanh tao,th£iah bà o ^ ^

g i à l DI l l o b thiéog.Troog dcd song dan gian Taj con nhieu

matl kl glo l l è n vói c^o aghi 1% thiéng lleng,ho|lc c h i

doge kiieu trong sy t a l hi§n I 9 Ì oac aghi thuc tXa nguong ( yi d|i*cao m«u ke Nang t i e n trung»Tua eoe Tua nhlk , Sy;

t^ch l a dong 60 iii|Lt duo! anh d ó , s ^ t i c h vach da nghiéng,

sìf t f c h eay t r u e • ) ,7f,y hlnll thuc t£n ngurong co t r u a c

hajr oàu chuyfn truyen dòri co t r u ^ «Dàytlà lira doi va dàu

l à n i ^ t i n t h i é n g l i e n g dfch thyo,dau l à ng^n nguon dem

I 9 I nhung khoai oàm nbfln thuo thàa mi e hàn chinh ve khong

t b i t h i l u duvc tro'ng sinh hopt d<51 thuang.Nguwd Tay trong truyen thong r a t qui tr9ng,yéu men nbung ngucd làm P^t,

l à a Theo ma din ng9t t i e n g , b a t ng^t tim và b i e t ke chuyfn nhur T«t mgit ong vào l o t a i H9 phàn b i f t r a t ro h a i I 0 9 Ì ong mo : mo dui t r à u va mo gà n h e p B ^ g t r i nha d^c b i f t , oac dng " mo dui t r à u ** da co phap ** nh|lp vào tim , n h u ^ vào oc " cà c a i già t à i van hóa dào gian cùah^, di tir do

dem I 9 Ì chd dcri aong Tày qua nhieu t h i h | m^t syr <ipas cam

aàuslo Cac hinh thuc nghl l i kem theo trong mat ngucd ' hifn d^i co the xem nhu l à ngd oghé,bu^n cucri, nbung doi vod " nhung con nguod ay vào c a i thucr a y ^ l ^ l chdng nbung

l à hjpp ly ma con cao hon t h i ,00 g i ù v a i t r o t | é hjrp cyng dong,dieu t i l t sa hji.Theo do,truyfn ke dan gian khoog

phai l à sang t§o nghf thuglt thuan tuy €acb khoi cac mpo dich th^c dyag.NÓ gin oh^t voi t i n oguong - ptìoog tjic

và l à m^t hìah thuc nhgln thuo cupe song cua nhung tglp

t h e , phan anh t r i n b d§ t|lp the «Cai thyc dpig du^o hoàn

t b i f o se maog y nghia ngh§ thùglt «f nghia do d u ^ phàn anh ngay t r o n g n^l dung cac moi quan hf hifa th\;rc-thàa

a i 00 t i n h nguyéo h{fp,t9a thành sue séng l à u b^n và bàn

ahi d^c dao tpc oguod*Phào t i c h ohung moi quan hf giua

t r u y l o ke dào giao voi t i n nguocg - pbong tpo l à m§t nh|ui thuc l y ibuyet r a t quan trQng truóo khi d i vào kbao s e t nhung vaodil c^ t h i «De co the nh|ìa r a nhung moi l i é n bf

- 32 •

73 thupc txùh bàn ctiàt a h a t cua :;ru7;Q ka dan gian Tn.y,

r o r a a g pạni :ố3Yr 3m a i a u r a t sau aac ibùng djag t d j i

a i a a aôt iàn hós t i a a tiian iro::g -ibd 3Ó.2g iạ:i gi^::: ^aj , 5*<la7^ ^ảaag t ò i c h i aè\x l ì Q ai pi; ^Q :3pi ìuog oxli 73U ib^a

<Jty 3c? -3aung a h a t dS t i ^ a cao 7í^c phàa tlc-i h dac ^ai7<rag

3au : LÌ9I; l a t r o o g ' l ^ c a su ?;^c agircri r3;7jttf 70 30 ::So

^ilna t h - ^ i l a g n i so xira la 3TÙa,^ to ^la ng::saiz ^^na i-J.-^

cua ^9 ^ à t aguoQ tir'quan li^ia 7 j a 7JLt 30 l i n a ^JLOÙ ^1^3 caa

a*"flia da than oguyen thù^ •rrurac i h i i n a iiurc^ng ^aa ^iaô

t r o a g tam t h u c ngtfàri Taj da so ahurng j i a z^'iin n^'j{^jng

agu^éa tli^y Tâ dtrjrc giao t h o a znjiah a e 7cd t i a ag'^ODg cua

t ^ c Kinh ( V i ^ t ) tjio thanh a | t h o a g t i n ag:;rc^g baa ^ì^3 cua

c§ng d^ng Vift ce : tyc thor than long Ì9 73 ^'aàa t o o l e

aghè ttjio t i n vao r a t ahliau t h ^ mB (pai)«Cho d.ìa a g ^ j

n a ^ , t r o a g dcri song t i a h taan 2hj 7ln i h c o g co jâ^t -taủ ivoa

g i a o nao thong t r ^ aia 7ln lạy 7l^c" ticr t o tll-:! ibia goo • Hai l a :3jf xnh iircng Bjo gi30 9?h;^t gi^ôX^èâ 2Ì30 l ' j t.vS

t h ^ t ^ t r o a g Io ?b|lt gi3o iS ^nii âiotị^ 3àu rr^â 7bj ngsaa iia,

D50 Ph^t vao agirod- S i a a ( 7 i | t ) asm a a l t ^ ^ g l a vao khoan;

c u o i the Ic^' I I aau coag agujéa ( qua d i t i c h Scrs sica D|u«

Ha 3 | c ) * l i 3 n aiiaa i u T i | t (U^j) 73 L.^c 7 i | : : (Kiali ) d5

t ^ a g b i e u h l ^ a or i i a ! ! -^^^o V ^ g 3y t a à a a •^jo :aaà âi^xj Ju

Ljc '^ùr frt^óc j ^ ' * ^ i | a 3ca aóa Dàu i l i ^Ij i;h^ xj •(^!r a-2:1

257 ^n?ô còag nguyia a3,a "kaogag a:ia 137 ^'^ còag agU7'la

r ^ l 3 y\o iao3ạ-5 300 2'^ ^rric^ 'tht £)^o Ph.^t, du aâp 730

7 i | t HiSd tr^/o 5 i J p -ti: a-'jijcl Ta d§).:iht: yiy^i^^ haa liul^g Ph^t 5Ì3o "''Si 'zgQ 3 jjfc-i r^:/ la 20 d i ) u liija i^ ' l i i a ir^-a

'caòag ? a a i l a laupn nciag 30 vgd ag^jrcfi liaâUhirag '^heo aâ

a g a i é a j i u 7 i HÒag zàl aó a h i t h ' ^ j - ^ aoa auOTg ^o i-^

thong x a i 2go Ph^t OP '^'ilt Jam durpc Tjrorig t r i e u l5-3?raa

c o i l a quoc g i a o và ung h^ a f a h me «Khi do Ph§it g i a o

Trung Quoc eung da d i a at?ca t a và duol anh ârcng cua Ph^t

giao Trung Quoc, t à n g i ^ t à n g l i i h aurSc'ta la "di adu vao

I j l u à n Ph^ìt giao t h e o k i e u *Ỉr!aag''ioa,Ỉl2u:ng iroog daa

g i a n van :ioa t p i m^t Phglt'^iao l à a g±3n»:ì<^ quaa li^m 2h^A

l à m^t Dang Cuu The ban cho nguịd cau s i n mpi dieu t o t lanh tCàu mua,cau sinh,ồu yen g i a i hgn • cau t a t ồ nhung c a i g i ma cupe song con nguol doi boi «Trong tàal thuc dàa gian Tày,ong Phèt Thich Ca Mau Ni trcr thành

M^ Ph^t zich Ca và chuyln hĩa vào dcri song dàn giao san sac din muc làm xuat hifn ea m9t h$ thSng truyfn k l von

l à than t h o f l ve ** Vj nu t h ^ t o i cao oua ngucrl Tày **

thành truyfn Pyrt Ludng»ị*L{ing son l à noi g^^p gor l i e n

t ^ óa n b i l u luoag vSo'dĩa,oguàl Tày dyng chua a c s e

za Chi Làng,HÙng Vlft,Huog Son (Tràng D|nh).d'ca(^ chua nhu t h i oung CQ nhung net khac : khong c h i thịr Fh^t ma con thor ồ t h ^ theo k i è u Tl^a than h|iu ?h|lt.Chua maog

cà ohuo nàng dinh mllu 3 ^ 1 chua khong ào ohay.H^i chua Chi Lang Igil t ị chuo ruĩc thao nong «Ho ràng t à a thuc dàa gian Tay dà t l l p nhfln Fhflt giao theo mpt nguyén t i c ch^n li;a rieng.H^ c h i t l l p nh^o sau s i c c a i phàn d^o l y thong thu(mg de xày d\^g moi quan hf t é t giua oguịl voi ngucd

r i t phu !ì$fp vĩi bao eh4t t i n h cach Tay thuào h^u,hièa

hoa ve cĩl mị •Bel vĩi D^o giaoyn^l dung £^o và Suo di va

tata thuo 'Tay 've ocr bao cuog da doi màu theo c h i e u huong

t i c h 0 ^ 301 l e nguol Toy r a t tr9ng t h \ ^ t i e n ^ho giao chic e hao anh huĩng din nguịl Tay mupn aon cq và thao

siiung t o i , d o lim ahfp vào i:ru7|a ka dàa ^ i a a ' c h a y l a qiis

• " >* » # r » » , , T #

% %

Bo ràng truĩo khi phàn t i c h o^ t h i mpt so càu t r u e

và y nghia truyfo ke dào giao Tày,ền pbai xem xet truyfo

ke Tày t r § o cao bine d l f o ohuog ve d^e ly và l | o h su t§c nguod Tày trong lj.ch su*fio chioh l à ceo ocr s a ohuog obat

di làffl sang t ĩ n h l ì u kiiia c^nh b i ha và t h a m$ng«Bàl l a ;

Clnh quan dj.a l y t r o o g lj.oh su dà do tac dpng ro n e t dio

diem chuog o b i t oua m^t c^l oguoo vào minh xa xua o ^ txoc

phiSc hTP vào hóa Yift Sam.fi^ng t b o l y thuo tyr giac t§c

nguod Tày van k i t t i n h trong do nhung g i à t r ^ d^^c thu

Trong cao chuang sau,ohung t ò i s e t i e p tpc theo buóc di

cua lofin an sKhaosàt cac d|u3 diem l o ^ i binh khu v^c và

net dpe dao l o p i hinh trong mpt'só TIP truyfn ki dào giao Tày (nhu da dupe g i o ì t h u y l t a PHIH MÒ D^lln ) ma syr hinh

tbành và b l l o dòl càu t r u e cuòg nhu y nghia cua cao hifn

tu^ng Vàn hpc dào g i a o do ìa chj.u syr tao dpng'có t i n h quy

l u à t oua nhung d^o diem l o f i hinh l^ch su vàn hóa t^c nguol

dà phàn t i c h trong chuong I •

CHUOHG H i l NHÙNG D^C DIÌM LO^I HINH KHU VÙC TRONG M9T SO TIP TEUYpT

KÈ*DÌN GliN TÌY

I.NHQM a i u KS'VE HINH Tt^^NG NGÌJÒI KHONG LO

Nàm 1 9 8 0 , t a c pham L|.ch au vàn hpc Vift Nam dupc x u a t ban tfip l duól ^7 e h i d§io tryic t l l p cùa Ùy ban khoa hpc

xà b p i Vift Nam.Phan'mó dàu v i vàn hpc dàn g i a n , Giao su fiinh Già Khanh khlog d;^Qh : Chic r a n g t r o n g thòd ky

h^nh thành nuac Vào L a o g h o ^ i t o h à t t h i d i n c u o i t h o l

ky Vàn Lang v^ t r o n g thod ky i u Lfic voi nen Vàn minh

fiong son ryrc r o , t o t i e n ehùng t a dà dan dàn xày d ^ ^ nén

hf thong than t h o ^ l cùa mlnh,và hf thóng than t h o ^ l ày

dà dupc b i e u b i f o thành nhung ang su t h i ngày càng r f n g

l o n hon.Nhung ang su t h i ày b i l n màt t u l à u r o i , h f thong than t h o g i v i "ial cùng t a n r à theo Tuy nhien nhung mành

v ^ cua hf t h o n g ày van ton t ^ l t r o n g ky uc nhàn dào dùog nhu t3?ong n h l l u nghl t h u o t h a cùng và pbong t p c xà h § l cho mài dio t h o l ky b i f o d§ii*(SfiD-trang 32) Bay l à mpt lugln diem co y nghia gjd y quan t r p n g và thùc day ehùng

t o i d i sau vào v i f e nghién cuu tong the vàn hpc dàn g i a n mien Nui theo cac mól quan hf I 0 9 Ì h i n h - lj.ch su vào hóa

t p c Qguòi Trong qua t r i n h kbao a à t , e h ù n g t o i nh^n r à

r a n g :Giua Vàn h©c dào g i a o nguod Kinh ( V i f t ) và vàn hpc dàn g i a n m i l a Nui eó n h i e u d|lc diem l o ^ i hinh cbung.Tuy

n b i e n , o mpt góc dp nhat dj.oh ( ve t u l i f u , v e bình thùc

s i n h ho9t vàn hóa t i n h than con quan s a t dupc,ve t r i n h

dp nghf nhàn • • ) , n e u nhièunhóm hf tbong màu ke t r o n g

t h a n t h o ^ i Kinh dà bj ke I 9 I mupn màng và dfm dàu sac

duy l y , t h l t r o n g t h a n tfiopi cùa n h i l u t p c i t ngucd con dupc g i ù l § i tuong dól nguyén vpn.Trong sy g i a o l u u vào hóa K i n h - T à y , n h i l u b i e u tupng t r o n g t r u y f n Kinh c h i con

l à " b ò i uc càm l è n g " nhung I 9 Ì co the dupc g i a i t h l o h

-

3o-thĩa dang neu co the du^ oang aaurag t l a h i ^ u phoag tjxc

a g h i l e Te:/ «71 v§l^,van ds duyc g i a i quyet trong muc

ầy caag co a h i e u 5 a g a i a TJ^Ì; r a dgoai khucn kaị jchao

s a t mpt t i p t r u y f n ke dàn gian myt t^c nguiod.lJIhung niau

ke ve agi/ịri khoag l o maag aux; mpch v|it c h a t than k j a

mie a 2Iui - da tìmg dirsrc kaao a a t t r é n cac ^ l a h d i | n ihtiag»

Trong coag t r l a h " 7àa h^c cac dàa t ^ c t h i e u ao 71}t I)Iam"

(2f:sb 7àn hoa»H»1981),gÌ3o sur i^han Dang Sh^t la agnina cuu

aĩ t r o a g t o a g the h | t h o a g than tho§ii mien Nui v'à dirj^s

ong xep vào b j phan Vàn hgc HÌT# Troag do,oag c a i a bo ph^n ầy thành ba nhom «31x00 dàu ong dira r a m9t so t h u ^ t agu! mai de d^nh danh cho ahumg nhĩm màu ke co v} t r i r i é n g »

và phàn t i c h no theo t i e u c h i de t à i ^ c h u dk t r o a g a l a h

thurc sinh ho^t con quan s a t ^ ^ « C o l e do ong ahan m^nh

t i e u c h i " hinh thuc dian xuat ^ (SSD-traag 27) aea a h i è u nhĩm mau ke x e t theo t l B u c h i cau t r u e va a p i dung c o t

t r u y f n dippc phàn t i c h , dam Igii cho agwcri d9C mot cam ah|ia nhu l à con khuyet t h i l u •Da co ahung y k i l n cbo r \ n g c^

bang phàn I 0 9 Ì t r é n con co van de p h a i bàn 1^1 «Theo chung

t o i , o h u n g nghién cuu t r u ĩ c 1975 cua ong t r o o g nhung b à i

v i e t cji the l à r a t eong phu «Trong cịog t r i n a " Van h^c dàa g i a n cac dàn t p c I t ngucd or Vi§t Sfam " (Ilxb Dgi h9C

và THCN,H*1983,474 t r a n g ) , giao su 7o Quang Ilhco /aa itì-p

than t a o g i vào l o f i h i a h t y ay dàn g i a n ĩ n g quan aifm :

Do l à ahuog chung t i c h , n h u n g t à i l i f u song giup ohung ?a

k h a i t h à c ph;ic hoi I j i d i f n m^o sinh hoft :xa h j i và %\x

duy xa h p i xa xua cua cac dàn t p c i t aguoi» T r ì ^ t de v^^\n

d ^ g phuang phap nghién cuu so sana l;J.ch su I 0 3 Ì hldh , ong phàn I 0 9 Ì hf t h o a g t h à a t h o g i thành bon ahom «000

ducmg phat t r i e n l o ^ i hiah mang t i n h Ij-ch su cua h | thong pflàn l o g i này phàn anh t i e n t r ì n h t u NHiìI LO^I'den •TQ T3aj

và DJJI T{t:» 5*nhĩm l , o n g d i sàu l y g i a i abuog cach t r a

l o l khac ahá/cua nhung t p c khéc a h a u ' t r u o c cuog mjt càu

h o i l o n : Tu t r ; i l à ^1 và t u dàu ? Tr^ l à a i ? 6àg c h i r a :

Vol cac t j c H'mòag (Iieo),iIuang,Cham • l y g i a i c p i nguon

t u mpt cjp luotig the Val nguol Dao, Scie • • I j i l y g i a i

t u mpt the thong nhat 5*nhóm 2,ong d i sàu vào hf t h é n g ' chuyfn ke cac v|lt to^phàn g i a i cac chung t i c h quan hf

huyet t b S a g t h ^ t p c ' q u a cac thoog ké co swc t h u y l t phpo

Tu ay be b^n cua du m^i l o a i o b i t i e t dupc suu t ^ p I p i

h cac vua^ co t i n h dien h i n h , o n g k h a i quat cac dpng ;

Truyfn Bau,Truyfn Trung-con «Nhóm 3:ong phàn t i c h k h a i

quat cac mau ke t h a n t h o g i sang tgo «Vi dy v i f c tim r a

gióng l ù a (Si L^c Cac (Thai) ,Pu luong Già Cai (Tày) và D|.t Dàng (Muong) «Nhóm 4 :Óng khao s a t chung ba hf^ thong

h i a h tu^ng tuong ung cac chu d e ' v e nhung c h i e n còng tgo dyag d;}.a bàn s i n h t ^ , d è cao t à i t r i con nguai mièn Noi

t r o n g làm an và danh gi^o «Ve m^t l y l u g n , ò n g da phàn t £ c h

s à u s i c t i n h dong hinh và t i n h khac b i f t a c a c dang thuc

mo t i p t r u y l n th3ng«Trong asvi k i t lufui dupc k h a i quat I g i , ong d^c b i f t nhan mgnh : a^ ton t g i và bao luruben vung

ban s i c dàn tpc và n p i dung h i f n thyc phóng phu l à nhung d^c dilm n o i bflt «Ong kblng dj.nh : Tat nhién d i e u d& co

l i é n quan din moi t r u a n g ' d j a ly,dgic diem s i n h hopt và tàm

l y sang tgo cua cac dàn t p c a dày.(TraDg 133-SDD)«Theo

chung t 6 i , a h u r i g k i e n g i a i cua ong dà cS gang b à i bòa n h i l u m$t : t u pbuang phap lugn din ky t h u i t nghién cuu, t u

d^nh huótig t u t u o n g - c h i n h t r j xà b p i dang d a i b o i cac

moi quan tàm den'abung cach danh g i à bpc thu^Lt khac nhau

dà tung ton t g i Nhung nguai t i e p t u e nghién cuu v3n hgc dào g i a n mila Nui co the c o i còng t r i n h này l à mpt nen

t à n g , d e t u do d i sàu vàdnhung khia cgnh mól khac nhau

t f u ó c nhung d o i b o i mól cùa kboa hpc B^n lujrt minh,chung

t o i se khao s e t nhung blnb d i f n c ^ the Hai muoi nàm qua, cac t b à n h ' t y u l i é n ngànb ngày càng mo r a thém nhung duong

n e t , c ^ t h e v i dod song vàn hóa t i n h than và t r i n h d§ tham

mi cùa dàn t p c t r o n g lj.ch s u , t g o d i e u kifn day cac nghiec

- 3 8

-cuu vSn hpc dàn g i a n ve t r u ó c t b a i ky-HÌiag Vuaog^TÒi l i f u vàn bpc dàn g i a n nhung nam qua t i e p t ^ c dirpc làm g i à u thém Cung t r o n g nhung nàm tam muai, cac l y do xà bpi dà thùc da; tgo d i e u k i f n cho sy r a doi nhieu t g p truyfn ke dàn g i a a "

mai,ho$c dupc bien sogn I g i D i ^ u này co quan h§ d&o b i f t

den van de l y a chpn t à i l i f u de nghién cuu a cap dp ebuyén

hgp «Giai quyet t o t van de này se anh h u o a g t r y x : t i e p dea

v i f c dgt dupc nhung k e t qua thyc t e «Trén c a s a do,chung

t o i t i e p tuo d i sàu vào kbo t^og t r u y f n ke dàn g i a n Tày ,

t r o n g do co nhóm mau ke ve " nguai khoag l o co sue mgnh vglt c h a t t h a n ky " ma bàn t i n h e bue nàng cua nhàn v ^ t chuyi hóa t u ecag v i f c k i e n tgo k h a i saag vu t r ^ ^ t r o i dat den

sy hoàn t h i f n cupe soog xà hpi Ve k i e u truyfn này, bien nbiéa aó co t i a h pho quat t r é a b l a h d ì f a quoc te Do l à saa pham agbf thu^f cua mpi dàn tpc song qua " Thoi dgi cua abuag aguoi khoag I o " (Cao Huy Dinh" Tu hiah t u ^ g

nu than Gai A ,nguo:;L t r a i aah buag Héi'sclet t r o n g than

b à i nghién cuu ve n g u a i khong l o mien Nui phia Bac nhuag chu y l u c h i huong vào vàn hpc dàn g i a n Tbai và g p i do

l a mpt nhóm hinh tupng anh bung mien Nui Troag coag t r l a h

d^ néu a t r é n , l a n dàu t i é n g i a o su Vo Quang Nbon de c|lp

•• Hoa vào l o g i hinh truygn Trung-con cua nguai V i f t Muong,

con co t r u y f n Tram con do h a i ong bà th t i é n khoag l o

Tvi Luong Già c à i s i n h r a cua n g u a i T à y Truyfn Tram

va d i a bàn cu t r u cùa nguai Tay a Cao B ^ g " ( t r 1 1 3 - 1 1 4 , Sdd).Cung abu t r o a g ' t a t cà cac phàa t i c h doi c b i e u khac, oag deu l a y cac mau ke cùa nguai Kinh ( V i f t ) làm t i é u c h i

t r u a g tàm,và d i e u dò l à hoàa toàn hpp l y theo d^ah buoag cùa bp sàch

0

«

Zac d^nh myc t i é u tim b i e u abuag a e t l o g i blah và d^c

t h ù kbu vyojve l y t h u y e t chuag t o i c o i bình tupng nhàn v^t khong l o nguai Tày l à t r u a g tàm.Pbgm v i khao s e t dupc g i a i hgd theo c | c h d;{.nh danh nhóm mau ke da ebpn lya gom 39 c o t

t r u y f n t u dgng dan g i a n d^pc c o i l à nguyén ao nhat din

dgag day dù t u e l à ahtiag c o t t r u y f a xàu chuoi Tréa t h y c

t i , sy ebuyén hóa t u dgng aguyén s a dan gian den dgng day

dù hoàn toàti eó tbé dupc x^B l à sy cbuyen hóa the l o g i t u than t h o g i , t r u y e n "Chuyet den co t i c h , V ^ nguyén l y l y l u ^ vàn hpc dàn g i e n , c o t i c h khong*tryc t i e p b a t nguon t u than

t h o g i do sy khac b i f t ve ngpn nguon sang t g o và ban c h a t tham mi Nhuag t r é a thyc t l , c ó a h i e u co t i e h eòa chua day nhung mo t i p than tQopi,kheu g p i khoai *eam tham mi k i e u

than tho§ii ma nguyén nhàn c h i n h l à b o i c a i g p i l à " b ù t

phap sang t^o theo t r u y e n thong nghf t h u à t dàn tpc ben

vung" Ket qua l à khong p h a i bao g i o dung t r u ó c mpt mau k l

cy t h e , cung 'kbàng dj-nh dut khoat dupc mpt thvc t h e " vua

l à t h e này,vua l à t h e k i a ? tbupc l o g i nào Vi d;i i dau ke

"Hai nguod khong l o " (Truyfn co Bao Thai,Ty 7H và TT r u a t ban, 1 9 8 0 , t r 1 1 ) dupc g h i theo l o i ke cùa cp Mei Tien Th|.nh, dàn t p c Tay,za Pbùc Chu,huyfn D|.nh Hóa do s i n h v i e n khoa vàn £HSP V i f t ' B a c suu t ^ p dien de Tén chuyfn l à do chinh ngtroi ke t y d|lt Vi d^ nbung t r u y f n khac t Nho mp ò Phiéng PÓa,Cày rupng o Tèng chùp,Dl tim chàn t r a d , V u ^ con ( h o ^ Cau khày) ,Pu B^u,Pu Cay,Pu Ta.Chàng Ngbe Gló,Làog Murol

( T à y )

Trong cac c ó t t r u y f o t r é n , x é t bàn c h a t xà b ^ l - lj.ch

su cua y nghia và bao c h a t tham mi cua cac c h i t i l t hu cau