Qui trinh nuoi chim yen

III./ Mô tả qui trình kỹ thuật nuôi chim Yến Để có một căn nhà Yến thành công ngoài các vấn đề phải biết cách quan sát hướng bay của đàn Yến, mở lỗ ra vào và các lỗ liên phòng, liên tầng

QUI TRÌNH KỸ THUẬT NUÔI CHIM YẾN TRONG NHÀ

KS Đỗ Hữu Hiền Trung tâm ứng dụng KH&CN I./ Đặc điểm phân biệt các loại Yến/Nhạn tiêu biểu

Trong các loại yến ở Việt Nam, chỉ có yến Hàng làm tổ trong nhà và tổ yến cho kinh tế cao

Indonesia Loại tổ

Yến cỏ Indonesia Collocalia Seriti Cỏ - nước bọt

Yến Hàng/Yến tổ trắng Unicolor

Swiftlet Nước bọt

Maximus Germanicus Fuciphagus

1./ Yến cỏ Việt Nam (Apus Affinis)

- Sải cánh to (14-16cm);

- Đuôi có mảng trắng;

- Màu đen tuyền ;

- Tiếng kêu đặc biệt;

- Đập cánh một nửa;

- Làm tổ bằng cỏ và chồng lên nhau;

- Tổ tại chỗ sáng, tháp nước, hiên nhà

Thực chất Yến cỏ Việt Nam là một loài Én

2./ Yến cỏ cây dừa (Cypsiurus)

- Đuôi nhọn sẻ đôi;

- Thân mỏng hơn các loài khác;

- Tiếng kêu đặc trưng;

- Đi theo đàn 4 đến 5 con;

- Thường đậu cây dừa;

- Tốc độ bay rất nhanh;

- Tổ bằng cỏ làm trên cây dừa

3./ Yến hàng (Aerodramus Germanicus)

- Thân nhỏ (12 – 14cm);

- Ngực xám ;

- Lưng mảng màu sáng;

- Tiếng kêu đặc trưng phát sóng siêu âm;

- Sinh sống tại các đảo ven biển Việt Nam;

- Tổ màu hơi xám hoặc đỏ;

- Một năm sinh sản 2 lần

4./ Yến tổ trắng (Aerodramus Fuciphagus)

- Sải cánh dài (12-15cm);

- Đuôi bầu ;

- Lưng không có khoảng trắng;

- Tiếng kêu đặc trưng có phát sóng siêu âm;

- Đập toàn bộ cánh khi bay;

- Tổ to 8-12g;

- Sinh sản 3-4 lứa một năm;

II./ Đặc tính sinh học của chim Yến tổ trắng (Aerodramus Fucphagus)

1./ Vòng đời của Chim Yến

2./ Phân nhóm chim Yến tổ trắng (Aerodramus Fucphagus):

- Được phân thành hai nhóm sống khác nhau : Bầy đàn và Đơn côi;

- Một nhà Yến có nhiều đàn sống chung với nhau;

- Thói quen lượng vòng quanh tổ của chim Yến:

+ Khởi động vào buổi sáng trước khi đi kiếm ăn;

+ Hạ nhiệt vào buổi chiều trước khi vào nhà

3./ Các đặc tính sinh học khác:

- Thích chỗ tối (độ sáng 0,2 Lux);

- Thích độ ẩm cao (80 – 95%, lý tưởng nhất 85%);

- Thích nhiệt độ ổn định (28oC);

- Thích chơi đùa với nước

III./ Mô tả qui trình kỹ thuật nuôi chim Yến

Để có một căn nhà Yến thành công ngoài các vấn đề phải biết cách quan sát hướng bay của đàn Yến, mở lỗ ra vào và các lỗ liên phòng, liên tầng phù hợp, đồng thới phải tạo ra môi trường vĩ mô và vi mô đảm bảo cho căn nhà có các điều kiện sinh học về môi trường sống của chim yến

1./ Điều kiện môi trường vĩ mô:

1.1./ Các vị trí có thể xây dựng nhà nuôi chim Yến:

- Gần một căn nhà Yến có sẵn;

- Nơi chim Yến bay qua trên đường đi kiếm ăn và trên đường bay về tổ;

- Chim Yến bay vòng quanh khu vực trước khi vào tổ;

- Nơi kiếm ăn hàng ngày của đàn Yến

- Môi trường xung quanh của nhà nuôi chim Yến:

+ 50% cây bụi, đồng lúa;

+ 30% cây cao;

+ 20% mặt nước

- Điều kiện quanh nhà nuôi chim Yến:

+ Gần ao, hồ, mặt nước;

+ Không có nhiều cây cao chắn tầm nhìn và vòng lượn;

+ Có những cây thấp thu hút côn trùng như Leucanea Glauca(Keo dậu, dẹt)

- Những kinh nghịêm nhận dạng nhà nuôi chim Yến sẳn có:

- Xác định nhà Yến chính xác

- Xác định vùng chim đang lượn vòng

- Tìm độ cao để quan sát

- Xác định các loài chim Yến

- Quan sát bầu trời

1.2./ Lỗ ra vào của chim Yến:

- Lỗ ra vào quyết định khá lớn lượng chim có thể vào trong nhà:

+ Lỗ trên chuồng cu

+ Lỗ ngang

- Lỗ ra vào có thể lớn(80x40cm) trong quá trình dụ chim ban đầu và thu nhỏ lại (50x20cm) sau khi chim vào nhà ở

- Nên làm ống chắn sáng tại lỗ

Chú ý: Việc mở lỗ ra vào phải đúng hướng đậy là điều kiện rất quan trọng quyết định thành

công của căn nhà nuôi chim Yến!

- Kích thước lỗ ra vào:

+ Từ 20x30cm

+ Nên lớn hơn rất nhiều trong thời gian dụ chim ban đầu

Chú ý: Nếu là nhà Yến mới xây dựng thì kích thước lỗ ra vào phải lớn hơn 40x80cm! 1.3./ Trường, trần và lỗ thông hơi:

- Tường: Có các loại tường khác nhau

+ Dùng gỗ

+ Dùng ván cách nhiệt

+ Gạch lỗ xây 2 lớp

- Trần:

+ Dùng ván gỗ

+ Bêtông tổng hợp

+ Bêtông dùng đổ mê trong xây dựng

- Lỗ thông hơi:

+ Dùng ống thông hơi

+ Xây theo kiểu khe thông hơi

1.4./ Mái nhà, vòi phun nước và cây Leucanea:

- Mái nhà:

+ Độ nghiêng ảnh hưởng đến độ nóng của nhà nuôi

+ Nhiều vật liệu khác nhau có thể áp dụng (Tôn, ngói, bê tông)

+ Không nên đổ nước lên nóc hoặc mái bằng nếu không chống thấm tốt

- Vòi phun nước:

+ Vòi phun tròn

+ Vòi phun dài

+ Các loại vòi phun khác

Tườn

g gạch

- Cây

- Leucanea (Cây dẹt, cây táo nhơn):

+ Trồng xung quanh nhà nuôi

+ Nên gieo hạt mùa mưa hoặc dùng nước tưới

2./ Điều kiện môi trường vi mô:

2.1./ Nhiệt độ và độ ẩm:

- Nhiệt độ:

+ Từ 26-300C

+ Phải có hệ thống thông hơi

+ Kết hợp kết cấu mái, tường, hệ thống tạo ẩm trong nhà nuôi

- Độ ẩm:

+ Sử dụng máy tạo độ ẩm

+ Làm hồ nước trong nhà nuôi

+ Đường nước chạy trên tường

+ Kết hợp cấu trúc tường, lỗ thông hơi trong nhà nuôi

Chú ý: Nhiệt độ và độ ẩm thường tỉ lệ thuận với nhau!

2.2./ Thanh làm tổ:

- Dùng đẻ chắn ánh sáng rọi vào trong nhà nuôi

- Dùng để chắn gió

- Kích thước phải đủ dài để không đụng vào đuôi chim

- Khoảng cách giữa hai thanh được lắp đặt cách nhau 30cm

- Đặc điểm của thanh làm tổ phải mềm, nhẹ, có độ bền cao và phải xử lý bằng hóa chất tẩm cho thanh

4m

30cm

1m

4m

2.3./ Xử lý mùi bầy đàn và âm thanh kêu gọi bầy đàn:

- Xử lý mùi bầy đàn:

+ Phun hoá chất xử lý mùi bầy đàn từ 2-3 tháng một lần

+ Phun cách trần 50cm

+ Không phun hoá chất xử lý mùi bầy đàn vào các khung gỗ

Nguồn sáng

Nguồn sáng

- Âm thanh kêu gọi bầy đàn:

+ Dùng đĩa CD gốc để có âm thanh rõ ràng trong quá trình dẫn dụ chim

+ Chỉ sử dụng Loa treble, không dùng loa Bass

+ Âm thanh dẫn dụ chim phải được vào buổi sáng trước khi bay đi kiếm ăn và lúc chiều đàn chim bay về

+ Không được mở âm thanh dẫn dụ chim qua đêm

2.4./ Quản lý ánh sáng và thiết kế đường bay cho chim:

- Ánh sáng:

+ Kích cỡ lỗ ra vào cho nhà nuôi

+ Phòng chuyển tiếp

+ Lắp thanh làm tổ ngang nguồn sáng

+ Ống chắn sáng

- Đường bay:

+ Lỗ ra vào

+ Lỗ liên phòng

+ Lỗ liên tầng (nếu nhà Yến xây dựng nhiều hơn một tầng)

2.5./ Các loại thiên dịch của Chim:

Chúy ý: Trong các địch hại của chim Yến, kẻ trộm là địch hại nguy hiểm nhất vì không những

lấy tổ của chim mà còn gây động, vứt trứng và chim non đi với số lượng lớn Bảo vệ nhà Yến với những cách sau:

- Thu nhỏ chiều cao của lỗ ra vào sau khi chim đã làm tổ (còn khoảng 20cm)

- Làm cửa sắt dày, khóa an toàn hoặc khóa ngầm bên trong cửa sắt

- Lắp camera hồng ngoại và hệ thống báo trộm hồng ngoại nếu điều kiện cho phép

Giới thiệu một số yêu cầu kĩ thuật căn bản trong nhà Yến

Ðể có một căn nhà Yến thành công vấn đề nhất thiết là phải biết cách quan sát hướng bay của đàn Yến, mở lỗ ra vào và các lỗ liên phòng, liên tầng phù hợp Ngoài ra một điều quan trọng nữa là phải tạo ra môi trường vĩ mô và vi mô đảm bảo cho căn nhà cũ

Giới thiệu một số loài Yến nhạn ở Việt Nam:

Việt Nam Tiếng Anh TiếngIndonesia Loại tổ

Yến

cỏIndonesia

bọt Yến cỏ

Yến cây

dừa

Yến Hàng Aerodramus

Yến tổ

trắng

Aerodramus Fuciphagus

Ðể có một căn nhà Yến thành công vấn đề nhất thiết là phải biết cách quan sát hướng bay của đàn Yến, mở lỗ ra vào và các lỗ liên phòng, liên tầng phù hợp Ngoài ra một điều quan trọng nữa là phải tạo ra môi trường vĩ mô và vi mô đảm bảo chim cảm thấy đây là một căn nhà cũ đã có bầy đàn chim sống lâu năm

A Ðiều kiện vĩ mô (Bên ngoài căn nhà)

B Ðiều kiện vi mô (Bên trong căn nhà)

A Ðiều kiện môi trường vĩ mô

1 Chim Yến kiếm ăn hàng ngày quanh khu vực xây nhà

2 Chim Yến bay vòng quanh khu vực trước khi vào tổ

3 Nơi kiếm ăn hàng ngày của đàn Yến

4 Gần một căn nhà Yến có sẵn

Ðiều kiện:

1 Ðủ không gian cho chim bay lượn vòng

2 Dồi dào thức ăn quanh năm cho đàn Yến

3 Không có thiên địch của chim Yến hay những yếu tố bất lợi khác cho đàn chim

Hấp dẫn chim vào nhà

A Sử dụng âm thanh (CD / băng Cassette)

B Sử dụng vòi phun nước

B Ðiều kiện môi trường vi mô

1 Nhiệt độ

Từ 270C – 290C

Lý tưởng: 280C

2 Ðộ ẩm

Từ 80% - 95%

Lý tưởng: 85%

3 Ánh sáng

0.02 Lux (Ðơn vị đo cường độ ánh sáng)

4 Mùi bầy đàn

Dung dịch PW Bột KW 3 (Tạo mùi nhà Yến cũ)

5 Thanh làm tổ

Thanh gỗ tẩm sấy đặc biệt SWO2

6 Lỗ ra vào, Lỗ liên phòng, Lỗ liên tầng

- Không cản trở đường bay của chim

- Ðủ lớn để phát triển đàn

- Ðảm bảo an toàn với trộm và thiên địch của chim

- Ngăn ánh sáng và gió

7 Thiên địch của chim Yến

1 Chuột

2 Gián

3 Kiến

4 Rệp

5 Tắc kè

6 Cú mèo

7 Dơi

8 Nấm

9 Chim hoang dã

11.Chim nhà, bồ câu

Khái quát những nét cơ bản về kỹ thuật nuôi chim yến làm tổ

I Khảo sát vị trí, khu vực và hoạch định đầu tư.

1.Ttrước hết ta phải khảo sát vị trí, khu vực nơi Chim yến đi ăn, ở & đường bay của chúng (rất quan trọng), không thể làm qua loa đại khái mà phải nghiên cứu chuyên sâu

2 Sau khi đã khảo sát và chọn địa điểm lý tưởng chúng ta sẽ đưa ra quyết định đầu tư cho căn nhà Yến Đầu tư lớn hay nhỏ tùy thuộc vào nơi có Chim yến nhiều hay ít…Khi đầu tư căn nhà có tầm quy

mô phải thiết kế sao cho phù hợp từng tầng, phòng Phải nghiên cứu kỹ lỗ cho chim vào và vòng lượn hợp lý

3 Phải nghiên cứu và tham khảo trước khi quyết định làm nhà Yến Không được bỏ qua những yếu tố nhỏ cho bất kỳ công đoạn nào

4 Đặc điểm của mỗi vùng sẽ khác nhau về nhiệt độ, độ ẩm vì thế phải thiết kế phụ thuộc vào điều kiện của mỗi vùng Ví dụ: khu vực có nhiệt độ 28 -> 30 độ C thì phải chọn vật liệu và thiết kế phù hợp

5 Lưu ý nhiệt độ, độ ẩm, không khí trong nhà Yến Hệ thống thông gió của mỗi tầng cũng khác nhau Đối với từng tầng ta có những thiết kế khác nhau tạo môi trường cực tốt cho Yến

Lưu ý: nhiệt độ và độ ẩm không cùng theo một tỉ lệ nhất định, nếu ta tăng độ ẩm lý tưởng sẽ ảnh

hưởng đến nhiệt độ, hơn nữa sẽ làm cho thanh làm tổ của yến bị mốc tốt nhất phải tập trung vào nhiệt độ.

6 vị trí và xung quanh ngôi nhà có lý tưởng? cách bảo quản cũng như bảo vệ nhà yến có nguy cơ không?

Ví dụ: con người(trộm cắp) hoặc môi trường xung quanh Đặc biệt các loài nguy hiểm như: chuột, gián, kiến, cú mèo, rắn…là những kẻ thù nguy hiểm cho Chim yến

Khu nhà yến

Tóm lại: muốn làm hoặc xây dựng nhà yến quy mô, tốt nhất phải chọn địa điểm lý tưởng, điều kiện

cũng như môi trường sống của chim yến, số lượng đã khảo sát, nguồn dự trữ

thức ăn của vùng đó…xong phải thiết kế từng chi tiết một, không bỏ qua bất cứ công đoạn nào, thiết

kế cho phù hợp và đầy đủ, nhớ không được áp dụng từ vùng này cho vùng khác.

II Những điều quan trọng trong việc xây dựng nhà yến cho từng vùng.

1 Kết cấu xây dựng cho mỗi vùng: Nóng, lạnh và nhiệt độ phải phù hợp trong phạm vi (27-28

độ C)

- Mọi chi tiết thiết kế phải phù hợp với từng khu vực, từng địa phương, đặc biệt là thanh làm tổ mà ta thiết kế thưa, dày khác nhau

ví dụ: nếu thanh làm tổ rộng 20 cm ta thiết kế thưa, trường hợp 15cm thiết kế dày hơn Từ thực tế đã

nhận thấy cách đóng thanh làm tổ trên trần từ 30 -40cm bề ngang, bề dài từ 90-100cm tùy vào kích thước của ván là lý tưởng nhất Cách làm này sẽ đem lại hiệu quả rất cao về sản lượng yến và rất thích hợp với chúng (đã được chứng minh qua nhiều nhà làm trước)

Một ngôi nhà yến mới xây dựng

2 Đặc điển ánh sáng và lỗ thông hơi.

Ánh sang vừa đủ (lờ mờ) tức không sáng quá, và cũng không tối quá

Không khí trong nhà phải lưu thông hợp lý, lỗ thông hơi phải được che chắn không cho kẻ thù của chim yến chui vào

Ánh sang thông hơi tầng dưới khác tầng trên, không nên rập khuôn

Theo kinh nghiệm của một số nước nuôi yến (Malaysia, Indonexia), đặc biệt là Indonexia lỗ thông hơi được thiết kế theo dạng lỗ tròn, bên ngoài che lưới rất phù hợp cho mô hình nhà yến tại Việt Nam Nếu

lỗ thông hơi theo kiểu Malayxia được thiết kế chừa lỗ hình vuông, ngoài cùng có phần lõm, nếu về lâu dài sẽ là nơi kẻ thù của Chim yến như: gián, rết, rắn à rất nguy hiểm cho Chim yến

Ánh sáng và lỗ thông hơi trong nhà yến

Khuôn viên ngoài căn nhà Chim yến rộng, trồng nhiều cây tạo côn trùng cho Chim yến, không có cây cao quá lỗ chim vào, sàn của mỗi tầng lớn(lý tưởng 300m2/sàn – 12x25), chim yến có thể lượn dễ dàng

và mang lại cho ta năng suất tổ Yến rất cao, trung bình 6m2/ 1 kg Đặc biệt gần sông nước và trước lỗ

ra vào có tạo phun sương à rất thích hợp cho chim yến

Khoảng cách của lỗ thông hơi cách tấm sàn trên và dưới 40 cm

1 Khoảng cách lỗ ra vào ta dựa vào từng ngôi nhà được xây dựng lớn nhỏ để biết cách chừa lỗ cho chim vào Có thể (30x20 cm) – (60x40 cm) (80x40 cm ) …

2 Khoảng cách của thanh làm tổ và cách đóng, khoảng cách ô lý tưởng (30x90)cm hoặc

(30x100)cm nhưng tùy vào khổ ván Ví dụ: bản rộng (20x25)cm à ta đóng (30à40 x 90)cm ,

khi đặt khung tổ ta phải tính toán kỹ để chọn độ dày thanh khung gỗ, bề rộng (phù hợp cho từng vùng)…

3 Hiện tại có rất nhiều nhà đóng theo kiểu từng thanh gỗ dài không đóng khung, về sau này nhiều chuyên gia đã đúc kết và nghiên cứu phải đóng theo hình khung như đã giới thiệu ở trên thì số lượng chim làm tổ sẽ đông hơn rất nhiều

4 Thanh làm tổ cho Chim cũng rất quan trọng, không nên sử dụng gỗ chưa đuợc nghiên cứu như:

gỗ xoài, ổi, bạch đàn, cừ tràm…mà phải sử dụng thanh làm tổ chuyên dụng

IV Những nguyên vật liệu phụ dẫn dụ nhà yến.

1 Tổ giả: đóng một số ít tổ giả xung quanh một số loa được gắn bên trong nhà Không nên lạm

dụng nhiều tổ yến giả quá, yến sẽ có cảm giác khó chịu

2 Loa trong nhà: gắn một số loa nhỏ xung quanh trong nhà, trên những thanh làm tổ, tạo tiếng

kêu vừa đủ

3 Khử mùi: Một số bột mùi kích thích, tạo mùi bầy đàn và làm cho yến tưởng có “bạn” đã ở sẵn.

Chất lỏng phun xung quanh tường, bột khô rải sàn nhà

4 Loa ngoài: dùng tiếng kêu bên ngoài và trong nhà để dẫn dụ chim, có nhiều cách sử dụng giàn

máy tự động, tiếng kêu phải vừa tùy theo khu vực dân cư ít hay nhiều

5 Cây tạo côn trùng: trồng các loại cây để tạo côn trùng cho chim thích như: cây xung, cây táo

nhơn Cây được trồng xung quanh nhà hoặc vùng bay lượn của chim Làm như thế sẽ thu hút được yến về rất đông

6 Máy phun sương: nhằm giữ nhiệt độ và độ bên trong nhà chim (80-95% độ ẩm và 25-280C)

V những vật liệu bên trong nhà cho từng phòng.

- Khi xây dựng phải thiết kế có thể thay đổi nhiệt độ hấp thụ cho từng khu vực, từng vùng, phải xem xét cụ thể để điều chỉnh cho hợp lý Phòng rộng thoáng, nhiệt độ bên trong sẽ mát hơn và ngược lại phòng nhỏ hay thấp thì nhiệt độ sẽ cao

1 Nếu sử dụng vật liệu xây dựng bằng tấm 3D để xây nhà Yến thì tất cả ngôi nhà từ vách, tấm sàn rất mát Do đặc điểm của tấm 3D là cách âm, cách nhiệt rất phù hợp với khí hậu thất thường ở nước ta, và những vùng đất yếu

2 Nếu xây dựng bằng gạch(tường 20cm) kể cả đúc tấm cũng không bằng tấm 3D à không đạt được hiệu quả như mong muốn Đặc biệt là thời gian lâu, tốn kém & kẻ trộm có thể đâm thủng tường được Ngược lại tường bằng 3D không thể nào đập phá, giảm chi phí xây lắp

3 Tấm 3D sẽ chống được trộm xâm nhập vào – do toàn bộ tường được sử dụng bê tông cốt thép chịu lực, có khả năng chống chịu sức gió đến 300 km/h và động đất đến 7.50 richte

Tầm quan trọng của lỗ ra vào nhà yến.

- Lỗ ra vào của Chim yến có chức năng kiểm soát sự di chuyển từ ngoài vào khu vực làm tổ, nên cần tính toán và thiết kế thật chính xác

- Có nhiều cách bố trí trong phòng: để thông suốt hoặc ngăn vách Phải dựa vào đường bay ra vào của chim mà thiết kế cho hợp lý, chính xác

- Lỗ ra vào và cách chia phòng sẽ quyết định tăng đàn và số lượng Yến làm tổ Chỉ cần chi tiết nhỏ ta

bỏ qua sẽ gây ảnh hưởng rất lớn trong việc quyết định ở và làm tổ của chim

Tóm lại: Muốn xây dựng nhà yến phải hội tụ những yếu tố nhất định: bản vẽ, thiết kế đầy đủ, lỗ ra

vào, thông tầng, thông hơi, chia phòng, đóng thanh làm tổ, môi trường xung quanh nhà Yến Không nên theo một khuôn mẫu chung nào mà phải tính toán cho phù hợp từng khu vực, từng vùng Phân tích từng chi tiết, không được chủ quan.