Giáo dục tiếng việt trong hệ thống giáo dục song ngữ cho người dân tộc thiểu số trên địa bàn daklak từ góc nhìn thực tiễn

Chi'nh sàch ngòn ngù - nhùng ành hudng cùa nò trong vièc phàt trién ngòn ngù va phàt trién giào due tiéng quóc già trong càc còng dóng song ngù H 2.. Và mot khi tiéng quóc già - mot còng

D A I H O C QUÓC G I À H A N Ó I TRUÒNG DAI HOC KHOA HOC XÀ HÓI VA NHÀN VÀN

MAI VÀN MÓ

GIAO DUC TIÈNG VIÉT TRONG HE THÒNG GIÀO DUC SONG N G Q C H O N G U Ò I DAN TOC THIÉU SO TRÉN

DIA BÀN DAKLAK - TU GÓC NHÌN THUC TIÉN

CHUYÉN NGANH: LY LUÀN NGÒIM N G O

MA SO : ' 5.04.08

LUAN VAN THAC SÌ

Nguài huóng dàn; PGS.TS.Tràn Tri Dòi

f'Al HOC O-UOCGIAHA ',OI

HA NOI - 2000

QUY irÒC VIÉT TÀT TRONG LUÀN VÀN

Hién dai hoà

Dàn toc bàn dia

- SXHH: San xuà't hàng hoà

- BT\Ti: Bó tue vàn hoà

- BTCS: Bó tue ca so

- THCS: Trung hoc co sd

- THPT: Trung hoc phó thóng

LÒI CAM DOAN

Tòi xin cam doari day là còng trinh nghién cùu cùa riéng tóL Càc so liéu, két qua néu trong ludn vàn này là trung thuc va chua tùng dixac ai còng bó trong bàt cu còng trinh nào

MUC LUC

truìvj

A PHÀN MÒ OAU i

1 Tinh càp thiét cùa de tài 1

2 Miic dich va nhièm vu nghién ciru 5

3 Dói tuong va pham vi nghién cuu 7

4 Phuang phàp nghién ctiu 8

B NOI DUNG CHINH 10 CHirONG 1: NHÙNG VÀN DE CHUNG LIÈN QUAN DÈN VIÈC GIAO DUC TIÈNG

QUÓC GIÀ TRONG HE THÓNG GIÀO DUC SONG NGÌTCHO NGUOI DTTS Ó

DAKXAK iO

I Su' can thiét phài day m a n h viéc giào due tiéng quoc già cho

dóng bào càc DTTS trén dia bàn Daklak IO

1 Mot so khài niém va vàn de chung 10

1.1 Tlié nào là uéng quóe già ? Vai Irò cùa tiéng quóc già trong

còng dóng giào due song ngù 10

1.2 Càch hiéu ve còng dóng song ngù va vàn de giào diie song ngù 12

1.3 Chi'nh sàch ngòn ngù - nhùng ành hudng cùa nò trong vièc

phàt trién ngòn ngù va phàt trién giào due tiéng quóc già trong

càc còng dóng song ngù H

2 Vai trò cùa tiéng quóe già trong he thóng giào due song ngù

dói vói su phàt trién càc DTTS trén dia bàn Daklak 18

2.1 Tié'ng Viét vói vàn de giao tiép, giao luu cùa còng dóng càc

DTTS trén dia bàn Daklak 20

2.2 Tié'ng Viét vdi vàn de phàt trién nhàn thùc, tu duy cùa ngudi

DTTS trén dia bàn Daklak 22

2.3 Vièc phàt trién giào auc tiéng Viét trong he thóng giào diic

song ngù va ành huong cùa nò dói vdi su phàt trién kinh té - xà

bòi, vàn hoà cùa ne;uòi DTTS trén dia bàn Daklak 2?

II- NhùTig quan diém cùa Dang va Nhà nude ta ve giào due tiéng

Viét trong he thóng giào due song ngù cho nguòi DTTS va su' vàn

dung trén dia bàn Daklak 26

1- Kinh nehiém cùa mot so nude trén thè 2Ìdi ve i^iào due tiene

quóc già 26 2- Quan diém cùa Dàng va Nhà nuóc ta ve giào due tiéng quóc

iiia trone he thóng t^iào due som^ ni^ù cho neudi DTTS 3S

(^HirONG II: (;IA<) DUC TIÈN(; VIKT TRONG IIK IlIÒNC; (ilAO inc SONG NGÙ

Clio NGl ()I DTTS TRÉN D(A BÀN DAKL.VK - HIÈN TRANG VA NHlONG

GIAI PHAP DE XIÀT KIÈN NC-HI 4 3

I- Vài net ve diéu kién tu nhién, xà hói và trinh dò phàt trién ciia

dia bàn Daklak 43

1- Ve diéu kién tu nhién 43

2~ Ve diéu kién xà hòi 45

3- Mot vài nhàn xét ve trình dò phàt inén ve càc mat trén dia bàn

Daklak 48

II- Thuc trang giào due tiéng Viét trong he thóng giào due song

ngù cho nguòi DTTS trén dia bàn Daklak 52

l" Dòi net ve thuc trang giào due déng Viét cho ngudi dàn toc 53

trén dia bàn Daklak

2- Két qua khào sàt ve tình hình giào due déng Vièt d Daklak 57

3- Nhàn xét chung ve tình hình giào due tiéng Viét - nguyén

nhàn cùa thuc trang dò 73

III- Nhùng giài phàp de xuàt và nhùng kién nghi lién quan dén

phàt trién giào due tiéng Viét cho nguòi DTTS a Daklak 82

A- PHÀiN MĨ DAV

1- TÌNH GAP THIÉT CÙA DE TAI:

Daklak là mot trong 14 tinh duac xem là tình hồn tồn mién ái a

nude la Tuy con ed nhùng khd khan nhàl dinh song là dia bàn ed nhùng nel dàc thù riéng so vdi nhiéu dnh mién nùi và viing dàn toc khàc, ké cà càc tinh d Tày Nguyén

Tmh dàc thù dd thè hièn trén cà hai bình dièn: sinh thài tu nhién và smh thài xà hĩi - nhàn vàn

Tmdc hét, xét ve mal tu nhién, dù là mot dnh mién nùi nhung Daklak [à mot tinh duac thién nhién uu ai rat nhiéu: dal dai phì nhiéu khi hàu ^:tn nồ nén ed nhiéu thè manh ve trĩng irot và chàn nuịi, dàc bièt là phàt trién :àc vùng chuyén canh cày cịng nghièp và chàn nuịi già sue lĩn Dia hình o dàv

ngoai tris miịt so dia bàn co nhiéu khĩ khan, càch trd duac tinh xé'p vao Khu

vuc HI con !ai là khà bang phàng, nén giao ihịng ducmg bị tuang dĩi huàn

lai giùa càc vùng trong tinh Do diéu kién tu nhién và vi tri dia ly nhu ^'a\

Daklak tra thành mot tình ed liém nàng kinh té Idn ed vi tri hét sue chién ludc

ve nhiéu mal trén dia bàn Tày Nguyén ndi riéng và càc vùng dàn toc mién nui

tronii ca nude ndi chung

Ndi iinh dac thù ve ITnh vuc sinh thài xà hịi và nhàn vàn trudc hét ohm

ké dén co càu thành phàn dàn toc trén dia bau Theo thĩng ké cùa Ban dàn [o^ tinh, hién nay Daklak ed dén 37 dàn toc cùng chung ^ĩng trén manh dai nav

Su da daiv^ ve lịc ngUài dàn dén suda dqiv^ ve vàn hồ nhàl la su da daw^ '• ììi^ĩn ni^ù Tfnh da dang này là mot trong nhùng dàc dicm gàv nhiéu kho knan

cho viéc phàt trién giào due nhàl là già(ì due :igịn ngù, irone dị co nn te giào due uéng quĩc già cho ngudi DTTS trén dia bàn

Vdi diéu kièn tu nhién uu dai nhu dà noi dịi sdnu kinh tè và vàn h' - -'U

cu dàn trén dia bàn sé de dàng phàt trién, song d Daklak lai khòng nhu vày Cung theo thóng ké cùa Ban dàn toc tình, hièn nay trén dia bàn Daklak vàn con hon 100 thòn, buon thuòc 30 xà, phuòng, vdi 145.000 ngudi, ma chù yéu

là dóng bào càc DTTS vàn dang trong tình trang mù chù và ddi nghèo Thuc

té này cho thà'y ddi song kinh té và vàn hoà cùa mot bò phan khà lón cu dàn nguòi DTTS trén dia bàn Daklak con a mot diém xuàt phàt thàp Nhiing tién

bò cùa nén vàn minh vàt chat và tinh ihàn dén vói dóng bào chua duac bao

nhiéu Nhiéu tap tiic lac hàu vàn con, nhu tình trang du canh du c\x, sinh con

nhiéu, ma nói bàt là thói quen làm dén dàu hay dén day Co the nói su dói nghèo và tình trang mù chù nhu hai nguòi ban dóng hành dói vói ngudi DTTS nai day Chfnh diéu này dà tao ra mot su càch biét khà xa giùa ho vdi ngudi Kinh ngay trén dia bàn chù dùng nói gì dén nhiéu khu vuc khàc Dòi song kinh té, vàn hoà thàp dà ành huong tièu ciré dén su phàt trién giào diic, trong

dò co vàn de giào due tiéng quóc già cho ngudi DTTS trén dia bàn Và mot khi tiéng quóc già - mot còng cii dùng uong giao dép chung trén mot pham vi khòng gian ròng và ò nhiéu Imh vuc bi han che, hoàc dùng hon là trình dò su

diing nò dang a dudi mùc bình thuòng dói vdi mot bò phàn cu dàn ngudi

DTTS, nhàt là nguòi a vùng sàu, vùng xa - dà ành hudng tnrc dép dén su phàt trién kinh té - xà hói cùa vùng lành thò làm han che rat nhiéu dén viéc phàt trién dòi song vai chà't và dnh thàn cùa dóng bào

Trudc thuc trang nhu vày, nhàm phàt trién kinh té - xà hòi, ón dinh ddi song ve moi màt cùa cu dàn là nguòi DTTS trén dia bàn Daklak, nhàt là cu dàn vùng sàu, vùng xa - vùng con nhiéu khó khan, thì khòng the nào khàc han

là phài tap trung moi diéu kién thuàn lai theo dùng nghla "quóc sàch hàng dàu" cho phàt trién giào due dàc bièt là tàng cuòng giào due tiéng quóc già trong he thóng giào diic song ngù "dàn toc - Viét" cho ho Bài vi, "giào due mot mat là diudc do cùa trình dò phàt tnén kinh [é, vàn hoà xà hòi, mot màt là còng cu là dóng lire de thuc hién nhièm vu phàt trién ày"[9;6] Diéu này cune

duac Unesco - mot lo chùc vàn hoa khoa hoc, giào due ed ay ti'n nhàl trén thè

^ndi chi rò ràng:"khòng ed mot su tién bò và thành dal nao co thè tàch rai khdi

su tién bò và thành dal trong iTnh vUc giào due cùa quóc già dò Và nhùng quóc già nào coi nhe giào due hoàc khòng dù in thùc và khà nàng càn thiét de làm giào due mot càch co hiéu qua thì so phàn cua quóc già dò xem nhu dà an bài và diéu dò con tói té han cà su phà sàn"[2;6] Hay nói nhu A.V.Totler:

"Tuang lai cùa con nguòi hoàn toàn phu thuòc vào giào duc"f2;6] Nhu vày, trong thdi dai ngày nay, vai irò cùa giào due gàn nhu quyét dinh dói vói su phàt trién ó mot dà't nude nói chung, dói vdi mot dia bàn hay mot còng dóng dàn toc nhu còng dóng DTTS Viét Nam nói riéng Tuy nhién, trong viéc phàt tnén giào diic, dào tao, thì déng quóc già giù mot vai trò hét sue quan trong, néu khòng nói là quyét dinh dói vdi su phàt tnén ày Cùng vdi y nghìa ày ma quyét dinh 53/CP cùa Hòi dóng chinh phù (1980) dà nhàn manh ràng: 'uéng

và chù phó thòng là ngòn ngù chung cùa còng dóng càc dàn toc Viét Nam

Nò là phuang tièn giao luu khòng thè thiéu duac giùa càc dia phuang va càc dàn toc trong cà n\xóc giùp cho càc dia phuang và càc dàn toc ed thè phàt tnén óòn\y déu ve càc màt kmh té vàn hoà, khoa hoc kv thuàt lane cudns khòi

doàn két dàn lòc và thuc hién quyén bình dàng dàn toc" [6:9] Diéu này lai

càng quan trong han dói vói càc còng dóng DTTS à mot dia bàn nhu Daklak

Sd dì chung tòi de càp dèa vai tro cùa giao due, dàc hièl là giào due tiéng quóc già trén dia bàn là vi, nhu trén dà nói Daklak là mot dia bàn thu nho cac còng dóng DTTS ó Viét Nam, dóng thòi con ià noi bòi tu gàn nhu day dù

ngòn ngù càc DTTS Viét Nam nhung dd là \c[ ve màt phàn bd và ca cau chu

ve qui mò thì manh mùn, thiéu tap trung Hon nùa, d day con co mot dàc diem khàc so vói nhiéu dia bàn khac là khòng co ngòn ngù vùng, kiéu nhu aènu

Thài (V Tày Bàc tiéng Tày - Nùng o miién nui phia Bàc và Dòng Bàc cua jài nuóc Trong lue dò, liéng me de cua cac DTTS d day lai chua dù sue Jam

nhàn duac vai irò giao tiép tu ^ag mot khòng gian tu nhién và \ à hòi róuL '• 'n

cho nén, vice phàt trién déng quóc già cho nguòi DTTS trén dia bàn la mot dòi hói khàch quan: "Xoà nan mù chù, nang cao dàn tri", tao nén nguón lue tri

tue dói dào, lai chò là hét sue càp thiét, de khai ihàc dém nàng vùng dà't; "xoà

duac dói, giàm duac nghèo, ón dinh và cài thién duac dòi song cùa dóng bào

càc dàn toc dóng bào vòing cao, vùng bién gidi" cùng là nhàm thuc hién muc

tiéu "bình dàng, doàn két tuang tra" [13;9] giùa càc dàn toc trong su nghièp ddi mai CNH - HDH dal nuóc nói chung, khu vuc nòng thòn, mién nùi, vùng dàn toc nhu Daklak nói riéng

Nhu vày, vàn de phàt irién giào due ngòn ngù nói chung, tiéng quóc già nói riéng co mot vai trò hét sue quan trong trong muc tièu phàt trién kinh té xà hòi cùng nhu muc tièu doàn két, phàt trién dóng déu và bình dàng giùa càc dàn toc trén dia bàn, giùp ho co diéu kién hòi nhàp vào qua trình phàt trién chung cua moi dàn toc trén dal nuóc Vièl Nam Nói khàc di, viéc phó bién và

phàt tnén trinh dò tiéng Viét cho nguòi DTTS dàc bièt là d dói tugng hoc

smh sé giùp càc em md ròng duac tàm màt ra loàn quóc ra thè giòi, trao cho càc em chìa khoà di vào nhiJTig dia hai cùa tn thùc khoa hoc - ky thuàt, cùa vàn minh và vàn hoà mdi"r2():23] Bdi vi, tiéng Vièt ngày nay là mot ngòn

n^ù vàn hoà, mot ni^òn neù co klià nàn^ biéu dal càc i^ià tri tu tudm^ dnh thàn

cùa dàn toc, là mot ngòn ngù mang tinh hièn dai, ed dù khà nàng dién dal moi tu tuong cao sàu cùa khoa hoc, ky thuàt m.oi tình cam dói dào, té nhi cùa

xà bòi hién thdi moi vàn de phùc tap cùa dòi >óng chi'nh tri - xà hòi tnmg thè gidi sòi dòng ma chùng ta dang song |4:7! Dóng thdi cùng nhd ed su tiép xùc hàng ngày vói tiéng Vièt ngòn ngù cac DTTS o dà\ cùng sé vay muan nhiéu

tu ngù va càch dién dal tu dò co thè phài trién m«)t càch nhanh chóng Và dén luot mình, tiéng me de cùa lune dàn toc khòng chi g;ùp cho vièc hoc tap tiéng quóc già ngày cang tòt hoti dat hièu qua cao hun ma ón co y nghTa ba* tdn và phàt huy cac già In vàn hoà caa dàn lòc mình eóp vào sU giàu co chung cùa

nén vàn hoà \'ici Nam da dang nhung thóng ahàt và eiàu bàn sàc dàn toc

Tom lai, uéng Viét mot khi dà di vào ddi song cùa dòng bào thuc ihi dà;,

dù càc chùc nàng xà hòi cùa mình, sé !à còng cu giao tiép tu duy quan (rong

dói vdi tàt cà càc dàn toc trén dàt nuóc Vièt Nam cùng nhu càc dàn toc iren

dia bàn Daklak, do dò sé ành hucVng li'ch cuc dén su phàt tnén cùa ngòn ngù vàn hoà, dòi song vàt chat và tinh thàn cua càc dàn toc

Vai nhùng ly do nhu vày vièc nghién cùu, tìm hiéu thuc trang giào duj tiéng Viét trong he thóng giào due song ngù cho dóng bà(.) càc DTTS irén dia bàn nhu Daklak là mot vièc làm thiét thuc, bue xùc khòng chi dói vdi mành dàt này, ma tu dd ed thè rùt ra nhùng bài hoc nhùng kmh nghièm de ùng dung vào càc dia bàn khàc Vi vày bàn thàn vàn de ma chùng tòi hudng dén ià nei sue càn thiét, dà mang mot y nghTa ly luàn và thuc dén lo ìdn

2- MUC DICH VÀ NHIÈM VU NGHIÉN CÙU:

Giào due tiéng Viét cho nguòi DTTS là mot còng viéc phùc lap no

khòng giòng vói viéc giào due dé'ng Viét cho nguòi Kinh woi tu càch !à baa neù) và càni^ khòng i^ióniz vdi vièc siào due ùéno Vièt cho ni^udi nude n'^ccx

(vói tu càch là ngoai ngù) \T vày de giài quyét duac vàn de giào due tieng

Vièt cho ngudi DTTS trén dia bàn Daklak dal hiéu qua cao, ddi hòi phài ^iukx

trén càc ca sd ly luàn và thuc tién cùa nò

0 khia canh Iv luan, n^ioài vièc lìm hiéu càc khài nièm mani^ nói dunu nghla lién quan con phài làp trung tra lòi cho càu hdi: vièc giào diiL Uén^

•-Vièt cho dòng bào DTTS nói chung và trén dia bàn Daklak nói néng c6 thuc

su là nhièm vu càp thiét hay khòng và tièu co phài dat no trong giào due ^wn.!^ ngù "dàn toc - Vièt' hay chi càn giào due don ngù (tiéng quóc già» ma ih'»:'; Quan diém cua Dàng và Nhà nuó^c ta qua c-.ic vàn ban ed phàn ành nhu cyu

trong thuc té cùa dòng bào hièn nay khòngV Nghla là de vièc già( • due •.lei-: Vici cho ngudi DTTS trén dia ban dal hiéu qua phài dua vao nhùng Mén de ^nu quan và khàch quan nào?

Vièc tìm hiéu thirc trani: i^iao due tiene Vièl cho neudi DTTS irèn r^

dia bàn cu the nhu Daklak khòng thè khòng dira vào dàc diém cùa dia bàn c\x

trù cùa càc dàn toc và diéu kién dép xùc voi ngudi Kinh cùa ho Co hiéu biét day dù càc dàc diém cùa dói tuang thu dàc viéc giào due tié'ng Vièt cà ve trình

dò và nhu càu, nhàn thùc mai co nhùng thòng tin day dù và tìx ca sa dò tìm ra

càu tra lòi cho nói dung ve chuang trình, sàch giào khoa déng Viét dành cho nguòi DTTS noi day Và mot vàn de khòng kém phàn quan trong khàc là phài dàp ùng bang nhùng diéu kién dàm bào nào? Chàng han, ve dòi ngù giào vièn,

ve ca sa vàt chat, ve ca che - chfnh sàch hay càc phuang dén phu tra khàc

Co nhién, viéc tìm hiéu thuc trang giào diic tié'ng Viét cho nguòi DTTS d day, ngoài muc dich truc tiép là de giào diie déng Viét duac sàu ròng han trong dóng bào, con co muc dich sàu xa hcfn là de giùp tao ra cho ho mot còng

cu hùu fch nhàm dói mói trong càch nghi, càch làm, thòng qua giao tiép, hoc tap,

tu do ho bié't tó chùc lai cuòc song mot càch khoa hoc han, han che' dén mùc thàp nhàt càc tàp tiic lac hàu vàn dang tón lai trong dòi song cùa dóng bào noi day

Nghla là phài làm cho tiéng Viét phàt trién mot càch sàu ròng và a trình dò cao

lai càc vùng dàn toc, tao ra càc trang thài song ngù "dàn toc - Vièt", dua tié'ng

Viét thuc su tra thành ngòn ngù quóc già cùa còng dóng càc dàn toc Viét Nam,

thành "còng cu giao luu vàn hoà hihi hiéu giùa càc dàn toc trén lành thó Viét Nam, thành chiéc càu giao luu vàn hoà giùa càc dàn toc Viét Nam vói càc dàn toc trén diégiai"[25;20]

Tuy nhién, viéc làm dò khòng thè gay tón hai dén viéc phàt trién tié'ng

me de cùa moi dàn toc, ma nguac lai, phài tao diéu kién cho tiéng dàn toc tón lai và phàt trién thòng qua viéc phàn bó ve màt chùc nàng giao tié'p và duac thùa nhàn ve màt phàp ly Dùng nhu Hién phàp nuóc còng hoà XHCN Viét Nam (1992) dà ghi: "Càc dàn toc co quyén dùng tiéng nói, chù viét, giù gin bàn sàc dàn toc và phàt huy nhùng phong ttic, tap quàn, truyén thóng vàn hoà tot dep cùa mình"

Nói tóm lai, vièc làm cho tiéng Viét phàt trién tai càc vùn^ dàn toc

-mién nùi cùng là tao cho dóng bào co thém mòi cong cu de phal mén à

làm cho vùng dal vón giàu uém nàng va nhièu thè manh này khong jhi phat tnén mól cach dóng déu bình dàng v(n nhieu khu virc khàc ma con gdp phàn cùng cà nuac hoàn thành su nghièp CNH.HDH dal nuòc ma Dàng ta dang khdi xuòng và lành dao

3- DÒI TUONG VÀ PHAM VI NGHIÉN CÙU:

Xuàt phàt tu muc liéu và nhièm vu nghién cùu de ra ó trén, dói tuang nghién cùu khào sàt cùa chùng tòi duac \àc dinh là;-thuc trang giào due tiéng Vièt trong he thóng giào due song ngù "dàn toc - Viét" cho nguòi DTTS trén

dia bàn Daklak De tìm ra càc khi'a canh bàn chat cùa vàn de chùng tòi xem

xéi cà nhùng thành tuu làn nhùng khiém khuyét dang tòn tai trong llnh vuc

giào due tiéng quóc già trén dia bàn thòng qua viéc khào -^àt càc dói tuong cu

thè nhu: nhàn dàn, càn bò dàc bièt là hoc sinh phò thòng là nguòi DTTS trén

cà hai dia bàn thành ibi và nóng thòn De cho vièc dành già thuc trang co co

sa, chùns tò! con tìm hiéu mot so vàn de co ti'nh Iv luàn chuntr - làm '.lén de khoa hoc cho nhàn xét dành già ve thuc trang này

Voi muc déu và dói tuang nghién cùu nhu dà duc^c xac dmh, chùng tòi tu gidi han cho m.ình pham vi nghién cùu nhu sau:

- Tirn hieu mot so vàn de chung co lién quan bao gòm hai net chi'nh: + lình tal yéu cùa vièc giao due tiéng quoc già irèn dia bàn

+ Nhùng quan diém cùa Dàng và Nhà nuoc ta ve \àn de này

- Thuc iranti i^iào due dèmi quóc i^ia Ironia he ihón^ ^riào due soni^ n^iù

"dàn toc - \'iét" cho ngudi DTTS trén dia hàn Daklak hièn naw Nói dung nd\ bao góm càc khi'a canh co ban:

-I- Vài nel ve thuc trang giao due lieng \''ict Ircn dia bàn

+ Két qu.i khà<^ sài ve dnh hình ^!à(- Jae Uéng Vici -rén dia hàn ihòfi;^

qua nhùTng dói luang và khu '-'\Jc cu thè

+ N4òi >•' nhàn xét dành già qua tinh hình Juoc khai^ <ai

Trén ca so dò, chùng tói sé de xuàt mot so giài phàp và kién aghi lién

quan dén nhùng diéu ma luàn vàn quan lam

4- PHUONC; PHÀP NGHIÉN C L T J :

De thuc hién duac nhùng muc tiéu và nhièm vu nghién cùu dal ra và dùng nhu de tài dà xàc dinh: "Giào diic tiéng quóc già cho nguòi DTTS trén dia bàn Daklak - tu góc nhìn thuc tién", càch làm cùa chùng lòi là phài tu thuc

té giào due tiéng Viét cho nguòi DTTS trén dia bàn ma khài quàt thành bue tranh long thè thành nhimg luan diém càn thiét, lù dò de xuàt nhùng giài phàp

và kién nghj lién quan dén vàn de phàt trién giào due tié'ng Viét cho ngudi DTTS noi day

Muón làm duac diéu dò chùng tòi kliòng con con dudng nào khàc là dién dà diéu tra, phóng vàn, long hap nhùng so liéu ma de tài yéu càu Day là còng viéc duac uu tiéu hàng dàu Cune vói còng vièc nàv, chùng lòi con lién hành khan thóng ké, phàn ii'ch,ióng h(;tp so sành dói chiéu theo nhiéu góc dò khàc nhau de tu dò rùt ra nhùng nhàn xét, két luàn cu thè càn thiét, dira trén nhOng cu liéu cu thè và chùng tòi xem dò nhu là nhùng thao tàc còng cu Dì nhién de'hoàn thành duac nhùng diéu \àra nói chùng tòi dà su dung dén mot hình thùc qui nap, nhung là qui nap khòng hoàn toàn (vi so liéu chi mang tinh

lira chpn tu mot so dói tuang kliu vuc chù khòng phài là tàt cà) Nói mot càch

khàc, phucmg phap nghién cùu chù yéu qua luàn vàn này là phuang phàp qui nap Nhu vày phuang phàp làm vièc cùa chùng tòi khòng co gì mó^i la Dò chi

là nhùng phuong phàp truyén thóng ma nhiéu ngudi thudng dùng khi nghién

cùu ve thuc trang mot vàn de nau dò

De trình bàv nhùng vàn de nói trén, luàn vàn duac bd cuc thành ahùng phàn sau day:

A Phan módàu

B Nò! dung chi'nh

Qiuang 1: Nhùng vàn de chung lién quan dén Méc giào due tiéng qu .,

già trong he thóng giào due song ngù cho nguòi DTTS o Daklak

Chuc^ng il: Giào due uéng Vièl trong he thóng giào due song ngù chn nguòi DTTS trén dia bàn Daklak - thuc trang và giài phàp

C Két !uàn

Tuy nhién, xuà't phàt tu yéu càu cùa mot luàn vàn thac sy và pham vi ma

de tài dà xàc dinh, nói dung cùa càc chuang khòng thè nào bao quàt hét moi vàn de lién quan ve giào due tiéng quóc già nói chung ma chi tàp trung vài.) thuc trang giào due tiéng Viét cho nguòi DTTS trén dia bàn Daklak vào chòi diém hièn nay Riéng vàn de giào due song ngù "dàn toc - Viét" chi duac de càp dén nhu mot nhàn tó khòng thè thiéu duac a'ong qua trình phàt trién gia(^ due liéng quóe già nhàm phàt tnén kinh té - <à hòi cùng nhu bào tón và phàt huy càc già tri vàn hoà cùa dóng bào trén vùng dal này Nói chung moi vàn

de trong giòi han vùa néu se duoc trình bàv mot càch cu thè trong càc nhàn càc chucmg tiép sau

De hoàn thành duac de tài này chùng tòi dà nhàn duac su giùp dò chàn tình cua cac thày co d khoa Ngòn ngù hocTrucmg Dai hr)c Khoa hoc xà hòi và

nhàn vàn, càc thày d Vien ngòn ngù hoc Vièn Dòng Nam A - nhùng nguà}

dà truc tiép giang day và gai ra nhùng huómg tiép càn càn thiét trong ùnh \arc

ngòn ngù hoc Ngoài ra chùng tòi con nhàn duac su giùp dò làn tình ve tu lièu, so liéu cùa Ban thuòng vu Tinh uy Daklak Sd giào due - dào Lac- DakiaK

Ban nghién cùu day - hoc tiéng Edè, thuòc Sa giào due ~ dào tao Ban dan toc

tinlì, Thuòng vu huyen uy \'à thU("tng truc UBND hai huyèn DakMil .KjX'iigpuk Phóng giàif due - dà<,» tao hai huyèn và thành phó Buon Ma Thuot và cae MU<Tn!^ thuòc dién khào sàt iRmg dò ce') Truòug chfnh cn tinJi Daklak Dàc biét ehung

tòi nhàn duoc su giùp dò uifc tiép và co hiéu qua ^ùa ì\và\ Tran Tri Do: - nguo'

dà huc'mg dàn chùng tòi và cho nhiéu y Kién qui bau Nhan day ch(» phép U\

duac chuyén !òi càm on dén tàt cà càc thày co \à qui co quan hùu quan dà giùp

dò tòi rat nhiéu trong vièc [loan thành nhùng trang viét nav'

B- PHÀN NÓI DUNG CHINH:

CHl/ONG 1

NHCfNG VAN OÉ CHUNG LIÉN QUAN DÉN VIÉC GIÀO

DUC TIÉNG VIÉT TRONG HE THÒNG GIÀO DUC SONG

NGUr CHO DÓNG BÀO CÀC DTTS TRÉN DIA BÀN DAKLAK

I- SLì^CAN THIÉT PHÀI DAY MAiNfH VIÈC GIÀO DUC TIÉNG QUOC GIÀ (TIÉNG VIÉT) CHO DÓNG BÀO CÀC DTTS TRÉN DIA BÀN DAKLAK

1 Mot so tién de co lién quan dén vàn de giao due tiéng quóc già ciao dóng bào càc DTTS

1.1 Thè nào là tiéng quoc già? Vai trò cùa tiéng quóc già trong còng dóng giào due song ngù

Ò bàt kv dàu cùng nhu trong bàt kv mot xà hòi nào trèn the 2Ìai nàv dà

là mot quoc già da dàn toc thì co da nén vàn hoà và da ngòn ngù

Càc quóc già duac goi là da ngù là nhiùng quóc già "co trén hai ngon ngù duoc coi là ngòn ngù chfnh thùc" [ 18:58 | Nói kdiàc di mot quóc già da dàn toc thì ùng vói mòi dàn toc thuòng co mot ngòn ngù (dù chi ò dang nói) Vày

ó quóc già ma thành phàn dàn toc càng dòng thì so Itrang ngòn ngù càng nhiéu Thuc té này dàt ra vàn de: phài co mot hay mot vài ngòn ngù chung dùng trong giao tiép giùa càc còng dùng dàn toc trén cùng mot lành ihò nhàm dà]) ùng càc chùc nàng xà hòi cùa nò nhu: giào due hành chi'nh khoa hoc

thòng tin dai chung De làm duoc diéu dò càc Chfnh phù càn phài co sU ;ua chon tu trong rat nhiéu ngòn ngù cùa còng dóng da dàn toc dò ra mot '^vlc mot so ngòn ngù làm ngòn ngù chfnh tht'rc ngòn ngù co tfnh phó thòng nhat

Co nhién, su lua chon này phài dua vào ahùng tiéu chf nhàl dinh Tiéu jhi Jo

co thè \uàì phàt tu ngòn ngù nào phat tnen a trình dò cao htm duoe ^u Jung >

pham VI ròng rài han là ngòn ngù cùa Jan toc chiém da ^ó, nhung diéu can bàn là phài dàm bào tfnh dàn chù tnét de tàt cà cho muc tiéu phàt tnén kinh

té - xà hòi, phàt trién càc dàn toc trong cùng mot quóc già nói chung

Tfnh phùc tap trong su lira chon ngòn ngù chfnh thùc ngòn ngù quóc già

con bi chi phói bòi nhùng nhàn tò chfnh tn - xà hòi khàc Nói dùng han ngòn

ngù dirac lira chon làm ngòn ngù quóc già phài dàm bào cho yéu càu mang tfnh chfnh tri - xà hòi dò là yéu càu hoà hap dàn toc trành xung dot ngòn ngù dàn dén xung dot dàn toc làm bàt òn ve chfnh tn Cùng vi the co quóc già kJiòng chon ngòn ngù quóc già tu rat nhiéu ngòn ngù cua còng dóng Jan ìòc mình ma phài dùng mot ngoai ngù nào dò, thàm chf dò là ngòn ngù cua nuòc

dà tìmg ^àm iuac mình Chàng han nhu Jé'ng Anh ó kn Dò, Tanzania ''Qiàu

Phi), hay tiéng Tày Ban Nha ò Paraguay ;Nam My) và Méhicò Cùn^' vi thè

ma co nguòi cho ràng: 'Ngòn ngù quòc già flangue otTicieilei là bàn ngù ha\ ngoai ngù duac dùng nhu mot còng cu hanh chfnh quóc gia"^8.249|

Lai co y kién cho ràng: 'Ngòn ngù quóc già nhu là ngòn ngù duoc chfnh

thùc thùa nhàn 'àm vai trò vi the nhà nuòc trong dòi song quóc eia Nò co

tfnh hién dinh và phàp lenh Ve màt nghi thùc no duoc xac dinh nhu mot trone

ba chi tò quóc tìié: quòc ky quòc huy ngòn ngù quòc già Và co the noi ve mài hiéu lue hien thuc va thiét thuc ngòn ngù quóc già duoc xàc dinh là vi tn

so mot trong ba chi tò dò Ngòn ngù L|UÒC già thè hien \ chi quvén lue -à

nguyén vong quóc già nhà nuoc trong nhùng thòi ky lich su cùng nhu >u pha^

tnén nhàn thùc à tn thùc xà hòi xàc dinh Ngon ngù quoc eia cune ^(- tàe

dung hien thuc \d lich cu"c do: ^^i dòi ^(^rig cùa còng dàn cua moi i.hi^.nh ven thuòc ^ac loai cr.ng dòng khae ahau cu-a mòi qu-.'v già '!3^-3*-v

Càch cài nghTa vùa néu dà ìàm rò tal ca càc dàc diém cua neon neù juo^ già Tu dò chùng la eo the n^'v mot càch vàn tàt rane, neon neù qc •: -Kf i-

mot ngòn ngù duac chinh phù cùa mot quóc già da ngù nào dò chon làm ngòn ngù giao dép chfnh thùc trong tàt cà càc ITnh vuc dòi song xà hòi: hành chfnh, thòng dn dai chùng, khoa hoc, giào due cho moi dàn toc trén cùng mot lành thó dù ràng dò là bàn ngù hay ngoai ngù

Vói y nghìa nhu dà néu, viéc lira chon dùng hay khòng dùng mot ngòn ngù nào do làm ngòn ngù quóc già se co ành huong lich cuc hoàc tiéu eirc dén

su phàt trién cùa toàn the quóc già dò hay cùa mot so còng dóng dàn toc nhàt dinh Diéu này càng chùng tò ngòn ngù quóc già co vai trò hét sue quan trong dói voi sir phàt trién kinh té', vàn hoà, xà hòi, toc nguòi trong càc quóc già da ngù, hay dùng hon là dói vói càc còng dóng song ngù

1.2, Càch hiéu ve còng dóng song ngù và vàn de giào due song ngù

De hiéu còng dóng song ngù, tnxóc hét, chùng ta phài hiéu biét the nào là song ngù Nhu co nhà khoa hoc dà nói "song ngù là mot hién tuang tón tai cùa hai hay han hai ngòn ngù a mot nguòi hay mot tap the nguòi sinh song trén mot dia bàn co dàc diém riéng ve màt xà hòi, vàn hoà"[41;61] Nói khàc di, song ngù là hién tuong su dung hai hay hcm hai ngòn ngù cùa nguòi song ngù hay còng dóng song ngù trong mot xà hòi da ngù

Nói dén "nguòi song ngù" cùng ià de chi nhilng cà nhàn bié't hai hoàc trén hai ngòn ngù hoàn toàn nhu nhau, co khà nàng su dung mot càch thuàn thuc cà hai ngòn ngù dò Tuy nhién, dira vào mùc dò hiéu biét, nguòi ta chia nguòi song ngù làm hai loai lón Loai song ngù hoàn toàn góm nhùng nguòi

co khà nàng nam bàt mot càch chù dòng, tu do tùng ngòn ngù dò ma khòng phài "phién dich" tu ngòn ngù này sang ngòn ngù kia Loai song ngù khòng hoàn toàn bao góm nhùng nguòi, trong mot pham vi nào dò co the trkdi bàv duac nhùng y nghi cùa mình ma nguòi khàc hiéu duac dóng thòi cùng co the hiéu duac khi nguòi khàc trình bay bang hai ngòn ngù dò, con da phàn thì phài dùng dèh thao tàc "phién dich" tu ngòn ngù này sang ngòn ngù khàc thl mai hiéu,

Day cùng là hién tucjng de thày a nhiéu nuoc trèn the gioi và cà a Viét Nam

12

Chàng han ò nuòc la trong thòi thuòc Phàp, co nhihig ca nhàn biét tiéng

Phàp chàng kJiàc gì tiéng Viét Và ngày nay cùng vay co nhùng cà nhan biét

cà tiéng Phàp hay tiéng Anh tiéng Nga dat trinh dò nhu déng Viét Diéu này néu suy ròng ra ò mot tàp the mot còng dóng nguòi mot dàn toc - nhu DTTS

ó Viét Nam, cùng mot lue nguòi ta phài biét và su dung cà hai ngòn ngù

-tiéng me de và déng Viét vói tu càch là ngòn ngù quóc già thì còng dóng ày

trò thành còng dóng song ngù Co nhién mòi ngòn ngù nhu vày sé dugc càc còng dóng su dung trong mot pham vi mòi truòng khàc nhau và vói nhirng chùc nàng khàc nhau Co thè nói trén lành thò Viét Nam, càc DTTS déu là nhùtie còns don" soni; neù

Nói dén còng dóng song ngù ma co nguòi con goi là :song ngù xà hòi là ngiròi ta dua vào ba phuang dién: tfnh khu virc tfnh dàn toc và tfnh chùc nàng cùa nò Chàng han nhu ó mot quóc già da dàn lC)C, da ngòn ngù thì còng dóng song ngù thucmg gap là:

I ) 0 in mg mot khu vuc nhàt dinh hình thành nén cành huóng song ngù

giùa ngòn ngù mot DTTS vói mòi ngòn ngù giao tiép chung mgòn ngù chfnh thùc hay ngòn ngù quòc già)

2) Cành buòne sone ncrù eiùa hai hoàc trén hai neon n^ù dàn lòc vói n^òn neù chune

3 ) Cành huòng song ngù giùa hai hoàc irén hai ngòn ngù DTTS

Tu càch phàn loai này Nguyén Vàn Khang [1S:43' di dén két luàn ihUc

té tình hình song ngù xà hòi ò Viét Nam trén dai thè chu yéu là càc truòng hap (1) và(2)

Tuy nhién de co còng dòng song ngù thì khòng the khòng nói dén vàn

de giào due song ngù Bòi su hiéu biét cùa con ngu<à déu bài dàu tu gia^ JUL hay tu giào due ma ra Trong dò càn thiét và truoc hét là ;ir eiào due ne-M: ngù hay song ngù tu càc nhà iruòng dàc biét là nhà truòng phó '.bòne

Dói VÓI nhùng quòc già don ngù chi co mot ngòn ngù chfnh UIUL J-JO^

dùng làm phuang tién giaiì due trong nhà truòng thì viéc phàt tnén nò kliòng phài khó khan S(.)ng dói voi nhùng quóc già da ngù, v(')i nhùng còng dóng song ngù thì viéc thu dàc day dù càc ky nàng càn thiét cùa mot ngòn ngù thài khòng de dàng chùt nào Bòi vi, cùng mot lue nguòi ta phài hoc hai bò chù khàc nhau, thàm chf càch tu duy cùa hai ngòn ngù cùng khàc nhau thè hién qua càch dién dat khàc nhau, vàn de dal ra là giào due tié'ng quóc già nhu the nào trong he thóng giào due song ngù (tiéng me de và tiéng quóc già) dat hiéu qua cao, mot màt, (àm cho còng dóng song ngù dò co diéu kién ma ròng giao tiép, giao luu vói tàt cà càc dàn toc khàc trén cùng lành thó quóc già qua dò

co diéu kién phàt tnén nhan thùc, tu duy nàng cao moi mal dòi song cùa còng dóng, nhung mal khàc khòng làm han che su phàt trién cùa tiéng me de nhàm bào luu càc ^là tri vàn hoà truvén thòne cùa dàn toc De làm duac diéu nàv khòng the khòng càn dén mot su diéu uét nào dò, nghìa là phài co mot chfnh

sàch ngòn ngù dùng dàn, tfch cuc làm hành lang phàp ly cho ngòn ngù quòc

già cùng nhu ngòn ngù cua tixng dàn toc (déng me de) co diéu kién cùng nhau phàt tnén

L3 Chinh sàch ngòn ngù - nhùng dnh huòng cua nò trong vièc phàt trién ngòn ngù và phàt trién giào due tiéng quoc già trong càc còng dóng song ngu

Khi noi dén chfnh sach ngòn ngù ià nói dén su can thiép cùa con nguòi dune: hon là cùa mot che dò chfnh tri - xà hòi nào dò vào ns^òn neù, thòne qua viéc lua chon neon neù và thài dò dói voi ni^òn neù lua chon Trone neon neù

hoc xà hòi kliài niém chfnh sàch ngòn ngù vàn con nhiéu quan niém khàc nhau, chua duoc hiéu mot càch thóng nhat Chàng han, trong cuón "Chu nghTa Lenin ve càc vàn de ly diuyét ngòn ngù hoc ìM 1970), V A Avronn Khi viét bài "Càc nguyén tàc cùa Lenin ve chfnh sàch ngòn ngù" cho ràng: 'Cninh sàch ngòn ngù là he thóng bién phàp nhàm tàc dòng mot càch co y dure de diéu chinh mài chùc nàng cùa ngòn ngù \à thòng qua dò tàc dòng dén càu rùc

14

ngòn ngù a mot chìmg mire nào dò" Trong khi dò M L Isavev lai cho ràng:

"Chfnh sàch ngòn ngù gàn ìién vói chinh sàch dàn toc" (dira dieo bài giàng cùa thày Nguyén Vàn Khang) Y kién này duoc bà V.Ju Mikhalchenko dóng tình Theo bà, "Chmh sàch ngòn ngù phu diuóc vào chfnh sàch dàn toc cùa

nhà nuóc, bai vi, khi duy tri và bào tón vàn hoà dàn toc, càc nhà nuóc thuòng

duy tri cà ngòn ngù dàn toc và coi dò là mot trong nhùng thành tó ca bàn cùa vàn hoà dàn tóc"[50;196]

Qua càc dinh nghTa trén, ta thày, néu nhu V.A Avrorin chi ra bién phàp

và su tàc dóng cùa chfnh sàch dói vói chùc nàng và càu tnic ngòn ngù, ma

khòng he quan tàm dén yéu tó xà hòi r^c dóng dé'n càu tnic ngòn ngù thì ò M

L Isavev và Mikhalchenko lai néu lén duac vàn de: Chinh sàch ngòn ngù nam

irong chinh sàch dàn toc Bài vi khi dinh nghTa ve dàn toc ngudi ta luón liiòn nhàn manh vào yen to ngòn ngù, xem ngòn ngù là yèn tó hình thành dàn toc, ngòn ngù vùa là còng cu, vùa là biéu inmg cho vàn hoà dàn toc

Tuy nhién, vàn co ngucri phé phàn ràng, dinh nghTa trèn chi giài quyét

vàn de ngòn ngù a càc quóc già da dàn toc, da ngòn ngù, con a càc quóc già

don dàn toc thì chua thoà dàng Vi vay, Ni-kon-xki - nhà ngòn ngu hoc Nga

nói tiéng phàt biéu ràng: 'Chinh sàch ngòn ngù là toàn bò thirc tién càc boat dòng co muc dich nhàm diéu chinh càc qua trình ngòn ngù tu nhién xày ra ó

càc nuóc da dàn toc, cà ó càc nuóc don dàn toc, vita, mang tùih càp tién vùa

mang tinh bào diù" Vói quan niém nhu vay, òng di dén két luàn: 'Chfnh sàch ngòn ngù là toàn bó càc bién phàp nhàm thay dói hoàc bào tòn su phàn bó chùc nàng dang tón tai giùa càc ngòn ngù hay càc hình thài ngòn ngù, nhàm

àp dung nhiìng chuàn mire dang su dung (dàn theo bài giàng cua thày Nguyén Vàn Khang)

Vói dinh nghTa này chùng ia co thè thày rò oiày nòs dung cu the sau:

- Con nguòi tàc dóng co muc dich vào ngon ngù tu nhién

- Càc vàn de tUOng quan irong chinh sàch ngòn ngù: <ày dung ngòn ngù

theo huóng nào, vàn de Ké hoach hoà ngòn ngù va chuàn noà ngòn ngù

- Trone chfnh sàch ngòn ngù bao giò cùng co yéu t<") chfnh tn, \a khs nói dén chfnh sàch ngòn ngù là nói dén: da dàn toc, da ngòn ngù don dàn toc m.òi neon neù, chfnh sàch dói nói và dói ngoai

e e

Tu nhùng quan diém trén chùng ta co the di dén mot càch hiéu ve chfnh

sàch ngòn ngù Dò là mot chù iruang chfnh tri, co thè là cùa nhà nuóc cùng

co the là cùa mot giai càp thóng tri nhà nuóc (dàng phài hoàc tòn giào.) ve vàn

de ngòn ngù; dò là càc bién phàp cùa giai càp thóng tri nhà nuóc nhàmi thuc

hién chù truang dò Và tfnh quy dinh ve chfnh tri là ca so de dành già mot

chfnh sàch ngòn ngù dùng hay khòng dùng, tfch cuc hay tiéu cuc

Nhu vày, và nhìn tu góc dò nào, chfnh sàch ngòn ngù cùng duac y ;:hùc

nhu là mot bò phàn hay mot nói dung irong he ihong chinh sàch xà hoi '.ùa

mot quóc già Mot càch chung nhàt chinh sàch ngòn ngù duac hiéu la he ihóng càc chù (ruang àc hién phàp cùa mot nhà nuóc hoàc mot tó chùc xà hói nhàm tàc dòng co dinh huóng lén su phàt tnén và su hành chùc ^ùa àc ngòn ngù Do dò a bàt ky mot quóc già nào cùng càn co mot chfnh sàch ngòn

ngù thich ùng vói cành huóng ngòn ngù vói bòi cành chfnh tn xà hòi cu ihé cùa tìmg quóc già, vi lai fch phàt trién kinh té xà hòi cùa quóc già ày

Vói càch hiéu trén, rò ràng nhièm vu dal ra trong chfnh sàch ngòn ngù cùa càc quóc già don dàn lòc sé khàc vói càc quòc già da dàn toc Néu nhu '^"

càc quóc già don dàn toc nhièm vu trong tàm cua chfnh >àch ngòn ngù la phàt

tnén và hoàn thién càc chùc nàng xà hòi và chuàn hoa ngòn ngù quoc eia

trong chuang trình ké hoach ngòn ngù cùa nhà nuòc thì ò càc quóc già da Jan

toc da ngòn ngù nói dung, nhièm vu và tfnh chat cùa chinh sàch ngòn ngù sé phùc tap han nhiéu Viéc giài quyél càc vàn de ngòn neù ò cac quòc gìci 'làv gàn lién vói hàng h^at càc vàn de ngoài ngòn ngù nhu chfnh tn xà hói iam -y dàn toc, tòn giào tfn nguòng và tmc tiép nhàt là vàn de phàt trién nén eu'V due dàn toc, bào tón và pha- tnén vàn hoà truyén thòns^ dàn toc

Chfnh vi thè viéc hoach dinh cùng nhu viéc chi dao và thuc hièn chfnh sàch ngòn ngù trong càc quòc già da dàn toc, da ngòn ngù luòn luòn là vàn de chfnh In- xà bòi hét sue nhay càm Néu khòng co su tinh té và nhay càm càn thiét de dàn dén viéc xung dot dàn toc và co khà nàng làm tan rà khói còng

dóng quóc già gay su bàt ón ve chfnh tri- xà hòi Thuc té này dà tìmg xày ra a

nhiéu quóc già trén thè giói (Lién Xò cu, Nam Tu là nhìmg dién hình ve vàn

de này) Co the nói, chinh sàch ngòn ngù co vai trò hét sue quan trong trong

dói song xà hói càc càc còng dóng dàn toc dàc biét co nhùng dnh huóng hét sue truc tiép trong su phàt trién ngòn ngù cùa càc quóc già nói chung và su phàt trién giào due tiéng quóc %ia cho càc còng dóng song ngù nói riéng

Sa dT chùng ta nói nhu vày là vi, mot chfnh sàch ngòn ngù dùng dàn, tfch

cuc, phù hap vói cành huóng ngòn ngù bòi cành xà hòi chfidi tri cùa mot dàt nuóc sé làm cho ngòn ngù phàt tnén, hoàc nguac lai sé kìm hàm sir phàt trién cùa nò Diéu này ta co thè hình dung ràng, vói nhùng quóc già co chfnh sàch

bình dàng dàn toc thì ngòn ngù càc dàn toc trong còng dóng quóc già dò sé

phàt tnén mot càch dóng bò (cà ngòn ngù cùa tìmg dàn toc làn ngòn ngù quóc

già) Tmòng hap này nguòi ta con goi là trang thài song ngù bình dàng Néu

nguac lai thì ngòn ngù cùa càc dàn toc irong còng dóng quóc già dò sé phàt tnén khòng dóng déu, thàm chf co nhiJng ngòn ngù khòng phàt trién duac và

nguòi ta gol dò là irqng thài song ngù khòng bình dàng Nói khàc di, thài

dò và chfnh sàch cùa càc nhà nuóc ve ngòn ngù co vai irò hét sue quan trong dói vói vièc su dung ngòn ngù cùng su thinh suy cùa mòi ngòn ngù ó càc quóc già da dàn toc da ngù hay ò nhùng còng dóng song ngù nhu vùa nói

Chfnh sàch ngòn ngù con co nhùng dnh huchvj^ io lón dén su phàn bó

chùc nàng giùa •ac thuc thè U'^ón ngù (càc ngòn ngù càc phuong ngù hoàc càc hình thùc noi và viét) Bai vi chinh sàch ngòn ngù co lién quan truc tiép dèh pham vi và mùc dò su dung cùa tùng ngòn ngù Nhu ta dà thày dói vói

j f A' HOC OUOC OlA HA KO

nhùng ngòn ngù duac chon làm ngòn ngù quòc già thi pham vi và mùc dò su

dung cùa nò sé duac mò ròng hcm và co tfnh phó bién hon Chàng han nhu

tiéng Hàn ò Trung Quòc déng Anh ò An Dò déng Viét a V^iét Nam Diéu

này cùng the hièn khà rò a càc còng dóng song ngù nhu còng dóng càc DTTS

a Viét Nam Vày nén, chfnh sàch ngòn ngù khòng chi ành huong dén su phal

irién cùa càc ngòn ngù nói chung ma con tàc dòng rat tmc tié'p dén su phài

tnén giào diic déng quóc già trong càc còng dóng song ngù nói riéng

Rò ràng viéc lua chpn mot ngòn ngù nào dò làm ngòn ngù chinh thùc trong giào due ò moi càp dò trong càc còng dóng song ngù cùng dòng nghìa vói viéc càp cho nò day dù càc chùc nàng xà hòi ròng i^m ma bàn thàn nò dà

dù sue dàm nhièm Nhùng ngòn ngù nhu vày phàn lón là ngòn ngù quòc già Diéu này co thè thày rò qua déng Viét Irong he ihóng giào due song ngù dói

vói càc còng dóng DTTS ò Viét Nam Và mot khi dà nhu vày thì tiéng quòc

già cùng co thém diéu kién de phàt Irién ò trình dò cao han Dén luoi mình chfnh su phàt trién cùa ngòn ngù quóc già sé trò thành tàc nhàn quan tnmg cho su phàt trién déng me de cùa tìmg dàn toc nói riéng cùng nhu su phàt tnén

ve moi màt dói vói còne dóne sone neù nói

2 Vai trò cùa tiéng quòc già trong he thong giào due song ngù cho su

phàt trién càc DTTS trèn dia bàn DakLak

Nhu dà nói ò Irén Vièl Nam cùng là mot quòc già da dàn toc da vàn

hoà da ngòn ngù Tuy nhién mói quòc già da dàn toc da ngòn ngù lai co

nhùne dàc diém rién^ Vièt Nam cune là mot tmòns hop nhu vàv Sc) dàn toc

càu thành dàn toc Viét Nam co dén con so 54 nhirng dàn toc Vici 'Kmh) chiém so dòng, han KS'^^r cu dàn irong cà nuòc trai déu trén eac vùng lành thò

do dò tu làu và cune rat tu nhién, tiene Viét trò thanh n^SLÒn neù eiao Lién

chung, ngòn ngù phò thòng cua moi dàn toc song trén 'ành thò này Mac dù trén danh nghTa chua co mot vàn bàn nao cùa Nhà nUoc khàng dinh tiéng Vici

là ngòn ngù quòc già nhung trén thuc té tiéng Vièt dà co duoc cuong vi à\ va

18

2.1 Tiéng Viét vài vàn de giao tiép, giao luu cùa còng dóng càc DTTS

trén dia bàn Daklak

Nhu chùng ta déu biét ngòn ngù là còng cu giao tiép quan trong nhàl giùa con nguòi vói con nguòi, giùa càc còng dóng dàn toc vói nhau Vói tu càch là ngòn ngù quóc già, ngòn ngù dùng chung cho càc còng dóng dàn toc Viét Nam, déng Vièt dà cùng vói tié'ng me de cùa tùng DTTS ò Viét Nam nói

chung và a Daklak nói riéng, trong qua trình phàt trién dà hình thành nén mot

trang thài song ngù "tiéng me de - tiéng Viét" mot càch tu nhién Tuy vày, xét trong tuang quan giùa hai ngòn ngù ày, tiéng Viét vàn giù vi tri uu tròi so vói tiene me de cùa tìme dàn toc Néu nhu liéns me de cùa tìmg dàn toc chi duoc

sù dung trong pham vi già dinh, buon bàn, vói nguòi cùa dàn toc mình thì o ngoài xà hói nhu a cha bua, noi phó phuòng, còng so truòng hoc, khi tiép xùc vói nguòi Viét cùng nhu vói càc dàn toc khàc hoàc lue hòi hop tu càp xà tra lén hàu nhu ho déu dùng déng Viét

Tu thuc té nhu vày chùng la co the nói ràng, tiéng me de cùa nguòi DTTS ò dia bàn Daklak chua co duac vai trò cùa mot còng cu giao tiép ròng

rài, phó bién Bai vón tìx vut^g ^^^ *-'^^ ngòn ngù này con han che, nhàt là cac

lòp tu thuòc càc ITnh vuc kinh iié, chfnh tri, khoa hoc - ky thuàt Cùng vi thè

ma khi giao tiép vói nhau, nguòi DTTS ó day thuòng sù dung pha tròn giùa

uéng Vièt và déng me de de biéu dal mot vàn de nào dò thuòc nhiéu ITnh '/uc

khàc nhau trone dòi sone chfnh tn, xà hòi Tliuc trane nàv dòi hòi tiém^ Vièt phài dàm nhàn và làm tòt vai irò, càc chùc nàng xà hòi cùa mot ngòn ngù quóc già làm cho ho khòng con hi gicfi han trong mot 'hàng rào lành thó" hay toc nguai nao

Ngoài dàc diém và cùng là ly do mang tmh tu thàn cùa ngòn ngù theo

chung tòi con JO mot ly do miang tfnh xà hòi \à rat khàch quan de tiéng Vièt

tra thành mot còng cu giao dép quan trong cùa nguòi DTTS noi day

Nhudà trình bay a trén, ngoài càc dàn lòe bàn dia sòne làu dòi nhu: Èdè

M'Nòng, Giarai (vói so cu dàn co dén hàng chuc van nguòi) con co nhiéu

cu dàn, nhiéu toc nguòi tu càc vùng khàc nhau, trén pham vi cà nuòc, nhàl là

càc dàn toc lù càc tinh thuòc mién nùi phi'a Bàc di cu vào, duói nhiéu hinh

thùc khàc nhau, co tó chùc hoàc tu do, dà tao ra mot bue tranh pha tap ve toc nguòi, dàn dén su pha tap ve ngòn ngù Dùng nhu co nguòi dà nói: Viét Nam

là bue tranh thu nhó ve vàn hoà, ngòn ngù Dóng Nam A Và chùng ta cùng co the nói nhu vày ve dia bàn Daklak Nói khàc di, Daklak khòng chi là bue tranh thu nhò ve càc ngòn ngù càc DTTS ó Viét Nam ma con là bue tranh thu nhó

ve ngòn ngù Dóng Nam À Diéu này co the duac làm rò qua viéc suy xét 5 ho

ngòn ngù co mal a Dòng Nam A là Nam A, Hàn - Tang, Nam Dào (con goi là

Ma lai - Da Dào), Thài - Kadai và ho Mèo Dao (con goi là Mòng - Dao) ft

nhiéu co mal ò Vièt Nam thì cùng déu co màt a Daklak (34 ngòn ngù thuòc 5

ho dà nói co mal trèn dia bàn, xem thém ó phu lue 3)

Thuc té này néu khòng co mot ngòn ngù dùng chung trong giao tiép thì

sé là Irò lue rat km cùa càc DTTS trén dia bàn Su bàt dóng ve ngòn ngù sé

làm cho bàn thàn tìmg dàn toc rai vào dnh trang "bi bao vày bòi hàng rào lành thó" [27:33], hay dùng han là bi bao vày bòi hàng rào ngòn ngù De vuot qua tình trang này, nhàt là vi muc tiéu phàt trién kmh té - xà hòi cùa vùng dàt, thì

vièc chon lày tiéng Viét làm còng cu giao tiép giùa càc dàn toc vói nhau trén

dia bàn cùng nhu trong pham vi khòng gian ròng lón cà nuóc, là diéu hét sue càn thiét dói vói dóng bào càc dàn toc a day

Nói tóm lai Daklak là mot dia bàn da dàn toc, da vàn hoà, da neon n^ù

nhung ngòn ngù co khà nàng dàm nhàn vai trò cùa mot còng cu giao tiép c6

hiéu qua nhàt vàn là déng Viét Bai tiéng Vièl ngày nay là mot ngòn ngù vàn hoà, ngòn ngù co thè làm tòt cac chùc nàng ma xà hòi phàn bó dàc bièt là no

dà tra thành mòi ngòn ngù giào due ò moi càp dò và ngành hoc Cho nén, vièc

nguòi DTTS nam biét tiéng Vièt a mot trình dò cao cùng chfnh là de tao ra

cho ho co nhiéu ca bòi han irong viéc phàt tnén vàn hoà, kinh té - xà hòi cùa

21

djng dàn toc và cùa cà dia bàn

2.2 Tiéng Viét vói vàn de phàt trién nhàn thùc, tu duy cua nguòi

DTTS trén dia bàn Daklak

Ben canh chùc nàng giao dép, ngòn ngù con là còng cu cùa tu duy Day

là chùc nàng hét sue quan trong néu khòng muón nói là quyé't dinh cho su

phàt trién cùa con nguòi Dùng nhu Màc tìmg nói: "khòng co ngòn ngù thì

khòng co tu duy và cùng khòng co cài gì trén dòi" Co le day cùng là càch nhàn manh dén nhihig ngòn ngù vàn hoà ngòn ngù phàt trién a trình dò cao ,

co dù khà nàng làm tot càc chùc nàng xà hòi nhu: hành chfnh thòng tin dai

chùng, khoa hoc giào due Tiéng Vièt ngày nay cùng là mot ngòn ngù nhu

vày Dùng nhu co nguòi dà nói: déng Viét ngày nay"là mot ngòn ngù mang

tfnh hién dai co dù khà nàng dién dat moi tu tuong cao sàu cùa khoa hoc, ky

thuàt, moi tình càm dói dào, té nhi cùa xà bòi hién thòi moi vàn de phùc tap

cùa dòi sónt» chfnh tri xà hòi trone thè eiói sòi dóne ma chùne ta dane

e? i _ o O O O

sóng"[34:8J Trong iùc dò tiéng me de cùa còng dóng càc DTTS ò Viét Nam

nói chung và ò Daklak nói riéng con ò mot trình dò phàt trién thàp màc dù

hàu hét càc DTTS ò day déu co chù vièl (25/36) Tuy nhién, vièc phó bién và

sù dung nò con ó mòi mòi truòng han hep chù yéu là ò pham vi eia dinh, ban

bè nói bó tùng dàn toc Viéc dùng liéng me de nhu là mot ngòn ngù de eiàng

day và hoc tàp thì chi co uéng Èdé Tlieo bào cào long két nàm hoc

1998-1999 cùa Sa giào due - dào tao Daklak cho dén nay chi co han 30(KJ hoc sinh

nguòi Edé theo hoc déng cùa dàn toc mình Ngoài ra tiéng cùa càc dàn toc

khàc chf duac dùng trong nhà truòng nhu mot còng cu ho tra cho '/ièc hoc tòt

déne Viét ma ihòi

Tmóc thuc trang ve tiéng me de cua càc DTTS tren dia bàn Daklak nhu

vày, tiéng Viét vói tu càch là ngòn ngù quòc già ngoài chùc nàng ià còng cu

giao tiép nò con là còng cu cùa tu duy Nò co dù kha nàng hù vào nhùne

khuyét thiéu ma tiéng me de cùa nguòi DTTS chua thè dàm nhàn duac, nhàm

giùp cho còng dóng càc DTTS trén dia bàn co diéu kién de nhàn thùc tòt hcrn

ve thè giòi, ve cuòc song: cài nghTa ducfc nhùng vàn de chfnh tn - <:à hòi dang dal ra, nhàt là nhùng vàn de co tfnh quóc già, quóc té hién nay: nhùng vàn de ve khoa hoc ky thuàt dang hàng ngày hàng giò tàc dòng iiare tiép dén dòi song cùa ho

Vi nhùng le trén, viéc nàm biét déng Viét trò thành dòi hói khàch quan

và là nhu càu càp thiét cùa càc còng dóng DTTS trong cà nuóc nói chung và trén dia bàn Daklak nói riéng Co nàm biét déng Viét - déng quóc già mòi làm cho nguòi DTTS noi day co diéu kién tiép xùc, giao luu vói ben ngoài mól nàng cao duac trình dò nhàn thùc tu duy, mai dàp ùng duoc nhu càu phat tnén dàn toc, mòi làm phong phù thém nén vàn hoà cùa chfnh ho

Vièc nàm biét tiene Viét con là càu nói là tram trune chuvén càc eia tn vàn hoà truyén thóng vón rat phong phù và giàu bàn sàc cùa nguòi DTTS cren dia bàn dén vói ihégiói, cùng nhu mang ve cho càc còng dóng dàn toc cac eia tri ve vàn hoà nghè thuaL càc tri thùc kiioa hoc ky thuàt nhùne vàn de chfnh tri - xà hòi cùa nhàn loai thòng qua càc phuong tién truyén thòng Và chfnh

diéu nàv sé xoà bò di bue tuòne vò hình neàn càch ho vói càc nén vàn minh

* o o

khai ihàc liém nàng vùng dàt, tó chùc cuòc song mot càch hop ly, gòp phàn thuc hién muc déu phàt trién chung cùa dàt nuòc nhàt là trong thòi ky CNH HDH hién nay

2.3 Viéc phàt trién giào due tiéng Viét trong he thóng giào due song ngù và dnh huóng cùa nò dói vói su phàt trién ve kinh té - xà hòi, vàn hoà cùa nguòi DTTS trén dia bàn Daklak

Xuà't phàt tu nhàn thùc dùng dàn ve vai Irò cùa liéng Viét trong dòi sòne

xà bòi cùa càc còng dóng DTTS trong cà ntròc, cùng nhu tìmg dia phuong

Quyét dinh 53-CP (1980) cùa Hòi dóng Chfnh phu dà ghi rò: "Tiéng \ a chù phó thòng ià ngòn ngù chung cùa còng dóng dàn toc Vièt Nam Nò là phuoiie

tién giao luu khòng the thiéu duac giùa càc dia phuang và càc dàn toc trong Ca

23

nuòc, giùp cho càc dia phuang và càc dàn toc co thè phàt tnén dóne déu ve

càc mài kinh tè, vàn hoà khoa hoc ky thuat v.v làng cuòng khói dai doàn kct toàn dàn và thuc hién quyén bình dàng dàn toc Vi vay moi còng dàn Vièt Nam déu co nghTa vu và quyén lai hoc tàp và sù dung tiéng và chù phó thóng"[6;8]

Vói quan diém này, tu rat làu, dé'ng Viét dà tra thành déng nói phó

thóng, déng nói quóc già cho càc dàn toc trong nuóc, co vai trò dàc biét quan

trong trong càc còng dóng DTTS Viét Nam và nò dà dén vói ho bang con duòng giào due - con duòng nhà tniòng Diéu này dà duac qui dinh rat rò trong diéu 4 chuang I cùa luàt phó càp giào due déu hoc: "giào due déu hoc duac thuc hién bang tiéng Vièl Càc dàn lòc thiéu so co quyén sù dung déng nói, chù viét cùa dàn toc mình vói déng Viét de thuc hién luàt giào due déu hoc" Gàn day, nàm 1998, luàt giào due cùng duac Quóc hòi thòng qua, trong khoàn 1 (diéu 5 chuang I) co ghi: "Tiéng Vièt là ngòn ngù chfnh thùc dùng trong nhà tnròng"

Co the nói ràng quan diém cùa Nhà nuóc ta ve quyén và nghTa vu cùa nguòi DTTS trong viéc sù dung déng Viét cùng vói tiéng me de trong nhà truòng là rat rò Quyén a day duac hiéu là quyén lai, quyén duac hoc tàp và sù dung tié'ng Viét cùng nhu déng me de a trong truòng hoc de tiép thu nhìmg tn thùc khoa hoc ve tu nhién và xà bòi nhàm hình thành và phàt tnén nhàn thùc dàp ùng muc déu phàt trién ve con nguòi Viét Nam nói chung, han che dén mùc thàp nhàt su bàt bình dàng giùa càc dàn toc

Con nghTa vu ò day là su dòi hòi ó moi nguòi, moi dàn toc dàc biét là thanh thiéu nién nguòi DTTS trén lành thó Viét Nam, trong nhùng diéu kién nhàt dinh, phài hoc tap, dép thu tié'ng Viét - liéng quóc già cho that tot Bai

le, khòng thuc hién duac diéu này thì ho sé gap nhiéu khó khan trong giao tiép, giao luu giùa càc dàn toc, càc dia phuang, càc vùng trong cà nuóc Và ho

sé khòng co ca hòi de phàt trién kinh té, vàn hoà, xà hòi nhàm dua dàn toc

mình phàt tnén ngane bang, bình dàne vói cac dàn toc khac

Riéne dói vói dia bàn Daklak - mot dia '^an tuu'ne dòi '-hu ±u aO] ^àp

trun^' ^"an 40 dàn toc anh crn, da so sòne xcn JU lai vua f nhùne lòc ;ieuo")

-O -O • - ' " • "

vói só CU dàn khòng nhiéu song biel lap thì tihiém vu eiào due déag Vici dói vói nguòi DTTS dai dèh mot trình dò nào dò cane hét sue nane :ic Bòi vi, dòi vói nhùng DITS co só dan tuang dòi lón nhu Edé M'nòng Giarai và vc'n nhìhig nhóm, nhùng còng dóng nguòi song xen làn vói nguòi Kmh thì viéc tó chùc day - hoc tiéng Vièl làn tiene me de !à vièc làm khòng khó (tié'ng Edé

trén dia bàn Daklak dà tùng duoc iàm và làm co hièu qua du „ò mùc dò)

nhu'ng dói vói nhùng dàn toc co so dan qua ù iai song ó nhùng vùng qua héo lành biét lap trong mot khòng gian qua ròng thì qua ià ^hòng d(m eiàn Diéu

này dal ra cho chùng ta mot già thiét co thàr ncu khòng co càch 'am* tòt vice

^Mao due tiene Viét cune nhif tiene me de cho dme dàn toc i.rén dia bàn tlìì dù

dà\' là vùng dàt giàu ticm nane vk -quan tn;)ng don dàu cùng kìv)u^^ duoc kliai

thàc và phal inén do dò só phàn cay nehicl cua ^u" dói nehèo "^an mài ma» lòn tai vói ngUÒi DTTS no'i day

Vièc lo chùc day - hoc tòt Uéng Vièl dòi •/ÓÌ nguài DTFS Daklak hièn nay chfnh là de tao ra dóng lue cho su phal inori ve :ac mal kmii \c chinh tn vàn hoà xà hói '^'à dàm bàt» an ninh quóc phòn;e -ùa dia bàn, là 'àm cho iiguòi dàn toc noi dà\ co diéti kièn kho'i day vii p]\a; huy hét Wèm nàng (m co cua vùng dal.làm giàu ch(^ chinh ban thàn, eui dình jua tùng dàn lòc cho cà dia bàn, gòp phàn tfch cUc vào còng cuòc dòi mói va phàt incn dàt iUKt'c wong c a i doan hièn nay ~ giai doan chuàn bi -.Tioi tier, de JÌ(^ C N M H D H Dièu aa\ ^è

duo'c làin rò qua só ìièu dà uiòng kè ò rncu só ) ;:cm HÌLIC 3 tici 1 clnroTic '1 ) Tuy nliién vièc phàt incn licng Vici pìvài duù 'jcn neuvcb ;àc 'u iiguvcn v^ial phàt lù nhu càu diuc ;é tivinh moi dy- dai Iam phu'oìu' '"lai de* su pliat incn

ticng me de cùa tùng Jan toc Noi khau di MCL ciào dut •WAV^ \'ict phai ition dal li'ong mni iicn he voi giao due 'l'-ug criv Jé (tixai^j kha i.a.ne civ phcpi

nhàm tao ra su phàt tnén dóng bò cùa mot irang thài song ngù 'déng me tiene Viét" bình dàne và ben vùne-

de-IL NHÙNG QUAN DIEM CÙA DÀN(; VÀ NHÀ NUÒC TA VE ^ììkO DÙC TIÉNG VIÈT- Tlf:NG QUOC GIÀ TRONG HE THONG GIAO Ì)VC

SONG NGÙ CHO DONO BÀO CAC DTTS VÀ SU VÀN DUNG TRÉN DIA BÀN DAKLAK

Trong thòi dai ngày nay, nhò co diéu kién giao luu phàt trién và mo <òng, nén moi chfnh sàch dàn lòc duac dua ra, nguòi ta khòng chi dua vào dàc diém

cu the cùa dal nuóc ma phài bièt tham khào, hoc làp vàn dung nhiJng kmh nghiém tu nhiéu quóc già khàc, nhàt là nhùng quóc già co nhùng diém mong dóng ve diéu kién tu nhién, xà hói, bòi cành ngòn ngù Xuàt phàt òr ihuc té nhu vày viéc xày dung chfnh sàch ngòn ngù, hay cu the han, ià làmi thè nào

de tó chùc tòt vièc giào due déng quóc già trong he thóng giào due sone agù cho ngUÒi DTTS chùng ta khòng thè khòng lìm hiéu nhùng kinh nghiém cùa nhiéu nuóc klìàc nhau trén thè eiòi Do dò truóc khi di vào dm hiéu nhùne quan diém cùa Dàng \à Nhà nuòc ta ve giào due tiéng Vièt cho ngUòi DTTS

và su vàn dung vào dia bàn Daklak nhu thè nào, chùng lòi sé trình bay 'Jòi net

ve nhùng kinh nghiém cùa mot só quóc già irèn thè giói ve giào due i.iéng quóc già cho còng dàn cùa ho

1 Kinh nghiém cùa mot só nude trén thè giói ve giao dur uéng quóc già

Dói vói càc quóc già da dàn toc, da ngù vièc chon lày mot hoàc mot vài ngòn ngù thành vièn Irong càc còng dóng dan toc làm ngòn ngù chmh (hifc ngòn ngù quóc eia và sù dimg nò Hong cac ITnh vuc dòi song Kà ho^ juan trone, Jàc bièl là tri)ne eiào due dà irò [hành mot \ àn Jé hèt >ii'c te nhi 'iòi hòi càc nhà càm quyén phài thuc ,\u can nhàc trành de xày ra ^aèc \iiae dòi

ngòn ngù dàn dén Kung dot dàn toc làm mài di su ón dinh ve ciimh -.n a nìMi

\ay khò mù phat tnén dàt lìUÒc Ch(' nen nhièu quòc già dà phà' cha| idian

mot giài phàp tình thè chon lày mot ngòn ngù nào dò irén thè gióị nhJ: riéng Anh, Phàp déng Bó Dào Nha de làm ngon ngù quóc già làm ngòn ngù giào duẹ Dò là inròng hap cùa An Dò iMigiénạ Cùng co truòng hap, nguoi 'a vira day manh su phàt trién mot trong só cac ngòn ngù cùa dàn toc mình, dóng thòi vùa day manh su phàt inèn mot ngòn ngù nuóc ngoài nhu: Singaporẹ Malaysiạ Lai co tmòng hgp co rùiùng quóc già vùa chàm lo viéc phàt trién déng me de cùa mot DTTS vùa tàp trung phàt trién ngòn ngù cùa dàn lòc da só làm ngòn ngù quóc già Truòng bop nhu vày co the lìm thày ó Vièt Nam,

Trung Quóc Hoàc nhu ò Indonèsia hay a mot só nuóc khàc lai chon tìx tiéng

cùa mot toc nguòi thiéu só làm déng quóc già làm ngòn ngù giào duẹ Co thè nói, dò là bòn hìiùi thùc hay bón trang thài ngòn ngù chù yéu cùa càc quòc già trén thè giói trong viéc lira chon mot ngòn ngù chfnh thùc hay ngòn ngù quóc già và sù dung nò trong giào due nhà truòng De làm rò hon ve vàn de này

chùne ta JÓ ihé di sàu vào chfnh sach neon ngù dmg loai nuóc dà néụ

ỊJ O trang thài song ngù thù nhàt Phài ké dén An Dò Nhu m.oì nguòi

déu bié't An Dò là mot quóc già da dàn toc và co dén hàng tram ngòn ngù Tuy vày, hièn phàp ,\n Dò chi còng nhan 14 ngòn ngù chfnh thùc Mói ngòn ngù nhu vày co trén duói 10 tnèu nguòi sù dung Thè nhung trong rài nhiéu ngòn ngiì dò chfnh phù ,An Dò khòng the chon ra mot ngòn neù nào le làm ngón ngù quóc già, ké cà tiéng Hindi - mot ngòn ngù co só nguòi sù dune tuang dói dòng và co truyén thóng han cà Nguyén nhàn khòng nàm ngoài yéu

tó chfnh tri - xà hòị Bòi vi, de tranh <ung dot ngòn ngù dàn dén xung dòi dàn toc, nguòi la phài chon tiéng Anh làm ngòn ngù hành chfnh ò càc bang và chfnh quyén lién bang Trong giao due, ngUòi ta sù dung iheo "còng dúiv, ba ngón ngù" - tiéng dàn lòc dia phuang (dói \ói déu hoc) Ué'ng HinJj va

tièngAnh (ó tnmg hoc) Tuy nhién, ó trung hoc, liéng Anli vàn là ngon ngù duậ

dùng thòng dung nhàt Con ó dai ÌKJC ih\ gàn nhu chi co ùérie Anli wà thòị

27

Tuong tu nhu vày, theo càc iù:ià khoa hoc Nigiéna là mot quòc già co tren

200 don vi toc danh Irén 80 irièu dàn gòrn 7 nhom ngòn ngù quan trong njiàl trong dò co 4 ngón ngù duoc coi là chù yeu: Hansa (khoang 16 irieu nguoiy Yoruba (15 irieu) Jbo (14 trièu) và Fui (K tnèu) Tal cà nhùng cu dàn sù dung 4

ngón ngù này chiém trèn 70% dàn só cà nuac Co thè nói 4 ngòn ngù ày co anh

huóng khà lón sàu ròng dói veti quóc già này Vi thè, nò duac sù dung ròng rài Irén càc phuang tién truyén thòng, dàc bièt là trong nhà truòng Tuy nhién ngòn

ngù quóc già cùa Nigiéria vàn là tiéng Anh Ly do chfnh: liéng Anh duac coi là

phuang tién dói vói su tién bó ky thuàt, mang linh quóc té, lai khòng <^àn lién vói mot nhóm lòc danh nào nén trành duac nhùng màu thuàn co the xày ra giùa

càc dàn toc de doa dén su tón lai cùa nhà nuòc Rò ràng su lua chon nàv mot

phàn co yéu lo tàm ly cho là càc bàn ngù chua thài su dàm nhàn day dù zac

chùc nàng xà hói nhu tié'ng Anh nhung cài chfnh và là ly do chù yéu là nhàn

tó co tfnh chfnh tri - xà hòi nhu dà de càp

Qua vice lua chon ngòn ngù quóc già cùa An Dò và Nigiéria mòi diéu khà rò nói lén là ho rat coi trong nhàn tó chfnh in - xà hòi Diéu này cùng co yéu tó hop ly cùa nò Bòi vi, mot quóc già da dàn toc, da ngón ngù vói mot cành huóng ngón ngù phùc tap nhu vày ma khòng chù y dèh nhàn tó chfnh tn

- xà bòi khi lua chon mot ngón ngù quòc già thi klià nàng xày ra xung dói neon neù dàn dén Kune dot dàn toc làm bài ón ve chfnh tri, xà hòi ành buòne dén muc déu phàt trién chung cùa dàt nuóc là diéu khò trành khói Tuy nhién néu chi vi "su bình dàne dàn toc" ma vèu càu "bình dàne trièi de" ve neon ngù de di dén chon mot ngoai ngù (nhu tiéng Anh), thàm chf dò là ngòn ngù

cùa mot nuóc ihuc dàn - mot nuoc dà lime di xàm luoc mình co àm m.uu ihc'm

tfnh và dòne hoà dàn toc mình, de làm neon neù quòc eia thì xél ve mòi khfa

canh nà(.i dò y thùc quóc già dtròng nhu hi dal thàp hOn so \ó\ \ ihùc Jan toc

thì qua là khòng nén Boi vi diéu dò fi nhièu làm phuang hai dén su phal inén cùa càc neon neù là bàn neù

Vàn de dàt ra ó day ià khòng vi qua JUC doan thién ve yeu tò dan -oc ma xem nhe yéu lo quóc già Nghìa là nguoi iàm chfnh sàch ngòn ngù phai dung hoà cà hai yéu tó này khi lira chon mot iigòn ngù làm ngòn ngù quòc già Và lai, riéng xét ve lình vue ngòn ngù mi khò co su "bình dàng inét de' Bòi vi, mot ngòn ngù duoc lua chon làm ngón ngù quóc già, imòc hèt phu thuòc vào chfnh su phàt trién cùa bàn thàn nò cùng nhu pham vi sù dung nò ra sao nò

co phài là "ngòn ngù tuang lai" khòng? Nói chung, nò co dàm bào cho su phàt tnén cùa càc dàn toc song trén lành thó mot quóc già hay khòng ?

1.2 O trang thài song ngù thù hai, truóc hét phai ké dén Malaysia

-mot quòc già da dang ve toc nguòi và phùc lap ve cành huòng ngòn ngù

Tlieo Unesco (1964) thì Malaysia góm co 6 nhóm ngón ngù lòn Trong

só dò, 4 ngón ngù co dia vi uu liòi hon là: déng Ma lai, déng Anh déng

Tamin và déng Hàn Tiéng Ma lai turai sc'^m (1954) dà duac <àc dinh ià tièng

quóc già loàn Lién bang Malaysia Cùng vói nò, nàm 1957,, néng Anh cùng duac còne nhàn là neon neù chinh ihùc thù hai Riéne vói tiene Hàn và tièng Tamin, dù là hai ngón ngù co uy tfn và so cu dàn ruong dòi dòng, song vi ly do lich sù và chfnh tri nén khòng co duoc cuong vi cùa mot ngòn neù chfnh thùc

O nhùng thòi diém khac nhau ìiéìì'^ Ma lai duoc tuxén ho hi n-jn/ì ii^ù

quóc già và là ngòn tigù chinh tliùc duy nhàt cua Lién bang, nìnaig ircìi thuc

té tiéng Anh vàn giù mól dia vi quan trong

Theo T.V.Dòròphéeva xuàt phàt lù tfnh chat da dàn toc và vièc phàn chia

ve chùc nàng giùa càc ngón ngù dà dàn dén hình thùc ^ong ngù và da ngù dai

chùng cùa cu dàn Malaysia Nhùng ngiroi khòng phài là nguòi Ma lai ihuòng nàm ba thù liéng (tiene me de, déng Aiih và tièng Ma lai), chi l'i là hai ngón ngiì (tièng me de và ticng Ann, hoac ià liène Ma lai) Tình trane song ngù cua

cu dàn ngiròi Ma lai a diành ph''^ là tièng me de và tièng Anh :on ò none '-hòn

ihuòne là nguòi don n e ù - Viàlai Qua Khao sat thuc te cà: nha khoa n^v• AM

29

ra ràng ó Malaysia co mot só kiéu chùc nàng cùa trang thài song ngù nhu sau:

a) Trang thài song ngù ma mot ve là tiéng me de và ve kia là ngon ngù

quóc già (tié'ng Ma lai) hay chfnh thùc (lièng Anh) Trang thài này co the phàn thành hai bién the:

- Ngón ngù chiém uu thè là ngón ngù quóc già: dùng trong moi pham vi giao tiép kliàc nhau

- Tiéng me de chié'm uu thè: co thè dùng cà trong giao tiép giùa càc dàn

toc, co nhién là sau ngòn ngù quòc già

b) Trang thài song ngù ma mot ve là tiéng me de và ve kia là ngón ngù

Pidgin (lai lap) - dàc tmng cho càc tàng lòp fi hoc vàn Ò day déng me de chiém uu thè', con ngón ngù Pidgin là phuong tièn giao dép giùa càc dàn toc

nhung chi trong pham vi han che

0 Malaysia, trang thài song ngù cùng lón lai ó càc càp dò khàc nhau (the

hién ó vièc nàm càc ngòn ngù chuàn hoàc càc tièng dia phmmg - khàu ngù)

Thuòng càp dò song ngù phu thuòc vào trinh dò hoc vàn, di nhièn khòng phài

là bài buòc

Qifnh sàch ngòn ngù ò càc nuòc nói chung và ó Malaysia nói riéng, truóc hét, co lién quan dén mot trong càc mói truòng xà bòi quan trong và ròng lón nhà't là giào due phó thòng

0 ^dalaysla, tu ìàu dà hình thành mot he ihóne bòn thù tiene ó he ^^iào

due so hoc góm: liéng Anh, Ma lai, Hàn Tamin và he thóng hai thù déng cùa

he giào due trung hoc: tièng Ma lai và tièng Anh Tièng Ma lai duac xem là 4Tìòn hoc bài buòc trong tal cà càc iriròng phó thòng Tàt nhièn dói vói nhùne

cu dàn kliòng phài là aguòi Ma lai thì nò khòng duoc giàng da\ nhu mot

ngòn ngù cùa viéc hoc tàp ivong iuang iai chf ft là ò càc càp hoc cac' ntiàt cùa

truòng phó ihòng Con dói voi nguòi Ma lai, ngón ngù này duoc ciane day nhàm muc di'ch chuàn boa ìo'i nói, nàm vùng he thòne chù vièl de hoc làp ó càc càp tiép theo cùa truòng phò diòng Trone lue dò, tiene Anh cùng la [non

hoc bài buòc ó càc tmòng phò ihòng, nhtmg kliac vói lièng Ma lai nò duoc

hoc nhu ngón ngù giàng day tuong iai

Chfnh phù Malaysia dà nhièu làn ihòng qua chfnh sàch ngòn ngù và nhùne vièc làm cu thè cua mình nhàm nane cao vi thè cùa tiene Ma lai de nò Irò thành ngòn ngù chfnh thùc - ngón ngù quóc già duy nhàl ó Malaysia và

tùng buòc loai bò tièng Anh ra kliòi ITnh vuc dói song xà hói cùa dàt nuac

Chinh thù tuóng hién thòi cùa Malaysia dà tùng phàt biéu thàng thàn ràng:

"dal duac su thóng nhàl dàn toc, su bop nhàl tàt cà moi nguòi dàn Malaysia

trén co só ngòn ngù quòc già, tue là tièng Ma lai là muc dfch cùa chùng

tòi"[4;35] Thè nhung thuc tè dà khòng nhu vay Tiéng Md lai cho lói liièn

nay cùng chi là phuong nén giao tiép giùa càc dàn toc nói càc thù tiéng khàc nhau trén toàn lành thó Malaysia và duac dùng giàng day lai càc iruóng phó thóng dàu càp Trong lue dò (iéhg Anh vàn duoc sù dung phó hién trong •: àc vàn bàn hành chinh nhà nuóc -'à ngón n'^ù giàng day à càc ìruóng phó thóng trung hoc và Dai hoc là phucmg lién giao tiép ben trong còng dòng dàn tó( và giùa càc dàn toc trong giói qui toc và tri thùc Malaysia Nò con là ngòn ngù

klioa hoc Nàm duac nò sé co thè tiép lue hoc tàp ò bàt cu mot nuòc nói tièng Anh nào

So di co lình trang nhu trén, iruóc bèi bàt nguón tu tình irang 'kém phàt tnén" cùa bàn thàn tiéng Ma iai Tfnh "kém phàt irién' ó day iheo y kién cùa

nhiéu nhà khoa hoc Malaysia, duoc hiéu là vièc chua A'^V duiv^ duoc he tìiuai

ngù, su khòng òn dinh cùa cà qui tàc chmh tà va chinh dm Tuy nhién co le' ly

do chinh vàn là yéu tó rhinh tri - xà hai R(h vi lù khi tiéng Ma lai duoc '-hinh phù luyén bó là ngón ngù' quóc i^ia dà gay nén su bài hinh liì phia 'liiùng ngiun khòng phài là ngUói Ma lai, rnà iriróc hèl là nguòi Hoa C;K Jang phài d(')i

làp, cho dén gàn dà\', vàn chóng fai chmh sàch ng(m ngù chfnh thùc mot cach manh me Ho dòi lièng Hàn va uéng Tamin phài co vi thè ngang bàne voi

tié'ng Ma lai phai dùng chùng le giang day Irong càc truòng ohó d'ione cune

31

hoc Ho ùng bó ihuyèt da nguyén ngón ngù, tue dòi thùa nhàn ba hoàc bón ngón ngù quóc già trong mot nuòc da dàn lòc theo hình màu cùa Singapore Nhu vày, ó Malaysia, vàn de ngòn ngù - mól bò phàn cùa vàn de dan tóc^

dà tra thành mot vàn de thòi su n(nig bòng Y thùc duac vàn de này giói càm quyén Malaysia dà co nhùng diéu chinh (1971), mot mal, tùng buòc làm cho déng Ma lai tra thành còng cu giao tiép giùa càc dàn toc và chung cho loàn quóc già, nhung mal khàc, co gang trành nhùng chù truang và bién phap cuc doan trong khi thuc hièn chfnh sàch ngòn ngù Day cùng là bài hoc kinh nghiém cho nhiéu quóc già trong viéc xày dung và thuc thi chfnh sàch ngón ngù cùa mình

Tuang tu nhu vày, Singapore cùng là quóc già da ngù, vói 76% dàn lòc là nguòi Hoa, 15% nguòi Malaysia, và 7% nguòi An Dò Song diém kliac cùa Singapore là co su hoà tròn giùa càc nhàn tó dia ly lich sù, xà hòi và thuc dung ma Chfnh phù Singapore dà di dén quyét dinh còng nhan bòn ngòn ngù chfnh thùc, góm: tièng Anh déng Trung Quóc, lièng Tamin và déng Ma lai

Trong dò tién,^ Ma lai duac ihùa nhàn là ngóti ngù qufk già Tiéng Anh giù dia vi chù yéu trong càc ca quan hành chfnh, boi vi, Singapore tùng là ihuóc

dia cùa Anh Tàt cà bón ngòn ngù chfnh thùc ày déu duac dùng trong Imh virc thóng tin dai chùng, co nhién là ó nhùng mùc dò khàc nhau Néu xèp theo thù

tu uu tién thì dune dàu vàn là tiéng Anh Ihù dén là tiene Trune Ouóc diù ba mól là liéng Ma lai và déng Tamin

Ké tìx khi Singapore giành duoc dòc làp (1959) dì nhién là con chiù su

bào tra cùa nguòi Anh, giòi càm quyén Singapore luyén bó quyén bình dàng

chfnh thùc cùa bòn ngòn ngù chfnh dò Tliém vào dò xiiàt phàt tu chiuh sàcìi

doàn két chat che' giùa Singapore và Malaysia nén Chinh phù dà tuxen ho tié'ng Ma lai là ngón n'^i? quóc già Tiéng Ma lai duoc mò ròng vi th.è tn^n- càc

tmòng hoc và trén ihuc tè vào giai doan lù 1959 -1965, tièng Ma lai co dia vi chàng kém gì :rèng Anh nò tró :lianh ngòn ngù hàuli chfnh và vàn [•beine

Cùng vào lue này ,>au klii dang Hành dòng nhàn dàn lén nàm chfnh quyén, còng dòng ngUòi Hoa duoc chù y nhiéu lièng Hoa cùng vi die duoc phal tnen

ò càc tiTTÒng phó thong và cà o dai hoc Vai Irò lièng Anh bi thu hep lai nhu

tièng Ma lai và tiene Trung Quòc

Tu sau nàm 1965 khi Singapore duac luyén bò chfnh ihùc là nuòc còng hoà dòc làp^jlà quóc già co chù quyén tàch ra khói thành phàn Lién bang Malaysia thì chfnh sàch ngòn ngù cùng co nhiing thay dói Vi trf bình dàng

giùa càc thù tièng chfnh thùc lai duoc khàng dinh Mói còng dàn Malaysia

phài nàm il nhàt ba ngón ngù: tié'ng Anh duac xem nhu ngón ngù lam via hoàc ngòn ngù hành 'rhinh: néng me de (Trung Quóc, Ma lai hay Tamin > va tié'ng Ma lai, nhu la ngòn ngù quòc già Tuy nhién, trong thuc le, viéc bà(i

dàm hoc cune mot lue ba thù déng là khóng thuc té

Do vày tu nàm 1966, Bò giào due nuóc này bàt dàu coi trong viér da\

hoc song ngù - mot là déng Anh và mot irong ba thù dé'ng ban ngù Cùng tu

dò trong càc truòng phó thóng khòng dùng déng Anh de giàng day thì déng Anh chi duoc dùng de giàng dav càc mòn loàn và càc mòn khoc hoc tu nhièn khàc Trong lue dò ')' càc tmong day bang tiéng Anh thì vièc day mòn beh sù

và càc mòn khoa hoc xà bòi khac lai duoc tièn hành bang mot trong ba diu

lièng thuòc bàn ngù Day là hiéu hién su co 'iàng trong vièc thuc ih'- rhinh

sàch ngón ngù cùa cìiinh phù Singapore nhàm giù gin và phat irién càc '^ià 'n vàn hoà tìuch hap rùa càc dàn toc song trén lành thó nuoc này Dung nhu

Wardhaugh dà nói: ' Quóc già này dà còng nhàn su da dang ve dàn cu ihone

qua vièc trao vi thè chfnh thùc cho bón ngón ngù chfnh ià kliuyèn khfclì >ù dung ca bón ngòn neù dò trén sàc phuong lién thòng tin dai chùng '.a l'ong giào due Càc nha Uim chinh sach duòng idur cùng dd (hùa nhan ve// irò m /Vn,

cùa tiéng Anh, "r>7 lu lach lo moi lue lifong thóng nhàt cóic nhóm xà iioi niu

là còng cu giao liép quóc té ra jw dà khòng dành nhiéu co ^àng de nan • /u ngón }igùnày pila! ir^éiÓ |5:34|

Nói tóm lai, cà ò Malaysia và Singapore, nguòi la déu chon liéng Ma lai làm ngón ngù quóc già Dói vói Malaysia, déng Ma lai là bàn ngù, nhung dói vói Singapore, déng Ma lai duac xem là ngòn ngù vùng (do diéu kién dia iy, lich sù xà bòi cùa nò) Diém chung giùa hai nuóc trong chfnh sàch ngòn ngù là: cùng vói viéc thùa nhàn déng Ma lai là ngón ngù quóc già thì ho muón loai

bò lièng Anh ra kliòi ITnh vuc dòi song xà bòi cùa dàt nuóc nhung thuc té lai khòng nhu vay Tuy nhién, chfnh sàch ngòn ngù giùa hai nuóc này vàn co

diém khàc bièt Chàng han a Malaysia Nhà nuóc tòn vinh duy nhàl dé'ng Ma

lai làm ngón ngù chfnh thùc, ngón ngù quóc già nén dà tao ra su bàt bình ó nhùng nguòi khòng phài là Ma lai, trong lue dò ò Singapore lai sù dung thuyét

da nguyén ngón ngù NghTa là ngoài liéng Anh, vói tu càch là ngón ngù làm viéc, hoàc ngón ngù hành chfnh liéng me de (Trung Quòc, Ma lai hay T;'ìmin)

và dé'ng Ma lai duoc xem nhu là ngón ngù quóc già

Nhu vày xem ra chfnh sàch ngón ngù ó Singapore co phàn uyén chuyén han Malaysia Song nhu càc nhà khoa hoc dà khàng dinh, cùng mot lue ngiròi dàn Singapore phài hoc fi nhàl ba ngón ngù là khòng thuc tè Cho nén ve sau

Bò giào due nuóc này dà phài diéu chinh lai vièc hoc song ngù - mot là déng Anh và mot trong ba thù tié'ng bàn ngù Day là co gang lón trong viéc thuc thi chfnh sàch ngón ngù cùa Singapore, nhàm muc liéu phàt trién dàt nuóc giù gin

và phàt huy càc già tri vàn hoà cùa tùng dàn toc Trong lue dò, chfnh sach ngón ngù cùa Malaysia ibi co phàn cùng nhàc han, nén trong mot chùng muc nào dò ho dà khòng thành còng Diéu này khòng chi thè hién qua viéc co mot

bò phàn cu dàn khòng phài là nguòi Ma lai khòng dóng dnh ma cài chfnh la

trong giào due o cuòi càp hoc phó thòng và ò dai hoc déu dùng tiéng Anh Han thè., '.rong gi'Ji trf thirc Malaysia, liéng Anh vàn duoc sù dung là chu >èu Nhu vày, Vièc iua chon mot ngòn ngù làm ngòn ngù quóc già va vièc

sù diing nò trong giào due khòng chi dua vào yéu tó chfnh tri - xà hòi .ma

con phài quan làm dén yéu lo khàc nhu: trình dò phàt Irièn cùa nò d[w ^.iei

là nguyén vong cua moi làng lòp cu dan, mgi dàn toc song trén vùng iành

Myanma là mot quòc già da dàn toc Han 90% cu dàn Myanma noi càc thù tiéng ihuóc ngành Tang - Mién, ngù he Hàn - Tang Tlieo só liéu thòng kè giùa nàm I97H, nguòi Mién chiém khoang 72% long só cu dàn Myanma (24,33 trièu nguòi), nguòi Caren chiém 8.2%> (660.000 nguòi), ngUòi Catrin 1,5% (640.000 nguòi) Càc dan toc con lai song phàn tàn irén toàn lành :hó Myanma và sù dung song ngù Hién phap Lién bang Myanma (1974) ehi rò:

"càc dàn toc hàn dia co quyén su dung và phàt trién ngòn ngù và vàn h*.)c cùa mình mot càch tir do tu do tfn nguòng, nhung chi co càc dàn toc chiém :Uu thè

trong càc vung dàn toc mai duoc hU(Vng quyén này" [4:13] Trèn lành ^h() Myanma tiéng Mién là ngòn ngxx giàng day duy nhat, con tièng Anh duoc

giàng day nhu mól mòn hoc dàc bièt lù iòp 5

Sau Khi Myanma giành dòc làp déng Anh bài dàu bi loai bò mot càch

kién quyét Ngày nay tiéng Mién duoc dùng trén tal cà càc phuong uèn

truvén thone dai chune trone còne vièc vàn phòne chfnh thùc càc \àn hàn giày tò trong nhùng trucmg hop càn ihièt vàn co thè sù dung uéng cua ;àe

dàn toc bàn dia khàc 77c^/;^ Anh va liéng Mién duac su dung song smig ff'nig

lình via yuan he ^iùa càc quòc va Viéii'i Aldi cùng duoc sù dung mot n n'-nn^ viéc giaivj da\ a •ràc triùmg cao iàn'^ va dai hoc à càc kiioa iioc tu nhièn v.à

kv ihuàL ahung dàn dàn liéng Mién ngày cane duoc dùng nhièu hon ò -ac

khoa này

Hico Hien nhàp Vlyanma 'Diéu 2 io), tièng Mién là ngon ngù \\[OL già

1^

song cùng duac phép sù dung cà tiéng Anh Voi tu (deh là ngón ngù dàn 'oc

và dóng tlùA là ngón ngù giao tiép trong càc truòng hac cùa càc Dll'S aéng Myanma duoc giang day tu lap I dén lóp cuòi càp phó thòng Chinh phu Mayanma con giao cho càc ca quan nghién ciùi tié'ng Myanma và Vién giào due nghién ciCu bién soan sàch giào khoa tié'ng Myanma cho nguói càc DTTS Mat khàc, nguòi ta con xày dung chucfng trình miéu tà ngòn ngù hoc

(dói chiéu) trén càc bình dién (ngù àm, lù vung, ngù phàp) cùa càc ngón ngù DTTS quan trong ó Myanma Co the nói hình thùc lira chon này co nhùng diém rat gàn vói vàn de giào due song ngù cho vùng dóng bào DTTS

ò Viét Nam

1.4 Dói vói Indonesia thi lai co càch lua chon khàCy khòng gióng nhu

a càc quóc già vùa nói CTiinh phù Indonesia chon lày tièng Ma lai, déng cùa

mot DTTS ó dàt nuóc này de xày dung thành ngón ngù vàn hoc quóc già ké tu nàm 1945 dén nay Su lua chon này xuàt phàt tu viéc lày déng Ma lai ngòn ngù dùng chung trong vùng Dóng thòi, iheo ho, néu chon ngòn ngù cùa mot dàn toc da só, nhu tié'ng Java thì co thè khòng duoc su dóng tình cùa càc dàn toc trong nuóc

Nhu vay, viéc lira chon mot ngòn ngù quóc già ngón ngù dùng chung trong ITnh vuc hành chfnh giào due phài tuy thuòc vào dàc diém ve dàn toc cùng nhu cành huóng ngòn ngù cùa tìmg nuòc Nhung co nhùng diéu cól yéu

ma càc giói càm quyén cùa tùng quóc già xem nhu nhùng tiéu chf kliòng thè thié'u duac Dò là càc mal sau day:

- Phài dàm bao khòng de dnh trang do xung dot ngòn ngù dàn dén xune dot dàn lòc làm bài òn ve chfnh tri - xà bòi, ành huòng dén tién trình phal rrièn dà't nuòc

- Ngòn ngù dò phai là ngòn ngù vàn hoà ngòn ngù co dù kha nàng dàm

nhàn càc chùc nane xà bòi cùa nò dàc bièt wgòn ngù do phài là pbtrong ucn

de giào due ó moi ngành hoc, càp hoc - lue là neon neù cùa luotig lai