Luận văn thạc sỹ - Hoàn thiện công tác Thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh đối với các tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

1. Tính cấp thiết của đề tài Trong những năm qua, cùng với tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, hệ thống tài chính ngân hàng Việt Nam đã có những bước phát triển nhanh cả về số lượng và chất lượng, tác động tích cực đến sự tăng trưởng, kiềm chế lạm phát của nền kinh tế. Đã bước đầu hình thành những tập đoàn tài chính có quy mô lớn, với nội dung hoạt động phong phú, bao gồm cả hoạt động ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm. Thị trường tài chính mở cửa theo lộ trình thực hiện cam kết về ngân hàng – tài chính của Hiệp định thương mại thế giới. Những xu hướng này làm cho hoạt động tài chính ngân hàng trở nên nhạy cảm, dễ gặp rủi ro. Vì vậy cùng với việc đổi mới hoạt động quản lý của Ngân hàng Nhà nước với các Ngân hàng thương mại, đổi mới hoạt động thanh tra ngân hàng là một nhiệm vụ quan trọng nhằm kịp thời phòng ngừa, phát hiện, xử lý hành vi vi phạm pháp luật, giúp các cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện đúng các quy định của pháp luật, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước đồng thời giảm thiểu các thiệt hại trong hoạt động kinh doanh của các tổ chức tín dụng trong nền kinh tế thị trường. Mặt khác trong quá trình Thanh tra viên ngành ngân hàng thực hiện nhiệm vụ được giao luôn tiềm ẩn rủi ro và có nguy cơ đối mặt với sự truy cứu trách nhiệm của cơ quan bảo vệ pháp luật khi thực hiện không đúng, không đầy đủ các quy định của pháp luật. Vì vậy khi lựa chọn viêt đề tài, học viên thêm 1 lần được nghiên cứu lại và hệ thống hóa các văn bản pháp luật nói chung và văn bản điều chỉnh hoạt động thanh tra nói riêng nhằm nâng cao hiệu quả công việc hiện tại của bản thân. Quảng Ninh là một tỉnh nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc của Tổ quốc, có tiềm năng phát triển kinh tế rất lớn. Vì vậy, trong những năm qua hệ thống ngân hàng thương mại ở đây cũng gia tăng nhanh chóng về số lượng cũng như sản phẩm hoạt động ngày càng phong phú và đa dạng. Từ chỗ chỉ có 5 chi nhánh Ngân hàng thương mại nhà nước cấp 1, 1 chi nhánh Ngân hàng chính sách xã hội, 1 chi nhánh Công ty cho thuê tài chính và 2 chi nhánh Ngân hàng thương mại cổ phần vào năm 2003, đến nay đã có 43 chi nhánh Ngân hàng thương mại cấp I, 1 chi nhánh Ngân hàng chính sách xã hội, 1 chi nhánh công ty cho thuê tài chính, 2 Quỹ tín dụng nhân dân cơ sở, 2 Công ty tài chính vi mô và 18 chi nhánh cấp 2 thuộc Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Quảng Ninh. Tuy chưa xảy ra các vụ việc lớn nhưng chất lượng tín dụng, nợ quá hạn, việc chấp hành các quy định của pháp luật về các mặt nghiệp vụ khác luôn tiềm ẩn rủi ro đối với các Ngân hàng thương mại. Bên cạnh đó, để các TCTD chấp hành các quy định của pháp luật đảm bảo an toàn hệ thống, bảo vệ quyền và lợi ích của khách hàng, phục vụ việc thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia thì Thanh tra Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh cần phải đổi mới hoạt động thanh tra, giám sát để đáp ứng yêu cầu trong thời gian tới. Xuất phát từ những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài: "Hoàn thiện công tác Thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh đối với các tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh". 2. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài. Vai trò của hệ thống Ngân hàng thương mại Việt Nam đối với sự phát triển của nền kinh tế là không thể phủ nhận, là kênh dẫn vốn quan trọng, đồng thời thông qua chính sách tiền tệ, Ngân hàng Nhà nước thực hiện chức năng quản lý nhà nước của mình đối với các ngân hàng thương mại để thực hiện các chỉ đạo của Chính phủ về các giải pháp phát triển kinh tế đất nước. Do đó, một sự đổ vỡ của hệ thống ngân hàng sẽ làm cho cả nền kinh tế điêu đứng. Để đảm bảo sự phát triển an toàn, bền vững của hệ thống ngân hàng thì thanh tra là một công cụ không thể thiếu của Ngân hàng Nhà nước. Chính vì vậy nhiều tác giả cũng đã có những công trình nghiên cứu về Thanh tra, giám sát hệ thống ngân hàng để thực hiện các mục tiêu nêu trên. Cụ thể một số bài viết: Trần Nhân Bình (2014), “Hoàn thiện hoạt động thanh tra tại chỗ đối với các TCTD của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Đà Nẵng”. Luận văn Thạc sỹ Quản trị kinh doanh, Đại học Đà Nẵng. Luận văn đã làm rõ vai trò của hoạt động thanh tra Ngân hàng nhà nước cấp tỉnh trong hoạt động thanh tra tại chỗ đối với các Ngân hàng thương mại trên địa bàn và đưa ra các giải pháp hoàn thiện hoạt động thanh tra tại chỗ đối với các NHTM. Nguyễn Thị Thanh Tâm (2014), "Hoàn thiện pháp luật về hoạt động thanh tra Ngân hàng Nhà nước Việt Nam", Luận văn Thạc sỹ Luật. Luận văn chỉ đề cập các giải pháp hoàn thiện pháp luật về hoạt động thanh tra ngân hàng, không đề cập đến hoàn thiện công tác, nghiệp vụ thanh tra ngân hàng. Lê Ngọc Lân – Bùi Thị Thanh Tình (năm 2011), “ Đánh giá hoạt động thanh tra, giám sát của NHNN Việt Nam hiện nay” đăng trên tạp chí Ngân hàng số 110 đã nêu ra thực trạng thanh tra, giám sát Ngân hàng hiện nay, đồng thời đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện hơn công tác thanh tra, giám sát. Bài viết cho rằng phương pháp thanh tra tuân thủ sẽ không khuyên khích phát triển khả năng và kinh nghiệm của thanh tra viên trong việc đánh giá, đo lường rủi ro đề xuất biện pháp giảm thiểu rủi ro. Đồng thời phương pháp này cũng sẽ làm cho các nguồn lực của hoạt động thanh tra, giám sát không được phân bổ một cách hợp lý theo nguyên tắc tập trung nguồn lực cho những lĩnh vực, tổ chức tín dụng bị đánh giá là có rủi ro cao đối với sự an toàn của hệ thống tài chính trong bối cảnh các giao dịch Ngân hàng ở Việt Nam ngày càng phức tạp. Bài viết phản ánh thực trạng thanh tra, giám sát ngân hàng, đua ra giải pháp khắc phục đứng ở góc độ Ngân hàng Nhà nước Trung Ương, tuy nhiên đây là tài liệu tham khảo trong quá trình thực hiện luận văn này. Lê Đình Khanh và Ngô Hồng Phước (năm 2011), Nghiên cứu về “Thanh tra trên cơ sở rủi ro và biện pháp áp dụng” đăng trên tạp chí Ngân hàng số 18 đã so sánh phương pháp thanh tra tuân thủ và thanh tra trên cơ sở rủi ro, từ đó rút ra những tồn tại, hạn chế của phương pháp thanh tra tuân thủ, những ưu thế của phương pháp thanh tra trên cơ sở rủi ro. Do đó, vấn đề là nên đưa thanh tra trên cơ sở rủi ro làm phương pháp trong công tác thanh tra để xác định những rủi ro trong hoạt động kinh doanh, trên cơ sở xác định khi nào một Ngân hàng nên được thanh tra, việc thanh tra nên diễn ra thường xuyên như thế nào, những lĩnh vực nào nên được giám sát nhiều nhất. Nghiên cứu này cũng đưa ra điều kiện để áp dụng phương pháp này. Hồ Thị Huyền (2009), “Tăng cường công tác thanh tra tại chi nhánh Ngân hàng Nhà nước tỉnh Nghệ An”. Luận văn thạc sỹ. Luận văn được thực hiện dựa trên hoạt động thanh tra, giám sát tại NHNN chi nhánh tỉnh Nghệ An. Dựa trên cơ sở lý thuyết về các phương thức, nội dung giám sát từ xa, thanh tra tại chỗ tác giả đã đối chiếu với hoạt động thanh tra thực tiễn tại chi nhánh nhằm nêu ra những hạn chế, nguyên nhân. Tác giả đã nêu lên thực trạng hoạt động của hệ thống NHTM trên địa bàn, hoạt động thanh tra giám sát một cách mạch lạc, cụ thể, từ đó có thể thấy được những ưu điểm, hạn chế một cách rõ ràng. Hoạt động thanh tra Ngân hàng tại chi nhánh NHNN tỉnh Nghệ An được tác giả đề cập chi tiết trong bối cảnh hoạt động chung của đơn vị, trong đó nêu rõ chức năng, nhiệm vụ, công việc thực hiện của các chức danh, cán bộ thanh tra. Điểm nổi bật của luận văn là đánh giá thực tế về hoạt động thanh tra, giám sát tại chi nhánh thông qua quy trình, kết quả đạt được, nguyên nhân gây ra. Từ đó đưa ra những giải pháp thích hợp với tình hình hoạt động của hệ thống NHTM trên địa bàn nhằm nâng cao chất lượng công tác thanh tra, giám sát. Tuy nhiên, luận văn chưa đưa ra những tiêu chí để đánh giá chất lượng công tác thanh tra mà chỉ đánh giá chung thông qua kết quả đạt được. Vì vậy, việc đánh giá không cụ thể đến từng nội dung hoạt động của bộ phận thanh tra ngân hàng, khó khăn trong việc xác định những khó khăn, tồn tại để xây dựng những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác thanh tra ngân hàng. Phùng Lê Thị Hạnh (2012), “Hoàn thiện công tác thanh tra của NHNN đối với các NHTM trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế”. Luận văn thạc sỹ. Luận văn chia thành ba chương nghiên cứu các giải pháp hoàn thiện công tác thanh tra của NHNN đối với các NHTM dựa trên thực trạng hoạt động, kết quả hoạt động thanh tra của chi nhánh NHNN tỉnh Thừa Thiên Huế. Tác giả đã nêu được cơ sở lý luận đối với NHTW, công tác thanh tra của NHNN, thực trạng hoạt động cụ thể tại thanh tra, giám sát chi nhánh, đồng thời đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác thanh tra. Trong đó luận văn đã phân tích được những nguyên nhân để xảy ra những hạn chế ảnh hưởng đến kết quả công tác thanh tra, từ có những xây dựng góp ý cho hoạt động thanh tra của NHNN chi nhánh hoạt động đạt hiệu quả cao hơn. Luận văn đã nêu ra những định hướng đổi mới hoạt động thanh tra ngân hàng nhằm chỉ ra con đường đi thích hợp, trên cơ sở đó đưa ra những giải pháp hoàn thiện công tác thanh tra. Tuy nhiên luận văn chưa nêu bật được những vấn đề sai phạm chủ yếu phát hiện qua công tác thanh tra, mà chỉ nêu chung chung, vì vậy chưa có nền tảng để đánh giá được hiệu quả hoạt động của công tác thanh tra. Nguyễn Đức Hùng (2012), “Hoạt động thanh tra, giám sát hệ thống các tổ chức tín dụng trên địa bàn của NHNN chi nhánh tỉnh Bắc Ninh”. Luận văn thạc sỹ. Luận văn đã hệ thống hóa một số vấn đề lý luận chung về hoạt động thanh tra của NHTW đối với các ngân hàng thương mại. Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động thanh tra, giám sát của NHNN chi nhánh tỉnh Bắc Ninh đối với hệ thống các ngân hàng trên địa bàn. Đồng thời đề xuất một số giải pháp để tăng cường hoạt động thanh tra, giám sát của NHNN chi nhánh tỉnh Bắc Ninh. Ngoài những vấn đề lý luận cơ bản về NHTW, về hoạt động của các NHTM và rủi ro đối với các NHTM, những vấn đề chung về thanh tra, giám sát của NHTW đối với hệ thống các NHTM. Tác giả cũng tập trung nghiên cứu về hai phương thức thanh tra, giám sát đang được áp dụng tại NHNN chi nhánh. Từ đó đưa ra các giải pháp, đề xuất và kiến nghị để tăng cường hoạt động thanh tra, giám sát nhằm phát huy được vai trò quản lý Nhà nước của NHNN chi nhánh đối với hệ thống ngân hàng trên địa bàn. Tuy nhiên, luận văn chưa đưa ra những tiêu chí để đánh giá chất lượng công tác thanh tra mà chỉ đánh giá chung thông qua kết quả đạt được. Các công trình nghiên cứu trên đã làm sáng tỏ chức năng, nhiệm vụ của thanh tra Ngân hàng nhà nước; đã lý giải và khẳng định tầm quan trọng của hoạt động thanh tra Ngân hàng đối với hệ thống Tổ chức tín dụng. Tuy nhiên, các cơ sở pháp lý, số liêu đã cũ và hiện tại chưa có công trình nào nghiên cứu trực tiếp về hoàn thiện công tác thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Quảng Ninh đối với các Ngân hàng thương mại trên địa bàn trong điều kiện tỉnh Quảng Ninh cùng đất nước mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu, rộng. 3. Mục tiêu nghiên cứu Hệ thống hóa lý luận về công tác thanh tra giám sát; Đánh giá thực trạng công tác thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh đối với các tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh; Đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh đối với các tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh. 4. Câu hỏi nghiên cứu. Luận văn sẽ tập trung chủ yếu trả lời các câu hỏi sau : Những căn cứ lý luận nào nên được sử dụng để hoàn thiện công tác thanh tra? Thực trạng công tác thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Quảng Ninh đối với các tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh. Giải pháp nào cho việc hoàn thiện công tác thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Quảng Ninh đối với các tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh ? 5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu: Công tác Thanh tra của Ngân hàng Nhà nước. Phạm vi nghiên cứu: Về mặt nội dung: Luận văn chủ yếu tập trung đi sâu nghiên cứu thực trạng hoạt động thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh với các tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh nhằm đưa ra các giải pháp đổi mới hoạt động Thanh tra góp phần ổn định hoạt động kinh doanh ngân hàng trên địa bàn tỉnh trong những năm tới. Về mặt không gian: Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Quảng Ninh. Về mặt thời gian: Sử dụng cơ sở dữ liệu giai đoạn: 2011-2016, giải pháp đến năm 2020. 6. Phương pháp nghiên cứu. Luận văn sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê mô tả. Thu thập dữ liệu thứ cấp: Thông qua các tài liệu, báo cáo của NHNN. 7. Kết cấu của luận văn: Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm có các phần chính: Chương 1: Cơ sở lý luận về công tác thanh tra Ngân hàng Chương 2: Thực trạng hoạt động của thanh tra Ngân hàng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh Chương 3: Giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Quảng Ninh đối với các tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

-VŨ HOÀNG CÔNG

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THANH TRA

CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC CHI NHÁNH QUẢNG NINH ĐỐI VỚI CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH

HÀ NỘI – 2017

-VŨ HOÀNG CÔNG

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THANH TRA

CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC CHI NHÁNH QUẢNG NINH ĐỐI VỚI CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP

Người hướng dẫn khoa học:

TS HÀ SƠN TÙNG

HÀ NỘI – 2017

Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật Tôi cam kết bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này này do tôi tự thực hiện và không vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật.

Tác giả luận văn

Vũ Hoàng Công

LỜI CAM ĐOAN

MỤC LỤC

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT

DANH MỤC BẢNG BIỂU, SƠ ĐỒ

TÓM TẮT LUẬN VĂN

MỞ ĐẦU 1

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG THANH TRA NGÂN HÀNG 8 1.1 Khái niệm, đặc điểm về hoạt động thanh tra 8

1.2 Đối tượng của Thanh tra ngân hàng 12

1.3 Các nguyên tắc trong hoạt động Thanh tra ngân hàng 13

1.4 Quy trình và nội dung thanh tra ngân hàng 15

1.4.1 Quy trình thanh tra ngân hàng 15

1.4.2 Nội dung thanh tra Ngân hàng 20

1.5 Tiêu chí đánh giá kết quả công tác thanh tra của Ngân hàng Nhà nước đối với việc chấp hành các quy định của pháp luật trong hoạt động của Ngân hàng thương mại 22

1.6 Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động thanh tra của Ngân hàng Nhà nước25 1.6.1 Các yếu tố bên trong: 25

1.6.2 Các yếu tố bên ngoài: 27

1.7 Kinh nghiệm hoạt động thanh tra của một số quốc gia trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 28

1.7.1 Kinh nghiệm của Nhật bản và kinh nghiệm của Singapore 28

1.7.2 Bài học kinh nghiệm cho Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh 30

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC CHI NHÁNH QUẢNG NINH ĐỐI VỚI CÁC TCTD TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH 33

2.1 Khái quát tổ chức và hoạt động ngân hàng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 33

2.1.1 Giới thiệu chung về NHNN chi nhánh Quảng Ninh 33

2.2 Công tác Thanh tra giám sát của NHNN chi nhánh Quảng Ninh 44

2.2.1 Bộ máy tổ chức của Thanh tra chi nhánh NHNN Quảng Ninh 44

2.2.2 Nhiệm vụ của Thanh tra chi nhánh NHNN Quảng Ninh 46

2.3 Thực trạng hoạt động thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Quảng Ninh 47

2.3.1 Quy trình thanh tra ngân hàng 47

2.3.2 Kết quả thanh tra tại chỗ của NHNN chi nhánh tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2012 – 2016 52

2.3.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động thanh tra của NHNN Quảng Ninh đối với các TCTD trên địa bàn tỉnh 61

2.4 Đánh giá chung về thực trạng hoạt động thanh tra của Ngân hàng Nhà nước trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh 63

2.4.1 Những mặt tích cực 63

2.4.2 Những hạn chế và nguyên nhân 65

CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC TCTD TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH 69

3.1 Phương hướng hoàn thiện hoạt động thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Quảng Ninh 69

3.1.1 Từng bước chuyển dần từ thanh tra tuân thủ sang thanh tra trên cơ sở rủi ro 69

3.1.3 Hoạt động thanh tra có trọng tâm, trọng điểm 70

3.1.4 Nâng cao vai trò công tác giám sát từ xa, các nguồn thông tin hỗ trợ cho thanh tra tại chỗ 70

3.2 Giải pháp hoàn thiện hoạt động thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Quảng Ninh 70

3.2.1 Đổi mới nhận thức về công tác thanh tra ngân hàng 70

3.2.2 Kiện toàn đội ngũ cán bộ hoạt động thanh tra về số lượng và chất lượng 72 3.2.3 Hoàn thiện cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ công tác thanh tra 75

3.3 Một số kiến nghị 77

3.3.1 Đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam 77

3.3.2 Đối với các Ngân hàng thương mại 79

KẾT LUẬN 80

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 81

STT TỪ VIẾT TẮT DIỄN GIẢI

6 Cơ quan TTGSNH Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng

7 NHNN Quảng Ninh Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh

Quảng Ninh

8 TTGS chi nhánh Thanh tra, giám sát Ngân hàng Nhà

nước chi nhánh tỉnh Quảng Ninh

Bảng 2.1 Mạng lưới hoạt động TCTD và Chi nhánh TCTD từ năm 2012-2016 38

Bảng 2.2: Số dư vốn huy động của các ngân hàng Quảng Ninh 40

Bảng 2.3: phân tích dư nợ tín dụng của các ngân hàng Quảng Ninh 42

Bảng 2.4: Diễn biến nợ quá hạn của các ngân hàng Quảng Ninh 43

Bảng 2.5 Số lượng cuộc thanh tra năm 2012 – 2016 53

Bảng 2.6: Nội dung và kết quả thanh tra từ năm 2012 - 2016 54

HÌNH Hình 1.1: Quy trình tiến hành một cuộc thanh tra tại chỗ 16

Hình 2.1 Cơ cấu tổ chức Chi nhánh NHNN tỉnh Quảng Ninh 37

-VŨ HOÀNG CÔNG

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THANH TRA

CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC CHI NHÁNH QUẢNG NINH ĐỐI VỚI CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP

HÀ NỘI – 2017

TÓM TẮT LUẬN VĂN

Trong những năm qua, cùng với tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, hệ thống tài chính ngân hàng Việt Nam đã có những bước phát triển nhanh cả về số lượng và chất lượng, tác động tích cực đến sự tăng trưởng, kiềm chế lạm phát của nền kinh

tế Đã bước đầu hình thành những tập đoàn tài chính có quy mô lớn, với nội dung hoạt động phong phú, bao gồm cả hoạt động ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm Thị trường tài chính mở cửa theo lộ trình thực hiện cam kết về ngân hàng – tài chính của Hiệp định thương mại thế giới Những xu hướng này làm cho hoạt động tài chính ngân hàng trở nên nhạy cảm, dễ gặp rủi ro Vì vậy cùng với việc đổi mới hoạt động quản lý của Ngân hàng Nhà nước với các Ngân hàng thương mại, đổi mới hoạt động thanh tra ngân hàng là một nhiệm vụ quan trọng nhằm kịp thời phòng ngừa, phát hiện, xử lý hành vi vi phạm pháp luật, giúp các cơ quan, tổ chức,

cá nhân thực hiện đúng các quy định của pháp luật, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước đồng thời giảm thiểu các thiệt hại trong hoạt động kinh doanh của các tổ chức tín dụng trong nền kinh tế thị trường.

Mặt khác trong quá trình Thanh tra viên ngành ngân hàng thực hiện nhiệm

vụ được giao luôn tiềm ẩn rủi ro và có nguy cơ đối mặt với sự truy cứu trách nhiệm của cơ quan bảo vệ pháp luật khi thực hiện không đúng, không đầy đủ các quy định của pháp luật Vì vậy khi lựa chọn viêt đề tài, học viên thêm 1 lần được nghiên cứu lại và hệ thống hóa các văn bản pháp luật nói chung và văn bản điều chỉnh hoạt động thanh tra nói riêng nhằm nâng cao hiệu quả công việc hiện tại của bản thân.

Xuất phát từ những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài: " Hoàn thiện công tác Thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh đối với các tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh"

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài là: Hệ thống hóa lý luận về công tác thanhtra giám sát; Đánh giá thực trạng công tác thanh tra của Ngân hàng Nhà nướcchi nhánh Quảng Ninh đối với các tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh QuảngNinh; Đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác thanh tra của Ngân hàng Nhànước chi nhánh Quảng Ninh đối với các tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnhQuảng Ninh

Để thực hiện mục tiêu trên tác giả đã: Hệ thống hóa những cơ sở lý luận về hoạt động thanh tra Ngân hàng Phân tích thực trạng hoạt động của Thanh tra Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh đối với các TCTD trên địa bàn tỉnh, từ đó

đánh giá những mặt tích cực, hạn chế, nguyên nhân của những hạn chế đó Đưa ra các phương hướng và đề xuất những giải pháp hoàn thiện hoạt động thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh.

Đối tượng nghiên cứu: Công tác Thanh tra của Ngân hàng Nhà nước.Phạm vi nghiên cứu: Luận văn chủ yếu tập trung đi sâu nghiên cứu thựctrạng hoạt động thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh vớicác tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh nhằm đưa ra các giải phápđổi mới hoạt động Thanh tra góp phần ổn định hoạt động kinh doanh ngânhàng trên địa bàn tỉnh trong những năm tới

Phương pháp nghiên cứu: Luận văn sử dụng các phương pháp phân tích,tổng hợp, thống kê mô tả; Thu thập dữ liệu thứ cấp: Thông qua các tài liệu,báo cáo của NHNN

Luận văn gồm 3 chương:

Chương I: Cơ sở lý luận về hoạt động thanh tra Ngân hàng

Chương II: Thực trạng hoạt động thanh tra Ngân hàng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

Chương III: Giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Quảng Ninh đối với các tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG THANH TRA NGÂN HÀNG

Nội dung Chương 1, tác giả đã nêu ra cơ sở lý luận về hoạt động thanh tra Ngân hàng Gồm các nội dung: Khái niệm về hoạt động thanh tra ngân hàng; đối tượng của Thanh tra ngân hàng; các nguyên tắc trong hoạt động thanh tra ngân hàng; quy trình và nội dung thanh tra ngân hàng; Tiêu chí đánh giá kết quả công tác thanh tra của Ngân hàng Nhà nước đối với việc chấp hành các quy định của pháp luật trong hoạt động của Ngân hàng thương mại; Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động thanh tra của Ngân hàng Nhà nước; Kinh nghiệm hoạt động thanh tra tại chỗ của một số quốc gia trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

1.1 Quy trình và nội dung thanh tra.

Tác giả đã trình bày 03 bước trong quy trình thanh tra Theo Thông tư 36/2016/TT-NHNN ngày 30/12/2016 của Thống đốc NHNN Việt Nam quy định về Trình tự, thủ tục thanh tra chuyên ngành, cụ thể:

Bước 1: Chuẩn bị thanh tra gồm các nội dung:

Thu thập thông tin, tài liệu, năm tình hình trước khi ra quyết định thanh tra; Báo cáo kết quả thu thập thông tin, tài liệu, nắm tình hình; Ra quyết định thanh tra; Xây dựng, phê duyệt và phổ biến kế hoạch tiến hành thanh tra; Xây dựng đề cương yêu cầu đối tượng thanh tra báo cáo; Thông báo về việc công bố quyết định thanh tra

Bước 2: Tiến hành thanh tra gồm các nội dung:

Công bố quyết định thanh tra; Trình tự tiến hành thanh tra; Báo cáo tiến độ và kết quả thực hiện nhiệm vụ thanh tra; Kết thúc việc tiến hành thanh tra.

Bước 3: Kết thúc cuộc thanh tra gồm các nội dung:

Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ của thành viên Đoàn thanh tra; xây dựng báo cáo kết quả thanh tra của Đoàn thanh tra; xem xét báo cáo kết quả thanh tra của Đoàn thanh tra; xây dựng dự thảo kết luận thanh tra; ký và ban hành kết luận thanh tra.

Phần nội dung thanh tra, tác giả đưa ra 02 phương pháp thanh tra: Thanh tra tuân thủ và thanh tra trên cơ sở rủi ro.

1.2 Các tiêu chí đánh giá chất lượng hoạt động thanh tra ngân hàng.

bao gồm các tiêu chí đánh giá trực tiếp: Số lượng sai phạm, tồn tại phát hiện qua công tác thanh tra; Số lượng sai phạm nghiêm trọng phát hiện qua công tác thanh tra được xử lý; Số lượng sai phạm được khắc phục sau thanh tra; Số lượng kiến nghị, đề xuất đến các cơ quan có thẩm quyền về quy chế, quy định pháp luật liên quan đến hoạt động ngân hàng và tiêu chí đánh giá gián tiếp: Tình hình tăng trưởng quy mô, cơ cấu hoạt động của hệ thống NHTM trên địa bàn; Chất lượng hoạt động của hệ thống NHTM trên địa bàn

Phần cuối chương 1 luận văn, tác giả đề cấp tới các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động thanh tra có đưa ra nhân tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến hoạt động thanh tra và kinh nghiệm hoạt động thanh tra tại Nhật Bản và Singapore.

CHƯƠNG 2 THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA THANH TRA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC CHI NHÁNH QUẢNG NINH ĐỐI VỚI CÁC TCTD TRÊN ĐỊA BÀN

TỈNH

Nội dung Chương 2, tác giả đề cập đến 03 nội dung chính: Khái quát tổ chức

và hoạt động Ngân hàng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh; Công tác thanh tra giám sát của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh; Thực trạng hoạt động thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh

2.1 Khái quát tổ chức và hoạt động Ngân hàng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh.

Tác giả giới thiệu chức năng, nhiệm vụ và cơ cấu tổ chức của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh và tình hình hoạt động Ngân hàng trên địa bàn tỉnh trên 2 phương diện là mạng lưới hoạt động và kết quả hoạt động kinh doanh.

2.2 Công tác Thanh tra giám sát của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh.

Bộ máy Thanh tra giám sát được chia thành 3 bộ phận: Bộ phận văn phòng: cấp phép, quản lý các tổ chức tín dụng; tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo và công tác phòng, chống tham nhũng; Bộ phận thanh tra, giám sát các chi nhánh TCTD nhà nước; Bộ phận thanh tra, giám sát các chi nhánh TCTD cổ phần và các quỹ TDND cơ sở, tổ chức tài chính vi mô, tài chính tiêu dùng trên địa bàn Các bộ phận

có sự phân nhiệm cụ thể theo nội quy làm việc của Thanh tra, giám sát Chi nhánh.

2.3 Thực trạng hoạt động thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh

Phần nội dung này, tác giả đã mô tả, phân tích và đánh giá thực trạng quy trình thanh tra tại Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh; Thống kê kết quả thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh giai đoạn 2012 – 2016; nêu các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh đối với các TCTD trên địa bản tỉnh và có đánh giá chung về thực trạng hoạt động thanh tra của Ngân hàng nhà nước chi nhánh Quảng Ninh.

Thực trạng quy trình thanh tra: Trong phạm vi đề tài học viên xin đưa ra

Quy trình thanh tra tại một chi nhánh Ngân hàng thương mại trên địa bàn đối với việc chấp hành quy định của pháp luật trong hoạt động huy động vốn và cho vay.

* Bước 1: Chuẩn bị thanh tra

- Căn cứ kế hoạch thanh tra hàng năm đã được phê duyệt, Chánh thanh tra giám sát NHNN chi nhánh Quảng Ninh ra quyết định thanh tra.

- Trưởng đoàn thanh tra xây dựng kế hoạch tiến hành thanh tra trình người ra quyết định thanh tra phê duyệt và phể biến kế hoạch thanh tra đến thành viên Đoàn Thanh tra.

- Xây dựng đề cương yêu cầu đối tượng thanh tra báo cáo.

- Thông báo việc công bố Quyết định thanh tra.

Tại bước 1, Người ra quyết định thanh tra thông thường không cử người thu thập thông tin ban đầu.

* Bước 2: Tiến hành thanh tra

- Công bố quyết định thanh tra.

- Trình tự tiến hàng thanh tra.

Đối với việc chấp hành quy định của pháp luật về huy động vốn.

- Yêu cầu cung cấp tài liệu; Tiến hành thanh tra; Lập báo cáo kết quả thanh tra Báo cáo kết quả thanh tra phải đạt được các nội dung sau:

+ Các vi phạm chủ yếu được phát hiện qua thanh tra (nêu rõ sai phạm so với Điều khoản nào); trách nhiệm của tập thể, cá nhân liên quan;

+ Kết luận và kiến nghị xử lý đối với tập thể, cá nhân có vi phạm

Thanh tra hoạt động cấp tín dụng

- Yêu cầu cung cấp tài liệu ban đầu; Lựa chọn khách hàng trọng tâm; Kiểm tra việc cấp tín dụng, phân loại nợ, trích lập dự phòng và xử lý rủi ro tín dụng đối với những khách hàng được lựa chọn là trọng tâm thanh tra; lập báo cáo kết quả thanh tra.

Báo cáo kết quả thanh tra phải đạt được các yêu cầu sau đây:

+ Xác định tính chính xác số liệu đối với từng khách hàng được kiểm tra, so sánh với các số liệu báo cáo của đơn vị Xác định chính xác nhóm nợ của từng khách hàng được kiểm tra.

+ Xác định rõ dư nợ được thanh tra so với dư nợ của Hội sở, chi nhánh được lựa chọn; dư nợ có sai phạm so với dư nợ được thanh tra của Hội sở, chi nhánh được lựa chọn.

+ Phân loại và tính dự phòng cho các khoản vay đã được điều chỉnh sang các nhóm nợ khác với số liệu báo cáo của ngân hàng.

+ Đánh giá việc tuân thủ các quy định của Nhà nước trong hoạt động cho vay + Các phát hiện và đánh giá tổng thể về chất lượng tín dụng.

+ Xác định mức độ, tính chất, nguyên nhân, trách nhiệm của tập thể, cá nhân đối với từng sai phạm(nếu có); các sai phạmđược phát hiện (nếu có).

+ Xác định mức độ rủi ro và tổn thất.

+ Kết luận và kiến nghị xử lý đối với tập thể, cá nhân có sai phạm.

Tại bước 2, còn một số cuộc thanh tra kết quả thanh tra chưa đạt được kế hoạch đề ra.

* Bước 3: Kết thúc cuộc thanh tra.

- Các thanh viên Đoàn Thanh tra báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ.

- Trưởng đoàn thanh tra xây dựng báo cáo kết quả thanh tra của Đoàn thanh tra.

- Chánh Thanh tra giám sát chi nhánh xem xét báo cáo kết quả thanh tra của Đoàn thanh tra.

- Trưởng đoàn thanh tra xây dựng dự thảo kết luận thanh tra.

- Chánh Thanh tra giám sát chi nhánh ký và ban hành kết luận thanh tra.

Đánh giá thực trạng hoạt động thanh tra.

Tác giả đã đưa ra 06 điểm tích cực và 05 điểm hạn chế và có đánh giá về nguyên nhân những hạn chế.

CHƯƠNG 3 GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG THANH TRA CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC ĐỐI VỚI CÁC TCTD TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH

QUẢNG NINH

Tác giả đã đưa ra 03 giải pháp hoàn thiện hoạt động thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh: Đổi mới nhận thức về công tác thanh tra ngân hàng; Kiện toàn đội ngũ cán bộ làm công tác thanh tra về số lượng và chất lượng; Hoàn thiện cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ công tác thanh tra.

3.1 Đổi mới nhận thức về công tác thanh tra ngân hàng

Thay đổi nhận thức của cán bộ thanh tra về việc đang chuyển dần từ thanh tra

tuân thủ sang thanh tra trên cơ sở rủi ro để định hướng, và giúp cán bộ thanh tra hiểu

rõ bản chất của công việc thanh tra là hỗ trợ TCTD phát hiện, cảnh báo rủi ro, đưa ra khuyến nghị để hạn chế rủi ro chứ không phải là đi bới lông tìm vết để xử phạt, từ đó tránh được tình trạng nhũng nhiễu, hạch sách đối với đối tượng thanh tra.

3.2 Kiện toàn đội ngũ cán bộ hoạt động thanh tra về số lượng và chất lượng

- Về biên chế cán bộ thanh tra:

NHNN chi nhánh tỉnh Quảng Ninh cần có cơ chế bổ sung nhân sự phù hợp để bảo đảm số lượng cán bộ thanh tra Việc bổ sung nhân sự trước hết đảm bảo theo biên chế được NHNN Việt Nam phê duyệt, đồng thời hằng năm rà soát, có giải pháp để đề nghị NHNN Việt Nam cho bổ sung biên chế tương xứng với sự gia tăng về quy mô hoạt động của hệ thống TCTD trên địa bàn Việc bổ sung nhân sự có thể thực hiện qua việc:

Điều động, luân chuyển công chức ở các phòng khác trong Chi nhánh về làm công tác thanh tra; Tuyển dụng nhân sự mới từ ngoài vào

- Về công tác đào tạo, bồi dưỡng nghiệp vụ:

Để nâng cao chất lượng và hiệu quả của TTGSNH, việc phát triển đội ngũ cán

bộ thanh tra, giám sát đủ về số lượng và có trình độ nghiệp vụ cao, có phẩm chất đạo đức tốt, được trang bị đầy đủ kiến thức về pháp luật, quản lý và các công cụ thực thi nhiệm vụ là một yêu cầu cấp thiết Đây chính là nhân tố chính quyết định chất lượng, hiệu quả công tác thanh tra Vì vậy, trong công tác cán bộ cần phải quan tâm hơn nữa đến công tác đào tạo, bồi dưỡng kiến thức, nghiệp vụ cho đội ngũ thanh tra

3.3 Hoàn thiện cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ công tác thanh tra

Quan tâm, trang bị đầy đủ, đảm bảo chất lượng các phương tiện làm việc hiện đại Hằng năm, căn cứ nguồn kinh phí mua sắm công cụ lao động, tài sản cố định được NHNN Việt Nam phân bổ, NHNN chi nhánh tỉnh Quảng Ninh cần ưu tiên mua sắm, từng bước trang bị đầy đủ các công cụ, trang thiết bị theo nhu cầu thực tế của công việc thanh tra, giám sát Đối với máy fax, điện thoại bàn, máy ảnh, máy ghi âm có thể trang bị chung cho từng nhóm công việc, đoàn thanh tra Về máy tính xách tay cần trang bị thêm 10 chiếc cho cán bộ thanh tra, máy ảnh 03 chiếc

3.4 Một số kiến nghị

* Đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam

- Tiếp tục xây dựng và hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan đến hoạt động TTNH

Tiếp tục hoàn thiện hệ thống các cơ chế, chính sách quản lý và quy chế an toàn hoạt động ngân hàng theo hướng áp dụng các nguyên tắc của Basel II và các thông lệ, chuẩn mực quốc tế Chính sách quản lý và quy chế an toàn cần tạo ra môi trường hoạt động ngân hàng lành mạnh và tạo động lực khuyến khích các TCTD nâng cao năng lực quản trị, đặc biệt là quản trị rủi ro và đề cao ý thức tuân thủ pháp luật với các thiết chế quản trị nội bộ có hiệu quả được đặt trong môi trường văn hóa kinh doanh ngân hàng lành mạnh Các ngân hàng cần được điều chỉnh bởi các quy định pháp luật và được định hướng hành vi bởi các chuẩn mực quản trị, đạo đức kinh doanh tốt.

- Đổi mới mô hình bộ máy hoạt động của thanh tra, giám sát NH chi nhánh theo hướng chịu sự quản lý, chỉ đạo trực tiếp của Cơ quan thanh tra

Tiếp tục kiện toàn mô hình tổ chức thanh tra, giám sát ngân hàng theo hướng nâng cao tính tập trung, thống nhất từ Trung ương đến địa phương và tăng cường phối hợp với các cơ quan quản lý, giám sát có liên quan ở trong nước và quốc tế Phát triển hệ thống thanh tra, giám sát ngân hàng hữu hiệu có cơ cấu tổ chức hợp lý

và có đủ năng lực, nguồn lực thực thi sứ mạng bảo đảm an toàn hệ thống các TCTD

là vấn đề cần làm thường xuyên để cho cơ quan quản lý có khả năng thích nghi, vận hành có hiệu quả trong môi trường quản lý và đối tượng quản lý luôn biến đổi, phát triển Tăng cường phối hợp giữa NHNN với các cơ quan quản lý có liên quan ở trong nước và nước ngoài trong quản lý, giám sát, phòng chống rửa tiền và tội phạm xuyên quốc gia là yêu cầu thực tế trong điều kiện các TCTD có xu hướng mở rộng hoạt động ra ngoài lĩnh vực ngân hàng và hoạt động ở thị trường quốc tế và ngược lại, các TCTD nước ngoài cũng tích cực mở rộng hoạt động ở Việt Nam.

- Đổi mới phương pháp thanh tra ngân hàng

Tăng cường thanh tra, giám sát rủi ro cùng với đánh giá tình hình chấp hành pháp luật của các TCTD đi đôi với việc tăng cường chế tài xử lý vi phạm Trọng tâm của thanh tra, giám sát rủi ro là xem xét, đánh giá mức độ rủi ro, khả năng chống đỡ rủi

ro của TCTD để có biện pháp phòng ngừa, ngăn chặn và xử lý Do đó, cần hình thành, chuẩn hóa phương pháp và quy trình thanh tra, giám sát rủi ro để triển khai thống nhất

từ Trung ương đến địa phương vừa phù hợp với thông lệ quốc tế, đồng thời phù hợp

với đặc điểm hoạt động của TTNH từng khu vực, đặc thù vùng miền và đặc điểm kinh

tế địa phương, theo hướng: (i) Xây dựng, sửa đổi, cải tiến chương trình giám sát mới cho phù hợp với việc GSTX của chi nhánh NHTM tại các tỉnh, thành phố; (ii) Xây dựng sổ tay thanh tra, giám sát ngân hàng trong đó có đầy đủ các chỉ tiêu định lượng, định tính để hướng dẫn cán bộ thanh tra thực hiện; (iii) Tăng cường công tác đào tạo và đào tạo lại về nghiệp vụ thanh tra và các nghiệp vụ ngân hàng khác theo hướng thích ứng với điều kiện hội nhập quốc tế và khu vực.

- Hoàn thiện hệ thống hạ tầng hỗ trợ công tác thanh tra ngân hàng

Phát triển hệ thống giám sát ngân hàng tiên tiến có khả năng đánh giá, phân tích, cảnh báo về rủi ro, mức độ lành mạnh của TCTD, bao gồm hệ thống giám sát an toàn vĩ

mô, hệ thống giám sát an toàn vi mô, hệ thống xếp hạng các TCTD dựa trên hệ thống cơ

sở dữ liệu, chỉ tiêu giám sát và nền tảng công nghệ thông tin phù hợp Trong đó:

- Tiếp tục đẩy mạnh nâng cao hơn nữa vai trò và năng lực hoạt động của Trung tâm Thông tin tín dụng (CIC) trong việc thu thập, xử lý và cung cấp thông tin tín dụng, là Trung tâm thông tin dữ liệu tập trung với đầy đủ thông tin, số liệu cần thiết, được cập nhập và xử lý kịp thời, đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của các TCTD và NHNN.

- NHNN cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động TTGS ngân hàng; đầu tư cho công nghệ, đáp ứng nhu cầu xử lý và trao đổi thông tin giữa các cơ quan giám sát và tổ chức được giám sát.

- Tăng cường các quy chế công bố thông tin, nâng cao chất lượng và mức độ tin cậy của thông tin thông qua cải thiện chất lượng và hiệu quả hoạt động kiểm toán độc lập Đảm bảo việc kết nối thông tin thông suốt giữa các đơn vị chức năng của Cơ quan TTGS ngân hàng, giữa TTNH và các TCTD, xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung, thống nhất, xây dựng cơ chế trao đổi thông tin hiệu quả giữa Cơ quan TTGS ngân hàng và các cơ quan giám sát tài chính trong nước.

* Đối với các Ngân hàng thương mại

- Nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, các quy định, quy chế trong hoạt động kinh doanh ngân hàng, thực hiện nghiêm túc các chỉ tiêu về an toàn trong hoạt động.

- Tăng cường áp dụng công nghệ ngân hàng hiện đại mà đặc biệt là hệ thống thông tin phục vụ cho công tác quản lý nội bộ của ngân hàng để thực hiện tốt việc báo cáo thông tin phục vụ cho hoạt động giám sát, thanh tra của NHNN.

- Củng cố, hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ bao gồm: cơ chế, chính sách, quy chế nội bộ, cơ cấu tổ chức bộ máy để đảm bảo khả năng giám sát chặt chẽ các lĩnh vực hoạt động.

KẾT LUẬN

Để góp phần giữ cho hoạt động của các NHTM ổn định, đứng vững và ngày càng lớn mạnh trong cơ chế thị trường, góp phần vào việc tăng trưởng và phát triển kinh tế đất nước NHNN phải thường xuyên tăng cường hoạt động quản lý, giám sát các NHTM TTNH là một công cụ thiết yếu của NHNN để thực hiện nhiệm vụ nói trên Vì vậy, vấn đề đặt ra là phải tiếp tục hoàn thiện tổ chức và hoạt động để nâng cao hiệu lực thanh tra của NHNN Trên cơ sở nghiên cứu thực tế, bám sát phạm vi nghiên cứu, luận văn đã có những đóng góp sau:

Xuất phát từ lý luận chung về NHNN, luận văn đã nghiên cứu những vấn đề

cơ bản về thanh tra NHNN đối với các NHTM, nghiên cứu một cách có hệ thống tính tất yếu khách quan của hoạt động thanh tra đối với các NHTM, đồng thời nghiên cứu nội dung và các phương thức thanh tra, mối quan hệ giữa Thanh tra với một số cơ quan kiểm tra, kiểm soát khác Bên cạnh đó, giới thiệu kinh nghiệm về hoạt động thanh tra ngân hàng của một số nước trên thế giới.

Luận văn đã phân tích, đánh giá một cách khái quát về hoạt động của các NHTM, tổ chức của TTNH nói chung và của Thanh tra chi nhánh NHNN tỉnh nói riêng, nêu lên những kết quả đạt được cũng như chỉ ra những tồn tại, hạn chế và nguyên nhân tồn tại, hạn chế về tổ chức và hoạt động thanh tra của thanh tra chi nhánh đối với các NHTM trên địa bàn tỉnh Để đáp ứng yêu cầu phát huy hơn nữa vai trò của công cụ thanh tra ngân hàng trong việc nâng cao vai trò quản lý của NHNN trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng Luận văn đã đưa ra một số giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động thanh tra của NHNN chi nhánh Quảng Ninh đối với các NHTM trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh Ngoài ra luận văn còn đưa ra các kiến nghị đối với NHNN Việt Nam và các NHTM.

Với thời gian, kinh nghiệm và kiến thức còn hạn chế nhưng được sự giúp đỡ,

sự cộng tác trao đổi của các đồng nghiệp trong ngành, đặc biệt là sự giúp đỡ tận tình

của Giảng viên hướng dẫn, các thầy cô của trường Đại học kinh tế quốc dân đã giúp tôi hoàn thành luận văn này Rất mong nhận được những ý kiến, nhận xét của thầy

cô và các bạn để luận văn được hoàn thiện và có tính khả thi hơn.

-VŨ HOÀNG CÔNG

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THANH TRA

CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC CHI NHÁNH QUẢNG NINH ĐỐI VỚI CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG

TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN TRỊ DOANH NGHIỆP

Người hướng dẫn khoa học:

TS HÀ SƠN TÙNG

HÀ NỘI – 2017

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Trong những năm qua, cùng với tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế, hệthống tài chính ngân hàng Việt Nam đã có những bước phát triển nhanh cả về

số lượng và chất lượng, tác động tích cực đến sự tăng trưởng, kiềm chế lạmphát của nền kinh tế Đã bước đầu hình thành những tập đoàn tài chính có quy

mô lớn, với nội dung hoạt động phong phú, bao gồm cả hoạt động ngân hàng,chứng khoán, bảo hiểm Thị trường tài chính mở cửa theo lộ trình thực hiệncam kết về ngân hàng – tài chính của Hiệp định thương mại thế giới Những

xu hướng này làm cho hoạt động tài chính ngân hàng trở nên nhạy cảm, dễgặp rủi ro Vì vậy cùng với việc đổi mới hoạt động quản lý của Ngân hàngNhà nước với các Ngân hàng thương mại, đổi mới hoạt động thanh tra ngânhàng là một nhiệm vụ quan trọng nhằm kịp thời phòng ngừa, phát hiện, xử lýhành vi vi phạm pháp luật, giúp các cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện đúngcác quy định của pháp luật, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt độngquản lý nhà nước đồng thời giảm thiểu các thiệt hại trong hoạt động kinhdoanh của các tổ chức tín dụng trong nền kinh tế thị trường

Mặt khác trong quá trình Thanh tra viên ngành ngân hàng thực hiệnnhiệm vụ được giao luôn tiềm ẩn rủi ro và có nguy cơ đối mặt với sự truy cứutrách nhiệm của cơ quan bảo vệ pháp luật khi thực hiện không đúng, khôngđầy đủ các quy định của pháp luật Vì vậy khi lựa chọn viêt đề tài, học viênthêm 1 lần được nghiên cứu lại và hệ thống hóa các văn bản pháp luật nóichung và văn bản điều chỉnh hoạt động thanh tra nói riêng nhằm nâng caohiệu quả công việc hiện tại của bản thân

Quảng Ninh là một tỉnh nằm trong vùng kinh tế trọng điểm phía Bắccủa Tổ quốc, có tiềm năng phát triển kinh tế rất lớn Vì vậy, trong những năm

qua hệ thống ngân hàng thương mại ở đây cũng gia tăng nhanh chóng về sốlượng cũng như sản phẩm hoạt động ngày càng phong phú và đa dạng Từ chỗchỉ có 5 chi nhánh Ngân hàng thương mại nhà nước cấp 1, 1 chi nhánh Ngânhàng chính sách xã hội, 1 chi nhánh Công ty cho thuê tài chính và 2 chi nhánhNgân hàng thương mại cổ phần vào năm 2003, đến nay đã có 43 chi nhánh Ngânhàng thương mại cấp I, 1 chi nhánh Ngân hàng chính sách xã hội, 1 chi nhánhcông ty cho thuê tài chính, 2 Quỹ tín dụng nhân dân cơ sở, 2 Công ty tài chính vi

mô và 18 chi nhánh cấp 2 thuộc Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thônQuảng Ninh Tuy chưa xảy ra các vụ việc lớn nhưng chất lượng tín dụng, nợ quáhạn, việc chấp hành các quy định của pháp luật về các mặt nghiệp vụ khác luôntiềm ẩn rủi ro đối với các Ngân hàng thương mại Bên cạnh đó, để các TCTDchấp hành các quy định của pháp luật đảm bảo an toàn hệ thống, bảo vệ quyền

và lợi ích của khách hàng, phục vụ việc thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia thìThanh tra Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh cần phải đổi mới hoạtđộng thanh tra, giám sát để đáp ứng yêu cầu trong thời gian tới

Xuất phát từ những lý do trên, tác giả lựa chọn đề tài: " Hoàn thiện công tác Thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh đối với các tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh"

2 Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài.

Vai trò của hệ thống Ngân hàng thương mại Việt Nam đối với sự pháttriển của nền kinh tế là không thể phủ nhận, là kênh dẫn vốn quan trọng, đồngthời thông qua chính sách tiền tệ, Ngân hàng Nhà nước thực hiện chức năngquản lý nhà nước của mình đối với các ngân hàng thương mại để thực hiệncác chỉ đạo của Chính phủ về các giải pháp phát triển kinh tế đất nước Do đó,một sự đổ vỡ của hệ thống ngân hàng sẽ làm cho cả nền kinh tế điêu đứng Đểđảm bảo sự phát triển an toàn, bền vững của hệ thống ngân hàng thì thanh tra

là một công cụ không thể thiếu của Ngân hàng Nhà nước Chính vì vậy nhiềutác giả cũng đã có những công trình nghiên cứu về Thanh tra, giám sát hệ

thống ngân hàng để thực hiện các mục tiêu nêu trên Cụ thể một số bài viết:

Trần Nhân Bình (2014), “Hoàn thiện hoạt động thanh tra tại chỗ đối vớicác TCTD của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Đà Nẵng” Luận văn Thạc

sỹ Quản trị kinh doanh, Đại học Đà Nẵng Luận văn đã làm rõ vai trò của hoạtđộng thanh tra Ngân hàng nhà nước cấp tỉnh trong hoạt động thanh tra tại chỗđối với các Ngân hàng thương mại trên địa bàn và đưa ra các giải pháp hoànthiện hoạt động thanh tra tại chỗ đối với các NHTM

Nguyễn Thị Thanh Tâm (2014), "Hoàn thiện pháp luật về hoạt độngthanh tra Ngân hàng Nhà nước Việt Nam", Luận văn Thạc sỹ Luật Luận vănchỉ đề cập các giải pháp hoàn thiện pháp luật về hoạt động thanh tra ngânhàng, không đề cập đến hoàn thiện công tác, nghiệp vụ thanh tra ngân hàng

Lê Ngọc Lân – Bùi Thị Thanh Tình (năm 2011), “ Đánh giá hoạt độngthanh tra, giám sát của NHNN Việt Nam hiện nay” đăng trên tạp chí Ngânhàng số 110 đã nêu ra thực trạng thanh tra, giám sát Ngân hàng hiện nay,đồng thời đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện hơn công tác thanh tra, giámsát Bài viết cho rằng phương pháp thanh tra tuân thủ sẽ không khuyên khíchphát triển khả năng và kinh nghiệm của thanh tra viên trong việc đánh giá, đolường rủi ro đề xuất biện pháp giảm thiểu rủi ro Đồng thời phương pháp nàycũng sẽ làm cho các nguồn lực của hoạt động thanh tra, giám sát không đượcphân bổ một cách hợp lý theo nguyên tắc tập trung nguồn lực cho những lĩnhvực, tổ chức tín dụng bị đánh giá là có rủi ro cao đối với sự an toàn của hệthống tài chính trong bối cảnh các giao dịch Ngân hàng ở Việt Nam ngàycàng phức tạp Bài viết phản ánh thực trạng thanh tra, giám sát ngân hàng,đua ra giải pháp khắc phục đứng ở góc độ Ngân hàng Nhà nước Trung Ương,tuy nhiên đây là tài liệu tham khảo trong quá trình thực hiện luận văn này

Lê Đình Khanh và Ngô Hồng Phước (năm 2011), Nghiên cứu về

“Thanh tra trên cơ sở rủi ro và biện pháp áp dụng” đăng trên tạp chí Ngânhàng số 18 đã so sánh phương pháp thanh tra tuân thủ và thanh tra trên cơ sở

rủi ro, từ đó rút ra những tồn tại, hạn chế của phương pháp thanh tra tuân thủ,những ưu thế của phương pháp thanh tra trên cơ sở rủi ro Do đó, vấn đề lànên đưa thanh tra trên cơ sở rủi ro làm phương pháp trong công tác thanh tra

để xác định những rủi ro trong hoạt động kinh doanh, trên cơ sở xác định khinào một Ngân hàng nên được thanh tra, việc thanh tra nên diễn ra thườngxuyên như thế nào, những lĩnh vực nào nên được giám sát nhiều nhất Nghiêncứu này cũng đưa ra điều kiện để áp dụng phương pháp này

Hồ Thị Huyền (2009), “Tăng cường công tác thanh tra tại chi nhánhNgân hàng Nhà nước tỉnh Nghệ An” Luận văn thạc sỹ Luận văn đượcthực hiện dựa trên hoạt động thanh tra, giám sát tại NHNN chi nhánh tỉnhNghệ An Dựa trên cơ sở lý thuyết về các phương thức, nội dung giám sát

từ xa, thanh tra tại chỗ tác giả đã đối chiếu với hoạt động thanh tra thựctiễn tại chi nhánh nhằm nêu ra những hạn chế, nguyên nhân Tác giả đãnêu lên thực trạng hoạt động của hệ thống NHTM trên địa bàn, hoạt độngthanh tra giám sát một cách mạch lạc, cụ thể, từ đó có thể thấy đượcnhững ưu điểm, hạn chế một cách rõ ràng Hoạt động thanh tra Ngân hàngtại chi nhánh NHNN tỉnh Nghệ An được tác giả đề cập chi tiết trong bốicảnh hoạt động chung của đơn vị, trong đó nêu rõ chức năng, nhiệm vụ,công việc thực hiện của các chức danh, cán bộ thanh tra Điểm nổi bật củaluận văn là đánh giá thực tế về hoạt động thanh tra, giám sát tại chi nhánhthông qua quy trình, kết quả đạt được, nguyên nhân gây ra Từ đó đưa ranhững giải pháp thích hợp với tình hình hoạt động của hệ thống NHTMtrên địa bàn nhằm nâng cao chất lượng công tác thanh tra, giám sát Tuynhiên, luận văn chưa đưa ra những tiêu chí để đánh giá chất lượng côngtác thanh tra mà chỉ đánh giá chung thông qua kết quả đạt được Vì vậy,việc đánh giá không cụ thể đến từng nội dung hoạt động của bộ phậnthanh tra ngân hàng, khó khăn trong việc xác định những khó khăn, tồn tại

để xây dựng những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác thanh tra

ngân hàng.

Phùng Lê Thị Hạnh (2012), “Hoàn thiện công tác thanh tra của NHNNđối với các NHTM trên địa bàn tỉnh Thừa Thiên Huế” Luận văn thạc sỹ.Luận văn chia thành ba chương nghiên cứu các giải pháp hoàn thiện côngtác thanh tra của NHNN đối với các NHTM dựa trên thực trạng hoạt động,kết quả hoạt động thanh tra của chi nhánh NHNN tỉnh Thừa Thiên Huế Tácgiả đã nêu được cơ sở lý luận đối với NHTW, công tác thanh tra của NHNN,thực trạng hoạt động cụ thể tại thanh tra, giám sát chi nhánh, đồng thời đưa racác giải pháp nhằm hoàn thiện công tác thanh tra Trong đó luận văn đã phântích được những nguyên nhân để xảy ra những hạn chế ảnh hưởng đến kếtquả công tác thanh tra, từ có những xây dựng góp ý cho hoạt động thanh tracủa NHNN chi nhánh hoạt động đạt hiệu quả cao hơn Luận văn đã nêu ranhững định hướng đổi mới hoạt động thanh tra ngân hàng nhằm chỉ ra conđường đi thích hợp, trên cơ sở đó đưa ra những giải pháp hoàn thiện công tácthanh tra Tuy nhiên luận văn chưa nêu bật được những vấn đề sai phạm chủyếu phát hiện qua công tác thanh tra, mà chỉ nêu chung chung, vì vậy chưa cónền tảng để đánh giá được hiệu quả hoạt động của công tác thanh tra

Nguyễn Đức Hùng (2012), “Hoạt động thanh tra, giám sát hệ thống các

tổ chức tín dụng trên địa bàn của NHNN chi nhánh tỉnh Bắc Ninh” Luận vănthạc sỹ Luận văn đã hệ thống hóa một số vấn đề lý luận chung về hoạt độngthanh tra của NHTW đối với các ngân hàng thương mại Phân tích, đánh giáthực trạng hoạt động thanh tra, giám sát của NHNN chi nhánh tỉnh Bắc Ninhđối với hệ thống các ngân hàng trên địa bàn Đồng thời đề xuất một số giảipháp để tăng cường hoạt động thanh tra, giám sát của NHNN chi nhánh tỉnhBắc Ninh Ngoài những vấn đề lý luận cơ bản về NHTW, về hoạt động củacác NHTM và rủi ro đối với các NHTM, những vấn đề chung về thanh tra,giám sát của NHTW đối với hệ thống các NHTM Tác giả cũng tập trungnghiên cứu về hai phương thức thanh tra, giám sát đang được áp dụng tại

NHNN chi nhánh Từ đó đưa ra các giải pháp, đề xuất và kiến nghị để tăngcường hoạt động thanh tra, giám sát nhằm phát huy được vai trò quản lý Nhànước của NHNN chi nhánh đối với hệ thống ngân hàng trên địa bàn Tuynhiên, luận văn chưa đưa ra những tiêu chí để đánh giá chất lượng công tácthanh tra mà chỉ đánh giá chung thông qua kết quả đạt được

Các công trình nghiên cứu trên đã làm sáng tỏ chức năng, nhiệm vụ củathanh tra Ngân hàng nhà nước; đã lý giải và khẳng định tầm quan trọng củahoạt động thanh tra Ngân hàng đối với hệ thống Tổ chức tín dụng Tuy nhiên,các cơ sở pháp lý, số liêu đã cũ và hiện tại chưa có công trình nào nghiên cứutrực tiếp về hoàn thiện công tác thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánhtỉnh Quảng Ninh đối với các Ngân hàng thương mại trên địa bàn trong điềukiện tỉnh Quảng Ninh cùng đất nước mở cửa, hội nhập kinh tế quốc tế ngàycàng sâu, rộng

3 Mục tiêu nghiên cứu

Hệ thống hóa lý luận về công tác thanh tra giám sát;

Đánh giá thực trạng công tác thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chinhánh Quảng Ninh đối với các tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh;

Đề xuất giải pháp hoàn thiện công tác thanh tra của Ngân hàng Nhànước chi nhánh Quảng Ninh đối với các tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnhQuảng Ninh

4 Câu hỏi nghiên cứu.

Luận văn sẽ tập trung chủ yếu trả lời các câu hỏi sau :

Những căn cứ lý luận nào nên được sử dụng để hoàn thiện công tácthanh tra?

Thực trạng công tác thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnhQuảng Ninh đối với các tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh

Giải pháp nào cho việc hoàn thiện công tác thanh tra của Ngân hàngNhà nước chi nhánh tỉnh Quảng Ninh đối với các tổ chức tín dụng trên địa

bàn tỉnh ?

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu: Công tác Thanh tra của Ngân hàng Nhà nước

Phạm vi nghiên cứu:

Về mặt nội dung: Luận văn chủ yếu tập trung đi sâu nghiên cứu thựctrạng hoạt động thanh tra của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh Quảng Ninh vớicác tổ chức tín dụng trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh nhằm đưa ra các giải phápđổi mới hoạt động Thanh tra góp phần ổn định hoạt động kinh doanh ngânhàng trên địa bàn tỉnh trong những năm tới

Về mặt không gian: Ngân hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Quảng Ninh

Về mặt thời gian: Sử dụng cơ sở dữ liệu giai đoạn: 2011-2016, giảipháp đến năm 2020

6 Phương pháp nghiên cứu.

Luận văn sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp, thống kê mô tả.Thu thập dữ liệu thứ cấp: Thông qua các tài liệu, báo cáo của NHNN

7 Kết cấu của luận văn:

Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm có các phần chính:

Chương 1: Cơ sở lý luận về công tác thanh tra Ngân hàng

Chương 2: Thực trạng hoạt động của thanh tra Ngân hàng trên địa bàn

tỉnh Quảng Ninh

Chương 3: Giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động thanh tra của Ngân

hàng Nhà nước chi nhánh tỉnh Quảng Ninh đối với các tổ chức tín dụng trênđịa bàn tỉnh Quảng Ninh

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG THANH TRA NGÂN HÀNG

1.1 Khái niệm, đặc điểm về hoạt động thanh tra

* Khái niệm về hoạt động Thanh tra

Theo từ điển tiếng việt: “Thanh tra là kiểm tra, xem xét tại chỗ của địaphương, cơ quan, xí nghiệp” (Từ điển tiếng việt, Viện ngôn ngữ học NXBTP.HCM, 2002, trang 838) Với nghĩa này, thanh tra bao hàm nghĩa kiểm soátnhằm: “xem xét và phát hiện, ngăn chặn những gì trái với quy định Thanh trathường đi kèm với một chủ thể nhất định: “người làm nhiệm vụ thanh tra,đoàn thanh tra và đặt trong phạm vi quyền hành của một chủ thể nhất định

Hoạt động thanh tra luôn gắn với hoạt động quản lý nhà nước, là mộttrong ba giai đoạn của chu trình quản lý nhà nước đó là: ban hành quyết định,

tổ chức quyết định và thanh tra, kiểm tra việc thực hiện quyết định Có thể nói

ở đâu có sự lãnh đạo, quản lý thì ở đó có hoạt động thanh tra, giám sát Thựcchất thanh tra là việc xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét và kếtluận nhằm phát huy nhân tố tích cực, phòng ngừa xử lý các sai phạm, gópphần thúc đẩy hoàn thành nhiệm vụ, hoàn thiện cơ chế quản lý, tăng cườngpháp chế Nhà nước, bảo vệ lợi ích quốc gia

Về mặt pháp lý, theo quy định của Luật Thanh tra năm 2010, thanh tra

là thuật ngữ dùng để chỉ hoạt động thanh tra nhà nước

Theo Luật Thanh tra 2010, Thanh tra nhà nước là hoạt động xem xét,đánh giá, xử lý theo trình tự, thủ tục do pháp luật quy định của cơ quan nhànước có thẩm quyền đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật, nhiệm vụ,quyền hạn của cơ quan, tổ chức, cá nhân Thanh tra nhà nước bao gồm thanhtra hành chính và thanh tra chuyên ngành

Thanh tra hành chính là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước cóthẩm đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trực thuộc trong việc thực hiện chínhsách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạn được giao.

Thanh tra chuyên ngành là hoạt động thanh tra của cơ quan nhà nước

có thẩm quyền theo ngành, lĩnh vực đối với cơ quan, tổ chức, cá nhân trongviệc chấp hành pháp luật chuyên ngành, quy định về chuyên môn – kỹ thuật,quy tắc quản lý thuộc ngành, lĩnh vực đó

* Khái niệm về hoạt động thanh tra ngân hàng

Theo Nghị định 16/2017/NĐ – CP ngày 17/02/2017 của Chính phủ quyđịnh chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của NHNN ViệtNam: NHNN Việt Nam là cơ quan ngang bộ thuộc Chính phủ thực hiện chứcnăng quản lý nhà nước về tiền tệ, hoạt động ngân hàng và ngoại hối; thực hiệnchức năng của NHTW về phát hành tiền, ngân hàng của các TCTD và cungứng dịch vụ tiền tệ cho Chính phủ; quản lý nhà nước các dịch vụ công thuộcphạm vi quản lý của NHNN Một trong những nhiệm vụ của NHNN ViệtNam đó là kiểm tra, thanh tra, giám sát ngân hàng, theo đó NHNN thực hiênthanh tra chuyên ngành về lĩnh vực ngân hàng, TTNH chính là công cụ hữuhiện giúp NHNN hoàn thành tốt chức năng quản lý Nhà nước trên lĩnh vựctiền tệ và hoạt động ngân hàng

Theo Nghị định 26/2014/NĐ-CP ngày 07/04/2017 về tổ chức và hoạtđộng của Thanh tra, giám sát ngành Ngân hàng:

Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng là đơn vị thuộc cơ cấu tổ chứccủa Ngân hàng nhà nước, giúp Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quản lý nhànước đối với các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, quản lýnhà nước về công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chốngtham nhũng, phòng, chống rửa tiền, bảo hiểm tiền gửi; tiến hành thanh trahành chính, thanh tra chuyên ngành và giám sát ngân hàng trong các lĩnh vựcthuộc phạm vi quản lý nhà nước của Ngân hàng Nhà nước; thực hiện phòng,

chống rửa tiền, phòng, chống tài trợ khủng bố theo quy định của pháp luật vàphân công của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước.

Thanh tra, giám sát Ngân hàng Nhà nước chi nhánh là đơn vị thuộc cơcấu tổ chức của Ngân hàng Nhà nước chi nhánh, giúp Giám đốc Ngân hàngNhà nước chi nhánh quản lý nhà nước, tiến hành thanh tra hành chính, thanhtra, giám sát ngân hàng, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống thamnhũng, phòng, chống rửa tiền, phòng, chống tài trợ khủng bố đối với các đốitượng quản lý, thanh tra và giám sát ngân hàng trên địa bàn theo sự phâncông, phân cấp, ủy quyền của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước và theo quyđịnh của pháp luật

Thanh tra, giám sát Ngân hàng Nhà nước chi nhánh chịu sự quản lý, chỉđạo trực tiếp của Giám đốc Ngân hàng Nhà nước chi nhánh và sự chỉ đạo,hướng dẫn của Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng về công tác, nghiệp vụthanh tra, giám sát ngân hàng, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống thamnhũng, phòng, chống rửa tiền, phòng, chống tài trợ khủng bố

Vậy, Thanh tra Ngân hàng là hoạt động thanh tra của Cơ quan Thanhtra, giám sát Ngân hàng và Thanh tra, giám sát NHNN chi nhánh đối với cácTCTD và các tổ chức khác có hoạt động ngân hàng trong việc chấp hành phápluật, những quy định về chuyên môn, kỹ thuật, quy tắc quản lý về lĩnh vựctiền tệ, hoạt động ngân hàng thuộc thẩm quyền của NHNN

* Đặc điểm của hoạt động thanh tra

- Thanh tra gắn liền với quản lý nhà nước, đáp ứng yêu cầu và phục vụmục tiêu quản lý nhà nước Với tư cách là một chức năng, là một giai đoạncủa chu trình quản lý nhà nước, thanh tra gắn liền với quản lý nhà nước Quản

lý nhà nước và thanh tra có cái chung là sử dụng quyền lực nhà nước thựchiện sự tác động lên đối tượng bị quản lý Hoạt động thanh tra góp phần điềuchỉnh cách thức, phương pháp quản lý của chủ thể quản lý Trong tổ chức và

hoạt động của bộ máy nhà nước, hoạt động có tính hiệu quả của thanh tra sẽngăn chặn được nguy cơ biến dạng, tùy tiện, thiếu kỷ cương trong hoạt độngquản lý nhà nước.

- Thanh tra luôn mang tính quyền lực nhà nước Tính quyền lực của hoạtđộng thanh tra có mối liện hệ chặt chẽ với tính quyền uy, phục tùng của quản

lý nhà nước Là một chức năng của quản lý nhà nước, thanh tra phải thể hiệnnhư một tác động tích cực nhằm thực hiện quyền lực nhà nước của chủ thểquản lý với đối tượng quản lý Tính quyền lực nhà nước của hoạt động thanhtra thể hiện ở chỗ các cơ quan thanh tra đều có quyền hạn được xác định vàkhả năng thực hiện quyền hạn đó Cụ thể:

+ Ra quyết định bắt buộc thi hành đối với các đối tượng bị thanh tratrong việc sửa chữa những thiếu sót đã bị thanh tra phát hiện

+ Yêu cầu cấp có thẩm quyền giải quyết đề nghị của thanh tra, yêucầu truy cứu trách nhiệm đối với những người có lỗi gây ra những vi phạmđược phát hiện, kể cả việc chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra để truy tốtrước pháp luật

+ Trong một số trường hợp trực tiếp áp dụng các biện pháp xử lý mangtính cưỡng chế nhà nước

- Tính khách quan và độc lập tương đối của thanh tra

Tính khách quan và độc lập tương đối trong quá trình thanh tra được thểhiện trên các điểm sau:

+ Tuân theo pháp luật

+ Tự mình tổ chức các cuộc thanh tra trong các lĩnh vực kinh tế - xã hộitheo thẩm quyền đã được pháp luật quy định

+ Khách quan trong quá trình thanh tra Mặc dù bản thân hoạt độngthanh tra thông qua con người, mang yếu tố chủ quan, nhưng yêu cầu đặt rađối với hoạt động thanh tra là luôn tôn trọng sự thật khách quan

1.2 Đối tượng của Thanh tra ngân hàng

Đối tượng quản lý của Nhà nước là toàn bộ xã hội, bao gồm các cơquan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội và mọi cá nhân Các TCTDcũng là những tổ chức kinh tế, hoạt động kinh doanh trên lĩnh vực tiền tệ tíndụng, chứa đựng nhiều rủi ro và nhạy cảm với mọi biến động của nền kinh tế

Vì vậy, các TCTD không thể tách rời sự quản lý của Nhà nước Điều đó cónghĩa là mọi hoạt động của các TCTD đều phải đặt dưới sự thanh tra, giám sátcủa Nhà nước Thanh tra ngân hàng không có mục đích nào khác ngoài việcgiúp các TCTD hoạt động tuân thủ theo chính sách, pháp luật của Đảng vàNhà nước; phát hiện những sơ hở, sai lệch so với yêu cầu quản lý để sửachữa, bổ sung và hoàn thiện cơ chế quản lý Trong nền kinh tế nhiều thànhphần, hoạt động theo cơ chế thị trường, có nhiều loại hình TCTD cùng tồn tại

và phát triển, cũng như xu hướng hình thành các tập đoàn tài chính lớn hoạtđộng kinh doanh đa ngành nghề, khái niệm về ranh giới giữa các ngành nghề,lĩnh vực ngày càng mờ nhạt Do vậy, hoạt động của Thanh tra ngân hàngkhông chỉ vì sự phát triển kinh tế ổn định, vững chắc của đất nước, của hệthống ngâng hàng mà còn giúp các TCTD ngăn ngừa, những việc làm sai trái,giữ uy tín, an toàn vốn và tài sản của ngân hàng cũng như người gửi tiền, kinhdoanh ngày càng có hiệu quả Thông qua thanh tra, tạo điều kiện để NHNNgiám sát các hạot động thực thi chính sách tiền tệ và quản lý nhà nước về tiềntệ- tín dụng - thanh toán của các TCTD, tổ chức phi tín dụng, hoạt động ngânhàng của các tổ chức khác được kịp thời, chính xác thường xuyên, vì mục tiêuchung của chính sách kinh tế vĩ mô của đất nước

Theo Nghị định số 26/2014/NĐ-CP ngày 07 tháng 04 năm 2014 củaChính phủ về tổ chức và hoạt động của Thanh tra, giám sát ngành ngân hàngthì đối tượng của Thanh tra ngân hàng gồm:

a) Cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc phạm vi quản lý của Ngân hàngNhà nước Việt Nam;

b) Tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, văn phòng đạidiện của tổ chức tín dụng nước ngoài, tổ chức nước ngoài khác có hoạt độngngân hàng Trong trường hợp cần thiết, Ngân hàng Nhà nước yêu cầu cơ quannhà nước có thẩm quyền thanh tra hoặc phối hợp thanh tra công ty con, công

ty liên kết của tổ chức tín dụng;

c) Tổ chức có hoạt động ngoại hối, hoạt động kinh doanh vàng; tổ chứchoạt động thông tin tín dụng; tổ chức cung ứng dịch vụ trung gian thanh toánkhông phải là ngân hàng;

d) Cơ quan, tổ chức, cá nhân Việt Nam và cơ quan, tổ chức, cá nhânnước ngoài tại Việt Nam trong việc thực hiện các quy định của pháp luật

về tiền tệ và ngân hàng thuộc phạm vi quản lý nhà nước của Ngân hàngNhà nước

e) Doanh nghiệp nhà nước do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quyếtđịnh thành lập;

g) Đối tượng báo cáo thuộc trách nhiệm quản lý nhà nước về tiền tệ,hoạt động ngân hàng và ngoại hối (sau đây gọi là tiền tệ và ngân hàng) theoquy định của pháp luật về phòng, chống rửa tiền;

h) Tổ chức bảo hiểm tiền gửi;

1.3 Các nguyên tắc trong hoạt động Thanh tra ngân hàng

Quản lý nhà nước là một hoạt động có mục đích Những mục đích, mụctiêu cơ bản định ra trước cho hoạt động quản lý và kết quả của việc đạt đượcmục đích, mục tiêu đó phản ánh hiệu quả của việc quản lý Hiệu quả của quản

lý vì vậy phải được tiến hành trên cơ sở những nguyên tắc nhất định

Nguyên tắc trước hết được hiểu là "Điều cơ bản định ra, nhất thiết phảituân theo trong một loạt việc làm" Trong quản lý nhà nước, các nguyên tắc

cơ bản là những tư tưởng chủ đạo bắt nguồn từ cơ sở khoa học của hoạt độngquản lý, từ bản chất của chế độ, được quy định trong pháp luật làm nền tảngcho hoạt động quản lý hành chính nhà nước Nguyên tắc trong quản lý nhà

nước là tổng thể những quy phạm pháp luật hành chính có nội dung đề cập tớinhững tư tưởng chủ đạo làm cơ sở để tổ chức thực hiện hoạt động quản lý nhànước Mỗi nguyên tắc quản lý đều có những hình thức biểu hiện khác nhau.Các nguyên tắc quản lý nhà nước được quy định trong pháp luật nhưquy định trong hiến pháp, luật, văn bản dưới luật Những nguyên tắc đượcquy định trong hiến pháp được xem là nguyên tắc cơ bản nhất.

So với Pháp lệnh Thanh tra năm 1990, nguyên tắc hoạt động trong LuậtThanh tra thể hiện một cách tiếp cận và một nhận thức khác về vai trò của quản

lý trên tinh thần của quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Đó là sựtôn trọng quyền của cá nhân, cơ quan, doanh nghiệp Nhà nước làm dịch vụcông, là người giữ gìn trật tự công cộng Mỗi thành viên trong xã hội đều cónhững quyền, nghĩa vụ nhất định và thực hiện quyền, nghĩa vụ đó theo quyđịnh của pháp luật Bản thân Nhà nước cũng phải tuân thủ theo pháp luật, các

cơ quan nhà nước chỉ có thể thực thi nhiệm vụ trên quy định của pháp luật với

sự tôn trọng các quyền của các thực thể trong một xã hội dân chủ Nhà nướcphục vụ xã hội chứ không đứng trên hay chỉ huy xã hội bằng những mệnh lệnhmang tính chất áp đặt Vì thế tính chất phục vụ của Nhà nước nói chung và củanền hành chính nói riêng là yếu tố quan trọng của Nhà nước pháp quyềnXHCN Nguyên tắc hoạt động thanh tra được xây dựng trên một quan điểmnhư thế Một mặt nó bảo đảm cho yêu cầu của hoạt động quản lý nhưng mặtkhác nó phải tôn trọng và không làm ảnh hưởng đến hoạt động bình thường củacác cơ quan, tổ chức, cá nhân Ở đây, nguyên tắc pháp chế được thể hiện nhưmột yêu cầu của chính hoạt động thanh tra Cùng với việc tiếp tục đề cao tínhcông khai dân chủ, Luật Thanh tra nhấn mạnh đến tính pháp chế và tính phục

vụ như những nguyên tắc quan trọng của hoạt động thanh tra Đó là "Hoạt động

thanh tra phải tuân theo pháp luật; bảo đảm chính xác, khách quan, trung thực, công khai, dân chủ, kịp thời; không làm cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra".

Hoạt động của Thanh tra ngân hàng là một hoạt động quản lý nhà nướccủa Ngân hàng Nhà nước Do đó các nguyên tắc hoạt động cũng phải tuân thủtheo quy định của pháp luật về thanh tra và được quy định cụ thể tại Nghịđịnh số 26/2014/NĐ-CP ngày 07 tháng 04 năm 2014 của Chính phủ về tổchức và hoạt động của Thanh tra, giám sát ngành ngân hàng:

"Nguyên tắc hoạt động của Thanh tra ngân hàng:

- Bảo đảm tập trung, thống nhất trong chỉ đạo, thực hiện nhiệm vụ từ Trung ương đến địa phương.

- Tuân theo pháp luật; bảo đảm chính xác, khách quan, trung thực, công khai, dân chủ, kịp thời; không trùng lắp về phạm vi, đối tượng, nội dung, thời gian thanh tra giữa các cơ quan thực hiện chức năng thanh tra; không làm cản trở hoạt động bình thường của cơ quan, tổ chức, cá nhân là đối tượng thanh tra ngân hàng, đối tượng giám sát ngân hàng.

- Thanh tra ngân hàng được tiến hành theo đoàn thanh tra hoặc do thanh tra viên ngân hàng thực hiện.

Về nguyên tắc hoạt động của Thanh tra Ngân hàng có tính độc lập tươngđối với các tổ chức chính trị, cơ quan nhà nước và các cá nhân khác Tuynhiên, là công cụ quản lý của Nhà nước nên hoạt động Thanh tra Ngân hàngphải thực hiện đúng đắn các quan điểm chính trị, chính sách của Nhà nước.Bên cạnh đó tuy có nội dung riêng nhưng nguyên tắc của hoạt động Thanh traNgân hàng luôn thể hiện tính hệ thống, thống nhất với các hoạt động Thanh traNhà nước Đồng thời, hoạt động Thanh tra Ngân hàng phải gắn bó hữu cơ vớicác cơ quan quản lý Nhà nước khác vì nếu trong công tác thanh tra cơ quanquản lý đứng ngoài cuộc thì hiệu lực thanh tra không thể có được

1.4 Quy trình và nội dung thanh tra ngân hàng.

1.4.1 Quy trình thanh tra ngân hàng.

Quy trình tiến hành một cuộc thanh tra thực hiện dựa theo Thông tư36/2016/TT-NHNN ngày 30/12/2016 của Thống đốc NHNNVN quy định vềtrình tự, thủ tục thanh tra chuyên ngành ngân hàng

Chuẩn bị thanh tra Tiến hành thanh tra Kết thúc thanh tra

(Bước 1) (Bước 2) (Bước 3)

Khảo sát, nắm tình

hình hoặc qua kết

quả GSTX để quyết

định thanh tra

Công bố QĐ thanh tra Xây dựng báo cáo kết

quả thanh tra

Ra QĐ thanh tra Xem xét báo cáo kết

quả thanh tra

Xây dựng dự thảo kếtluận thanh tra

Lập, bàn giao mónthanh tra

Phổ biến kế hoạch

tiến hành thanh tra

Kiểm tra, xác minh, đốichiếu thông tin tài liệu

Giao trả món, tài liệu

Xây dựng đề cương

yêu cầu đối tượng

thanh tra báo cáo

Tiến hành thanh tra Tổng kết hoạt động

của Đoàn thanh tra

Thông báo về việc

bố kết luận thanh tra

Hình 1.1: Quy trình tiến hành một cuộc thanh tra tại chỗ

Bước 1: Chuẩn bị thanh tra

Bước chuẩn bị thanh tra gồm các nội dung:

- Thu thập thông tin, tài liệu, nắm tình hình trước khi ra quyết định thanh tra

Trước khi ra quyết định thanh tra, trong trường hợp cần thiết, người cóthẩm quyền ra quyết định thanh tra căn cứ tình hình hoạt động của tổ chức tíndụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài và yêu cầu của cuộc thanh tra chỉ đạoviệc thu thập thông tin, tài liệu nắm tình hình để phục vụ cho việc ban hànhquyết định thanh tra.

Đối tượng được nắm tình hình là tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàngnước ngoài dự kiến thanh tra theo kế hoạch thanh tra hằng năm đã được phêduyệt và các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan là đối tượng thanhtra, đối tượng giám sát của Thanh tra, giám sát ngành ngân hàng (nếu có)

- Báo cáo kết quả thu thập thông tin, tài liệu, nắm tình hình

- Ra quyết định thanh tra

Căn cứ kế hoạch thanh tra hằng năm đã được phê duyệt, báo cáo kết quảthu thập thông tin, tài liệu, nắm tình hình (nếu có), người có thẩm quyền raquyết định thanh tra ra quyết định thanh tra và chỉ đạo Trưởng đoàn thanh traxây dựng kế hoạch tiến hành thanh tra

- Xây dựng, phê duyệt và phổ biến kế hoạch tiến hành thanh tra

Căn cứ quyết định thanh tra, Trưởng đoàn thanh tra có trách nhiệm chủtrì xây dựng dự thảo kế hoạch tiến hành thanh tra

- Xây dựng đề cương yêu cầu đối tượng thanh tra báo cáo

Căn cứ nội dung thanh tra, kế hoạch tiến hành thanh tra, Trưởng đoànthanh tra có trách nhiệm chủ trì cùng thành viên Đoàn thanh tra xây dựng đềcương yêu cầu đối tượng thanh tra báo cáo

- Thông báo về việc công bố quyết định thanh tra

Trước khi công bố quyết định thanh tra, Trưởng đoàn thanh tra thôngbáo bằng văn bản đến đối tượng thanh tra và các thành phần tham dự khác vềviệc công bố quyết định thanh tra Thông báo phải nêu rõ thời gian, địa điểm,thành phần tham dự buổi công bố quyết định thanh tra và phải báo cáo người

ra quyết định thanh tra trước khi thông báo

Bước 2: Tiến hành thanh tra

- Công bố quyết định thanh tra

Chậm nhất 15 ngày làm việc kể từ ngày ra quyết định thanh tra, Trưởngđoàn thanh tra có trách nhiệm công bố quyết định thanh tra với đối tượngthanh tra

Trưởng đoàn thanh tra chủ trì buổi công bố quyết định thanh tra, đọctoàn văn quyết định thanh tra, nêu rõ mục đích, yêu cầu, cách thức và phươngthức làm việc, nhiệm vụ, quyền hạn của Đoàn thanh tra, thời hạn thanh tra,quyền và nghĩa vụ của đối tượng thanh tra, chương trình làm việc cụ thể vànhững công việc khác có liên quan đến hoạt động của Đoàn thanh tra

- Trình tự tiến hành thanh tra

Yêu cầu đối tượng thanh tra báo cáo; cung cấp thông tin, tài liệu có liênquan đến nội dung thanh tra

Nghiên cứu các thông tin, tài liệu đã thu thập được để làm rõ nội dungthanh tra; đánh giá việc chấp hành chính sách, pháp luật, nhiệm vụ, quyền hạncủa đối tượng thanh tra liên quan đến nội dung thanh tra được phân công;xem xét, đánh giá mức độ rủi ro và các rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động của đốitượng thanh tra; xác định những nội dung liên quan nhưng chưa có hồ sơ đểyêu cầu đối tượng thanh tra cung cấp bổ sung hồ sơ; xác định những vấn đềchưa rõ để yêu cầu đối tượng thanh tra giải trình và cung cấp bổ sung hồ sơ

- Báo cáo tiến độ và kết quả thực hiện nhiệm vụ thanh tra

Theo kế hoạch tiến hành thanh tra đã được phê duyệt hoặc theo yêu cầucủa Trưởng đoàn thanh tra, thành viên Đoàn thanh tra có trách nhiệm báo cáotiến độ thực hiện nhiệm vụ thanh tra và kết quả thực hiện nhiệm vụ được giaocho Trưởng đoàn thanh tra Trường hợp phát hiện những vấn đề vượt quáthẩm quyền cần phải xử lý ngay thì kịp thời báo cáo Trưởng đoàn thanh traxem xét, quyết định

Trưởng đoàn thanh tra có trách nhiệm báo cáo với người ra quyết định

thanh tra về tiến độ và kết quả thực hiện nhiệm vụ thanh tra của Đoàn thanhtra theo kế hoạch tiến hành thanh tra đã được phê duyệt hoặc theo yêu cầu độtxuất của người ra quyết định thanh tra.

Người ra quyết định thanh tra có trách nhiệm xem xét, có ý kiến chỉ đạobằng văn bản về báo cáo tiến độ và kết quả thực hiện nhiệm vụ, xử lý kịp thờikiến nghị của Trưởng đoàn thanh tra Trường hợp phát hiện những vấn đề vượtquá thẩm quyền thì người ra quyết định thanh tra kịp thời báo cáo Thủ trưởng cơquan quản lý trực tiếp xem xét, quyết định Trường hợp vượt quá thẩm quyềncủa Thủ trưởng cơ quan quản lý trực tiếp thì người ra quyết định thanh tra kịpthời báo cáo Thống đốc Ngân hàng Nhà nước xem xét, quyết định

- Kết thúc việc tiến hành thanh tra

Chuẩn bị kết thúc việc tiến hành thanh tra, Trưởng đoàn thanh tra, tổchức họp Đoàn thanh tra thống nhất các nội dung công việc cần thực hiện chođến ngày kết thúc thanh tra

Trưởng đoàn thanh tra báo cáo với người ra quyết định thanh tra về dựkiến kết thúc việc tiến hành thanh tra tại nơi được thanh tra

Trưởng đoàn thanh tra thông báo bằng văn bản về thời gian kết thúcthanh tra gửi cho đối tượng thanh tra biết hoặc nếu cần thiết có thể tổ chứcbuổi làm việc với đối tượng thanh tra để thông báo việc kết thúc thanh tra;buổi làm việc được lập thành biên bản và được ký giữa người đại diện hợppháp của đối tượng thanh tra với Trưởng đoàn thanh tra

Bước 3: Kết thúc cuộc thanh tra

- Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ của thành viên Đoàn thanh traChậm nhất là 05 ngày, kể từ ngày kết thúc việc tiến hành thanh tra tạinơi được thanh tra, từng thành viên Đoàn thanh tra có trách nhiệm báo cáobằng văn bản với Trưởng đoàn thanh tra, Tổ trưởng thanh tra, Nhóm trưởngthanh tra (nếu có) về kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao và phải chịu tráchnhiệm về tính chính xác, trung thực của báo cáo đó; đồng thời gửi kèm biênbản làm việc, biên bản về việc vi phạm của đối tượng thanh tra, ý kiến giải