Một số vấn đề lý luận và thực tiễn giáo dục pháp luật trong trường phổ thông ở nước ta

Do nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề nên nội dung " Giáo dục pháp luật " từ lâu đã được để cập đến trong các tài liệu giảng dạy của các trường Đại học Luật, trường Hành chính, thể

ỉ ĐH LUẬT HÀ N

T HƯ VIỆN

T R IỦ N G ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI

NGUỜII1UỚNG DẪN KHOA IIỌC:

TIẾN SỸ LÊ MINH THÔNG

Hà Nội - 2000

j m V S Ẹ M Ị

M Í N G t ì í Ậ T H À p

oịt/lẩs

Lời cảm ơ n

Tôi xin cảm ơn các thây cô giáo, các bạn đồng nghiệp những người đ ã giúp đỡ, tạo diều kiện cho tôi hoàn thành luận án Đặc biệt tôi xin bày tỏ lòng biết ơn tới Tiến sỹ Lê Minh Thông, Phó Viện trưởng Viện nghiên cứu Nhà nước pháp luật, Phó giáo sư- Tiến sỹ Hà Nhật Thăng, Giám đốc Trung tâm Giáo dục Đạo đức Công dân, nỉìữriẹ người đ ã nhiệt tình hướng dẩn tôi trong quá trình làm luận án Tôi cũng xin chân thành cảm ơn tất cả những người đã đi trước tôi trong lĩnh vực này, giúp cho tôi có những ỷ tưởng đ ể hoàn thành luận án.

P h ạ m th ị K im D u n g

MỤC LỤC

trang

Lời mở đầu J

CHƯƠNG MỘT : C ơ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC ĐƯA

GIÁO DỤC PHÁP LUẬT VÀO TRƯỜNG P H ổ THÔNG 7

1.1 Khái quát giáo dục pháp luật 7

1.1.1 Bản chất giáo dục pháp luật 7

1.1.2 Mục đích giáo dục pháp luật 13

1.1.3 Vai trò của giáo dục pháp luật 16

1.2 Nhà trường - Môi trường giáo dục pháp luật đặc thù 18

1.2.1 Giáo dục pháp luật cho học sinh yêu cầu có tính khách quan 18

1.2.2 Vai trò, nhiệm vụ của nhà trường trong việc giáo dục pháp luật cho học sinh 24

1.3 Mục tiêu, yêu cầu, nội dung giáo dục pháp luật trong trường phổ thông 29

1.3.1 Mục tiêu, yêu cầu giáo dục pháp luật trong trường phổ thông 32

1.3.2 Nguyên tắc xây dựng chương trình, nội dung giáo dục pháp luật trong trường phổ thông 37

C I IƯƠNG MAI : THỤC TRẠNCi GIÁO DỤC PHÁP LUẬT

2.2 Thực trạng giáo (lục pháp luật trong nhà trường 52

2.2.1 Thực trạng nội dung, chương trình giáo dục pháp luật trong nhà trường r)2 2.2.2 Thực trạng đội ngũ giáo v iê n 6 1 2.2.3 Phương pháp giảng dạy giáo dục pháp luật uong trường học 64

2.2.4 Cơ sở vẠt chíil phục vụ việc (lạy và học pháp luộl 66

2.2.5 Thực trạng hiểu biết pháp luật của học sinh phổ thông (^> CHƯƠNG BA : MỘT s ố ĐỊNH HƯỚNG Đ ổ i MỚI CÔNG TÁC GIÁỎ DỤC PHÁP LUẬT TRONG CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNCỈ 79 3.1 Sự cần thiết phải đổi mới công tác giáo dục pháp luật 79 trong nhà tru««ng 3.2 Phương hướng đổi mới công tác giáo dục pháp luật trong trường phổ thông 83

3.2.1 Đổi mới vé chương trình nội dung giáo dục pháp luật 84

3.2.2 Đổi mới việc biên soạn sách giáo khoa 89

3.2.3 Kiện toàn dội ngũ giáo viên 91

3.2.4 Đổi mới vẻ phương pháp giảr.g dạy 94

Kết luận 98

Danh mục tài liệu tham k h ả o - 100

MỞ ĐẦU

l Tính cấp thiết của đề tài:

Nghị quyết Đại hội lần thứ VIII của Đảng, Nghị quyết Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ hai (khoá VIII) về phát triển giáo dục đào tạo, khoa học và công nghệ xác định nhiệm vụ quan trọng là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưõng nhân tài để đưa đất nước vào thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Nhiệm vụ đó đạt ra những đòi hỏi lớn đối với bản thân Nhà nước, bản thân

hệ thống pháp luật Phải cải cách bộ máy Nhà nước, cải cách nền hành chính nhà nước, hoàn chỉnh hệ thống pháp luật theo hướng xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam của dãn, do dân, vì dân mà ở đó quyền công dân, quyền con người và

tự do cá nhân được đảm bảo bằng pháp luật và bị ràng buộc bởi pháp luật

Để có được những cơ sở pháp luật cần thiết phục vụ định hướng phát triển của đất nước, trong những năm qua, cùng với sự gia tăng tốc độ xây dựng pháp luật, Nhà nưóc ta đã tăng cường, đẩy mạnh công tác tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật, áp đụng nhiều biện pháp lớn để đưa pháp luật đến với đời sống nhân dân Một trong những biện pháp đó là đưa giáo dục pháp luật vào hệ thống các trường học, tiến hành giáo dục đạo đức, giáo dục pháp luật cho thế hệ trẻ ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường

Thực hiện nhiệm vụ được Đảng, Nhà nước và nhân dân giao, từ năm 1987 đến nay, hai ngành Giáo dục - Đào tạo và Tư pháp phối hợp với các ngành, các cấp tích cực đưa pháp luật vào các nhà trường giáo dục cho học sinh, sinh viên

Việc đưa nội dung giáo dục pháp luật vào chương trình giảng dạy trong các nhà trường đã được triển khai trên phạm vi cả nước, bước đầu mang lại hiệu quả, góp phần từng bước hình thành ý thức sống, làm việc theo pháp luật trong thế hệ

trẻ Giáo dục pháp luật trở thành nội dung giáo dục văn hoá không thể thiếu trong việc đào tạo, giáo dục toàn diện cho học sinh, sinh viên Xây dựng và hình thành

ở học sinh ý thức, thái độ tôn trọng pháp luật, chấp hành nghiêm chỉnh pháp luật,

ngăn chặn sự xâm nhập của văn hoá phẩm độc hại, của tệ nạn xã hội ma tuý, nghiện hút Nhận thức của xã hội vế vai trò và vị trí của giáo dục pháp luật thông qua môn học Giáo dục công dãn được nâng cao Sự cần thiết tất yếu của môn học trong việc xây dựng, phát triển nhân cách học sinh, sinh viên đã được khẳng định

Thực tế triển khai chương trình giáo dục pháp luật trong nhà trường những năm qua cho thấy chương trình đã cung cấp được lượng kiến thức pháp luật cơ bán và cần thiết cho học sinh, sinh viên; đảm bảo tính kế thừa, tính liên thông và phát triển giữa các cấp học, bậc học, phù hợp với tâm, sinh lý, lứa tuổi học sinh Công tác giảng dạy và học môn Giáo dục công dân trong các trường về cơ bản đã được thực hiện nghiêm túc theo đúng sự chỉ đạo của Bộ Giáo dục - Đào tạo, từng bước phát huy hiệu quả, đã và đang được xã hội quan tâm và ghi nhận

Tuy nhiên, giáo dục pháp luật trong nhà trường, đặc biệt là trong các trường phổ thông vẫn còn bộc lộ không ít khó khăn, tổn tại trên nhiều mặt: về nội dung chương trình, sách giáo khoa, giáo trình, tài liệu, về đội ngũ giáo viên, phương pháp giảng dạy, kinh phí, đầu tư, trang thiết bị, thái độ, tình cảm đối với môn học V V Kết cấu bố trí chương trình vẫn còn những bất cấp, mức độ phù hợp đến đâu của nội dung chương trình với từng đối tưọng học sinh còn đặt ra nhiều vấn đê phải giải quyết Những khó khăn, tổn tại trên đây đòi hỏi phải được nghiên cứu một cách đầy đủ, khoa học để xác định rõ nguyên nhân, tìm ra những giải pháp, những mô hình phù hợp, khoa học, có tính khả thi nhằm không ngừng nâng cao chất lượng, hiệu quả của công tác này, đáp ứng nhu cầu, đòi hỏi của

công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Vì vậy, nghiên cứu đổi mới công tác giáo dục pháp luật trong trường phổ thông là yêu cầu bức thiết hiện nay.Với lý do trên tôi đã chọn đề tài "Một số vấn đề lý luận và thực tiễn của giáo dục pháp luật trong trường phổ thông ở nước ta".

2 Tình hình nghiên cứu đề t à i :

Giáo dục pháp luật hiện được xem là hoạt động có tầm quan trọng đặc biệt

để nãng cao ý thức pháp luật cho cán bộ và nhân dãn Do nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề nên nội dung " Giáo dục pháp luật " từ lâu đã được để cập đến trong các tài liệu giảng dạy của các trường Đại học Luật, trường Hành chính, thể hiện trong các tài liệu; "Giáo trình lý luận về Nhà nước và pháp luật" của trường Đại học Luật Hà Nội, Khoa Luật Đại học khoa học xã hội và Nhân văn, "Những vấn đề ]ý luận cơ bản về Nhà nước và pháp luật", "Những vấn đé cơ bản vể pháp luật" của Viên Nghiên cứu Nhà nước và pháp luật

Ngoài ra, trong những phain vi và mức độ khác nhau đã có một số công trình đề tài nghiên cứu khoa học đề cập đến vấn đề giáo dục pháp luật nói chung

và giáo dục pháp luật trong nhà trường nói liêng như: các luận án phó tiến sỹ khoa học luật "Ý thức pháp luật và giáo dục pháp luật ở Việt nam" của Nguyễn Đình Lộc; "Một số vấn đề lý luận và thực tiễn về giáo dục pháp luật trong công cuộc đổi mới" (Đề tài khoa học cấp Bộ năm 1994 của Bộ Tư pháp) ; "Giáo dục pháp luật trong các trường Đại học, Trung học chuyên nghiệp và dạy nghề

(không chuyên luật) ở nước ta hiện nay của Đinh Xuân Thảo ; "Tìm kiếm mô

hình phổ biến giáo dục pháp luật có hiệu quả trong một số dân tộc ít người" (Đề tài khoa học cấp Bộ năm 1995 của Bộ Tư pháp) và một số cuốn sách được xuất bản, một số bài viết trên các báo, tạp chí như Tạp chí Đại học và giáo dục chuyên nghiệp, Tạp chí Nghiên cứu giáo dục, Tạp chí Nhà nước và pháp luật

Nhìn chung, các công trình, bài viết nêu trên đã đề cập đến từng mặt, từng

kh ía cạnh cả về lý luận và thực tiễn của giáo dục pháp luật nói chung và giáo dục pháp luật trong nhà trường nói liêng Tuy nhiên, cho đến nay, việc tiếp tục nghiên cứu một cách cơ bản, có hệ thống về cơ sở lý luận, bản chất, đặc trưng, nộii dung, hình thức giáo dục pháp luật nhất là việc khái quát thực tiễn giáo dục pháp luật để từ đó có sự đổi mới, hoàn thiện công tác giáo dục pháp luật trong trường phổ thông cho phù hợp với giai đoạn phát triển hiện nay của đất nước vẫn

là m ột việc làm cần thiết, mang tính khách quan

3 M ụ c đích và nhiệm vụ của luận án.

Luận án có mục đích nghiên cứu một cách cơ bản, chuyên sâu và có hệ thống về cơ sở lý luận và thực tiễn giáo dục pháp luật trong trường phổ thông Trên cơ sở đó rút ra những kết luận, đề xuất những biện pháp góp nâng cao hiệu qua giáo dục pháp luật trong nhà trường, nâng cao ý thức pháp luật cho học sinh trong các trường học

Với mục đích trên, luận án có nhiệm vụ:

• Trên cơ sở phân tích, làm rõ những vấn đề lý luận như tính khách quan của giáo dục pháp luật, bản chất, mục đích, đối tượng, hình thức giáo dục pháp luật., nêu lên được những đặc thù của giáo dục pháp luật trong trường phổ thông

• Đúc kết được kinh nghiệm của quá trình triển khai công tác giáo dục pháp luật trong trường phổ thông, đánh giá thực trạng về chương trình, nội dung giáo dục pháp luật, đội ngũ giáo viên, phương pháp giảng dạy và thực trạng hiểu biết pháp luật của học sinh

• Làm rõ những định hướng, đề xuất biện pháp tăng cường giáo dục pháp luật trong trường phổ thông.

• Kiến nghị về nội dung pháp luật đưa vào chương trình, kết cấu, bố trí chương trình phù hợp với từng bậc học của hệ thống giáo dục phổ thông

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án.

Luận án tập trung nghiên cứu một cách bao quát vể những vấn đề có quan

hệ trực tiếp đến giáo dục pháp luật trong trường phổ thông, đi sãu vào những vấn

đề cụ thể đối với từng cấp học, lớp học và phương pháp học tập ở phổ thông Luận án cũng đã sử dụng những số liệu thực tế, những số liệu nghiên cứu, khảo sát từ trước đến nay phục vụ các đề tài, các công việc, trong quá trình phối hợp thực hiện đưa giáo dục pháp luật vào nhà trường, theo sự phân công theo dõi công tác giáo dục pháp luật trong các trường phổ thông của Vụ Phổ biến giáo dục pháp luật Bộ Tư pháp

5 Phưong pháp nghiên CÚĨI.

Luận án được thực hiện trên cơ sở phương pháp luận biện chứng duy vật vể

tự nhiên, xã hội, trên cơ sở vận dụng quan điểm cơ bản của Đảng Cộng sản Việt Nam về việc đề cao vai trò của pháp luật trong xây dựng nhà nước pháp quyền; vai trò của giáo dục pháp luật trong việc hình thành nhân cách, lối sống con người mới phát triển toàn diện trong sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Đổng thời, luận án cũng kết hợp các phương pháp nghiên cứu thường dùng như phương pháp phân tích, so sánh, tổng hợp, điều tra xã hội học, lịch sử phát

triển được*áp dụng phổ biến ở trong nước và ngoài nước.

6 Ỷ nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án.

Ỷ nghĩa trước hết của luận án là tổng họp một cách khái quát những vấn đề

chủ yếu nhất của giáo dục pháp luật trong trường phổ thông để có được một cái nhìn tổng quát khoa học về công tác giáo dục pháp luật trong trường phổ thông

Trên cơ sở phãn tích thực trạng giáo dục pháp luật trong nhà trường, phát hiện và phân tích những điểm chưa hợp hiện nay và đề xuất những biện pháp, phương hướng có thể vận dụng cho việc đổi mới nội dung, chương trình giáo dục pháp luật trong nhà trường nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục pháp luật trong trường phổ thông

7 Kết cấu của luận án.

Ngoài phần mở đáu, luận án có ba chương, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo

É

CHUƠNCÌ MỘT : C ơ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC ĐUẦ GIÁO DỤC

PHÁP LUẬT VÀO TRƯỜNG PHỔ THÔNG1.1 KHÁI QUÁT VỂ GIÁO DỤC PHÁP LUẬT

1.1.1 Bản chất giáo dục pháp luật

Từ khi chủ trương "Nhà nước quản lý xã hội bằng pháp luật" được nêu thành một quy tắc mang tính Hiến định thì việc giáo dục pháp luật trở thành một trong những nhiệm vụ quan trọng của các cơ quan nhà nước, các đoàn thể quần chúng, các tổ chức xã hội và được xã hội ngày một quan tâm Giáo dục pháp luật được coi là một trong những nội dung quan trọng có ý nghĩa đặc biệt trong việc nãng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, quản lý xã hội, xãy dựng Nhà nước pháp quyền Thông qua hoạt động giáo dục, các quy phạm, các chuẩn mực pháp luật từ những quy định "khô cứng" trên văn bản đã bước vào đòi sống xã hội

và được thể hiện qua nhận thức và hành vi xử sự của mỗi công dân Giáo dục pháp luật là kênh dản pháp luật đến với đời sống xã hội - tạo môi trường sống cho pháp luật, là cơ sở bước đầu để hình thành lòng tin pháp luật, hình thành cảm xúc pháp luật và hành vi phù hợp pháp luật — các yếu tố cơ bản của quá trình hình thành ý thức pháp luật ở mỗi cá nhân con người Khi nghiên cứu về giáo dục pháp luật có rất nhiều quan điểm khác nhau Có người cho lằng giáo dục pháp luật là một bộ phận của giáo dục chính trị tư tưởng, giáo dục đạo đức do đó, chỉ cần tiến hành giáo dục chính trị, giáo dục đạo đức tốt thì có thể xây dựng được ý

thức pháp luật ở mỗi cá nhân Có người lại đổng nhất giáo dục pháp luật với

tuyên truyền, phổ biến hay giải thích pháp luật điều đó có nghĩa là thực hiện những công việc của bộ máy tuyên truyền qua các phương tiện thông tin đại chúng Nhưng cũng có những ngựời cho lằng không có khái niệm giáo dục pháp

luật vì pháp luật có tính bắt buộc chung (tính cưỡng chế) nên mọi người đều phải thực hiện pháp luật, mà không cần phải giáo dục pháp luật, chỉ cần tuyên truyền, phổ biến pháp luật để mọi người tự tìm hiểu khi có nhu cầu Lại có quan điểm khác cho rằng giáo dục pháp luật chỉ đơn thuần là việc dạy và học pháp luật trong các nhà trường còn việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật ngoài phạm vi nhà trường không phải là giáo dục pháp luật Theo đánh giá chung của một số luật gia

" tìỉũùìg quan niệm nêu trên đều là phiến diện, giản đơn, một chiều, chưa thấy

hết đặc thù của sự tác động hoặc giá trị vốn có của pháp luật, vì vậy các quan niêm ấy đỡ vô tình hoặc c ố ỷ hạ thấp vai trỏ và giá trị x ã hội của pháp luật" [18,

trg 1} Thực chất mỗi quan niệm trên chỉ mới nhìn giáo dục pháp luật ở một khía

cạnh, một góc độ hạn hẹp, chưa đánh giá được đầy đủ sự tạc động, vai trò của giáo dục pháp luật đối với nhận thức và hành vi của mỗi cá nhân

Để nghiên cứu khái niệm giáo dục pháp luật người ta thường bắt đầu lừ

khái niệm giáo dục Giáo dục là "hoạt động nhằm tác động một cách có hệ thống

đến sự phát triển tinh thần và th ể chất của một đối tượng nào đó làm cho đối tượng ấy dẩn dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề rơ" [36,

trg 379]

Như vậy, hiểu lộng ra thì giáo dục là quá trình ảnh hưởng của những điều kiện khách quan (như chế độ xã hội, trình độ phát triển kinh tế, môi trường sống ) và sự tác động của những nhân tố chủ quan (thông qua chủ thể giáo dục tác động một cách tự giác, có định hướng) lên đối tượng giáo dục nhâm hưcng tới những mục đích nhất định

Theo nghĩa hẹp giáo dục là quá trình tác động định hướng của nhân tố chủ quan (chủ thể giáo dục) lên đối tượng giáo dục.Theo quan niệm này các ảnh hưởng, tác động của các yếu tố khách quan (như chế độ xã hội, trình độ phát triển

kinh tế, môi trường sống ) trong nội hàm khái niệm giáo dục không được đề cập, nội hàm khái niệm giáo dục thu hẹp chỉ phụ thuộc vào các yếu tố: chủ thể giáo dục, định hướng giáo dục, đối tượng giáo dục

Từ khái niệm giáo dục ta thấy, giáo dục pháp luật là hình thức giáo dục cụ thể, là "cái liêng, cái đặc thù", trong mối quan hệ với giáo dục nói chung Những nét đặc thù đó thể hiện ở ba điểm :

T h ứ nhất, giáo dục pháp luật có mục đích 1'iêng, nếu như giáo dục có mục đích chuyển tải những tri thức văn hoá, khoa học, xã hội, những giá trị truyền thống của xã hội, từ thế hệ này sang thế hệ khác, thì mục đích của giáo dục pháp luật là hoạt động nhằm hình thành tri thức, tình cảm và thói quen xử sự phù hợp với quy định của pháp luật ở mỗi các nhân (là đối tượng của giáo dục pháp luật), làm cho họ tự giác tuân thủ pháp luật, có ý thức pháp luật, có thái độ và hành vi tích cực trong việc sử dụng pháp luật

T h ứ hai, giáo dụQ pháp luât có nội dung riêng Đó là sự tác động có định

hướng nhằm chuyển tải tri thức văn hoá chung và văn hoá pháp lý bao gồm cả tri thức lý luận cơ bản về Nhà nước — pháp luật, hệ thống pháp luật (nguyên tắc, giá trị của pháp luật, các quy phạm pháp luật, trong đó pháp luật thực định là một trong những nội dung quan trọng) Các nội dung này phản ánh các hiện tượng về nhà nước, xã hội thể hiện thông qua hình thức pháp lý.Ví dụ, khi giáo dục về trách nhiệrn của con cái đối với cha mẹ, giáo dục dục đạo đức đề cập đến phương diện đạo lý của vấn đề, còn giáo dục pháp luật lại đề cập đến nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý của con cái đối với cha mẹ và những dạng hành vi bắt buộc như phải kính trọng, thương yêu chăm sóc, giúp đỡ cha mẹ, phải phụng dưỡng cha mẹ lúc tuổi già không còn khả năng lao động

T h ứ ba, về các yếu tố chủ thể, khách thể, đối tượng, hình thức và phương

pháp giáo dục pháp luật cũng có nhiều điểm khác với các dạng giáo dục khác Cụ thể là:

- v ề chủ thể: Chủ thể giáo dục pháp luật có thể hiểu là tất cả những người mà

theo chức năng, nhiệm vụ hay trách nhiệm xã hội đã tham gia hoặc góp phần thực hiện các mục tiêu giáo dục pháp luật Với cách hiểu như vậy có thể thấy rằng chủ thể giáo dục pháp luật rộng, đa dạng hơn so với các chủ thể giáo dục khác Căn cứ vào mối quan hệ giữa mục tiêu giáo dục pháp luật và chức năng, nhiệm vụ do luật định của mỗi người có thể phân thành các chủ thể chuyên nghiệp và các chủ thể không chuyên nghiệp Chủ thể chuyên nghiệp là những người có nhiệm vụ chủ yếu, trực tiếp thực hiện mục tiêu giáo dục pháp luật như các báo cáo viên, tuyên truyền viên pháp luật,trong hệ thống Đảng, cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội; các giảng viên dạy pháp luật trong nhà trường

từ phổ thông đến đại học, trung học chuyên nghiệp ;các cán bộ, chuyên gia làm công tác nghiên cứu và chỉ đạo giáo dục pháp luật tại các cơ quan nhà nước, các tổ chức nghề nghiệp pháp luật Chủ thể không chuyên nghiệp là những người tuy không được giao chức năng nhiệm vụ chủ yếu, trực tiếp thực hiện mục tiêu giáo dục pháp luật nhưng thông qua các hoạt động thực hiên nhiệm vụ chuyên môn của mình đã góp phần thực hiện các mục tiêu của giáo dục pháp luật Ví dụ các công chức thuộc cơ quan hành pháp, tư pháp như cán

bộ, nhân viên thuế, thẩm phán Toà án Do đặc trưng của pháp luật là những quy phạm có tính khuôn mẫu, mực thước, được xác định cụ thể vì thế, để thực hiện được các chức năng, nhiệm vụ được giao và góp phần thực hiện các mục tiêu giáo dục pháp luật đạt hiệu quả, các chủ thể giáo dục pháp luật phải nắm vững tri thức pháp luật, biết cách truyền tải các tri thức và là tấm gương sáng

trong việc tuân thủ pháp luật Không thể hy vọng thu được những kết quả tốt đẹp khi những người dạy pháp luật lại không nắm vững kiến thức pháp luật hay lại là những người dù có kiến thức pháp luật, am hiểu pháp luật nhưng không có lòng tin vào pháp luật, không nghiêm chỉnh chấp hành pháp luật ,

“//ó/' một đằng, làm một nẻo" Giáo dục pháp luật phải tuân theo một nguyên

tắc đó là " thống nhất giữa lời nói và việc làm" vì thế tấm gương của chủ thể giáo dục có tác động sãu sắc đến đối tượng giáo dục

- Dối tượng của giáo dục pháp luật: là người được giáo dục, người tiếp nhận,

chịu sự tác động có tổ chức, có định hướng của các hoạt động giáo dục pháp luật, thông tin pháp lý, mà ý thức pháp luật và hành vi của họ là khách thể của giáo dục pháp luật Trong giáo dục pháp luật cùng với việc đòi hỏi người được giáo dục phải nắm được các tri thức pháp luật, còn phải xây dựng trong họ tình Ccảm pháp luật, ý thức pháp luật và những hành vi phù hợp pháp luật

- v ề hình thức : Hình thức giáo dục pháp luật lất đa dạng: giảng dạy môn học

pháp luật trong nhà trường ; tuyên truyền, phổ biến hoặc tổ chức dạy pháp luậttrên các phương tiện thông tin đại chúng; phổ biến giáo dục pháp luật thông qua các sinh hoạt văn hoá truyền thống của cộng đổng; qua các hoạt động của

hệ thống các cơ quan quản lý nhà nước, qua các hoạt động của cơ quan tư pháp như hoạt động xét xử của hệ thống Toà án

- V ề phương pháp: phương pháp giáo dục là cách thức, biện pháp tổ chức quá

trình đưa những tri thức đến với người học để thực hiện mục tiêu giáo dục.Phương pháp giáo dục gồm phương pháp tổ chức giáo dục và phương pháp giáo dục cụ thể Với cách hiểu như vậy phương pháp giáo dục pháp luật là các cách thức, biện pháp tổ chức quá trình giáo dục pháp luật thực hiện mục đích giáo dục pháp luật Phương pháp giáo dục pháp luật gồm hai loại: 1-Các

phương pháp tổ chức ( các mô hình, phương pháp tổ chức sự phối hợp chỉ đạo triển khai giáo dục pháp luật ở từng cấp, từng ngành, từng địa phương cho từng đối tượng) 2-Các phương pháp áp dụng trong một hoạt động giáo đục pháp luật cụ thể ( như thuyết trình, giảng giải, toạ đàm, trình bày trực quan, rèn luyện thói quen, thực hành ) Cùng với hình thức tổ chức giáo dục pháp luật, phương pháp giáo dục pháp luật là một trong các yếu tố hợp thành của hệ thống giáo dục nói chung và giáo dục pháp luật nói riêng Phương pháp giáo !

dục pháp luật có ảnh hưởng rất lớn đến kết quả giáo dục pháp luật nghĩa là I

cùng một nội dung nhưng nếu sử dụng phương pháp phù hợp sẽ thu được kết quả cao hơn, con đường đến mục đích cũng nhanh hơn Một vấn đề có tính nguyên tắc trong giáo dục nói chung và giáo dục pháp luật nói riêng là cần kết hợp giữa lý luận với thực tiễn thi hành pháp luật, giữa giáo dục tri thức pháp luật và hình thành thói quen hành vi hợp pháp trong mỗi cá nhân

- T h ứ tư, xét về vị trí, vai trò trong hệ thống giáo dục hiện nay, giáo dục pháp

luật có vai trò tác động rất lớn đối với các hình thức giáo dục chính trị -xã hội khác Trong điều kiện xã hội ta hiện nay, khi mà mọi lĩnh vực của đời sống xã hội đều dựa trên một tiêu chí đánh giá chung là pháp luật, thì giáo dục pháp luật'trở thành yếu tố hỗ trợ mạnh mẽ cho nhiều hình thức giáo dục khác như giáo dục đạo đức, giáo dục tâm lý, giáo dục thẩm mỹ, giáo dục tư tưởng, giáo dục nhân cách

Từ những phân tích trên có thể thấy lằng, bản chất giáo dục pháp luật là

hoạt động định hướng có tổ chức, theo một hệ thống và có mục đích rõ ràng của chủ th ể giáo dục, tác động lên đối tượn íỊ giáo dục nhằm hình thành ở họ tri thức pháp lý, tình cản ì và hành vi phù hợp với các yêu cầu của hệ thống pháp luật hiện hanh.

1.1.2 M ục đích của giáo dục pháp luật.

Đây là yếu tố cơ bản phản ánh đặc thù của giáo dục pháp luật Việc xác định đúng mục đích giáo dục pháp luật chi phối toàn bộ nội dung, hình thức, phương pháp giáo dục pháp luật Trong điếu kiện xã hội nước ta hiện nay mục đích giáo dục pháp luật được xác định cơ bản như sau:

- T hứ nhất, hình thành, làm sâu sắc và từng bước mở rộng hệ thống tri thức

pháp luật cho công dân (mục đích nhận thức)

Thông qua giáo dục pháp luật trang bị cho con người những tri thức cơ bản về pháp luật như giá trị của pháp luật, vai trò điều chỉnh của pháp luật, xây dựng ý thức pháp luật trong mỗi cá nhân Nước ta xây dựng chủ nghĩa xã hội từ một nến kinh tế nông nghiệp lạc hậu chưa qua phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, dân

ta chưa có ý thức, tác phong công nghiệp trong lao động, trong cuộc sống, chưa hình thành thói quen tuân thủ các chuẩn mực xã hội quy định trong đó pháp luật, một trong những chuẩn mực cơ bản của xã hội Vì thế, trang bị kiến thức pháp luật cho nhân dân là việc làm rất quan trọng và cần thiết Mặt khác, trong mối quan hệ'giữa tri thức pháp luật và tình cảm pháp luật, có tri thức mới có tình cảm Tri thức càng đầy đủ, phong phú, tình cảm càng mạnh mẽ, vững bền Có tri thức mới định hướng cho lòng tin đúng đắn vào các giá trị của pháp luật, mới có cơ sở hình thành hành vi hợp pháp ở mỗi cá nhân Các hành vi phù hợp với pháp luật chỉ được hình thành trên cơ sở lòng tin, tình cảm Có tình cảm đúng đắn đối với pháp luật, có lòng tin sâu sắc vào pháp luật, sẽ có hành vi phù hợp pháp luật Tri thức pháp luật giúp con người điều khiển, kiểm tra hành vi của mình trên cơ sở các chuẩn mực pháp lý, tri thức pháp luật đã nhận thức được

Mục đích nhận thức được hình thành theo các mức độ : Hình thành tri thức pháp luật, đãy là nền móng cơ bản để xây dựng tình cảm pháp luật Trên cơ sở tri thức pháp luật đã hình thành mở rộng và làm sâu sắc tri thức pháp luật giúp cho người được giáo dục am hiểu thấu đáo pháp luật và biết cách đánh giá một cách đúng đắn các hành vi pháp lý.

- T h ứ hai, hình thành lòng tin pháp luật (mục đích cảm xúc).

Mục đích này đóng vai trò rất quan trọng vì sự hình thành lòng tin vào pháp luật có ý nghĩa đặc biệt trong việc định hướng hành vi Thiếu lòng tin các chuẩn mực hành vi rất dễ bị sai lệch Trên thực tế, có nhiều trường hợp những người có kiến thức pháp luật nhưng không có lòng tin vào pháp luật, sẵn sàng chà đạp lên pháp luật, lợi dụng kẽ hở của pháp luật để trục lợi Lòng tin vững chắc vào pháp luật là cơ sở để hình thành động cơ của hành vi hợp pháp Nhedơbai, một nhà luật học Nga viết: “Con người tin vào tính công bằng của những đòi hỏi của quy phạm pháp luật thì không cần một sự tác động bổ sung nào của Nhà nước để thực hiện những đòi hỏi đó Có lòng tin vào tính công bằng của pháp luật, con người sẽ có hành vi phù hợp với các đòi hỏi của pháp luật một cách độc lập, tự nguyện.”

Mục đích hình thành lòng tin pháp luật được xây dụng trên cơ sở :

- Giáo dục tình cảm công bằng Nói đến pháp luật là nói đến sự công bằng Giáo dục tình cảm công bằng là giáo dục cho con người biết cách đánh giá các quy phạm pháp luật, biết cách xác định các tiêu chuẩn về tính công bằng của pháp luật để dựa vào đó tự đánh giá hành vi của mình, biết xây dựng các mối quan hệ với mọi người và với chính mình theo quy định của pháp luật

- Giáo dục tình cảm trách nhiệm là giáo dục ý thức về nghĩa vụ pháp lý cơ bản, ý thức được trách nhiệm pháp lý của mình trong cuộc sống, hoàn thành

không điều kiện những nghĩa vụ pháp lý trong mối quan hệ pháp luật với các

chủ thể khác

- Giáo dục tình cảm không khoan nhượng đối với những hành vi vi phạm

pháp luật và tội phạm, giáo dục, xây dựng ý thức đấu tranh không khoan

nhượng đối với những biểu hiện vi phạm pháp luật, chống đối pháp luật

- Giáo dục tình cảm pháp luật là quá trình giáo dục nhằm hình thành ý

thức tuân thủ pháp luật — một nguyên tắc xử sự của công dân trong mối quan

hệ với nhau và với các cơ quan Nhà nước, làm cho người được giáo dục nhận

thức được rằng mọi việc làm, mọi hành vi của mình phải dựa trên cơ sở pháp

luật và trong khuôn khổ pháp luật cho phép

- T h ứ ba, hình thành động cơ và hành vi tích cực pháp luật.

Đây là mục đích cơ bản, mục đích cuối cùng của giáo dục pháp luật Giáo

dục pháp luật trước hết là nhằm hình thành ý thức pháp luật trong mỗi công dân

Kẽt quả‘cuối cùng của giáo dục pháp luật phải được thể hiện ở hành vi xử sự phù

hợp pháp luật của các công dân Mục đích nhận thức và mục đích cảm xúc là tiền

đề cho mục đích hình thành động cơ và hành vi tích cực pháp luật Việc hình

thành những thói quen của hành vi hợp pháp thường tồn tại dưới các dạng:

- Thói quen tuãn theo các quy phạm pháp luật, kiềm chế không thực hiện các điều pháp luật cấm

- Thói quen thực hiện đúng và đầy đủ quyền và nghĩa vụ pháp lý của công dân

- Thói quen sử dụng các quy phạm pháp luật, thường xuất hiện trong trường hợp bảo vệ lợi ích hợp pháp của cá nhân

Ba mục đích trên của giáo dục pháp luật có quan hệ mật thiét với nhau cùng tồn tại trong một thể thống nhất không tách rời nhau Trong đó, mục đích

cơ bản là nhằm hình thành ở mỗi thành viên xã hội ý thức pháp luật Trong giáo

dục pháp luật ba mục đích đó cần được tiếin hành song song đồng thời, cùng một

Tóm lại, giáo dục pháp luật nhằm hình thành, làm sãu sắc thêm và từng bước

mở rộng ý thức pháp luật Tri thức pháp luật càng đầy đủ thì tình cảm pháp luật càng mạnh mẽ, lòng tin pháp luật càng sâu sắc là cơ sở hình thành hành vi phù hợp pháp luật

1.1.3 Vai trò của giáo dục pháp luật.

Vai trò của giáo dục pháp luật được xác định trên các phương diện sau :

- T h ứ nhất, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, quản lý xã

hội Vai trò này bắt nguồn từ vai trò và giá trị xã hội của pháp luật Một trong những vai trò cơ bản của pháp luật trong đời sống nhà nước, đời sống xã hội

là: pháp luật là công cụ quản lý nhà nước, củng cô và tăng cường quyền lực

nhà nước Một nguyên lý đã được khẳng định là nhà nước không thể tổn tại

thiếu pháp luật và pháp luật không thể phát huy hiệu lực của mình nếu không

có sức mạnh của bộ máy nhà nước Thông qua quyền lực nhà nước, pháp luật phát huy tác dụng trong đời sống xã hội, phát huy vai trò quản lý Nhà nước, quản lý xã hội Một trong những nguyên tắc cơ bản của quản lý nhà nước là nguyên tắc pháp chế Nguyên tắc này đòi hỏi tổ chức và hoạt động quản lý nhà nưóc phải dựa trên cơ sở pháp luật của nhà nước, không cho phép các cơ quan quản lý nhà nước thực hiện việc quản lý nhà nước một cách chủ quan,

tu ỳ tiện mà phải dựa vào pháp luật, tuân thủ pháp luật, làm đúng pháp luật,

nghiêm chỉnh chấp hành nguyên tắc pháp chế Để thực hiện được nguyên tắc này cần có ba điều kiện: xây dựng và hoàn chỉnh hệ thống pháp luật; giáo dục pháp luật cho toàn dãn (bao gồm cả chủ thể quản lý và đối tượng bị quản lỷ);

xử lý nghiêm minh mọi hành vi vi phạm pháp luật Hệ thống pháp luật là “con đường”, là cái “khung pháp lý” do Nhà nước vạch ra để mọi cơ quan, tổ chức, mọi công dân dựa vào đó mà tổ chức, hoạt động và phát triển Vì thế có thể nói, giáo dục pháp luật giúp cho cán bộ, nhân viên nhà nước và mọi công dân nhận thức được giá trị, vai trò của pháp luật, biết sử dụng phương tiện pháp luật ngày một hiệu quả trong đời sống xã hội, giúp cho mọi người có trí thức pháp luật, xây dựng tình cảm pháp luật đúng đắn và có hành vi hợp pháp, biết

sử dụng pháp luật làm phương tiện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình quản lý Nhà nước, quản lý xã hội

T h ứ hai, giáo dục pháp luật góp phần nâng cao ý thức pháp luật, văn hoá pháp

lý của mọi thành viên trong xã hội trong đó có học sinh, sinh viên, tăng cường năng lực tự bảo vệ mình bằng pháp luật Trong giai đoạn hiện nay khi chúng

ta đang tiến hành xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, xây dựng

xã hội công dân - vấn đề củng cố, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa ở nước ta đang là một vấn đề cấp thiết, để nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, quản lý xã hội, thực hiện Nhà nước quản lý bằng pháp luật, mở rộng dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền iàm chủ của nhân dãn lao

động Đại hội Đảng lần thứ VII đã khẳng định: “ điều kiện quan trọng đ ể phát

huy dân chủ là xây dựng và hoàn chỉnh hệ thống pháp luật, tăng cường pháp

c h ế x ã hội chủ nghĩa, nâng cao dần trí, trình độ hiểu biết pháp luật và ỷ thức pháp luật của nhân dân” [ Xem 8] Để củng cố và tăng cường pháp chế đòi

hỏi phải áp dụng nhiều biện pháp đồng bộ trong đó có việc nâng cao trình độ

văn hoá pháp lý, xây dựng ý thức pháp luật ở mỗi người dân Chỉ khi nào

trong xã hội mọi công dân đều có ý thức pháp luật, luôn tuân thủ pháp luật và

có hành vi phù hợp với yêu cầu, đòi hỏi của hệ thống pháp luật, mới có thể thực hiện quản lý Nhà nước, quản lý xã hội bằng pháp luật và điều này chỉ có thể hình thành và thực hiện được trên cơ sở tiến hành giáo đục pháp luật

Từ đó có thể đi đến kết luận: giáo dục pháp luật là quá trình tác động định hướng

có tổ chức, có chủ định của chủ thể giáo dục tác động lên đối tượng giáo dục một cách có hệ thống, thường xuyên nhằm hình thành ở họ tri thức pháp luật (Mục đích nhận thức), lòng tin pháp luật (mục đích cảm xúc) và động cơ, hành vi hợp pháp (mục đích hành vi) Giữa các mục đích có sự đan xen, quan hệ qua lại, thống nhất chặt chẽ Từ tri thức pháp luật đến tính tự giác, từ tính tự giác tới tính tích cực, từ tính tích cực tới thói quen xử sự theo pháp luật Góp phần nâng cao hiộu lực quản lý nhà nước, quản lý xã hội, tạo điếu kiện thuận lợi cho việc xãy dựng nhà nước pháp quyền Việt nam

1 2 NIIÀ TRUỜNG - MÔI TRUỜNG GIÁO DỤC PHÁP LUẬT ĐẶC THÙ

Giáo dục pháp luật cho học sinh xuất phát từ mục tiêu giáo dục là đào tạo nhân cách con người mới x ã hội chủ nghĩa Việt nam.

Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương khoá v m đã chỉ rõ nhiệm vụ và mục tiêu cơ bản của giáo đục là “ nhằm xây dựng những con người, những thế hệ thiết tha gắn bó với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, có đạo đức trong sáng, có ý chí kiên cường xây đựng và bảo vệ Tổ quốc; công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước; giữ gìn và phát huy các giá trị văn hoá

dân tộc là những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội, vừa "hồng" vừa

"chuyên" Mục tiêu chủ yếu của giáo dục trong giai đoạn hiện nay là “ thực hiện giáo dục toàn diện đức dục, trí dục, thể dục, mỹ dục ở tất cả các bậc học Hết sức coi trọng giáo dục chính trị, tư tưởng, nhân cách, khả năng tư duy sáng tạo và năng lực thực hành.” Trong giai đoạn hiện nay, mục tiêu này được Luật giáo dục cụ thể hoá là : “ đào tạo con người Việt nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ, nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất, năng lực của công dàn, đáp ứng yêu cẩu xây dựng và bảo vệ TỔ quốc ’ [Xem 2].

Như vậy một yêu cầu lớn đối với công tác giáo dục hiện nay là hình thành

và bổi dưỡng "nhân cách", "phẩm chất", "năng lực" của công dãn Khái niệm

"nhân cách" ở dây có thể hiểu là những phẩm chất mang tính đặc trưng của mỗi

cá nhân được biểu hiện ra bên ngoài, thông qua những hành vi cụ thể của chính con người đó Nhân cách là kết quả của sự điều chỉnh tích cực tác động qua lại hai chỉều giữa con người và môi trường sống-môi trường xã hội Xuất phát điểm của vấn đề là con người luôn luôn tự chủ và ý thức được hành động của mình Giáo dục pháp luật là giáo dục về những giá trị cao đẹp, giáo dục cách xử sự vì lợi ích chung của cộng đổng, lợi ích xã hội và lợi ích của mỗi con người Suy cho cùng giáo dục pháp luật là tạo lập, rèn dũa và mài sáng cái tâm, cái đức và các phẩm chất tốt đẹp trong mỗi con người Việt nam Bác Hồ đã dạy Có tài mà không có đức thì là người vô dụng, có đức mà không có tài thì làm việc gì cũng khó” Xét trên mọi phương diện, giáo dục đạo đức, giáo dục pháp luật đóng góp một phần quan trọng tcạo nên nhân cách của mỗi con người, tạo nên những con người nhân văn, con người xã hội, luôn khao khát vươn tới chân, thiện, mỹ Cha ông chúng ta cũng thường dạy : “Tiên học lễ, hậu học văn” Giáo dục đạo đức,

công dân, giáo dục pháp luật chính là một cách học lễ, học cách cư xử của người công dân với cộng đổng, với nhau và với nhà nước trong xã hội mới, xã hội xã hội chủ nghĩa Có thể nói, giáo dục đạo đức, giáo dục pháp luật góp phần đặc biệt quan trọng trong sự nghiệp giáo dục Thiếu nó, mục tiêu giáo dục mà Đảng đặt ra sẽ không đạt được.

Giáo dục pháp luật cho học sinh xuất phát từ yêu cầu xây diùig nhà nước pháp quyền Việt nam.

Chúng ta đang tiến hành sự nghiệp đổi mới đâ't nước, xây dựng “nhà nước pháp quyển” Sự nghiệp đổi mới của đất nước đặt ra yêu cầu cấp bách phải từng bước đưa xã hội vào kỷ cương, nể nếp, thực hiện quản ỉý đất nước, quản lý xã hội bằng pháp luật, mọi công dân đều phải biết sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, bình đẳng trước pháp luật Đổi mới đất nước, trước hết là đổi mới nền kinh tế, tạo lực tiếp cận và hoà nhập với cộng đồng thế giới, sự hoà nhập đó đòi hỏi phải có một hộ thống pháp luật hoàn chỉnh và mỗi công dân phải am hiểu pháp luật, thực thi pháp luật Pháp luật chỉ có ý nghĩa, có giá trị khi mọi người dân có ý thức pháp luật, biết sử dụng quyền công dân và thực hiện đầy đủ nghĩa

vụ công dân Mặt khác, ý thức và hành vi hợp pháp của mỗi công dân không thể

tự nhiên hình thành hoặc ngày một ngày hai mà có, mà phải thông qua giáo dục pháp luật, cung cấp tri thức pháp luật, xây dựng tình cảm pháp luật, từng bước hình thành thái độ hành vi tuân thủ pháp luật cho thế hệ trẻ Vì thế, đây là việc làm cần thiết và cấp bách và phải tiến hành ngay từ ỉứa tuổi học sinh-ỉứa tuổi bắt đầu hình thành nhân cách, giáo dục cho họ ý thức coi trọng pháp luật, tự nguyên tuân thủ, chấp hành pháp luật, có tinh thần bảo vệ pháp luật, biết sống và làm việc theo pháp luật Từng bước xây dựng và dần dần hình thành ở họ một cách tự giác những hành vi ứng xử theo những quy định của pháp luật, phù hợp với yêu

cầu, đòi hỏi của pháp luật, đổng thời giáo dục uốn nắn, khắc phục những sai lệch

so với những chuẩn mực pháp luật đã quy định Khẳng định vần đề này Nghị quyết đại hội đại biểu đảng toàn quốc lần thức VII đã nêu rõ : “Tăng cường giáo dục pháp luật, nâng cao hiểu biết ý thức tôn trọng pháp luật, sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật, bảo đảm cho pháp luật được thi hành một cách nghiêm minh, thống nhất và công bằng” [ Xem 8]

Đưa giáo dục pháp luật vào nhà trường là yêu cầu khách quan, xuất phát từ của công cuộc đổi mới đất nước, xây đựng nhà nước pháp quyền Việt nam Với quan niệm giáo dục pháp luật, đặc biệt là giáo dục pháp luật cho học sinh trong các nhà trường là giáo dục ý thức công dân, ý thức làm người, là cầu nối, chuyển tải những tri thức pháp luật, những nội dung pháp luật đến với cuộc sống góp phần thực hiện hoá pháp luật trong cuộc sống, ngay từ những năm 1980 Đảng,

Nhà nước ta đã có nhiều Nghị quyết và các văn bản pháp luật xây dựng cơ sở

pháp lý, khẳng định ý nghĩa và vai trò chiến lược của công tác giáo dục pháp luật trong nhà trường Từ Nghị quyết số 14/TU ngày 11/1/1979 vể cải cách giáo dục đến các Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ V,VI,VII đều đề cập đến việc đưa giáo dục pháp luật vào nhà trường là nhiệm vụ quan trọng của các cơ quan nhà nước, đoàn thể tổ chức xã hội Các cấp uỷ Đảng, các cơ quan Nhà nước và các đoàn thể phải thường xuyên giải thích pháp luật trong các tầng lớp nhân dân, đưa việc giáo dục pháp luật vào các trường học, các cấp học, xây dựng ý thức sống có pháp luật và tôn trọng pháp luật” [Xem 6]

Giáo dục pháp luật cho học sinh xuất phát từ thực trạng giáo dục hiện nay

là "coi nhẹ" trên thực t ế giáo dục đạo đức, giáo dục công dân.

Đánh giá về sự yếu kém của công tác giáo dục đào tạo trong giai đoạn hiện nay, Nghị quyết Trung ương 2 (khoá VIII) đã chỉ rõ: " Chất lượng và hiệu quả

giáo dục đào tạo còn thấp, đặc biệt đáng lo ngại là trong một bộ phận học sinh, sinh viên có tình trạng suy thoái đạo đức, mờ nhạt lý tưởng, theo lối sống thực dụng, thiếu hoài bão lập thân, lập nghiệp và nước" Một trong những nguyên nhãn của sự yếu kém này là : "Nội dung giáo dục vừa thừa, vừa thiếu, nhiều phần chưa gắn với cuộc sống Công tác giáo dục chính trị tư tưởng đạo đức và nhân cách bị xem nhẹ", nhiều nơi nhận thức vế vai trò giáo dục chưa được đầy đủ, sâu sắc, chưa quan tâm đúng mức nội dung giáo dục, công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho giáo viên, học sinh Đồng thời Nghị quyết Trung ương 2 cũng nhấn mạnh đi đôi với việc truyền thụ kiến thức, đào tạo nghề nghiệp cần đặc biệt quan tâm bổi dưỡng phẩm chất đạo đức cho học sinh, sinh viên "Giáo dục đào tạo phải cân đối giữa dạy người, dạy chữ và dạy nghề" Trong đó dạy người là mục tiêu cao nhất, như Hổ Chủ tịch đã nói : " muốn có chủ nghĩa xã hội, trước hết phải có con người xã hội chủ nghĩa".

Thực tế hiện nay cho thấy, tình hình vi phạm pháp luật trong xã hội ngày càng tăng nhất là trong lứa tuổi thanh thiếu niên mà nguyên nhãn phần lớn do tình trạng “mù” pháp luật, không hiểu biết gì về pháp luật, hoặc hiểu biết pháp luật không đầy đủ, từ đó dẫn đến việc có những hành vi vi phạm pháp luật Đổng thời, việc mở cửa nền kinh tế cũng có những ảnh hưởng, tác động mạnh đến văn hoá truyền thống, đạo đức xã hội Một số nét đẹp trong văn hoá truyền thống bị pháp vỡ, đạo đức xã hội có biểu hiện xuống cấp, ý thức pháp luật trong dân chúng chưa cao, việc tuãn thủ pháp luật chưa được coi trọng Xã hội càng phát triển, nhu cầu hiểu biết pháp luật và sử dụng pháp luật trong các hoạt động kinh

tế hay để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mỗi cá nhân trong xã hội càng lớn Do đó, ngoài việc trang bị các kiến thức văn hoá, khoa học kỹ thuật, việc đưa giáo dục pháp luật vào nhà trường nhằm trang bị những tri thức pháp luật cho học

sinh, giáo dục ý thức tự giác tuân thủ pháp luật cho các công dân ngay từ nhỏ là việc làm đúng đắn, cần thiết và cấp bách đáp ứng đòi hỏi khách quan của sự phát triển của xã hội nhằm nãng cao dân trí pháp lý và thực hiện chủ trương của Đảng

đã đề ra trong các Nghị quyết hội nghị Trung ương “ Điều quan trọng đ ể phát

huy dân chủ là xây dựn<ị và hoàn chỉnh hệ thống pháp luật, tăng cường pháp chê

XH C N , nâng cao trinh độ dần trí, hiểu biết pháp luật và ý thức tuân thủ pháp luật cua nhân dân Thường xuyên giáo dục pháp luật, xây dựng ý thức sống và làm việc'theo pháp luật trong nhân dân." [Xem 8]

“Đưa giáo dục pháp luật vào các trường học, cấp học” là một biện pháp cơ bản, chiến lược và hữu hiệu nhằm xây dựng và nâng cao ý thức pháp luật của nhân dãn nói chung, thế hệ trẻ nói riêng để gánh vác sự nghiệp đổi mới, xây dựng nhà nước pháp quyền Việt nam Việc đào tạo con người phải được đặt trong các yêu cầu và phương hướng phát triển chung của xã hội'và phải gắn với yêu cầu, phương hướng phát triển đó Chúng ta đang xây dựng nhà nước pháp quyền, đang thực sự mong muốn và quyết tâm thực hiện nguyên tắc Hiến pháp - đạo luật cơ bản để ra “Quản lý xã hội bằng pháp luật, theo pháp luật” Rõ ràng đây là vấn đề không đơn giản vì nó liên quan chặt chẽ đến truyền thống, tập quán, thói quen của cả một xã hội, một dân tộc Việc xây dựng thói quen và điều chỉnh thói quen cho phù hợp với yêu cầu phát triển của xã hội là một loạt vấn đề cực kỳ phức tạp,

tế nhị phải được tiến hành một cách kiên trì trong nhiều năm Giáo dục pháp luật trong nhà trường là rèn luyện tinh thần cho thế hệ trẻ của chúng ta ngay từ trên ghế nhà trường không những được tiếp cận mà sớm định hình, hình thành một nhận thức, một quan niệm và điều hết sức quan trọng là từ quan niệm và nhận

thức đó biến thành một thói quen sinh hoạt, hành động “sổng và làm việc theo

Hiến pháp và pháp luật."

1.2.2 Vai trò, nhiệm vụ của nhà trườìig trong việc giáo dục pháp luật cho học

sinh.

Giáo dục pháp luật tronq nhà trường - hình thức giáo dục đặc thù.

Nhà trường (trường học) là nơi dành cho việc giáo dục, dạy học có tổ chức Nhà trường là đơn vị cấu trúc cơ sở của hệ thống giáo dục quốc dân, là một thiết chế

xã hội có quy tắc, có luật lệ, là một tổ chức có bộ máy (nhân sự), có cơ sở vật chất xác định Khái niệm nhà trường luôn luôn đặt trong mối quan hệ với giáo dục Nhà trường thực hiện chức năng một bộ phận của giáo dục (giáo dục nhà trường) Các nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức giáo dục được lựa chọn đưa vào nhà trường có độ tin cậy cao, do đó giáo dục nhà trường không phải là

hoạt động tự phát mà mang tính mm: đích (định hướng), phản ánh các chức năng,

nhiệm vụ của hệ thống giáo dục Giáo dục là một quá trình truyền đạt kinh nghiệm, kiến thức lịch sử xã hội của thế hệ đi trước cho thế hệ đi sau nhằm chuẩn

bị cho họ bước vào cuốc sống lao dộng cần thiết để tiếp tục phát triển xã hội Giáo dục nhà trưòng giữ vai trò, tuy không phải duy nhất, nhưng rất trọng yếu trong việc tạo ra sức lao động mới cho xã hội, đặc biệt trong xã hội tiên tiến, văn minh Trong thời đại ngày nay, vị trí của giáo dục nhà trường ngày càng được khẳng định và nâng cao, giáo dục nhà trường đóng vai trò chủ đạo, đáp ứng nhu

cầu tồn tại và phát triển của xã hội Mục đích của nhà trường là “giáo dục nghê

nghiệp, giáo dục công dân và giáo dục phát triển cá nhân” Giáo đục trong nhà

trường là sự tác động có bài bản, có định hướng, nội dung kiến thức được sắp xếp khoa học theo hệ thống từ thấp đến cao, từ đơn giản đến phức tạp, từ trực quan sinh động đến tư duy trìu tượng Chương trình giáo dục nhà trường có tính kế thừa, tính liên thông và phát triển trong nội dung kiến thức ở từng lớp học, bậc học, giúp cho học sinh tìmg bước mở rộng nhận thức, bồi đắp tri thức và thực

hiện nhiệm vụ có tầm quan trọng đặc biệt đó là hình thành được ở học sinh nhân cách người công dân trong xã hội mới Đưa giáo dục pháp luật vào nhà trường là việc sử dụng các bộ máy, các cơ sở vất chất của nhà trường, thông qua chức năng giáo dục của nhà trường, thực hiện mục đích của giáo dục pháp luật; là việc bằng các quy tắc, luật lệ, các hình thức và phương pháp giáo dục trong nhà trường để đưa các* nội dung kiến thức, các chuẩn mực pháp luật đến với học sinh các cấp học, bậc học, trang bị cho các em những tri thức pháp luật cần thiết, bồi dưỡng tình cảm và đặc biệt là xây dựng và hình thành trong các em ý thức pháp luật làm

cơ sở cho sự hình thành hành vi và thói quen có các hành vi phù hợp pháp luật.Giáo dục pháp luật trong nhà trường khác với các hình thức tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật trên các phương tiên thông tin đại chúng, giáo dục pháp luật qua công tác xét xử, giáo dục qua hoạt động phổ biến các văn bản pháp luật mới trong nhân dãn Sự khác biệt này thể hiện rất rõ ở nhiều yếu tố : Chủ thể giáo dục, đối tượng giáo dục, hình thức, phương pháp giáo dục Đặc biệt là ở chương trình, nội dung giáo d ụ c/ Nếu như chưưng trình giáo dục pháp luật trên các phương tiện thông tin đại chúng chỉ tập trung vào từng vấn đề, từng văn bản pháp luật, trong từng giai đoạn nhất định và mang tính thời sự, phổ biến thì chương trình giáo dục pháp luật trong nhà trường lại là một khối kiến thức tương đối hoàn chỉnh được sắp xếp một cách khoa học từ thấp đến cao, từ dom giản đến phức tạp, phù hợp với quá trình nhận thức của lứa tuổi học sinh Từng chương, từng bài trong chương trình có mối liên hệ hữu cơ với nhau, có sự tác động bổ sung, hỗ trợ cho nhau giúp cho việc xãy dựng, hình thành, củng cố ý thức pháp luật của học sinh Điều này bắt nguồn từ:

- Ý thức pháp luật là một bộ phận của ý thức xã hội, là sự thống nhất giữa trithức pháp luật và niềm tin pháp ĩuật

Tri thức pháp luật được cung cấp cho học sinh một cách có hệ thống, ngày càng được mở rộng và đào sâu từ lớp dưới lên lớp trên sẽ biến thành niềm tin cá nhân Chính niềm tin đúng đắn sẽ có tác dụng thúc đẩy việc thực hiện những hành vi phù hợp pháp luật.

- Trêri cơ sở ý thức pháp luật đã được hình thành ở học sinh sẽ nảy sinh tình cảm tích cực, tạo nên sự kích thích bên trong để các em chuyển từ ý thức pháp luật thành hành vi đúng đắn

- Hành vi đúng đắn phù hợp pháp luật được lặp đi, lặp lại nhiều lần sẽ chuyển hoá thành thói quen hành động theo pháp luật

Vì thế có thể nói, giáo dục pháp luật trong nhà trường có hiệu quả cao và về lâu dài sẽ đem lại những lợi ích thiết thực cho xã hội

Mục đích của giáo dục pháp luật trong nhà trường không nằm ngoài mục đích

chung của giáo dục pháp luật đó là, hình thành và từng bước mở rộng tri thức pháp luật (mục đích nhân thức), bổi dượng lòng íin pháp luật (mục đích cảm xúc), hình thành động cơ và hành vi hợp pháp (mục đích hành vi) Giữa các mục đích ấy có sự quan hệ qua lại thống nhất chặt chẽ, từ xây dựng ý thức pháp luật đến tính tự giác, từ tính tự giác tới tính tích cực, từ tính tích cực tới thói quen xử

sự theo pháp luật và từ thói quen hành động sử dụng pháp luật lại xuất hiện nhu cầu lĩnh hội các tri thức pháp luật Nếu giáo dục pháp luật được tiến hành thoả mãn cả ba mục đích thì từ chỗ là yếu tố tác động bên ngoài đối với đối tượng, nó

sẽ trở thành đòi hỏi của chính nội tâm đối tượng Đây là một yêu cầu quan trọng

mà công tác giáo dục pháp luật nói chung và giáo dục pháp luật trong nhà trường phổ thông phải đáp ứng

N kiệm vụ của giáo dục pháp ìuậỉ trong trường p h ổ thông bao gồm giáo dục ý

thức nhân cách và giáo dục tri thức pháp luật Giáo dục ý thức nhân cách nhằm đào tạo ra được những con người mà dù ở vai trò nào trong gia đình, ngoài xã hội thì mọi hành động của họ đếu lấy kết quả giá trị xã hội lên trên hết Kết quả hành động phù hợp với chuẩn mực đạo đức, với kỷ cương, nề nếp và pháp luật mà xã hội yêu cầu Giáo dục ý thức nhân cách thực chất là dạy làm người Trường học, theo chức năng của mình, là phương tiện quan trọng nhất trong việc chuyển tải những tri thức, những giá trị truyền thống của xã hội, từ thế hệ này sang thế hệ khác Là môi trường giáo dục pháp luật tốt nhất, thuận lợi nhất và dễ đạt hiệu quả giáo dục cao Thực hiện giáo dục pháp luật trong nhà trường là góp phần đưa pháp luật đến với những công dân trẻ tuổi bằng con đường nhanh nhất, ngắn nhất, hiệu quả nhất

Vai trồ của giáo dục pháp luật trong trường p h ổ thông

Nhà trường có nhiệm vụ xây dựng cho thê' hệ trẻ cơ sở ban đáu nhưng rất quan trọng của nhân cách người công dân, người lao động, những chủ nhân tương lai xứng đáng của đất nước, biết sống, lao động và học tập trong xã hội mới với muôn vàn mối quan hệ đa dạng Thông qua giáo dục pháp luật nhà trường từng bước tạo điều kiện cho học sinh tiếp xúc, làm quen với những chuẩn mực xã hội, dần dần hình thành trong các em một cách tự giác những hành vi ứng xử theo chuẩn mực xã hội đồng thời đề phòng và khắc phục những sai lệch so với những chuẩn mực đã được quy định đó Một trong những chuẩn mực quan trọng, cơ bản nhất của xã hội hiện đại là chuẩn mực pháp luật Học sinh phổ thông là những thành viên của cộng đồng, là nhũng công dân đang trên bước đường trưởng thành, những người lao động, người chủ tương lai của đất nước Đối với các em, hiểu biết pháp luật là một bộ phận quan trọng không thể thiếu được của học vấn

phổ thông góp phần xây dựng ý thức pháp luật - một thành phần quan trọng không thể thiếu được của nhân cách Vì thế, ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường 'các em đã cần phải được học pháp luật Giáo dục pháp luật trong nhà trường nhằm trang bị cho các em những tri thức pháp luật, xây dựng, hình thành

ở các em lối sống lao động và học tập theo pháp luật với đầy đủ ý thức trách nhiệm, nghĩa vụ và quyền hạn của người công dân Có thể nói đưa giáo dục pháp luật vào nhà trường đã làm đầy đủ và phong phú thêm vốn kiến thức, văn hoá phổ thông Với vốn kiến thức đó, với ý thức pháp luật đó các em dần dần có khả năng tự điều chỉnh hành vi của mình theo khuôn khổ của pháp luật một cách tự giác Do đó, có thể nói rằng việc giáo dục pháp luật cho học sinh phổ thông có vai trò và ý nghĩa chiến lược to lớn, trong việc chuẩn bị một cách có hệ thống cho thê hệ trẻ vào đời, biết sống và làm việc theo pháp luật, góp phần xây dựng một

Như đã trình bày ở trên, giáo dục pháp luật trong trường phổ thông còn có vai trò tác dụng hỗ trợ cho các hoạt động giáo dục khác, nhất trong lĩnh vực giáo dục xã hội như giáo dục thẩm mỹ, giáo dục đạo đức, giáo dục chính trị tư tưởng, xây dựng ý thức kỷ luật, ý thức trách nhiệm người học sinh Khác với các chuẩn mực đạo đức có thể khác nhau trong từng nhóm dân cư, từng cộng đồng, các chuẩn mực pháp luật là duy nhất trong một xã hội Giáo dục pháp luật cung cấp cho học

sinh những hiểu biết, những cơ sở để bổ sung, lý giải những đòi hỏi cụ thể của

yêu cầu quản lý xã hội bằng pháp luật Ngoài ra giáo dục pháp luật trong trường

ph ổ thông còn có vai trò hỗ trợ và tăng khả năng đề kháng của học sinh trước các hiện tượng tiêu cực của xã hội Bằng những tri thức về quan điểm, quan niệm, các phạm trù pháp luật, các quy phạm pháp luật ngày càng phong phú hơn sẽ giúp cho học sinh cách nhìn, cách đánh giá đúng đắn trước các hiện tượng lệch lạc có tjiế xảy ra trong trường, trong lớp và ngoài xã hội

1.3 MỤC TIÊU, YÊU CẦU, NỘI DUNG GIÁO DỤC PHÁP LUẬT TRONG

TRƯỜNG PHỔ THÔNG

Việc xác định mục tiêu, yêu cầu giáo dục pháp luật trước tiên phải xuất phát từ đối tượng giáo dục pháp luật Đây chính là những người sẽ tiếp thu nội dung giáo dục pháp luật Mỗi loại đối tượng đều có những đặc điểm khác nhau về nhiểu mặt như: tâm sinh lý, lứa tuổi, nghề nghiệp, trình độ, kinh nghiệm sống Mỗi loại đối tượng cũng có những nhu cầu cần học, khả năng và điều kiện tiếp thụ sự tác động của giáo dục pháp luật một cách khác nhau cả về mức độ và phạm vi, do đó kết quả đạt được cũng không như nhau Vì thế không thể xây dựng một chương trình, một nội dung giáo dục pháp luật chung cho mọi tầng lóp nhãn dân, mọi lứa tuổi mà cần phải xuất phát từ đói tượng, phải nghiên cứu, phân tích kỹ các đặc điểm của từng loại đối tượng làm cơ sở khoa học cho việc xác định các mục tiêu, yêu cầu, nội dung giáo dục pháp luật cho phù hợp, trên cơ sở

đó mới có thể xây dựng các chương trình, nội dung giáo dục pháp luật cụ thể và

có các hình thức, phương pháp thích hợp cho từng loại đối tượng

Để xây dựng được chương trình nội dung giáo dục pháp luật trong nhà trường và xác định rõ mục tiêu, yêu cầu giáo dục pháp luật cho phù hợp với lứa tuổi học sinh Chúng ta phải nghiên cứu, xem xét và tính đến những đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi này Học sinh trong các trường phổ thông ( gồm trung

học cơ sở và phổ thông trung học) - đối tượng đặc thù của giáo dục pháp luật, là trẻ em lứa tuổi từ 11 đến 18 tuổi.

Veỉ th ể chất : đãy là lứa tuổi đang trong giai đoạn phát triển, có nhiều biến động

về cơ thể Sự phát triển về thể chất có tác động lớn đến tâm sinh lý của các em Khi cơ thể phát triển tạo ra các nhu cầu tìm hiểu sự việc, những ham muốn về siĩih lý, về giới tính cộng với tính tò mò muốn biết hết mọi việc, muốn làm như

“ người lớn” , bắt chước người lớn, nhưng lại thiếu hiểu biết về cuộc sống nói chung và các hiểu biết về pháp luật nói liêng, vì thế, nếu không được giáo dục, không được dạy bảo cẩn thận dễ dẫn đến nảy sinh các tâm lý lệch lạc dẫn đến hành vi phạm tội, do không được giáo dục

V ề tâm lý: Ở lứa tuổi này, tâm lý các em có nhiều biến động rất nhạy cảm, dễ

xúc động, dễ bị kích động, bị tác động bởi các yếu tố bên ngoài như phim, ảnh, các hoạt động văn hoá xã hội, nếu không có sự định hướng, tác động giáo dục

theo các mục tiêu, chuẩn mực xã hội thì rất đề bị lôi kéo, quyến rũ vào các hành

Vê nhận thức : ờ lứa tuổi này các em đang trong giai đoạn bắt đầu hình thành

nhân cách, tâm, sinh lý chưa ổn định, suy nghĩ chưa chín chắn, tính cách hay thay đổi Và mặc dù đã được coi là lớn nhưng các em chưa nhãn thức đầy đủ được tính chất của hành vi của bản thân

Chính những đặc điểm đó có tác động, ảnh hưởng rất lớn đến quá trình, hiệu quả giáo dục và phải được tính đến, lưu ý đến khi xác định mục tiêu, yêu cầu và khi xây dựng chương trình, nội dung giáo dục pháp luật trong nhà trường

Dưới góc độ xã hội, đây là lứa tuổi bắt đầu được phép tham gia một số quan hệ

xã hội nhất định, được pháp luật cot là có năng lực hành vi pháp luật trong một số

quan hệ xã hội, tuy chưa đầy đủ, đồng thời cũng bắt đầu phải chịu sự điều chỉnh của pháp luật, phải chịu trách nhiệm về hành vi của mình, khi tham gia các quan

hệ xã hội đó Theo pháp luật Việt nam trẻ em dưói 18 tuổi, được coi là người chưa thành niên, các em được pháp luật bảo vệ nhưng cũng bắt đầu phải chịu sự điều chỉnh của pháp luật, chịu trách nhiệm về các hành vi của mình khi tham gia các quan hệ xã hội

Luật dãn sự quy định trẻ em từ 6 đến 18 tuổi là những người có năng lực pháp luật dân sự chưa đầy đủ Cụ thể, trẻ em từ 6 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi được phép xác lập, thực hiện các giao dịch dân sự nhưng phải được người đại diện theo pháp luật đồng ý, trừ giao dịch nhằm phục vụ nhu cầu sinh hoạt hàng ngày phù hợp vói lứa tuổi Tnrờng hợp người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi có tài sản riêng đủ

để đảm bảo thực hiện nghĩa vụ, thì có thể tự mình xác lập, thực hiện giao dịc dân

sự mà không đòi hỏi phải có sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật Như vậy, trong quan hệ dân sự, những người từ 15 tuổi đã bắt đầu phải chịu trách nhiệm thực hiện các nghĩa vụ khi tham gia các giao dịch

Dưới góc độ hình sự, Bộ Luật Hình sự 1999 dành hẳn một chương (Chương X) quy định về những vấn đề đối với người chưa thành niên phạm tội Điều này thể hiện sự qủan tâm đặc biệt của Đảng, Nhà nước đối với trẻ em (người chưa thành niên), một mặt vừa bảo vệ các em, đồng thời giáo dục, ngăn ngừa các hành vi phạm tội trong các em

Dưới góc độ pháp lý hành chính, trẻ em từ 14 tuổi trở lên cũng bắt đầu phải chịu trách nhiệm hành chính khi có hành vi xâm phạm trật tự, an toàn xã hội trong quản lý hành chính

Trong quan hệ gia đình, các em cũng là đối tượng pháp luật đề cập đến Các em được pháp luật bảo vệ, có những quyển nhất định như quyền được hưởng thừa kế,

quyền được nuôi dưỡng, chăm sóc và dạy dỗ nhưng cũng có những nghĩa vụ đối với ông, bà, cha mẹ và các thành viên khác trong gia đình.

Ngoài ra trên một số lĩnh vực khác như y tế, giáo dục, cùng với việc bảo vệ, bảo

hộ các em, pháp luật cũng quy định cho các em một số quyền và nghĩa vụ như: quyền được chăm sóc, bảo vệ sức khoẻ, quyền được học tập, nghía vụ phổ cập giáo dục tiểu học Đó là các điều các em cần được biết khi học pháp luật

Tóm lại, dưới con mắt của các nhà làm luật, học sinh phổ thông là lứa tuổi vị thành niên, các em không hẳn là trẻ con nhưng cũng chưa thực sự trở thành người lớn, nhân cách chưa ổn định Đây là lứa tuổi dễ sa ngã, dễ bị rủ rê, lôi kéo vào các hành vi phạm tội do đặc tính hiếu động, tò mò của tuổi trẻ, nhưng cũng dễ uốn nắn, dễ tiếp thu các điều hay, điều tốt khi được định hướng, được giáo dục

Vì thế cần phải dạy pháp luật cho học sinh ngay trong giai đoạn này để góp phần điều chỉnh hành vi, nâng cao nhận thức, xây dựng nhân cách, xây dựng tính hướng thiện, hướng cho các em có hành vi, thói quen xử sự đúng pháp luật, và cđ

ý thức tuân thủ pháp luật Việc xác định mục tiêu, yêu cầu giáo dục pháp luậ: trong nhà trường trước hết phải phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi học sinh, phù hợp với nhận thức của lứa tuổi, phù hợp với các quan hệ xã hội lứa tuổ các em thường gặp, thường tham gia, va chạm trong cuộc sống Đây là những yếu

tố đảm bảo, giúp cho giáo dục pháp luật trong nhà trường đạt hiệu quả thiết thực

1.3.1 M ục tiêu, yêu cầu giáo dục pháp luật trong trường p h ổ thông.

Cùng với việc nghiên cứu, phân tích các đặc điểm tâm sinh lý của học sinh phổ thông, xác định mục tiêu giáo dục pháp luật trong nhà trường phải xuất phát

từ mục tiêu giáo dục nói chung và mục tiêu giáo dục của từng cấp học, bậc học Trên cơ sở Nghị quyết trung ương 2 khoá VIII về phát triển giáo dục đào tạo, Luật giáo dục cụ thể hoá mục tiêu giáo dục trong giai đoạn hiện nay đó là :

“A/í/r tiêu ỳ á o dục ỉ à đào tạo con người Việt nam phát triển toàn diện, có đạo

đức, tri tìiưc, síù khoe, thẩm mỹ, nghê nghiệp, trung thành với lý rưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất, năng ỉ ực của công dân, đáp ứng yêu câu xây dựng và bảo vệ TỔ quốc"’ [Xem 2].

Trong từng cấp học, bậc học mục tiêu này cũng được cụ thể hoá Ở bậc phổ thông, mục tiêu của giáo dục phổ thông là góp phần thực hiện mục tiêu chung của giáo dục, đào tạo thế hệ trẻ phát triển toàn diện, giúp cho học sinh nắm được một cách trực tiếp, tương đối đầy đủ và có hệ thống những tri thức cơ

bản cần thiết cho một công dân “ ẹ/ií/7 học sinh phát triển toàn diện về đạo đức,

trí tuệ, th ể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt ìiarìì xã hội cììủ nghĩa, xây dựìig tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham giơ xây dựng và báo vệ tổ quốc” [Xem 2]

Đối với bậc trung học cơ sở, giáo dục trung học cơ sở nliằm “giúp học sinh

củng cô và phát triển những kết quả của giáo dục tiểu học, có trình độ học vấn phổ thông cơ sở và những hiểu biết ban đầu về kỹ thuật hướng nghiệp đ ể tiếp tục

học trung học p h ổ thông trung học chuyên nghiệp, học nghê hoặc đi vào cuộc

sống” Từ định hướng mục tiêu giáo dục và đặc điểm của học sinh phổ thông, ta

có thể xác định mục tiêu của giáo dục pháp luật chung cho học sinh phổ thông là:

- Cung cấp cho học sinh một cách tương đối có hệ thống những tri thức phổ thông, thiết thực về công dân, Nhà nước và Pháp luật và giới thiệu một số ngành luật cơ bản trong hệ thống pháp luật Việt nam làm nền tảng, tạo điều kiện cho học sinh có khả năng tự tìm hiểu pháp luật qua các phương tiện thông tin đại chúng và trong đời sống thực tế

- Trên cơ sở những tri thức được học, từng bước xãy dựng và dần dần hình

thành trong các em những nền tảng ban đầu của ý thức pháp luật, trách nhiệmcông dãn trên từng lình vực của đời sống, trong các quan hệ xã hội các em thường tham gia và thói quen sống và làm việc theo Hiến pháp và pháp luật.Sau khi xác định được mục tiêu giáo dục pháp luật chung cho học sinh phổthông, cần làm rõ các yêu cầu đặt ra đối với từng cấp học, bậc học

Đối với cấp trung học cơ sở (gồm những học sinh từ 11 đến 15 tuổi), thôngqua giáo dục pháp luật các em cần đạt được những yêu cầu sau:

1 Vê kiên thứ c: học sinh cần nắm một cách tươruị đối có hệ thống những tri

thức phổ thông, thiết thực về Nhà nước, pháp luật ; nắm được một số quyền

và nghĩa vụ cơ bản của công dân; thấy được bản chất và nhiệm vụ cơ bản của Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt nam ; sơ lược về tổ chức bộ máy nhà nước ; trách nhiệm và quyền hạn của Nhà nước trong các lĩnh vực của đời sống xã hội

2 V ề thái độ, ứnh cảm : hình thành ở học sinh một hệ thống thái độ đúng, hình

thành xúc cảm, tình cảm pháp luật phù hợp với yêu cầu của xã hội

- Có niềm tin vào tính đúng đắn của các chuẩn mực pháp luật, tin vào cuộcsống có pháp luật là bảo đảm công bằng - dân chủ - tốt đẹp

- Thấy được tính chất dân chủ, nhân đạo của pháp luật nước ta

- Thấy được sự cần thiết phải sống và làmviệc theo Hiến pháp và pháp luật, có trách nhiệm đối với mỗi hành động của bản thân

- Tôn trọng pháp luật, đồng tình, ủng hộ động viên các việc làm đúng pháp luật, phản đối các việc làm, hành động trái pháp luật Có thái độ rõ ràng với những hiện tượng lành mạnh và không lành mạnh, không đúng đẵn của chính bản

thân, bạn bè và những người sống xung quanh một cách phù hợp với yêu cầu của xã hội.

3 Vê k ỹ năng hành vi, hình thành ở học sinh

- Khả năng nhận xét, đánh giá những hiện tượng, tình huống pháp luật xảy ra trong cuộc sống, giải quyết hợp lý các quan hệ thường ngày một cách tự giác;

- Biết tự kiểm tra, tự đánh giá, điều chỉnh hành vi của bản thân đối chiếu vớicác yêu cầu, chuẩn mực của pháp luật, giải quyết được các mâu thuẫn giữanghĩa vụ, quyền hạn, giữa quyền lợi cá nhân với lợi ích của tập thể, của xã hội

- Biết lực chọn những hành vi ứng xử phù hợp với chuẩn mực pháp luật

- Biết sử dụng đúng đắn quyền của mình ;

- Tuãn theo pháp luật ở mọi nơi, mọi lúc; thực hiện đầy đủ mọi nghĩa vụ quy

định đối với lứa tuổi, phù hợp với vị trí, vai trò của bản thân trong các mối quan hệ của đời sống gia đình, cộng đồng, xã hội và nhắc nhở mọi người cùng thực hiện

- Chấp hành đầy đủ nội quy của nhà trường

- Tự giác tham gia các phong trào, các hoạt động của nhà trường và xã hội(phòng chống tệ nạn xã hội, bảo vệ môi trường, bảo vệ, gìn giữ các đi sản văn hoá, đi tích lịch sử)

ớ trung học phổ thông, “Giáo dục trung học p h ổ thông nhằm giúp học sinh củng

c ố và phát triển những kết quả của giáo dục trung học cơ sở , hoàn thiện học vấn phổ thông và những hiểu biết thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp d ể tiếp