Chương 4 Khoa học công nghệ TRONG SỰ PHÁT TRIỂN XÃ HỘI

I. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ II. KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ - ĐỘNG LỰC PHÁT TRIỂN CỦA XÃ HỘI III. KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 1.1.1. LỊCH SỬ HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN CỦA KHOA HỌC - Thuật ngữ "khoa học" có nguồn gốc từ chữ Latinh, "scientia" nghĩa là kiến thức, sự hiểu biết. Theo nghĩa này, khoa học được thừa nhận là xuất hiện từ rất sớm, vào khoảng thế kỷ VI trước Công nguyên, mặc dù các yếu tố tri thức khoa học được cho là xuất hiện sớm hơn. - Khoa học phát triển vừa theo phương thức cách mạng lẫn tiến hóa, vừa mang tính kế thừa, tính tích lũy, vừa đảo lộn, nhảy vọt, kết hợp phân ngành và tích hợp ngành, lĩnh vực. Khoa học càng ngày càng xoá dần ranh giới cách biệt giữa các ngành, lĩnh vực, làm phong phú thêm các nội dung phương pháp luận, tích hợp với các hình thức nhận thức khác. - Khoa học hiện đại là sự kết hợp hài hoà giữa các yếu tố nhận thức, thế giới quan thẩm mỹ, đạo đức và có ảnh hưởng toàn diện đến sự phát triển của con người và xã hội. Khối lượng kiến thức khoa học trong thời kỳ cách mạng khoa học và công nghệ hiện nay (CMCN 4.0) gia tăng rất nhanh chóng.

CHƯƠNG 4

VAI TRÒ CỦA KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ TRONG SỰ PHÁT TRIỂN XÃ HỘI

Biên soạn

TS ĐOÀN QUỐC THÁI Khoa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

BỘ MÔN TRIẾT HỌC

NỘI DUNG

HỌC, CÔNG NGHỆ

II VAI TRÒ CỦA KHOA HỌC VÀ

CÔNG NGHỆ

III KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ Ở

VIỆT NAM HIỆN NAY

Chương 4 Vai trò của Khoa học và Công nghệ

I MỘT SỐ ĐỀ CHUNG VỀ KHOA HỌC

1.1 KHÁI NIỆM VÀ LỊCH SỬ HÌNH THÀNH,

PHÁT TRIỂN CỦA KHOA HỌC

- Khái niệm Khoa học, Công nghệ

- Lịch sử hình thành phát triển khoa học

- Về đối tượng nghiên cứu: KHTN, KHXH và NV

- Mục đích và tổ chức hoạt động nghiên cứu khoa học: Khoa học cơ bản và khoa học ứng dụng

1 2 CÁCH MẠNG KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

Khái niệm Cách mạng Khoa học và Công ng hệ

Đặc điểm và xu hướng

Chương 4 Vai trò của Khoa học và Công nghệ

II KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ - ĐỘNG LỰC

PHÁT TRIỂN XÃ HỘI

2.1

Quan niệm của Mác về khoa học là lực lượng sản xuất trực tiếp

2.2

Vai trò động lực thúc đẩy xã hội của KH&CN

Chương 4 Vai trò của Khoa học và Công nghệ

III KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ Ở VIỆT NAM

3.1 THỰC TRẠNG KH & CN VIỆT NAM

Thành tựu và hạn chế

Nguyên nhân

3.2 CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ VIỆT NAM

Quan điểm

Nhiệm vụ và giải pháp

Chương 4 Vai trò của Khoa học và Công nghệ

KHÁI NIỆM KHOA HỌC

 Theo M.Rodenta: “Khoa học là hệ thống tri thức về tự nhiên, xã hội, tư duy tích lũy trong quá trình lịch sử

Khoa học là sự tổng kết phát triển lâu dài của tri thức Mục đích của khoa học là phát triển ra các quy luật

khách quan của các hiện tượng và giải thích các hiện

tượng đó”

 Theo Hoàng Phê: “Khoa học là hệ thống tri thức tích lũy trong quá trình lịch sử và được thực tiễn chứng minh,

phản ánh những quy luật khách quan của thế giới bên ngoài cũng như hoạt động tinh thần của con người, giúp con người có khả năng cải tạo thế giới hiện thực”

 Đỗ Công Tuấn: “Khoa học là một hệ thống tri thức phản ánh trung thực dưới dạng logic trìu tượng các sự vật,

hiện tượng, quá trình,… trong hiện thực khách quan đã được kiểm nghiệm qua thực tiễn”

Khoa học là kết quả tích lũy tri thức lâu dài của lịch sử loài người,

là hệ thống tri thức về tự nhiên, xãã̃ hội và tư duy, được thực tiễn kiểm nghiệm, vạch ra mối quan hệ nội tại, bản chất của các sự vật, hiện tượng, quá trình của các lĩnh vực thế giới, giúp con người nhận thức và cải tạo thế giới

Chương 4 Vai trò của Khoa học và Công nghệ

KHÁI NIỆM CÔNG NGHỆ

 Đặng Ngọc Dinh: Công nghệ hiểu theo nghĩa tổng quát là tập hợp công cụ – phương tiện nhằm biến đổi nguồn lực tự nhiên thành sản phẩm hàng hóa

 Theo Hoàng Phê: Công nghệ là tổng thể nói chung các

phương pháp gia công, chế tạo, làm thay đổi trạng thái,

tính chất, hình dạng nguyên liệu hay bán thành phẩm sử dụng trong quá trình sản xuất để tạo ta sản phẩm hoàn

chỉnh

 Đỗ Công Tuấn: Nội dung đầy đủ của khái niệm công nghệ gồm hai phần gồm: 1 máy móc, thiết bị, dụng cụ, kết cấu xây dựng, nhà xưởng; 2 đội ngũ công nhân có sức khỏe,

có kỹ năng, kỹ xảo, kinh nghiệm sản xuất, làm việc có

năng suất, các dữ liệu, bản thuyết minh, dự án…mô tả,

sáng chế kỹ thuật điều hành sản xuất… những liên hệ, bố trí, sắp xếp kế hoạch kiểm tra, điều hành nghiên cứu thị trường

Công nghệ là tập hợp công cụ, phương tiện do con người tạo ra nhằm cải tạo thế giới, biến đổi các tài nguyên thiên nhiên thành hàng hóa dịch vụ đáp ứng nhu cầu sống của con người, sự tồn tại và phát triển của xã hội

Chương 4 Vai trò của Khoa học và Công nghệ

CÁCH MẠNG KHOA HỌC VÀ CÔNG

NGHỆ

 Sự vượt lên trước của khoa học so với kỹ thuật trong quá trình diễn

ra đồng thời cuộc cách mạng khoa học và cuộc cách mạng công nghệ đã tạo điều kiện đẩy nhanh tiến bộ kỹ thuật công nghệ

Ngược lại, sự tiến bộ đó lại thúc đẩy khoa học phát triển nhanh hơn nữa và đưa khoa học trở thành LLSX trực tiếp

 Các yếu tố riêng biệt của quá trình sản xuất được kết hợp hữu cơ với nhau và được kết nối thành một hệ thống liên kết mạng trên quy mô quốc gia và quốc tế

 Hầu hết các chức năng lao động dần dần được thay thế từ thấp lên cao (từ lao động chân tay sang lao động trí tuệ) vai trò của con

người trong nền sản xuất có sự thay đổi căn bản, từ chỗ bị lệ thuộc

và bị trói chặt và quá trình sản xuất tiến lên làm chủ và chi phối lại quá trình sản xuất

 Tạo nên bước ngoặt trong hệ thống LLSX, nâng cao năng suất và hiệu quả nền sản xuất xã hội, tác động sâu sắc và toàn diện tới các quan hệ kinh tế đối ngoại và mọi lĩnh vực của đời sống xã hội khiến phân công lao động xã hội trong phạm vi quốc gia và quốc tế ngày càng mở rộng

Cách mạng khoa học và công nghệ là bước nhảy vọt về chất trong quá  trình nhận thức, khám phá những

quy luật của giới tự nhiên, xã hội,

tư duy và việc vận dụng những tri thức

này vào sản xuất ngày một nhanh chóng và hiệu quả, khiến cho cơ cấu

và động thái phát triển của LLSX thay đổi sâu sắc, tạo nên những bước tiến

kỳ diện trong toàn bộ đời sống xã hội

Chương 4 Vai trò của Khoa học và Công nghệ

ĐẶC ĐIỂM VÀ XU HƯỚNG CỦA CÁCH

MẠNG KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ

HIỆN NAY

sản xuất trực tiếp

tốc độ chóng mặt

nghệ thông tin, công nghệ vật liệu mới,

công nghệ sinh học, công nghệ năng lượng mới

ngày càng diễn ra mạnh mẽ

nghệ

Chương 4 Vai trò của Khoa học và Công nghệ

 Khoa học thâm nhập vào các yếu tố của LLSX Khoa học trở thành nguyên nhân trực tiếp của nhiều biến đổi to lớn trong sản xuất và trong đời sống xã hội

 KH được con người vận dụng để cải tiến và chế tạo công cụ lao động

 Có sự rút ngắn quá trình từ nghiên cứu đến sản xuất

 Những phát minh KH đã dẫn đến sự ra đời những ngành sản xuất mới, nguyên vật liệu mới…

 KH trở thành LLSX trực tiếp không chỉ riêng KHTN mà cả KHXH

KHOA HỌC TRỞ THÀNH LLSX TRỰC

TIẾP

Chương 4 Vai trò của Khoa học và Công nghệ

VAI TRÒ CỦA KHOA HỌC VÀ CÔNG

NGHỆ HIỆN ĐẠI

 KH và CN thúc đẩy LLSX phát triển

 Mở rộng khả năng sản xuất của xã hội

 Thúc đẩy việc hình thành và chuyển dịch

cơ cấu kinh tế

 Làm tăng sức cạnh tranh của hàng hoá, thúc đẩy sự ra đời của sản phẩm mới

 Cải tạo và phát triển hạ tầng kinh tế quốc gia và quốc tế

 Tác động của KH và CN đối với sự phát triển của đời sống vật chất và tinh thần của XH

Chương 4 Vai trò của Khoa học và Công nghệ

 Phát triển và ứng dụng khoa học

và công nghệ là quốc sách hàng đầu

 Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ về tổ chức, cơ chế quản lý và hoạt động khoa học và công nghệ

 Trí thức và nguồn nhân lực khoa học và công nghệ là tài nguyên vô giá của đất nước

 Ưu tiên và tập trung mọi nguồn lực quốc gia cho phát triển khoa học

và công nghệ, phát huy vai trò dẫn đường của khoa học và công nghệ trong phát triển kinh tế – xã hội

 Hợp tác và hội nhập quốc tế

QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN

VIỆT NAM VỀ PHÁT TRIỂN KH VÀ CN

Chương 4 Vai trò của Khoa học và Công nghệ

NHIỆM VỤ, GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN

KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HIỆN ĐẠI

 Đổi mới phương pháp lãnh đạo của Đảng đối với KH&CN, đảm bảo vai trò quốc sách hàng đầu của KH&CN

 Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ, đồng bộ cơ chế quản lý, tổ chức, hoạt động của khoa học và công nghệ

Đổi mới mạnh mẽ cơ chế quản lý, phương thức đào tạo và cơ chế tài chính

Đổi mới hệ thống tổ chức khoa học và công nghệ

Đổi mới cơ chế hoạt động của các tổ chức KH&CN

Đổi mới quy hoạch phát triển nguồn nhân lực, cơ chế, chính sách sử dụng và trọng dụng cán bộ KH&CN Kiện toàn, nâng cao năng lực bộ máy quản lý nhà nước về khoa học và công nghệ

Thực hành dân chủ, tôn trọng và phát huy tự do tư tưởng trong hoạt động nghiên cứu, sáng tạo, tư vấn, phản biện của các nhà khoa học

Chương 4 Vai trò của Khoa học và Công nghệ

NHIỆM VỤ, GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN

KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ HIỆN ĐẠI

chủ yếu

Tăng cường nghên cứu cơ bản, nghiên cứu phục vụ hoạch định đường lối, chính sách phát triển đất nước, bảo đảm quốc phòng,

an ninh, mục đích công cộng

Ưu tiên phát triển một số công nghệ tiên tiến, công nghệ cao, công nghệ liên ngành

Đẩy mạnh ứng dụng, phát triển KH&CN trong các ngành, lĩnh vực, vùng, địa phương