Khu tưởng niệm vương triều nhà mạc trong sự phát triển du lịch hải phòng

Là một người con của thành phố cảng, đồng thời nhận thấy vai trò quan trọng của khu tưởng niệm vương triều nhà Mạc đối với việc phát triển kinh tế, xã hội của Kiến Thụy nói riêng và H

hhchcccch TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình nghiên cứu và viết khóa luận, em luôn nhận được

sự động viên, giúp đỡ nhiệt tình của các thầy cô giáo tổ bộ môn Văn Học Việt Nam, khoa Ngữ văn trường Đại học sư phạm Hà Nội 2 trong việc thu thập, tìm kiếm tài liệu và kiến thức để phục vụ cho bài viết Đặc biệt, em xin được gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới Thạc sĩ Nguyễn Phương Hà – người trực tiếp hướng dẫn cho em trong quá trình nghiên cứu và hoàn thành khóa luận này

Khóa luận được hoàn thành song không tránh khỏi những hạn chế, thiếu sót Vì vậy em rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến từ các thầy cô giáo để khóa luận được hoàn thiện hơn

Em xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, ngày tháng 5 năm 2016

Sinh viên

Lê Văn Thức

LỜI CAM ĐOAN

Khóa luận Khu tưởng niệm vương triều nhà Mạc trong sự phát triển du

lịch Hải Phòng là kết quả nghiên cứu của riêng mình em, có tham khảo của

những người đi trước và dưới sự hướng dẫn khoa học của Thạc sĩ Nguyễn Phương Hà

Khóa luận không sao chép từ một tài liệu hay công trình có sẵn nào

Kết quả khóa luận ít nhiều có những đóng góp vào việc tìm hiểu, nghiên cứu và phục vụ cho công việc hướng dẫn viên du lịch sau này Góp phần quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển các giá trị văn hóa của địa phương

Hà Nội, ngày tháng năm 2016

Sinh viên

Lê Văn Thức

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Mục đích nghiên cứu 3

4 Nhiệm vụ nghiên cứu 3

5 Phạm vi và đối tượng 3

6 Phương pháp nghiên cứu 3

7 Đóng góp khóa luận 4

8 Bố cục của khóa luận 4

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ HUYỆN KIẾN THỤY VÀ KHU TƯỞNG NIỆM VƯƠNG TRIỀU NHÀ MẠC 5

1.1 Huyện Kiến Thu ̣y và các di tích thời nhà Ma ̣c 5

1.1.1 Giớ i thiê ̣u chung về huyê ̣n Kiến Thu ̣y 5

1.1.1.1 Lịch sử hình thành 5

1.1.1.2 Đặc diểm địa lý, điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội 6

1.1.2 Các di tích thời nhà Mạc trên địa bàn huyện Kiến Thụy 8

1.1.2.1 Từ đường ho ̣ Ma ̣c 8

1.1.2.2 Chùa Văn Hòa 10

1.1.2.3 Chùa Trà Phương 11

1.2 Khái quát lịch sử nhà Mạc và sự hình thành khu tưởng niệm vương triều nhà Mạc 13

1.2.1 Vương triều nhà Ma ̣c 13

1.2.2 Xây dựng khu tưởng niệm Vương triều nhà Mạc 16

Chương 2 KHU TƯỞNG NIỆM VƯƠNG TRIỀU MẠC VỚI HOẠT ĐỘNG DU LỊCH 18

2.1 Các giá trị của khu tưởng niệm vương triều nhà Mạc 18

2.1.1 Giá trị lịch sử 18

2.1.2 Giá trị nhân văn 18

2.1.3 Giá trị nghệ thuật 19

2.2 Thực trạng hoạt động du lịch tại khu tưởng niệm vương triều nhà Mạc 21

2.2.1 Khách du lịch 21

2.2.2 Cơ sở hạ tầng và trang thiết bị phụ vụ du lịch 22

2.2.3 Đội ngũ lao động 24

Chương 3 ĐỊNH HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN DU LỊCH TẠI KHU TƯỞNG NIỆM VƯƠNG TRIỀU MẠC 27

3.1 Định hướng phát triển du lịch tại khu tưởng niệm vương triều Mạc 27

3.2 Đề xuất một số giải pháp 28

3.2.1 Giải pháp bảo tồn, tôn tạo và quy hồi hiện vật, di vật khu di tích 28

3.2.2 Giải pháp đào tạo nguồn nhân lực 29

3.2.3 Giải pháp tuyên truyền, quảng bá du lịch 31

3.2.4.1 Tour du lịch: “Thăm lại Dương Kinh xưa” 32

3.2.4.2 Tour du lịch hình thành theo không gian địa lý 33

3.2.4.3 Xây dựng tour du lịch tìm hiểu các di tích thời Mạc trên phạm vi rộng 34 KẾT LUẬN 39 TÀI LIỆU THAM KHẢO

PHỤ LỤC

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Kiến Thụy là một vùng đất giàu truyền thống văn hóa, lịch sử từ bao đời nay Nơi đây có nguồn tài nguyên phong phú, đa dạng, phong cảnh sơn thủy hữu tình với dòng sông Đa Độ uốn khúc bao quanh Người dân lao động chăm chỉ, cần cù và hiếu khách Kiến Thụy cũng chính là nơi khởi phát của vương triều Mạc xưa kia

Nhìn lại quãng thời gian sáu lăm năm tồn tại và phát triển( 1527-1592), vương triều Mạc đã để lại cho chúng ta nhiều di tích kiến trúc nghệ thuật điêu khắc đồ sộ Có thể thấy trung tâm Dương Kinh xưa (tức Kiến Thụy ngày nay) có mật độ đậm đặc nhất hệ thống di tích các công trình kiến trúc mang dấu ấn, phong cách nghệ thuật nhà Mạc Một trong số những công trình kiến trúc đó chính là thành Dương Kinh

Nhận thấy được những giá trị đó của khu di tích Dương Kinh, UBND thành phố Hải Phòng đã có dự án xây dựng lại khu di tích nhà Mạc Cụ thể là “ Khu tưởng niệm các vương triều nhà Mạc” tại thôn Cổ Trai, xã Ngũ Đoan, huyện Kiến Thụy, Hải Phòng Đây thực sự là một công trình đồ sộ của thành phố cảng Hiện nay khu tưởng niệm vương triều Mạc thực sự đã trở thành tâm điểm của du lịch Kiến Thụy nói riêng và du lịch Hải Phòng nói chung Đó sẽ là nền tảng phát triển du lịch Hải Phòng, kết hợp với các vùng miền khác nơi có dấu tích nhà Mạc đi qua tạo nên tuyến, điểm du lịch hấp dẫn du khách

Là một người con của thành phố cảng, đồng thời nhận thấy vai trò quan trọng của khu tưởng niệm vương triều nhà Mạc đối với việc phát triển kinh tế,

xã hội của Kiến Thụy nói riêng và Hải Phòng nói chung Vì lý do đó, em đã chọn để tài: “ Khu tưởng niệm vương triều nhà Mạc trong sự phát triển du lịch Hải Phòng” để làm đề tài khóa luận bảo vệ tốt nghiệp

2 Lịch sử vấn đề

Cho đến nay, đã có nhiều nhà nghiên cứu về các di tích lịch sử văn hóa thuộc về triều đại nhà Mạc song hầu hết đó chỉ là những bài viết mang tính chất

lẻ tẻ, gợi mở chưa đi sâu vào nghiên cứu cụ thể một di tích nào Thậm chí chưa

có nhiều công trình nào đề cập đến việc đưa các di tích nhà Mạc nhằm góp phần phục vụ, quảng bá du lịch

Nhiều năm gần đây thành phố Hải Phòng cũng đã tổ chức những cuộc hội thảo lớn xoay quanh triều đại nhà Mạc với sự tham gia của các nhà nghiên cứu, giáo sư, tiến sĩ hàng đầu Việt Nam như : Ngô Đăng Lợi, Trần Phong, Đỗ Duy Trung Những bài nghiên cứu này đã đánh giá công lao của nhà Mạc với đất nước bấy giờ và những giá trị lịch sử to lớn mà nhà Mạc còn để lại cho đến ngày nay, đặc biệt là cố đô Dương Kinh

Bàn về di tích lịch sử nhà Mạc tại huyện Kiến Thụy, Hải Phòng đã có một

số tác phẩm có đề cập đến Có thể kể đến các tác phẩm : Hải Phòng phong vật

chí, Lịch sử triều hiến chương đại chí, Đại Nam nhất thống chí Địa chí Hải Phòng do hội đồng lịch sử thành phố Hải Phòng xuất bản năm (1900), Di tích thời Mạc vùngDương Kinh của tác giả Nguyễn Văn Sơn năm (1997), Hải Phòng di tích lịch sử văn hóa của Trịnh Minh Nhiên, Trần Phương và Nhuận

Hà, (nxb Hải Phòng, năm 1993), Một số di sản văn hóa Hải Phòng của tác giả

Nguyễn Ngọc Thao, Lê Thế Đoan, Ngô Đăng Lợi và nhiều bài viết đăng tải trên cái tạp chí khoa học, báo cáo của Trung ương, địa phương

Tóm lại, hầu hết các tác phẩm này chỉ giới thiệu những giá trị lịch sử, văn hóa, kiến trúc, nghệ thuật chứ không đề cập nhiều trong hoạt động du lịch, kể cả một công trình lớn như khu di tích Dương Kinh nhà Mạc cũng vậy Trong quy hoạch phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội của huyện Kiến Thụy đến năm 2010 cũng chỉ đề cập vài dòng cho phần tiềm năng du lịch của huyện Cho đến nay chưa có công trình nào bàn về vấn đề khai thác tiềm năng du lịch của những di

tích đó Vì thế chúng tôi chọn đề tài: Khu tưởng niệm vương triều nhà Mạc

trong sự phát triển du lịch Hải Phòng

3 Mục đích nghiên cư ́ u

Với đề tài này khóa luâ ̣n hướng tới các mục đích sau:

- Tìm hiểu k hu tưở ng niê ̣m vươn g triều Ma ̣c trong sự phát triển của du lịch Hải Phòng

- Thấy được giá trị văn hóa, lịch sử của khu tưởng niệm Đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy những giá trị nhân văn cao cả…

4 Nhiệm vụ nghiên cứu

Khóa luận đặt ra và giải quyết các nhiệm vụ sau:

- Tìm hiểu quá trình hình thành của khu tưở ng niê ̣m vương triều nhà Ma ̣c

- Làm rõ thực trạng hoạt động du lịch tại khu tưở ng niê ̣m vương triều Ma ̣c tại làng Cổ Trai, xã Ngũ Đoan, Huyện Kiến Thụy – Hải Phòng

- Đề xuất một số giải ph áp phát triển du lịch tại k hu tưởng ni ệm Vương triều Ma ̣c

5 Phạm vi và đối tượng

5.1 Đối tượng nghiên cư ́ u

- Các công trình kiến trúc và hoạt động du lịch tại khu tưởng niê ̣m vương triều nhà Ma ̣c

5.2 Phạm vi nghiên cứu

- Khu tưở ng niê ̣m v ương triều nhà Ma ̣c tại làng Cổ Trai, xã Ngũ Đoan, huyện Kiến Thụy, Hải Phòng

6 Phương pha ́ p nghiên cứu

- Phương pháp thống kê

- Phương pháp điều tra xã hội học

- Phương pháp phân tích, tổng hợp số liệu

8 Bố cu ̣c của khóa luâ ̣n

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, nội dung khóa luận gồm 3 chương:

Chương 1: Khái quát về huyện Ki ến Thụy và khu tưởng niệm v ương Triều Mạc

Chương 2: Khu tưởng niê ̣m vương triều Mạc với hoạt động du li ̣ch

Chương 3: Đi ̣nh hướng và giải pháp phát triển du li ̣ch tại khu tưởng niê ̣m vương triều nhà Mạc

Chương 1: KHÁI QUÁT VỀ HUYỆN KIẾN THỤY VÀ KHU TƯỞNG NIỆM VƯƠNG TRIỀU NHÀ MẠC

1.1 Huyê ̣n Kiến Thu ̣y và các di tích thời nhà Ma ̣c

1.1.1 Giơ ́ i thiê ̣u chung về huyê ̣n Kiến Thụy

Kiến Thu ̣y là huyê ̣n ven đô, phía Bắc và phía Tây Bắc giáp quận

Dương Kinh và quâ ̣n Kiến An; phía Đông và Đông Nam giáp quận Đồ Sơn

và vịnh Bắc Bộ ; phía Nam và Tây Nam giáp huyện Tiên Lãng ; phía Tây giáp huyê ̣n An Lão

1.1.1.1 Lịch sử hình thành

Thờ i Hùng Vương, vùng đất này thuộc bộ Dương Tuyền (Thang

Tuyền) là một trong mười lăm bô ̣ của nước Văn Lang Thời Bắc thuô ̣c nơi đây thuô ̣c Tượng Quâ ̣n , Giao Chỉ Thời Lý – Trần thuô ̣c quận Lô Hồng, sau đó gọi là Hải Đông Thời nhà Minh đô hô ̣ là đất của phủ Tân An (Tân Yên)

Năm 1469, vua Lê Thánh Tông lâ ̣p ra huyê ̣n Nghi Dương gồm đất Kiến Thụy, Đồ Sơn và phường Đồng Hòa (Kiến An ngày nay ) Huyê ̣n có sáu mươi mốt xã, mười hai sở ( đồn điền) là một trong b ảy huyê ̣n của phủ Kinh Môn ,Hải Dương

Từ thời Tây Sơn đến năm 1836 vùng đất này lại thuộc phủ Kinh Môn , trấn Yên Quảng sau thuô ̣c trấn Hải Dương

Năm 1837, vua Minh Ma ̣ng đă ̣t phủ Kiến Thu ̣y gồm c ác huyện Nghi Dương, An Dương, An Lão , Kim Thành (Kim Thành nay thuô ̣c tỉnh Hải Dương) Huyện Nghi Dương lúc đó gồm mư ời hai tổng với năm mươi sáu xã,

đi ̣a giới phía Đông giáp tâ ̣n huyê ̣n Yên Hưng tỉnh Quảng Yên (Quảng Ninh ngày nay)

Năm 1909 phủ Kiến Thụy bị bãi bỏ và lấy tên đó đặt cho huyện Nghi Dương go ̣i là huyê ̣n Kiến Thu ̣y Phủ lị đặt tại Trà Phương , đến tận năm 1947

Phủ lị rời về chân Núi Đối bên bờ song Đa Độ Đến năm 2009 huyê ̣n Kiến Thu ̣y tròn 100 năm (1909 – 2009)

Theo Nghị định 145/CP của Chính phủ, sau khi điều chỉnh địa giới hành chính huyện Kiến Thụy để thành lập quận Dương Kinh và quận Đồ Sơn; huyện Kiến Thụy ngày nay còn lại 17 xã và một thị trấn, diện tích 10.753 ha, dân số 2012: gần 16 vạn người

1.1.1.2 Đặc diểm địa lý, điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội

Vị trí địa lý: Kiến Thụy là huyện ven đô: Phía Bắc và Tây Bắc giáp quận

Dương Kinh và quận Kiến An; phía Đông và Đông Nam giáp quận Đồ Sơn và Vịnh Bắc Bộ; phía Nam và Tây Nam giáp huyện Tiên Lãng; phía Tây giáp huyện An Lão

Điều kiê ̣n tự nhiên

Kiến Thu ̣y là một huyê ̣n ven biển, có cả sông và núi ta ̣o nên nét riêng biê ̣t vùng duyên hải Bắc Bộ Sông Văn Úc là ranh giới giữa Kiến Thu ̣y và Tiên Lãng, đoa ̣n chảy qua đi ̣a bàn huyê ̣n Kiến Thu ̣y dài 14,75 km Sông Đa Đô ̣ chảy theo hướng Tây Bắc – Đông Nam cắt ngang qua giữa huyê ̣n , dòng song uốn chín khúc nên còn có tên gọi khác là Cửu Biều Đoạn sông chảy qua đi ̣a bàn Kiến Thu ̣y dài 29km

Kiến Thu ̣y nằm trong vành đai nhiê ̣t đới , hàng năm huyện có khoảng 1600

- 1900 giờ nắng Lượng mưa thuô ̣c loa ̣i trung bình ở nước ta , khoảng 1500 – 1800mm/ năm

Khí hậu Kiến Thụy diễn biến thất thường do luân phiên tranh chấp của các khối khí có bản chất khác nhau làm cho thời tiết và khí hâ ̣u thường xuyên bi ̣biến đô ̣ng Có năm gió mùa Đông Bắc mạnh đến sớm làm c ho nhiê ̣t đô ̣ không khí giảm từ 8 – 10 đô ̣ nên gây ra tính tra ̣ng rét đô ̣t ngô ̣t Nhưng cũng có năm gió Đông bắc về muô ̣n , yếu, mùa đông ngắn ngủi và thời tiết nóng đến sớ m bất thường Trong mùa hè, bão và áp thấp nhiệt đới thường xuất hiê ̣n Kiến Thu ̣y sát biển nên thường chi ̣u ảnh hưởng của bão và áp thấp nhiê ̣t đới Mùa hè nóng ẩm,

thường có bão và áp thấp nhiê ̣t đớ i Bão thưỡng xuất hiê ̣n từ tháng 6 đến tháng

10, tập trung vào tháng 7, 8, hay kèm theo mưa lớn kéo dài và gió ma ̣nh

Các sông lớn chảy qua huyện đều là những nhánh sông của hệ thống sông Thái Bình, hướng chảy chính là Tây Bắc – Đông Nam như nhữ ng đường gân Các sông nhỏ như kiểu ô ma ̣ng ta ̣o thành h ệ thống sông ngòi dày đă ̣c khắp các

mă ̣t huyê ̣n

Đặc điểm kinh tế, xã hội

Dân cư Kiến Thu ̣y hầu hết l à người Kinh, có tất cả ba mươi dòng họ và đa phần theo Phâ ̣t giáo, mô ̣t số theo đa ̣o Thiên Chúa giáo Con người lao động nơi đây hiền lành, chất phác, chăm chỉ làm ăn Dân chủ yếu làm nghề nông và chăn nuôi nhỏ lẻ

Trong những năm tháng cùng cả nước đi lên chủ nghĩa xã hô ̣i , Kiến Thu ̣y

là huyện luôn đi đầu trong cơ chế khoán sản phẩm đến nhóm và người lao đô ̣ng Từ năm 2000 đến nay, kinh tế của huyê ̣n chuyển biến khá ma ̣nh mẽ , đa ̣t được nhiều kết quả quan tro ̣ng: chuyển di ̣ch cơ cấu kinh tế, giảm tỷ trọng ngành nông nghiê ̣p, tăng tỷ tro ̣ng ngành công nghiê ̣p và di ̣ch vu ̣

Sản xuất nông nghiê ̣p tốc đô ̣ tă ng trưởng ngày càng nhanh , nhiều mô hình thâm canh đa ̣t năng suất cao , cùng với phát triển ngành nuôi trồng và khai thác thủy hải sản

Sản xuất côn g nghiê ̣p , trên đi ̣a bàn có ba mươi doanh nghiê ̣p của trung ương và thành phố hoạt động

Thương ma ̣i và di ̣ch vu ̣ ngày càng cao , bê tông hóa, nhựa hóa đường giao thông, kiên cố hóa kênh mương , trạm y tế , bê ̣nh viê ̣n , lưới điê ̣n nông ngh iê ̣p được nâng cấp, sửa chữa

Hoạt động văn hóa thể thao phát triển sâu rộng , đời sống văn hóa tinh thần của người dân từng ngày được cải thiện nâng cao Vấn đề xóa đói giảm nghèo , xóa nhà tranh , vách đất đạt nhiều kết quả khả quan Hàng nghìn lao động được giải quyết vấn đề việc làm

Các nghề thủ công như nghề làm bánh đa ở thôn Lạng Côn , nghề rèn ở Đa ̣i Trà, nghề dê ̣t ở Đa ̣i Hợp, nghề mô ̣c, nghề đan lát phát triển và đa dạng hóa Huyện Kiến Thụy nằm ở ven đô giáp các quận Kiến An , Dương Kinh, Đồ Sơn là tru ̣c đường hô ̣i tu ̣ các tru ̣c đường giao thông lớ n đường năm cao tốc, đường mười ven biển Vì thế, Kiến Thu ̣y có th ể mạnh về tiềm năng phát triển kinh tế xã hô ̣i tổng hợp của vùng Đông Nam thành phố như : sân bay, cảng biển, cảng quân sự Đồ Sơn, khu kinh tế của biển sông Văn Úc, khu du li ̣ch Đồ Sơn và các cụm công nghiệp trong vùng

Mặt khác Kiến Thụy còn là địa phương có truyền thống văn hóa , truyền thống cách ma ̣ng lâu đời, có tài nguyên văn hóa vật thể và phi vật thể độc đáo , phong phú, thuâ ̣n tiê ̣n kết nối với các điểm du li ̣ch khác ở các vùng lân câ ̣n Bên cạnh đó, huyê ̣n Kiến Thu ̣y còn có mô ̣t vi ̣ trí đi ̣a lý thuâ ̣n lợi, cảnh quan đẹp, môi trường sinh thái tốt là đi ̣a chỉ hấp dẫn trong tương lai gần phát triển du li ̣ch sinh thái và nghỉ dưỡng cuối tuần

Với tất cả những điều kiê ̣n tự nhiên , văn hóa lịch sử và con người trên, huyê ̣n Kiến Thu ̣y thực sự giữ vai trò quan tro ̣ng trong sự phát triển kinh tế, xã

hô ̣i và du lịch văn hóa của Hải Phòng, tương lai không xa sẽ trở thành khu vê ̣ tinh của đô thi ̣, nơi nghỉ ngơi lý tưởng cho du khách tại mảnh đất địa linh n hân kiê ̣t này

1.1.2 Các di tích thời nhà Mạc trên địa bàn huyện Kiến Thụy

1.1.2.1 Tư ̀ đường họ Mạc

Từ đường ho ̣ Ma ̣c đư ợc công nhận là di tích li ̣ch sử văn hóa năm 2002, thuô ̣c xã Cổ Trai , xã Ngũ Đoan Nơi đây thờ Thái tổ M ạc Đăng Dung Sử sách nước ta cung như những câu chuyê ̣n lưu truyền trong dân gian nhắc đến nới đây như mô ̣t chốn đi ̣a linh vì đây là nơi phát tích của dòng họ Mạc Người đầu tiên dựng nên Đế nghiê ̣p chính là Ma ̣c Đăng Dung

Cũng như các từ đường khác của các dòng họ Việt Nam, từ đường họ Mạc ở làng Cổ Trai , xã Ngũ Đoan cũng được dựng nên để tôn thờ các vị Tổ tiên củ

dòng họ Tuy nhiên, từ đường họ Mạc ở thôn Cổ Trai còn là một di tích đặc biệt bởi lịch sử xây dựng cũng như tồn tại của từ đường nó gắn liền với vương triều Mạc trong lịch sử phong kiến Viê ̣t Nam

Từ đường được bố tr í theo kiểu chữ nhất , có ba gian , bốn vì làm bằng gỗ lim Gian chính giữa thờ vua Ma ̣c Đăng Dung, tượng vua ngồi trên ngai vàng trong tư thế trang nghiêm Phía trên có bức hoành phi ghi bốn chữ “ Thiên Hoàng Phái Diễn” ( nghĩa là: Con cháu ho ̣ Ma ̣c có ở khắp nơi nhưng luôn quy tu ̣ về mô ̣t mối , đó là Thiên Hoàng , là Vương triều nhà Ma ̣c ) Bên trái tượng là tượng vua Ma ̣c Đăng Doanh – con trai trưởng của v ua Ma ̣c Đăng Dung , bên phải là nơi thờ các vua quan nhà Mạc

Trong từ đường còn lưu giữ được tấm bia đá dựng năm 1926 đời, vua Bảo

Đa ̣i mang tên “ Tổ Tiên Bia Kí” Theo nô ̣i dung tấm bia đá thì từ đường họ Mạc trước khi bi ̣ nhà Lê -Trịnh phá hủy là nơi tôn thờ mười bốn vị tổ họ Mạc qua các thời kỳ Trong đó ghi danh Đê ̣ Nhất Tổ của dòng ho ̣c là Ma ̣c Hiển Tích, đỗ tiến

sĩ thế kỷ XI Thời nhà Lý , ông làm quan đến chức Thượng Thư Bô ̣ L ại.Đời nhà Trần, Mạc Đĩnh Chi đỗ Trang Nguyên , làm quan đến chức Nhập Nội Hành Khiển Thời Lê Sơ ghi danh vi ̣ Tổ thứ năm là Mạc Công Định Vào thế kỷ XVI khi Mạc Đăng Dung lên ngôi vua lập ra t riều Mạc, khi mất được phong là Thái Tổ Nhân Minh Cao Hoàng Đế, xếp vào vi ̣ tổ thứ chín Các lớp con cháu sau của Mạc Đăng Dung mà được kết vi ̣ ngôi vua đều ghi danh là các vi ̣ Tổ của dòng ho ̣ Mạc là Mặc Đăn g Doanh như vị tổ thứ mư ời, Mạc Phúc Hải là vi ̣ tổ thứ mư ời một cho đến vị tổ thứ mư ời bốn ghi trên tấ m bia này là Ma ̣c Kính Vũ ,ông vua cuối cùng của nhà Ma ̣c đóng đô ở Cao Bằng

Từ đường họ Mạc ở huyện Kiến Thụy không chỉ là nơi thờ cúng tổ tiên và hội họp riêng của dòng họ Mạc, mà còn là một di tích lịch sử văn hóa mang những dấu ấn về một vương triều được sử sách ghi danh với nhiều đóng góp tiến

bộ trong sự nghiệp khuyến học, khuyến tài, xây dựng đất nước

1.1.2.2 Chùa Văn Hòa

Chùa Văn Hoà được tọa lạc tại thôn Văn Hòa, xã Hữu Bằng, huyện Kiến Thụy, Hải Phòng Tên chữ là Phả Chiếu tự Theo sử sách ghi chép,địa danh Văn Hòa là tên một tổng của huyện Nghi Dương xưa gồm các xã như Văn Cao, Úc Gián, An Áo, Hòa Liễu, Kim Đới, Xuân Úc và Văn Hòa Sau cách mạng tháng 8/1945, Văn Hòa cùng với Tam Kiệt, Kim Đới hợp thành xã Hữu Bằng như hiện nay Trước năm 1945, các thôn thuộc xã Hữu Bằng đều có các di tích thờ tự là các đình đền, miếu mạo Ở xã Văn Hòa, ngoài chùa Phả Chiếu, trước kia còn có đình làng thờ hai vị Thành hoàng là Tây Bình và Thái Thượng Đây là hai người

có công đánh giặc ngoại xâm, sau còn giúp dân làng khai phá đất đai, lập lên trang ấp đầu tiên và đã được các triều đại phong kiến ban sắc phong là Tây Bình quốc vương

Các tư liệu lịch sử cho biết chùa Văn Hòa được xây dựng từ triều đại Lê sơ Đến thời Mạc vào đời vua Mạc Mậu Hợp, niên hiệu Diên Thành (1578 - 1585), chùa Văn Hòa đã được các thân vương triều Mạc đóng góp công của trùng tu lại nên đã trở thành một ngôi chùa lớn có đủ tam quan, gác chuông, nhà tăng, nhà khách, đất nội tự rộng lớn Đến các triều đại khác nhau như thời Hậu Lê, thời Nguyễn với các đời vua Hoằng Định (1600-1619), Vĩnh Thịnh (1705-1729), Minh Mạng (1820),Thành Thái (1889), chùa Văn Hòa cũng được trùng tu, sửa chữa Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, chùa Văn Hòa đã bị tàn phá nặng nề Ngôi chùa đã trở thành cơ sở kháng chiến của chính quyền địa phương Thực dân Pháp đã nhiều lần đưa quân đến chùa tàn phá gác chuông, đốt trụi vườn chùa, đập nát nhiều bia đá Dấu tích của những ngày địch họa còn lưu lại trên quả chuông đồng đúc năm Minh Mạng (1820) là một vết đạn xuyên thủng qua thân chuông Năm 1989, chùa Văn Hòa được trùng tu lại Ngôi chùa cổ xưa hiện còn được lưu lại qua hình dáng của tòa Phật điện với bố cục kiến trúc kiểu chữ đinh, mái lợp ngói mũi, hai cây cổ thụ và gác chuông kiêm tam quan của chùa Trong chùa hiện còn lưu giữ được nhiều di vật cổ là

các pho tượng Phật như tượng Adiđà, Đức ông, Ngọc hoàng thượng đế, tượng Quan âm cùng các tấm bia ký mang phong cách nghệ thuật thời Mạc, thời Lê cũng như thời Nguyễn sau này

Năm 1996, chùa Văn Hòa đã được Bộ Văn hoá - Thông tin xếp hạng là Di tích cấp Quốc gia

1.1.2.3 Chùa Trà Phương

Chùa Trà Phương được xây dựng tại thôn Trà Phương, xã Thụy Hương, huyện Kiến Thụy, Hải Phòng Chùa Trà Phương cách trung tâm huyện Kiến Thụy khoảng sáu kilômét về phíaTây Chùa Trà Phương mang hai tên chữ là Bà Đanh tự và Thiên Phúc tự, gắn liền với lịch sử xây dựng cũng như tồn tại của chùa.Tên Bà Đanh tự có từ thời Lý Khởi thủy, chùa được xây dựng trên một gò đất cao, xung quanh cây cối rậm rạp, cách xa xóm làng Do vậy, chùa mang tên chữ là Bà Đanh tự Đến thời Mạc, thế kỷ XVI, chùa Trà Phương được trùng tu lại Truyền ngôn tại địa phương kể rằng, khi Mạc Đăng Dung còn thủa hàn vi, trong một lần bị truy sát, nhờ ẩn nấp trong chùa Bà Đanh mà thoát nạn Khi dựng lên đế nghiệp, nhớ ơn cứu mạng che chở của chùa, Mạc Đăng Dung đã ban chiếu cho trùng tu, mở rộng chùa và đổi tên thành Thiên Phúc tự Qua tư liệu ghi chép trên tấm bia đá "Tu tạo Bà Đanh tự" khắc vào năm 1562, đời vua Mạc Mậu Hợp cho biết, người đứng chủ hưng công lại chùa Bà Đanh là Thái Hoàng Thái Hậu Vũ Thị Ngọc Toàn, người làng Trà Phương đã cùng với hai mươi lăm thân vương, công chúa, quận công nhà Mạc đóng góp công của xây dựng lại chùa tại

vị trí hiện nay Người được giao nhiệm vụ xây cất là viên Thái giám Mạc Chúc Hiên Khi xây cất xong, chùa có quy mô rộng lớn với nhiều tòa ngang dãy dọc

và đã trở thành một sơn môn lớn của xứ Đông, tiếng chuông chùa vang xa trăm dặm, tín đồ muôn phương tấp nập tìm về Nhiều lần, vị quốc sư của triều Mạc đã

về đây giảng kinh thuyết pháp Năm 1592, triều đại Lê Trung Hưng trở lại, chùa Trà Phương cùng nhiều công trình kiến trúc trên vùng đất Dương Kinh đã bị phá hủy nặng nề Sang triều Nguyễn, đầu thế kỷ XX, chùa Trà Phương đã được

trùng tu lại Do vậy, chùa hiện nay mang đậm phong cách nghệ thuật thời Nguyễn với nhiều mảng chạm khắc rất điển hình Trong chùa hiện nay còn gìn giữ được nhiều di vật quí, đặc biệt là các di vật mang phong cách nghệ thuật thời Mạc thế kỷ XVI như tượng vua Mạc Đăng Dung, tượng Thái Hoàng Thái Hậu

Vũ Thị Ngọc Toàn, đôi sấu đá và các bia ký Thông qua kết quả nghiên cứu, các nhà khoa học đã xếp những di vật này vào một giai đoạn riêng của nền mĩ thuật Việt Nam, đánh dấu một sự thay đổi to lớn trên bình diện xã hội, phản ánh tài năng sáng tạo của những người thợ thủ công, những nghệ sỹ dân gian thế kỷ XVI, thời kỳ vương triều Mạc còn trị vì đất nước

Chùa có đủ tượng pháp theo nghi thức nhà phật, nhưng có giá trị lớn nhất

là hai pho tượng đá Một pho được nhân dân gọi là tượng vua Mạc Thái Tổ Dáng tượng chắc mập, mình hơi dẹp, dáng người đứng tuổi, mũi cao, mắt dài, người xếp bằng để lộ bàn chân phải, hai bàn tay nắm vào nhau ,bàn tay phải úp lên toàn bộ bàn tay trái, bàn tay trái chỉ để lộ một ngón tay cái Đầu đội mũ cao thành, mặt trước mũ chạm nổi một con chim đuôi dài, cánh xoè rộng lao xuống, vành mũ chia thành hai hàng có trang trí các vạch dọc và chấm tròn Thân choàng áo bào, cổ trong hình chữ v, cổ ngoài lượn tròn, tay áo chùm rộng có 8 nếp gấp mềm Dưới cổ áo là hình móc lớn gân như hình khánh bới tử có trang trí hình rồng cuộn

Pho tượng thứ hai là bà Chúa, gọi theo cách gọi dân gian ở đây, tạc theo dạng phù điêu đặt trong một phiến đá hình tấm bia đặt trên đoá hoa sen Tượng được đặt ở gian giữa , bậc đầu tiên của phật điện Dáng tượng là một phụ nữ trung niên vẻ mặt phúc hậu, tóc buông dài, đường nét mền mại, hình khối vững chắc, dáng quý phái nhưng bình dị Trên trái có ghi hai chữ « động chủ » Dân gian gọi là tượng Hoàng Hậu Vũ Thị Ngọc Toàn- người con gái đất Trà Phương đựơc tạc năm 1551, được đặt trên toà tam bảo nơi gần gũi nhất với chúng sinh, tượng được khắc chìm trong mặt bia cao bảy sáu cm tư thế ngồi thiền, vẻ mặt trầm lặng, khuôn mặt thanh thoát sâu lắng Tượng tạc nổi cao khỏi nền sáu cm

Trên nơi cao và sâu nhất của toà phật điện là nơi cư ngụ của hàng thượng tam thế, gọi đầy đủ là thường trụ tam thế diệu pháp thân đại diện cho thế giới ở các thời Qua mô típ trang trí rồng trong ô hình là đề - một biểu tượng của phật pháp ở xung quanh bệ tượng, hậu thế càng thêm yêu, thêm kính trọng nghệ thuật của cha ông cách ngày nay hơn bốn trăm năm Mỗi ô hình lá đề có hai con rồng cõng nhau, đầu con nọ kề gần đầu con kia, chung quanh có những đám mây xoắn Rồng có dạng yên ngựa mình phủ đầy vẩy, tay trong tư thế vuốt râu, đầu

có hai khối nổi như đang mọc sừng Bên cạnh tượng Tam Thế, chùa Trà Phương còn có một số tướng pháp mang tính kinh điển của đạo phật như bộ di đà tam tôn, quan âm thiên phủ, thiên nhỡn và toà cửu long, hai bên có phạm thiên, đế thích mang hình của những vị hoàng đế xưa, tượng đức A Nam Đà Tôn Giả một đại đệ tử của đức phật, đội mũ thất phật trông giống như một vị cao tăng trong

tư thế ấn cứu độ chúng sinh

Có thể khẳng định chùa Trà Phương là một di tích lịch sử văn hoá, một bảo tàng nghệ thuật thời Mạc thu nhỏ, mang giá trị lớn hấp dẫn với nhiều khách thập phương

1.2 Khái quát lịch sử nhà Mạ c va ̀ sự hình thành khu tưởng niê ̣m vương triều nhà Ma ̣c

1.2.1 Vương triều nha ̀ Mạc

Nhà Mạc được phát tích từ chi nhánh họ Mạc ở làng Cổ Trai, xã Ngũ Đoan, huyê ̣n Nghi Dương xứ Hải Dương (nay là huyê ̣n Kiến Thu ̣y , thành phố Hải Phòng) Cổ Trai là vùng đất màu mỡ nằm ven sông Đa Đô ̣, mở ra ba đường thủy nối liền với biển của cửa Văn Úc, Đa ̣i Bàng, Cửa Đô đồng thời có thể thông qua đường thủy đến Phố Hiến , Thăng Long Nơi đây có cảnh quan tươi đẹ p biển

rô ̣ng, sông sâu uống khúc núi đồi đô ̣ t khởi, rồng chầu hổ phu ̣c Mảnh đất này xứng đáng là đất đi ̣a linh nhân kiê ̣t , trở thành trung tâm chính tri ̣, kinh tế miền duyên hải phía Đông nước ta bấy giờ

Người đầu tiên gây dựng nhà Mạc là Mạc Đăng Dung Ông sinh năm

1384, là cháu bảy đời của Trạng nguyên Mạc Đĩnh Chi , trong một gia đình làm nghề chài lưới ở thôn Cổ Trai Từ nhỏ, Mạc Đăng Dung đã có sức khỏe , trí lực nhưng vì nhà nghèo nên thưởng phải đi thi đấu vâ ̣t để kiếm tiền sinh sống

Khi vua Lê Uy Mu ̣c tuyển người, Mạc Đăng Dung được bổ sung vào đô ̣i túc vệ giữ việc cầm dù cho xe vua Tại triều đình , con đườ ng tiến thân Ma ̣c Đăng Dung rất nhanh chóng và thuâ ̣n lợi Đến niên hiê ̣u Đoan Khánh ( 1505 – 1509) ông được thăng chức Đô chỉ hu y sứ – Vê ̣ thiê ̣n vũ Năm 1512, vua Lê Tương Dực tấn phong cho ông chức Vũ Xuyên Bá , lại cho kết duyên cùng công chúa Ngọc Minh Đến đời vua Lê Chiêu Tông (năm 1516), Mạc Đăng Dung được giao trấn thủ Sơn Nam , gia phong chức Phó tướng tả đô đốc Năm 1518, ông được thăng chức lên làm Vũ Xuyên Hầu trấn thủ xứ Hải Dương

Sang thế kỷ XVI , vương triều Lê Sơ sau mô ̣t thời kỳ thi ̣nh tri ̣ đã bắt đầu suy yếu và bước vào thời kỳ khủng hoảng Trong bối cảnh chính sự rối ren của triều đình , Mạc Đăng Dung xưng hoàng đế , đa ̣i xá thiên ha ̣ , đổi niên hiê ̣u là Minh Đức, tế trời đất ở đàn Nam Giao , dựng tôn miếu Ông quyết đi ̣nh c họn vùng đất Hải Dương làm Dương Kinh , lâ ̣p cung điê ̣n ở Cổ Trai , truy tôn các vi ̣ tổ từ thời Ma ̣c Hiển Tích, truy tôn thân phu ̣ và thân mẫu Vâ ̣y là cơ đồ nhà Lê đã chuyển sang tay nhà Ma ̣c sau mô ̣t năm tri ̣ vì

Sau khi lên ngôi ( 1527), Mạc Đăng Dung cho xây dựng nhiều cung điện ở Hải Phòng và Hải Dương như điện Phúc Huy, điện Hưng Quốc; đồng thời cho dựng điện Sùng Đức ngay trên nền nhà cũ của Mạc Đĩnh Chi ở Lũng Động, Chí Linh, Hải Dương Tại Cổ Trai, quê hương chính gốc của nhà Mạc, nhiều công trình kiến trúc quy mô cũng được xây dựng Khi Mạc Đăng Dung nhường ngôi cho Mạc Đăng Doanh lên làm Thái Thượng Hoàng, Mạc Đăng Doanh cho xây dựng ngay tại Cổ Trai một tòa cung điện nguy nga là nơi Mạc Đăng Dung ở, mỗi tháng hai lần dẫn quân thần đến yết triều

Ngoài ra ngay sau khi vương triều Mạc được sáng lập, tại Dương Kinh còn

có các công trình kiến trúc lăng mộ của tổ tiên họ Mạc và lăng mộ của Mạc Đăng Dung Các tài liệu lịch sử cho biết, nhà Mạc lấy một chỗ đất ở Hải Dương làm Dương Kinh Hải Dương được nêu ở đây là đơn vị hành chính thời Lê- Mạc, bao gồm một vùng đất rộng lớn phía Đông Thăng Long từ Hải Dương đến Hải Phòng ngày nay

Từ giai đoạn (1545- 1592), khi Mạc Kính Điển lên ngôi diễn ra cuộc đấu tranh gay go giữa nhà Mạc và Lê Trịnh Tháng 10 năm 1580, vua Mạc Kính Điển mất, em trai Mạc Đôn Nhượng lên trị vì Giai đoạn này, lực lượng quân đội nhà Mạc bị yếu đi vì thiếu người lãnh đạo giỏi Mạc Hậu Hợp lên ngôi khi tuổi còn nhỏ, tất cả công việc trong triều đều do Mạc Đôn Nhượng quyết định Tháng 11 năm 1592, Trịnh Tùng tiến đánh Thăng Long và giành thắng lợi Mạc Hậu Hợp cùng các tướng lĩnh phải bỏ chạy, một số tướng tá và quân lính rút chạy lên Cao Bằng và đóng đô ở đó Cục diện chiến tranh Nam – Bắc về cơ bản kết thúc

Tại Cao Bằng nhà Mạc đã xây dựng vùng đất biên cương hiểm trở vững chắc chống chọi được với nhiều cuộc tấn công của triều đình Lê – Trịnh Thời

kỳ này nhà Mạc như một nhà nước thu nhỏ với rất nhiều chính sách giáo dục thi

cử, pháp luật, kỉ cương, sách lược đối nội đối ngoại kịp thời, mở mang được dân trí, bác nghệ phát triển, có quân tướng đảm lược…Trong gần một trăm năm, nhà Mạc đã có công tạo ra một nhà nước văn minh ở Cao Bằng Các triều vua nhà Mạc tồn tại ở Cao Bằng đến năm 1677

Tóm lại sự thay thế vủa nhà Mạc đối với nhà Lê là một tất yếu lịch sử nhưng các sử gia nhà Lê Trung Hưng sau đó đã go ̣i nhà Ma ̣c là ngu ̣y triều và phủ nhận những đóng góp của nhà Mạc cho đất nước Tiếp theo mô ̣t số nhà sử học triều Nguyễn cũng mắc phải đi ̣nh kiến đó Tuy nhiên cũng vẫn có mô ̣t vài sử gia đứng ra chiêu tuyết bênh vực nhà Ma ̣c Từ sau giai đo ạn đổi mới , với thế

giới quan sử ho ̣c Mác-xít, các nhà sử học nước ta đã thay đổi cách nhìn , bắt đầu đánh giá vương triều Ma ̣c với thái đô ̣ khách quan và khoa ho ̣c hơn

Giáo sư Phan Huy Lê (Chủ tịch hội khoa học Lịch sử Việt Nam ) đã phát biểu tổng kết trong hô ̣i thảo khoa ho ̣c về vương triều Ma ̣c ở Hải Phòng tháng 7-

1994 như sau: “ Nên xóa bỏ định kiến và thành kiến về nhà Mạc và đối xử với nhà Mạc một cách công bằng như các triều đại khác Hãy trả lại cho nhà Mạc những đóng góp khách quan”

1.2.2 Xây dựng khu tưởng niệm Vương triều nhà Mạc

Kiến Thụy là một vùng đất giàu truyền thống văn hóa, lịch sử từ bao đời nay Một mảnh đất phong phú và đa dạng với nguồn tài nguyên tự nhiên và tài nguyên nhân văn, phong cảnh sơn thủy hữu tình, với dòng Đa Độ uốn khúc bao quanh Con người nơi đây chăm chỉ, cần cù, hiếu khách Đó chính là cơ sở bước đầu để phát triển du lịch Kiến Thụy hiện tại và tương lai

Nhiều năm gần đây, thành phố Hải Phòng đã tổ chức những cuộc hội thảo lớn xoay quanh triều đại nhà Mạc với sự tham gia của các nhà nghiên cứu hàng đầu Việt Nam, đánh giá công lao của nhà Mạc với đất nước bấy giờ và những giá trị lịch sử to lớn mà nhà Mạc còn để lại cho đến ngày nay đặc biệt là cố đô Dương Kinh

Nhằm tôn tạo những giá trị văn hóa, lịch sử lớn lao của cố đô Dương Kinh, Ngày 19/5/2009, UBND thành phố Hải Phòng đã chính thức công bố quyết định phê duyệt quy hoạch chi tiết khu tưởng niệm vương triều Mạc trên chính nền đất Dương Kinh xưa Đây thực sự là một công trình đồ sộ của thành phố Hải Phòng Công trình được xây dựng trải qua hai giai đoạn:

Sau khi quy hoạch được thành phố phê duyệt, Uỷ ban nhân dân huyện tổ chức lập dự án đầu từ giai đoạn một với tổng diện tích 2,5 ha Vùng lõi của dự

án bao gồm các hạng mục: Đền bù giải phóng mặt bằng, san lấp mặt bằng, xây dựng nhà chính diện Đơn vị tư vấn là công ty TNHH một thành viên tôn tạo phục chế công trình văn hóa Việt lập dự án và đã được Uỷ ban nhân dân thành

phố Hải Phòng phê duyệt dự án tại quyết định số 188/QĐ – UBND với tổng mức đầu tư là 22,33 tỷ đồng

Giai đoạn hai của khu tưởng niệm chỉ thực hiện các hạng mục trong khu nội vi rộng 1,2 ha bao gồm các hạng mục: Nghi môn ngoại, cầu đá – hồ sen, Nghi Môn nội, nhà che văn bia, móng bê đặt tượng, Tả mạc – hữu mạc, lan can tường rào cổng phụ, bể hóa vàng, nền sân cộng móng cột cờ, cây xanh phòng chống mối mọt, cấp điện trong nhà, thoát nước ngoài nhà đã được Uỷ ban nhân dân thành phố Hải Phòng phê duyệt tại quyết định số 860/QĐ - UBND với tổng mức đầu tư 45.207 tỷ đồng

Tóm lại, khu tưởng niệm vương triều Mạc là một trong những khu di tích trọng điểm của thành phố Hải Phòng, nơi ghi dấu của một triều đại lịch sử quan trọng của dân tộc, chứng kiến bước thăng trầm của lịch sử Đây cũng là nơi giáo dục lòng yêu nước, tự hào dân tộc cho thế hệ trẻ ngày nay thông qua giá trị văn hóa, lịch sử…Bên cạnh đó khu tưởng niệm còn chứa đựng những hạng mục công trình kiến trúc lớn và nhỏ thể hiện nét kiến trúc, điêu khắc, nghệ thuật thời Mạc, góp thêm vào kho tàng kiến trúc nghệ thuật Viện Nam thêm phong phú, đa dạng

Mặc dù, vậy bên cạnh việc khai thác cũng cần chú ý đến việc bảo tồn và tôn tạo khu di tích để di tích trường tồn với thời gian như một chứng minh lịch

sử mà mang lại những lợi nhuận kinh tế nhất định làm giàu cho quê hương trong thời đại mở cửa hiện nay Với những gì UBND huyện Kiến Thụy cùng các cấp ngành liên quan cũng như ban quản lý khu tưởng niệm vương triều Mạc đã và đang làm, hy vọng rằng một ngày không xa du khách trong và ngoài nước sẽ biết đến điểm du lịch tham quan tìm hiểu lịch sử này góp phần làm khởi sắc du lịch thành phố hoa phượng đỏ

Chương 2: KHU TƯỞNG NIỆM VƯƠNG TRIỀU MẠC

VỚI HOẠT ĐỘNG DU LỊCH

2.1 Các giá trị của khu tưởng niệm vương triều nhà Mạc

2.1.1 Giá trị lịch sử

Được xây dựng trên vùng đất Kiến Thụy vì thế khu tưởng niệm vương triều nhà Mạc mang giá trị lịch sử to lớn Khu tưởng niệm vương triều Mạc đã góp phần không nhỏ trong việc lưu trữ những giá trị lịch sử, văn hóa của một triều đại lịch sử Việt Nam Bên cạnh Dương Kinh là trung tâm thủ đô, các di tích Mạc còn lại cho ta thấy, suốt quá trình giao tranh giữa nhà Mạc và nhà Lê trên vùng đất Dương Kinh gần như không có chiến sự lan đến nên các di tích mới còn được nguyên ven như vậy

Bên cạnh đó hệ thống tượng phật trong các di tích rất độc đáo chứng minh

sự phục hưng khá mạnh của phật giáo Các di tích này cũng góp phần đánh giá

vị trí vai trò của vương triều Mạc Ngày nay từ những tư liệu khảo cổ học ở Kiến Thụy, người ta đã thấy được sự tiến bộ đáng kể về văn hóa, kinh tế, xã hội của nhà Mạc, chứng tỏ nhà Mạc đã đạt những thành tựu mới trong công cuộc xây dựng đất nước

2.1.2 Giá trị nhân văn

Khu tưởng niệm vương triều Mạc mang trong mình những giá trị nhân văn sâu sắc khiến những thế hệ sau phải nhìn nhận và đánh giá với thái độ tôn trọng, với ý thức trân trọng và tôn vinh những giá trị lịch sử văn hóa Để từ đó cho chúng ta thấy được những thành quả mà nhà Mạc đã làm được tròn quãng thời gian trị vì của mình

Trong những năm qua, huyện Kiến Thụy đã tích cực tuyên truyền thực hiện xã hội hóa để phục hồi, bảo tồn, gìn giữ và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của di tích trên địa bàn, nhằm huy động các nguồn lực từ các tổ chức, cá nhân, các doanh nghiệp đóng góp, ủng hộ Đồng thời đẩy mạnh các giải

pháp nhằm làm tốt công tác bảo tồn, giới thiệu cho du khách tiếp cận lịch sử, văn hóa và con người vùng đất Kiến Thụy

Phát huy và khai thác tốt các giá trị của di tích, trong thời gian tới, huyện Kiến Thụy tiếp tục chủ trọng công tác quy hoạch tổng thể giữa bảo tồn, tôn tạo

di tích khu tưởng niệm và các di tích trên địa bàn có liên quan, đặc biệt là các khu di tích trọng điểm gắn với phát triển du lịch; phối hợp chặt chẽ với các địa phương lân cận để xây dựng và hình thành những sản phẩm du lịch đặc trưng của vùng Phát huy sức mạnh của các cấp, ngành, toàn dân tham gia phát triển các loại hình du lịch văn hóa – sinh thái – sản phẩm văn hóa đặc trưng; nâng cao vai trò quản lý nhà nước về du lịch gắn với việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa và phát triển du lịch, thu hút mọi nguồn vốn đầu tư cho phát triển du lịch văn hóa của huyện, góp phần làm cho di tích trờ thành cầu nối quan trọng của du lịch văn hóa, du lịch về nguồn

2.1.3 Giá trị nghệ thuật

Khu tưởng niệm vương triều Mạc tại Kiến Thụy, Hải Phòng mang phong cách nghệ thuật khá tiêu biểu và độc đáo cho một triều đại phong kiến Việt Nam

Điểm chung dễ nhận thấy trong kiến trúc khu di tích là kiến trúc gỗ, gồm nhà Chính Điện, nhà Tả Vu, Hữu Vu, cổng lớn Nét độc đáo của vương triều Mạc chính là hệ thống hình tượng Nghê, Lân, Rồng được trang trí khá tinh xảo,

sử dụng chất liệu đá nguyên khối Mặc dù hầu hết cac tượng bên không còn nhiều kiến trúc gỗ như xưa nhưng cái cốt lõi bên trong không hề thay đổi.Tượng thờ làm bằng gỗ mít, phủ sơn son thiếp vàng, đơn giản với nhứng nét mềm mại nhưng rất khỏe khoắn tạo nên sự trang nghiêm

Chính di tích này đã góp phần giúp ta tìm hiểu và đánh giá được vị trí nghệ thuật cùa nhà Mạc trong lịch sử nghệ thuật Việt Nam Đồng thời đó cũng là những chứng cứ, tư liệu lịch sử về sự nối tiếp của nghệ thuật Mạc với nghệ thuật

Lê Sơ, Lý, Trần và sau này là triều Lê Trung Hưng

Khu tưởng niệm vương triều Mạc còn mang những giá trị điêu khắc tiêu biểu của kiến trúc thời Mạc Nghệ thuật điêu khắc các công trình trong khu tưởng niệm Vương triều Mạc như nhà Chính điện, Nghi môn ngoại, Nghi môn nội, nhà bia…có những nét tương đồng với điêu khắc của những ngôi chùa thời Mạc Trong đó, kết cấu các công trình kiến trúc Phật giáo thời Mạc về cơ bản giống với kiến trúc Phật giáo thời Trần Các cột được liên kết với nhau bằng các

vì kèo tạo thành bộ khung bằng một câu đầu lớn úp chụp từ trên xuống Cột cái nối sang hai cột quân bằng các xà nách nhỏ Trên các câu đầu và xà nách là các

bộ phận liên kết con rường và đấu vuông thót đáy đỡ hoành Càng lên cao, con rường càng ngắn lại do mái nhà thu lại Rường cánh trên cùng, chân mộng đuoc tạo như một chốt khóa vững chắc ăn sang bên kia thân cột được tạo hình đầu tư trang trí hình rồng

Các bộ khung được nối bằng các xà dọc ( thường gồm hai xà song song là

xà thượng và xà hạ ), ngạch, dầm ( nối các chân cột với nhau) tạo thành một hệ thống nhấy và ổn định Vì kèo kiểu chồng rường phổ biến trong thời kỳ này ( nguồn gốc vì chồng rường từ kiến trúc Trung Quốc được du nhập vào nước ta từ rất sớm) có độ bền vững và ổn định hơn loại vì kẻ chuyền của văn hóa bản địa Tuy vậy, trong quá trình tiếp thu của từng thời kỳ, vì kèo chồng rường cũng có những biến đổi cho phù hợp với văn hóa bản địa mang những đặc trưng riêng của từng thời

Vì kèo nhà Chính điện nói chung đơn giản mặc dù quy mô tương đối lớn, gồm bốn hàng cột Kết cấu kiến trúc dựa trên bốn cột cái ở giữa, tạo thành hai

bộ vì giá chiêng đỡ mái Bốn cột cái nối ra các cột quân và cột hiên bằng những cốn và xà nách tạo thành dạng kiến trúc môt gian hai chái, bốn mái hình vuông

Bộ vì theo kiểu chồng rường, bẩy hiên nhưng tạo cho tòa Chính Điện có vẻ thoáng đãng hơn và nhẹ nhàng hơn so với thiết kế dưới nhà Trần

Mái nhà của các tòa thường là bốn mái, hai mái chính chạy dọc và hai mái phụ hai bên Người ta đắp gờ diềm nổi cao giữa các mặt mái ( giữa hai mái

chính gọi là bờ nóc, và giữa mái chính và mái phụ gọi là bờ dải ) Trang trí hai đầu bờ nóc là những con kìm được đắp cao dưới hình dạng đầu rồng Góc đao được uốn cong bởi nhiều phiến đá lớn được kê chốt chặt chẽ nên bộ mái không

có tính bay bổng nhiều Đây có thể là sự bảo lưu lối cấu trúc cũ từ nguồn gốc phương Bắc

Về cơ bản nghệ thuật điêu khắc nhà Mạc thể hiện nhiều chất liệu đá Điều

đó chứng tỏ loại chất liệu này ở đây phổ biến hơn cái nơi khác Điêu khắc ở đây khá phong phú cũng như tượng nghê đồng, thành chạm đồng mây hoa lá Nổi bật nhất là tượng vua, tượng Quan Âm Trang trí trên các áo tượng, trên các bệ tượng vô số các biến thể Rồng, Nghê, Sấu, Rùa và các đề tài khác như hình mặt trời, bầu rượu, mặt nguyệt… Các hình tượng đó đươc trang trí trên gạch đá, thành bậc nhưng nhiều nhất là trên bia và tượng thờ Nghệ thuật Mạc mang âm hưởng mạnh mẽ của nghệ thuật Trần, nhưng cũng khá gần gũi với đặc điểm nghệ thuật Lê sơ Sự đổi mới về nội dung dẫn đến những biến đổi trong phong cách, nhất là điêu khắc đã vươn mạnh tới việc tả thực gần gũi nhân tính Lối bố cục này đã cho phép nghệ nhân tận dụng mọi khoảng trống trong kiến trúc, tạo điều kiện mở màn cho sự phát triển của điêu khắc dân gian trong các thế kỷ tiếp theo

2.2 Thực trạng hoạt động du lịch tại khu tưởng niệm vương triều nhà Mạc

2.2.1 Khách du lịch

Trong thời gian gần đây, khách du lịch quốc tế đến Hải Phòng ngày một tăng Năm 2013 khách quốc tế là 480.067 lượt, tăng 1,34% so với cùng kỳ năm trước, đạt 85,77% Người nước ngoài sống và làm việc tại Hải Phòng cũng có chiều hướng tăng, tổng số lên tới gần 5000 người

Khách du lịch đến Kiến Thụy trước đây chủ yếu là khách nội địa tham quan, lễ hội Những năm gần đây khi ngành du lịch thành phố đầu tư, nâng cấp tuyên truyền và quảng bá về khu du lịch Đồ Sơn, các làng nghề truyền thống, lễ hội truyền thống văn hóa, trò chơi dân gian thì đã có một khách quốc tế về tham