Tìm hiểu các lễ tết cổ truyền ở trung quốc

Ngày nay chung ta dà buóc vào xà hoi hien dai nhung càc truyén thóng cùa vàn boa Trung Quò'c vàn là tài san tinh thàn vò già cùa càc dàn toc Trung Hoa.. Nhu vay cài càch ma cùa sé co nhù

DAI HOC QUOC GIÀ HA NOI TRITONO DAI HOC KHOA HOC XÀ HÒI VA NHÀN VÀN

%-LÒI CAM DOAN

Tòi xin carri doari day là còng trình nghièn cùu cùa rièng cà nhàn tói, chua co mot tàc già nào khàc còng bó

TAC CIA LUAN AN

Xa hoi chù nghla Nhà xuat bàn Trang

Treo tranh tét Dot phào ngày Xuàn Chuàn bi bua cam doàn vién Thù Tue (Canh tuoi)

Té le to tièn Dòn nàm mai Qua trình phàt trién cùa tét Xuàn Trong thcd ky phong kién

Thòiky tir 1911 dén 1949 Thòiky t ù l 9 4 9 d é n n a y TÈT NGUYÉN TIÈU Xuat xu: va tén goi Càc tue le chinh Tét Nguyén Tièu vói tue do dèn Tét Nguyén Tiéu va tue àn bành Nguyén Tiéu

Xuàt xii va tén goi Tét tuòng niém Khuà't Nguyén Tét tucfng niém Ngù Tir Tu

Tét "Hiéu nix" tuòns niém Tao Nga

Tét "Thi nhàn" tuong niém Thu Càn Mot so tue le ehinh cùa tét Doan Ngo Treo là ngài, xuong bó

Treo ành Chung Qui

Àn bành chung Uóng arou hùng hoàng

Dó bàeh bènh Deo tùi huong Ràn "bành" va tròi Sao thuong truàt, xàc ve Dua thuyén róng

Tue ky niém hai làn tét Doan Ngo Qua trình phàt trién cùa tét Doan Ngo Trong thcd ky phong kién

Thòiky tir 1911 dén 1949 Thóiky tir 1949 dén nay

Thàikyttrl911 dén 1949 Thcd ky tir 1949 dén nay

Tét Dóng chi Tét Lap bàt

Phu lue

Phu lue I : Càc le tét trong nàm cùa dàn toc

Hàn va càc tue le clu'nh

Phu lue II: Tèn goi khàc nhau trong dàn gian

cùa càc thàng theo lich Thài sa

Phu lue III: "Tam tu kinh" cùa nguci Dòng Bàc

PHÀNTHLfNHÀT

MÒDAU

l.Muc dich nghién culi cùa luan àn

Vàn hóa Trung Quéc co lich su làu dòd, phong phu va sau sàc,trong mot thcfi gian dai diing a vi tri tién tién cùa nhàn loai Qua bao thè he càc phong tue tàp quàn, le té't luòn duac tòn trong, giii gin Nhiéu tàp tue dà tra thành thuàn phong, my tue, thành tiéu chuan già tri trong dcd song vàn hóa cùa nguòi dàn Trung Quoc Mat khàc Trung Quoc là quò'c già róng lón, da dàn toc nén càc phong tue tàp quàn, le tét rat da dang va phong phu Ngày nay chung ta dà buóc vào xà hoi hien dai nhung càc truyén thóng cùa vàn boa Trung Quò'c vàn là tài san tinh thàn vò già cùa càc dàn toc Trung Hoa

Trong thòi ky cài càch ma cùa, nén kinh té cùa Trung Quoc phàt trién manh dóng thòi cùng dat nén vàn hóa truyén thò'ng triróc mot so và'n de: Cài càch kinh té làm cho nén kinh té phàt trién, dem lai nhiéu già tri kinh tévàt chà't làm thay dòi nép song bình thuong

Ma cùa cùng co nghla là dòn nhàn càc quan he giao luii vàn hóa quoc te' mai

Nhu vay cài càch ma cùa sé co nhùng tàc dòng tich cuc nhu làm phong phu thém càc hình thùc sinh boat vàn boa, da dang càc boat dòng vàn bòa, tiép thu auge nbùng tinh boa vàn hóa thè giói Dóng thòi cùng co nbùng tàc dòng tiéu cuc nhu nhiéu le tét, nhiéu tàp quàn vàn boa bi mai mot, nhiéu boat dòng nghe thuat truyén tbòng dùng truóc nguy ca bi bién màt Anh huong cùa kinh té thi truòng, cùa vàn boa ngoai lai co nhiéu diém tàc dòng kbòng tò't dén dao due, lò'i sò'ng, quan he còng dóng vò'n là chuan mire bang ngàn dòi cùa nén vàn bòa truyén thò'ng

•

Trung Quò'c dà co nhiéu kinh nghiém thành còng trong viéc giài quyé't nhiing vàn de dat ra cùa dòi sò'ng vàn bòa xà bòi, giài quyé't nhùng ành huong tiéu cuc cùa qua trình ma cùa giao luu de xày dung mot nén vàn hóa XHCN mang dac sàc Trung Quò'c

Do dac diém ve dia ly va lich su nén nén vàn bòa truyén thò'ng cùa Viét Nam va Trung Quò'c co nhiéu net tuong dóng Ngày nay kbi chuyén dói nén kinh té nuóc ta sang nén kinh té bang bòa nhiéu thành phàn, vàn bành theo

ca che thi truòng thi nén vàn hóa truyén thò'ng cùa Viét Nam cùng se dùng truóc nhùng tbàch thùc nhu cùa nén vàn bòa Trung Quò'c Viéc ma cùa boi nhàp, ngoài nhùng tàc dung tich cuc, cùng sé co nguy ca du nbap yé'u to' vàn bòa lai càng, xa la voi vàn bòa truyén thò'ng Viét Nam Vi vày, cùng vói viéc xày dung va phàt trién kinh té de bòi nhàp khu vuc va thè giói, Dang ta chù truang tiép thu tinh hoa vàn hóa cùa càc dàn toc trén thè giói de làm giàu, làm phong phu thém cho vàn bòa Viét Nam, dóng thòi phài chù trong quan tàm giù gin truyén thò'ng vàn hóa cùa cha òng, giù gin bàn sàc vàn hóa dàn tòc.Tuy nhién, muò'n tbuc bién dugc yéu càu này khòng phài don thuàn dua vào y ngbi va nhàn dinh chù quan ma phài tìm hiéu bàn chà't, nguón gó'c cùa vàn hóa truyén thóng Phài xàc dinh dung va chi rò dàu là nhùng net dep phù bop vói cuòc sò'ng hien tai, là thuàn phong my tue; dàu là me tin, lac bau, khòng bop thòi, là dói phong bai tue Nbìn lai tbuc té vàn bòa truyén thóng cùa Vict Nam trong dó co le tét co truyén déu chiù ành huong cùa Trung Quò'c Tìm hiéu vàn hóa truyén thò'ng Trung Quoc ma cu the là càc le tét co tmyén cùa Trung Quoc trong qua trinh phàt trién cùa xà bòi chinh là

de hiéu sàu sàc bon vàn bòa truyén thò'ng ma cu the là le té't co truyén Viét Nam Do dó viéc cbon va trién khai de tài " Tìm hiéu càc le tét co truyén cùa Trung Quò'c" là mot viéc làm càn tbiét va co y nghla

2 Dò'i tugng va pham vi nghién culi

Trung Quò'c là dà't nuóc co mà'y ngàn nàm lich su Qua qua trình phàt trién cùa càc triéu dai phong kién phong tue tàp quàn, le té't co truyén dugc

luu truyén va tich luy vò cùng phong phù Màt khàc, Trung Quò'c là mot quò'c già da dàn toc phàn bó trén mot dien tich rgng lón nén phong tue tàp quàn, le tét khòng chi nhiéu ve so lugng ma con nhiéu ve the loai bình thùc

Ve thòi gian co thè tbà'y trong mot nàm khòng co thàng nào là khòng co le tét, tàp tue dac biet co nhùng thàng nhu thàng Giéng gàn nhu ngày nào cùng

co Ve khòng gian kbòng co vùng nào là khòng co le bòi, mòi vùng lai co nhùng dac trung riéng, diéu này dugc minh boa bang càu nói cùa nguòi Trung Quò'c : "Muòi dam khàc phong, tram dam khàc tue" Ma phong tue là giò là né nép dà dugc lan truyén rgng rài Tue là thói quen làu dòi , là nhùng thói quen dà àn sàu vào dòi song xà bòi, dà dugc mgi nguòi tbùa nhàn va làm theo Vi vay le duang nhién phong tue, le tét co noi dung rat phong phù, bình thùc rà't da dang Han nùa Trung Quò'c là mot quò'c già nòng nghiép lai co mot nén vàn hóa phàt trién som Ngay tu thòi nhà Ha càch day han 4000 nàm nguòi Trung Quò'c dà biét dén duòng hoàng dao va chu ky di chuyén cùa sao Mgc Càn cu vào chu ky dó nguòi ta xàc dinh thòi gian va goi là 1 nàm bay 1 tuoi Trong mot nàm càn cu vào su thay dòi cùa duòng hoàng dao va khi hau, thòi tié't nguòi Trung Quò'c co dà chia thành 24 tiét khi, mòi thàng co 2 tié't khi theo tràt tu sau: thàng Mot góm Tiéu bàn va Dai hàn, thàng Hai góm lap Xuàn, Vù tbùy; thàng Ba góm Kinh tràp, Xuàn phàn; thàng Tu góm Thanh minh, Cóc vù; thàng Nàm góm lap Ha,Tiéu man; thàng Sàu góm Mang chùng, Ha chi; thàng Bay góm Tiéu thù, Dai thù; thàng Tàm góm lap Thu, Xù thù; thàng Chin góm Bach lo, Thu phàn; thàng Muòi góm Hàn lo, Suang giàng; thàng Muòi mot góm lap Dòng, Tiéu tuyét; thàng Muòi hai góm Dai tuyét, Dòng chi.[35, 332] (Càc thàng tinh theo duang lich, con co dai tinh tiét dàu tién cùa mot nàm là tiét lap Xuàn) Sau này trong qua trình sinh sò'ng va phàt trién cùa xà bòi dàn dàn xuat bién càc

le tét khàc ti^ong dò co càc le té't mang tinh chà't ky niém, tuong niém càc danh nhàn, càc bàc quàn vuang boàc nhùng nguòi co còng trang dac bièt vi

du Long dai dàu, Tam hoàng, Hàn tbuc, Doan Ngo, Tét bà co, Phàn long, Van thg, Té té v.v Cùng co càc té't xuat hien do càc tòn giào mang lai dàn dàn tra thành té't chung cùa toàn xà bòi vi du Tbién dàn, Dia tang Lo dàu

thàn sinh nhàt, Quan Am dàn, Quan de dàn, Vuong màu thg dàn, tét Long vuong, Dòng Nhac dai de dàn thàn, Vu lan bón, Nhi lang dàn thàn v.v Ngoài ra co nhùng noi do nhùng ly do khàc nhau ho dat ra té't rói dàn dàn lan truyén ra, hình thành le bòi cùa cà mot vùng rgng lón vi du nhu tét Truyén Hoàng Ha, té't Càu nò'i, Mèo Cho sinh nhàt, Ràn dóc sinh nhàt, tét Tbién kboang, Chugt là'y vg v.v Chùng tòi thóng ké tuy chua that day dù chi riéng dàn toc Hàn trong mot nàm dà co kboang 90 ngày vói trén 120 le tét (Xem phu lue 1 : Càc le tét trong nàm va càc tue le chinh)

Vi vày viéc tìm hiéu le tét co truyén Trung Quò'c là mot viéc làm vò cùng lón va khó khan Trong pham vi de tài này chùng tòi chi tìm hiéu càc

le tét co truyén cùa dàn toc Hàn bién nay vàn dang con tòn tai va co dien róng, nghla là phài phó bién a toàn bó Trung Quò'c, dóng thòi cùng là nhùng

le tét con tón tai va phó bién a Viét Nam hien nay Càc le tét hien nay kbòng con, càc le tét cùa dàn toc thiéu so cùng nhu càc le té't cùa tìmg vùng, cùa riéng tùng dia phuo'ng xin dành vào mot dip khàc

Trén ca sa diéu tra, nghién cùu chùng tòi chi trình bay ve 4 tét co truyén phó bién va quan trong nhàt dó là: Tét Xuàn, tét Nguyén Tiéu, tét Doan Ngg va tét Trung Tnu va con tìm hiéu buóc dàu mot so tét ma truóc day vò'n là nhùng tét quan trong, phó bién nhung vi nhùng ly do nào dó bién tai kbòng con boàc dà bi "bién dang" boa vào càc tét khàc.Viét Nam va Trung Quò'c vón co quan he giao luu vàn hóa tu làu dòi nén duang nhién càc

le tét co tfuyén cùa Trung Quò'c cùng co ành huong dén càc le tét co truyén

a Viét Nam Trong khuòn khó cùa luàn àn tuy chua dat thành vàn de so sành càc le té't co truyén Trung Quò'c vói càc le tét co truyén cùa Viét Nam,

nhung chùng tòi co gang lién he phàn nào càc tàp tue cùa le tét a hai nuóc

Chinh vi vay trong chuang 5 chùng tòi cùng chù y tìm hiéu thém càc tét

tuong dò'i pbò bién a Trung Quò'c ma cùng co a Viét Nam, dó là: tét Thanh

minh, té't Tbà't Tich, tét Trùng Duang, tét Té tó, té't Dóng chi va tét Lap bàt

Viéc so sành le té't co truyén cùa hai nuóc là mot vàn de thù vi, nói dung rà't phong phù, chùng tòi xin dugc trình bay vào mot de tài khàc

3 Lich sur vàn de va nguón tir lieu

Màc dù le tét co truyén Trung Quò'c co quan he rat màt tbiét vói le tét

co truyén a Viét Nam nhung càc tu lieu tié'ng Viét ve và'n de này vàn con rat

han che Trong càc tàc pham viét riéng ve le té't nhu:Vàn hóa le bòi cùa càc dàn toc a Dòng Nam À (GS Phan Hùu Dat chù bién), boàc cuò'n: 60 le bòi truyén thò'ng Viét Nam cùa Thach Phuang-Lé Trung Vù, cuón : Dia chi vàn hóa dàn gian Thàng Long Dòng Dó Ha Nói (GS Dinh Già Khành chù bién) cùng chi néu rà't sa lugc, don giàn ve tét Xuàn, tét Hàn tbuc, tét Doan Ngg, té't Trùng Duang trong boi canh chung cùa ành huong le tét co truyén Trung Quò'c dén le té't co truyén Viét Nam Hoàc nhu cuón: Co sa vàn bòa Viét Nam cùa GS Tran Nggc Thém cùng chi néu sa qua ve té't Xuàn

va té't Doan Ngg cùa Trung Quoc de trình bay ve càc té't dó cùa Viét Nam.Càc trình bay dó chua the coi là mot chuyén khào ve tét co truyén cùa

Trung Quoc Do vay co thè nói cho dén nay a Viét Nam chua co mot tàc

pham nào tìm hiéu co he thóng ve mot le té't bay mot so le tét cùa Trung Quò'c Co thè nói vàn de này chua dugc giói hgc già Viét Nam di sàu khào cùu nhiéu

Càc tàc phàm cùa Trung Quò'c trong thòi gian gàn day dugc dich ra tiéng Viét nhu: Dai cuong lich su vàn hóa Trung quò'c do GS Ngo Vinh Chinh, Vuong mien Qui chù bién boàc cuón: Lich su vàn bòa Trung Quò'c cùa nhiéu tàc già cùng chù yé'u trình bay ve vàn hóa nói chung, vàn de le tét chi dugc trình bay rat don giàn Vi vay, trong qua trình nghién cùu chùng tòi chù yé'u dua vào nguón tu lieu cùa càc hgc già Trung Quò'c chua dugc

dich ra tiéng Viét cùng nhu nguón tu lieu trao dòi nghién cùu a 6 vien

nghién cùu, 8 truòng dai hgc va tu liéu suu tàm tbuc té cùa bàn thàn trén dia bàn 10 tinh cùa Trung Quò'c

11

4 Càc phirong phàp nghién culi

4.1 Pbuong phàp nghién cùu dugc su dung trong luàn àn là pbuong phàp nghién cùu lich su Tra cùu tu héu, phàn tich tu lieu, lua cbgn tu liéu de su

dung, trén ca so dó dung thành nói dung chinh cùa de tài

4.2 Khào sàt tbuc dia: Trén co so noi dung dà chuàn bi tié'n bành diéu tra xà bòi hgc trén càc dia bàn dà lua cbgn o Trung Quò'c bang càch pbòng vàn càc dò'i tugng góm nhiéu thành phàn, nhiéu lùa tuoi, nhiéu trình dò de là'y tu liéu tbuc té

4.3 Trén co so tu lieu dà suu tàm dugc, bang càc pbuong phàp so sành, qui nap de lua cbgn tu liéu va tricb dàn tu lieu mot càch kboa hgc, kbàch quan nhàt

5 Két càu ciia luàn àn

Luàn àn day 134 trang, trong dó phàn ma dàu 6 trang, noi dung chinh

87 trang, két luàn 6 trang, tài liéu tham khào 4 trang va phu lue 24 trang Trong dó phàn nói dung chinh cùa luàn àn dugc thè bién thành 5 chuang sau:

Chuong 1 : Tét Xuàn

ChuoTig 2: Tét Nguyén Tiéu

Chuong 3: Té't Doan Ngg

Chuang 4: Tét Trung Thu

Chuong 5: Mot so' tét khàc

Ngoài ra, phàn dàu cùa luàn àn con co 7 trang: Phu bìa,Lòi cam doan Bang càc ky hiéu, chù viét tàt va muc lue

Chuong 1

TÉT XUÀN

Té't Xuàn là tét dàu tién cùa mot nàm va duong nhién cùng là quan trgng nhàt trong nàm Té't Xuàn là ngày dàu thàng Giéng nhung càc tue le cùa té't này khòng phài chi là mot ngày ma là nhiéu ngày

0 càc vùng khàc nhau, càc dàn toc khàc nhau, viéc chuàn bi don tét Xuàn va càc le tue dòn tét Xuàn co thè co khàc nhau nhung ve co bàn déu dugc càc già dinh chuàn bi kl càng, càn thàn tu truóc ngày 30 thàng Chap Càc viéc chuan bi chinh là sua sang phàn mg tò tién va nhùng nguòi thàn dà khuà't, quét dgn sach se nhà thò tò, nhà o, dgn dep duòng ngo, trang tri dòn tét nhu treo càu dò'i, treo tranh, treo guong, làm bành tét, mua boa qua, phào tét Ngoài ra o mot so vùng nguòi dàn con làm càc loai nuóc uóng tu qua

dào, canh àm dào (^i: ^^^ /'!?), rugu Tiéu bà (#i ^é m) boac ruou dò tò

{M ^^ /S), màm tién tièu ( iè #^ è ) boàc màm ngù tàn ( J - ^ à ) , dó là

nbiJng mòn àn co vi cay, co huong vi riéng cùa tùng vùng qué v.v [39, 173] Dóng thòi càc nhà cùng co gang chuàn bi luang tbuc, tbuc phàm cbo nhùng ngày tét Xuàn Dén giao tbùa mgi nhà dà boàn tàt còng viéc chuàn

bi, cbò giao tbùa là bàt dàu vuidón tét Xuàn Sau day chùng tòi xin trình bay mot so vàn de chinh xung quanb tét Xuàn

1.1 Xuat xù: va tén goi

Nguòi Trung Quò'c a pbuong Bàc tu co xua dà song bang nghé chàn

nuòi Vi già sue song chù yéu là àn co nén nguòi dàn chù y dén co Trong thòi ky lanh già, bang tuyét phù kin dà't, thi co bi chét Khi thòi tiét thay dói, à'm àp, tuyét tan thi co này màm xanb tra lai Vi vay cu mòi làn tuyét tan, co cày này màm xanb nguòi chàn nuòi coi là mot chu ky, mot tuoi Nguòi bao nhiéu tuoi là nguòi nbìn tbà'y bay nhiéu làn co xanb

13

Nguòi dàn toc Hàcb Triét a vùng Dòng Bàc song bang nghé dành bàt cà, nguòi ta lai càn cu vào so dàu mot loai cà co tén là "Dai ma càp" de tinh tuoi Nguyén nhàn là do bién tugng tbuy triéu cùa bién va song Cu sau mot chu kì do su boa hgp cùa nuóc song va tbuy triéu, nuóc bién tran vào song

hg l^i bàt dugc cà "Dai ma càp" Mòi mot "chu ky" sau khi àn cà, bg treo cho mòi nguòi trong già dinh mot dàu cà va tinh là mot tuoi So tuoi cùa mot nguòi dugc tinh chinh bang so dàu cà treo trén tuòng [39, 3]

Cùng co vùng nguòi ta lai càn cu vào boat dòng cùa chim Kbi tròi lanh chim bay di, tuyét phù quang canh buon, vàng ve Kbi tròi à'm, tuyét tan tbì chim bay ve quang canh lai nhòn nhip Nguòi dàn lày móc chim bay ve de tinh là mot tuoi v.v

Nhu vày kbài niém " nàm mòi" vón tu co xua dà gàn lién vói quy luat chu kì boat dòng cùa dóng tbuc vàt Nhung vi sao lai ggi mot chu kì là mot nàm ma dàu chu kì lai ggi là nàm mai bay nói càch khàc vi sao lai co danh

tu "nàm mòi" ?

Theo dàn gian ké lai klii xua, sau mot thòi gian bang tuyét lanh già phài nhin dói, khi tuyét tan tròi àm chim muòng bay ve tbì cùng co mot con quy xuà't hien Con quy này chuyén bàt chim, bàt cà àn thit Nhung cùng co khi bàt chim cà àn khòng dù con quy này lai vào càc xóm de bàt cà nguòi Kbi

dà no né tbì con quy này bay di va khòng trò lai nùa Làn sau khi chim cà ve thi lai co mot con quy khàc cùng gióng bay dén, àn xong nò lai bay di Giò'ng quy này co tén ggi là "Nién" Vi vày cu sau mòi chu kì cùa co cày, chim, cà nguòi ta lai bao nhau "Nàm mói" sàp dén day de chuàn bi de pbòng Làu dàn thành quen va "nàm mai" tra thành tén ggi dàu mòi chu ky, Cùng nhu vày viéc mgi nguòi cbùc nhau mòi khi "nàm mói" dén dugc bình yèn, khòe manh, vui ve déu co nguyén nhàn gàn vói su xuat hien cùa gióng quy co tén là "Nién" trong chuyén co tich này.[37, 11]

Tbuc té tbì o thòi co dai tét Xuàn chi dugc coi là ma dàu mot chu ky va goi là "Tài"(l^) Sang dòi nhà Ha "Tài" dugc thay bang "Tue" ( ^ ) Khi

chuyén sang dòi Thuong, "Tue" lai dugc thay bang "Tu" (^-t) Cùng phài

dén dòi An, Thuong nguòi Trung Quò'c mói biét lày mot chu ky tròn va khuyét cùa tràng ggi là mot thàng Ngày dàu cùa thàng dugc ggi là "Sóc"

i^nX ngày giùa cùa thàng dugc ggi là "Vgng" (M) Thàng dàu tién cùa mòi

chu ky (nàm) dugc tinh tu tié't làp Xuàn Ngoài ra con qui dinh giò mò dàu cùa ngày "Sóc"dugc ggi là giò "Ty" Do vày ngày dàu tién cùa nàm dugc ggi

là "Nguyén dàn" boàc "Nguyén nhàt" (Nguyén là dàu tién, Dàn là som) Té't Xuàn thòi này con dugc ggi là "Tam nguyén" vói nghla là dàu nàm, thàng dàu tién, giò dàu tién [40, 366]

Dén nhà Chu thi "Tu" mói dói thành "Nién", lue này "Nguyén dàn" mói

co thém tén ggi "Tàn nién"(Nàm mói) Tuy nhién vi lue này chua co lich nén thòi gian trong nàm vàn theo càch phàn chia càc tiét khi, do dó viéc xàc dinh ngày "Nguyén dàn" cùng co nhùng diém chua thóng nhàt Thi du trong

"Kinh thi" phàn nói ve nhà Chu tbì co thè hiéu cuoi nàm là thàng 10 con dàu nàm là thàng 11, nghla là "Nàm mói" dugc bàt dàu vào thàng 11 ( nién chung vi thàp nguyet, tue dàu vi thàp nhàt nguyèt) [40, 366] Phài dén thòi Hàn Vù de (Thài So nguyén nién, nàm 104 TCN) qui dinh dùng lich Thài sa ( con ggi là Ha lich) tbì mói chinh thùc co qui dinh thàng 12 (thàng Chap) là thàng cuoi nàm , thàng Giéng là thàng dàu nàm Ngày dàu tién cùa thàng Giéng ggi là Nguyén dàn.( Co le mot s6 dàn toc thiéu so cùa Trung Quò'c va Viét Nam o vùng sàu, vùng xa do kbòng biét boàc khòng muón theo lich Thài So nén dén nay vàn àn tét "nàm mói" theo càch tinh tu thòi Chu nghla

là vào dàu thàng 11) [27, 148]

12 Càc tue le chinh

Càc tàp tue cùa tét Xuàn qua càc triéu dai cùng lién tue dugc bó sung Theo càc tài liéu co tbì tu thòi Tam dai "Tài" cùng chi là mot le nhu nhiéu le khàc, Diém khàc biét là càc le vat cùa "Tài" phài dugc chuàn bi truóc va kbòng dugc thiéu, càc le vàt déu là nhùng san pham san bàt dugc Càc tue le cùa "Tài" chi don giàn là phài quét dgn sach sé noi de té Nhu vày quét dgn

nhà cùa là tue co nhàt cùa tét Xuàn Truóc day sau ngày Vgng cùa thàng

Lap (ngày 15 thàng Chap),15 ngày lién tue, ngày nào cùng dugc coi là dep

nén déu co the quét dgn Sau này kbi càc tue le khàc dà phàt trién tbì ngày

quét dgn thuong dugc tién bành vào ngày 24 Càc tue le khàc déu dugc thém

vào tu sau thòi Tam dai Sau day là xuà't xù cùa mot so tàp tue chinh trong

dip tét Xuàn

1,2.1 Tue cùng Tao

Tue le dàu tién de chu^n bi dòn nàm mói là cùng Tao quàn, tién tao

quàn lén chàu tròi vào dém 23 thàng Chap (cùng co noi cùng vào dém 24)

Cùng Tao dàu tién là mot trong ngù le cùa thòi Thuong, Chu Ban dàu dugc

ggi là té Ha, sau lai ggi là té'Lap, sau dó mói ggi là cùng Tao Tao quàn theo

ti'uyén thuyét co nhiéu càch giài tbich khàc nhau

Vào thòi Tày Hàn co truyén thuyét cho ràng Tao bà là con gài cùa Nggc

hoàng nén bang nàm co thè lén tbién dinh thàm cha me mot làn va ngày Tao

lén tbién dinh là ngày 23 thàng Chap Truyén thuyét con nói ràng truóc khi

quay ve ha giói ngày 24 Tao bà làm cbói quét nhà, 25 làm dàu phu, 26.27

chuàn bi thit Ign, gà, 28 chuàn bi tranh treo té't, 29 chuàn bi rugu, 30 làm

bành chèo, tòi 30 mói quay ve tran gian VI vay ngày cùng Tao là ngày 23

boàc 24 thàng Chap Càc còng viéc chuàn bi tét tu 24 dén 30 sau này dàn

cu theo Tao bà ma làm, dàn dàn tra thành "lich" chuàn bi té't xuàn cùa nguòi

Trung Quò'c

Dé'n thòi Dòng Hàn co chuyen Duong Tu Pbuong giét chó de cùng Tao

nhung lai ggi là "Hoàng duong" va dugc ban phùc lón nén tue cùng Tao

càng thinb bành va le vàt cùng Tao lai chi dùng thit chó [39, 142] Cuoi thòi

Dòng Hàn mói xuà't hien tue cùng dòn Tao quay ve ha giói, bàt dàu "nhiem

ky" mói vào tói 30 ^ Cùng co noi cho Tao quàn là con cùa Chuyén Hùc co tén là Cbùc Dung

(thàn Hoa), boàc Tao quàn do Hoàng de bay do Viém de tao ra kbii chét boa

làm thàn Nhung thuyét dugc nhiéu dia pbuong va nhiéu dòi sau tin va cùng tbì Tao quàn là ba vi: Tò Càt Lgi, Truòng Don va Vuong Bàt Giàc (2 nam mot nù) Tao quàn là quan Dòng Trù tu menb cùa Tbién dinh mòi nàm mot làn lén chàu Nggc Hoàng de bào cào còng viéc bay, dò trong nàm dó cùa càc già dinh De cùng tién Tao quàn lén tròi càc già dinh thuong làm bài

vi de cùng Bài vi thuong dugc de là "Cùa tbién dóng trù tu menb truòng còng dinh phùc chù quàn chi thàn vi",( Nghla là: Thàn vi cùa thàn bép nhà tròi chù tri su còng bang va ban phùc)[13, 130] Trén bàn cùng tién Tao quàn con co mot cbié'c dèn, trén dèn thuong cài ngang mot dói dùa de làm dòn khiéng kieu Tao lén tròi Le vàt de cùng Tao góm bành, keo, huong nén, tién già'y Trong bành keo co mot loai dugc ggi là bành giào nha làm tu mach nha vói y nghla là de bit mieng Tao quàn (Tao quàn dà dugc bit mieng, bón mùa chang gap tai uong) Cùng eó noi nàu chào bang duòng, miach nha sau khi thàp huong là'y chào bòi lén mieng tao thàn va khan ràng:

"Lén tbién dinh tàu toàn viéc tò't, ve duói cung se làm cho tot dep bori" [14, 837] Càc dó àn uóng de cùng Tao thuong co canh àm dào, rugu Tiéu bà boàc rugu dó tò, màm tiéu bàn boàc ngù tàn cung bàn Trong càc món canh

co canh rau, canh Hgp boan (nàu bang hoa Hgp boan là loai boa som no tói cup) va canh dàu Khi cùng xong nguòi ta dem dot tién giày, vàng ma, tro duoc dem dò lai vào trong bép Sau dó lày rom, ra càt thành tùng dot dai kboang 1 tà'c va dàu xanb ràc lén mài nhà de làm thùc àn cho ngua cùa Tào.(

Ò vùng phia Nam Trung Quò'c cùng gióng nhu a Viét Nam khi cùng Tao nguòi dàn dùng cà chép de cbo Tao cuòi lén tròi chù khòng dùng ngua nhu nguòi pbuong Bàc Tue này lién quan dén truyén thuyét cà bòa róng va vai trò quan trgng cùa con cà U*ong cuòc song cùa nguòi pbuong Nam).Trong ngày nguòi ta thuong kiéng ky dun nàu càc dó uè tap o trong bép, kiéng ebùi bòi trong bép, kiéng làm vò bàt dia boàc làm m.anh tay càc dó dao thót

sg bi Tao bào cào Nggc Hoàng Ngày này Tao di vàng nén nguòi ta co the yèn tàm làm càc viéc chuàn bi dòn nàm mai nhu lau ebùi bàn thò, bàt huong, rùt bót chàn huong vói quan niém khi Tao quay ve dà co "nhà" mai, moi viéc dà duoc chuàn bi xong xuòi

17

TRUrJi;:V '":'!/>>GllN.T!-v;É^

^

Dé'n tó'i 30 thàng chap nhiéu noi lai bay le vàt dòn Tao quàn quay lai, bàt dàu mot "nhiem ky" mói Nhu vay càc tàp tue cùng Tao phài dén cuoi dòi Hàn mói coi là day dù

1,2,2 Thàm mó ma to tièn

Tbuc ra tu sau tét cùng Tao ngày 23 cbo dén ngày Trù tich truóc day dugc ggi là "Ngày dòn Xuàn" [40, 366] Day chinh là giai doan chuàn bi don tét Xuàn (Ngày Trù tich dién ra vào ngày cuòi cùng cùa nàm co thè là

30 thàng Chap boàc 29 néu là nàm thiéu) "Ngày dòn Xuàn" này co rà't nhiéu tue phài boàn tàt de dòn nàm mói trong dó co mot tue rà't dugc coi trgng là thàm mó ma tó tién

Nguòi Trung Quò'c co tin ràng con nguòi co hai trang thài là the xàc va linh bón Nguòi song là thè xàc, a trang thài dòng, sinh boat tai duong thè' Nguòi chét là chuyén sang trang thài linh bón, trang thài tinh o chin suoi boàc suoi vàng Tuy dà ve chin suoi, ve thè giói tinh nhung nguòi chét vàn thuong xuyén di thàm nom, phù ho cho con chàu Vi vày dé'n dip tét nguòi

ta cùng ra thàm mó ma tó tién nhàt là mg nhùng nguòi mai màt de thàp huong mòi hg ve cùng don tét Xuàn Co nhùng vùng nguòi ta con bè cànb liéu càm thành bang rào quanb mg, co cùa ra vào de bào ve mg cho nguòi thàn yèn tàm ve dòn tét Xuàn cùng con chàu.Nguòi Trung Quò'c thuong thàm mg va làm thù tue mòi nguòi thàn ve àn tét tu ngày 25 dén ngày 29 tuy vào boàn canh cu thè ( Tue này o Viét Nam ggi là "chap ma" va tié'n hànb

tu ngay 20 dén ngày 26 thàng Chap [6, 17])

123, Treo bua trùtà ma, dòn thiép mòn thàn

Tue này co lién quan dén gióng quy tén là Nién nhu phàn trén dà nói Ban dàu mòi khi dé'n nàm mói là nguòi dàn thuong dành trong, ho reo de duói "con Nién" Dén thòi nhà Luong (Nam triéu) trong dàn gian xuà't bién truyén thuyét co hai anh em là Thàn Du, Uc Lòi dùng cày dào o trén nùi làm

vù khi dièt dugc giò'ng quy quay phà xóm tbòn vi thè ngucd dàn là'y hai tàm

gò dào treo truóc cùa de dga quy Nhiéu nhà con ve boàc khàc hình bai anh

em lén hai tà'm gò dào dó Lue này mai xuà't hien hai thàn canh cùa mang tén là Thàn Du va Ùc Lòi ( thuong Thàn Du treo ben trai, Ùc Lòi treo ben phài) [37, 7].Dén thòi Duòng co truyén thuyét Duòng Thài Tòng khi ngù thuong bi mòng gap ma quy quà'y nhiéu rà't khó ngù Hòm nào ma co danh tuóng Tàn Thùc Bào va Uà't Trì Kinh Due a ben tbì nhà vua ngù rà't ngon Biét vay hai danh tuóng tinh nguyén dùng gàc cho Thài Tòng ngù Thè nhung dò'i vói hai còng thàn nhu vày tbì Thài Tòng khòng nò nén nhà vua cho ve hình cùa hai danh tuóng dàn ò ngoài cùa de thay va qua nhién nhà vua cùng dugc ngù yèn Thè là tu dó Tàn Thùc Bào va Uà't Trì Kinh Due tra thành hai vi mòn thàn Dén cuoi thòi Duòng tbì món thàn thuong là bình Chung Qui Tuong truyén Chung Qui là nguòi Chung Nam thi tié'n si kbòng dàu sau chét boa thàn chuyén trù bàt qui Co làn Chung Qui cùu dugc Duòng Minh Hoàng va Duong Quy Phi nén dugc Duòng Minh Hoàng dac càch phong là tién si càp de

Cùng co nhùng thòi nguòi ta con phong cà Kinh Kha làm món thàn nùa

là 6 vi Tuy vày mòi nhà cùng chi treo co hai vi món thàn canh hai ben cùa

ma thói nén viéc cbgn vi nào de treo là tuy y chù nhàn Kbi Dao giào phàt trién tbì cùng vói tranh nguòi ta con làm bua de dàn a cùa nhà boàc yém duói dà't cùng vói muc dich càu bình an

1,2 A, Treo càu dói tét

Tnróc day nguòi ta thuong treo truóc cùa hai thè gò dào vi cho ràng qui

sg gò dào Vào thòi Ngù dai, ITiuc Hau chù là Manh Suòng[37, 10] trong mot dém giao tbùa di qua mot nhà tl-xf{y chi co hai thè gò dào khòng, ngoài

ra khòng co chuàn bi gì khàc Doàn day là mot nhà nghèo nhà vua lién sai quàn dem bùt muc dén va viét lén hai tàm gò dào hai bang chù:

Tàn nién nap du khành Già tiét hiéu truòng xuàn

19

NghTa là:

Nàm mói thém nhiéu phùc Tét dén ggi mùa Xuàn[13, 331]

Day chinh là dói càu dò'i eó nhàt cùa Trung Quò'c Càc quan lai di theo nhà vua tbà'y bay cùng hgc theo ve nhà viét va treo.Càc nàm sau dén ngày giàp tét, càc quan lai, sy phu chuàn bi té't kbòng quén viét chù lén thè, sau

dó viét lén già'y de dàn truóc nhà

Dé'n dòi Duòiig dà bình thành tue treo càu dói tét nhung chua that phàt trién Nhiéu già dinh muón eó càu dói de treo nhung khòng biét làm ma chua co tue viét va bàn càu dói ngoài cbg Truyén dàn gian con ké ràng: mot nhà ng muón eó càu dói treo té't nén lue trang tri nhà cùa chuàn bi dòn Xuàn, già chù sua sang cóng nhà that dep, treo dèn long, làm boa giày sàc

sa va dàn a bai ben còng 2 bang giày tràng, canh dó eó 1 tò giày ghi lòi mòi:"Tran trgng dgi càc vàn nhàn cbo chù" Luu Vù Tich di qua còng nbìn tbà'y, hiéu y chù nhà muón xin càu dói tét nhung òng lai ngbl ra càch dùa vui nén òng lày bùt va de:" Luotig xù mang mang giai bàt kié'n nhàt chi kliòng vàn" ( nghìa là: hai ben déu mò mit Idióng bé nbìn tbà'y gì chi là tò giày tràng) Tue le dàn càu dei phàt trién rianh o triéu Minh, ngày xuàn bau nhu klióng thè thiéu dòi càu dói

1,2.5, Treo tranh tét

Tranh té't dà co tu thòi Nghiéu, Thuàn Tuy nhién tranh lue này chi là hình ve thàn linh ma chù yé'u là de chóng ma quy Càc hình ve cùng tùy y, kbòng nhàt dinh Dé'n cuoi Chu va Tàn, Hàn thi càc thàn de chóng ma quy nói chung dugc chuyén thành mòn thàn tue là thàn canh cùa nhung chua co tén Phài dén Nam Bàc triéu hai thàn canh cùa mói eó tén là Thàn Du, Ce Lòi va dén nhà Duòng tbì bai thàn canh cùa lai là Tàn Thùc Bào va Uà't Trì Kinh Due nhung vàn chi là tranh mòn thàn Cuoi Duòng mói bàt dàu xuà't hien nhùng bg tranh nhi bình nhu "ly ngu vgng nguyet", "còng mùa" va nhùng bg tranh tu bình nhu "Mai, Lan, Trùc, Cuc" boac "bón tó nù choi

dàn" vói càc tó nù dàu tién là Vuong Chiéu Quàn, Ban Siéu, Triéu Phi Yèn

va Lue Chàu Dén sau mòi thém càc tó nù khàc nhu Tày Thi, Diéu Thuyén Dén càc dòi sau thi tuy tùng triéu dai ma càc già dinh choi tranh cùng thay dèi càc loai tranh cbo phù hgp nhung loai tranh dugc nhiéu già dinh uà chuong là tranh "Té hàn tam hùu" ve ve Tùng, Bach, Mai boàc là tranh

"Nggc dinh phù qui" ve ve hoa màu don

Trong càc già dinh ngày tét thuong eó treo tranh de canh sàc thém vui tuoi, con nguòi thém sang kboài, xua di nhùng diéu àm muòi rùi ro Tranh tét là hình ành co dgng cùa sinh boat bang ngày, nguòi ta thuong ngàm no

de nhó lai nhùng nàm qua va bình dung nhùng gì se gap, se làm trong nàm tói Dé'n càc dòi sau tranh té't con eó nhiéu dói tugng va muc dich khàc nhu: Tranh thò, tranh dò', tranh càu lòc, tranh nguòi lón, tranh tré em Vàn nhàn

si phu thuong tbich bg nhi bình boàc bó tu bình Cùng eó nhà choi tranh ve

ve càc su tich nhu Chinh dóng chinh tày, Tam quò'c, òng Tài, òng Lòc bay tranh Còng tao ve su già nhà Tròi cuoi róng v.v Trén càc bàn thò co nhà con treo tranh là bình ành càc con vàt trong tùng nàm nhu gà, Ign, ngua róng boi hg tin là trong nàm ngàm nhùng tranh dó sé gap nhiéu may man

1,2,6 Dot phào ngày xuàn

Mua phào de dot vào lue giao tbùa va cà trong nhùng ngày xuàn là tàp tue eó tu làu dòi va co lién quan dé'n giò'ng quy co tén là "con Nién" Theo truyén dàn gian thi co mot làn "con Nién" dói qua vào mot làng dinh bàt nguòi àn thit Lue này trong làng nguòi ta dang phoi vài, luòi, co màu dò

"con Nién" sg qua ebay sang làng khàc Dén làng thù hai nò lai gap lue lù tré con choi dành thùng, nhùng tié'ng thùng vut dga nhau kéu vun vùt trong khòng trung va tiéng ho reo cùa lù tré làm nò sg qua ebay màt Tu dó nguòi dàn biét "con Nién" sg tiéng ón va sg màu dò nén mòi khi nàm mói sàp dén

là nguòi ta lai phoi vài màu dò, ho reo, go de duói "con Nién" [14, 835] Dé'n sau khi biét che ra phào thi nguòi ta nhuòm vò phào màu dò, dot vào lue giao tbùa va ngày xuàn vùa co màu dò, vùa co tiéng ón de duói quy

21

Sach "Su vàt ky nguyén" cùa Tóng Cao Tbùa eó ghi: "Thòi Tam quò'c eó

Ma Quàn là nguòi dàu tién dùng thuó'c nò de làm phào" nhung kbòng ghi cu thè làm nhu thè nào Dén dòi Tàn mói tbà'y nói nhàn dàn phó bién dùng già'y, day gai, thuò'c no de làm phào Khi làm dugc phào tbì thành còng này dugc lgi dung ngay bang càch nhuóm bóng vò phào va tue dot phào giao tbùa duói quy nhanh chóng thinh bành Dén càc dòi sau phào té't càng nhiéu kiéu va nhiéu loai, vi du nhu: "Kim cùc tbó diém", "Phi tuyét nghénh Xuàn", "Tién nù tàn hoa", "Bach tuyét bóng mai", "Kim bau dang khòng" [35, 4] Tue dot phào tu sau thòi Tóng trò nén rat thinh hànb va dac sàc

12,7, Chuan hi bica cam doàn vién

Nguòi Trung Quò'c rat tran trgng bua com doàn vién ngày cuoi nàm Dù

di dàu xa dén ngày cuoi nàm nguòi ta cùng co gang de ve doàn vién cùng già dinh, vi vày bua com doàn vién dugc chuàn bi rat chu dào Thuong bua co'm dugc ngói àn quanb bép lo nòng tao khòng khi à'm cùng, Càc món àn

eó nhùng y nghia riéng, thi du:

-r Nguòi pbuong Bàc trong bua com phài co món bành chèo, tugng trung cho su may man, trong khi bua com cùa nguòi pbuong Nam lai khòng thè thiéu món bành day (nién cao) vói bàm y tugng trung cho nàm sau tòt han nàm truóc

-r Thit gà tuoiig trung cbo su àm eùng

+ Thit bàm vién bình tròn, cani; Hgp boan tugng trung cho su doàn vién -h Hànb tugng trtmg cho linh lgi va biét tùib toàn

+ Rau xào de dai kbòng càt tugng trung cho truòng thg

+ Cà biéu hien mong muò'n su du tbùa v.v

Néu già dinh eó nguòi di xa khòng ve kip co khi hg vàn de mot cài ghé trò'ng va là'y mot cài ào cùa nguòi dó treo vào, bàm y mong bg mau ve xum hgp

1.2.8 Thu tue (Canh tuoi )

Dém cuòi nàm thuong mgi nguòi khòng ngù, cùng nhau tbuc nói chuyén ggi là canh tuoi Vói nguòi lón tuoi, canh tuoi eó nghla là tu già nàm

eù, qua di thòi gian ma hg kbòng kéo lai dugc nùa, hg muón ngói nhó lai chuyén dà qua va mong uóc nhùng niém vui cho nàm mói Nguòi ta cùng muón dugc cbùc mùtig nhau vào thòi diém ma dàu mot tuoi mòi Vói nguòi tré tuoi nguòi ta tin ràng néu con chàu thùc canh tuoi tbì co thè kéo dai tuoi thg cùa òng bà cha me Trong qua trình thùc nguòi ta con bay bành keo, chào, hoa qua ra mot cài màm ngoài tròi de cùng dòn Tao quàn ve lai ha giói Cùng eó khi nhùng nguòi tre tuoi de chóng buon ngù bg con tó cbùc choi bài, dành co, ké chuyen vui vói nhau Hoàc eó noi bg lày tro dóng vào nhùng cài bop ubò de càu mong mgi su nhu y Nguòi ta cùng là'y mot cài sàng gàc lén mieng giéng nói là de day giéng mong cbo cùa cài dói dào Cùng eó noi càc già dinh lai vo gao làm bành Nhu y hoàc mot loai bành co tén là "van nién luong" de càu mong cbo luong tbuc luòn day dù Co vùng làm le cùng giuòng òng, giuòng bà càu mong mot nàm co giàc ngù bình yèn Dói vói càc nhà tho va nhùng nguòi eó hgc tbì thòi gian canh tuoi là lue bg suy ngbl chuàn bi, sàp xép lai y tu de qua giao tbùa buóc sang nàm mói hg sé khai bùt bang nhùng doan vàn boac nhùng bài tho by vgng mot nàm mói sé gap nhiéu may man, thuàn lgi nhu là su mò dàu tot dep cùa bg, làm rà't nhanh bài tho bay bài vàn trong dém canh tuoi

-I- Vùng Ninh Ba (Chiét Giang) le vàt tai bàn thò tó tién eó huong, nén,

bành tròi, bành don cao {§: 0., gatò), bành nuòng, hoa qua Tàt cà mgi

nguòi trong già dinh déu làm le

+ Vùng Dòng Quan (Quang Dóng) càc già dinh lai càn cu vào lich cbgn giò càt lgi mói tié'n bành té le tó tién chù kbòng nhàt tbiét té ngay sau giao tbùa Le vàt là tra, rugu, com tràng, bành day, lac Dén giò dà cbgn, nguòi chù le dot nén, dot huong, dot tién già'y, pbòng xuyén bào (mot loai phào)

va mgi nguòi bàt dàu làm le

+ Vùng Khai Phong (Ha Nam) le vàt de té khòng that quan trgng, don giàn chi eó huong, nén, phào, hoa qua nhung thù tue le lai rat chù trgng Dén giò le mgi nguòi phài rùa màt mùi, chàn tay, thay va màc le phuc mai rói mói dugc làm le

+ Vùng Mòng Dién (Ho Bàc) dé'n sàng nàm mói mgi nguòi dén nhà thò

hg de cbùc tét va làm le té tó tién Le vàt cùng don giàn va dà dugc chuàn bi san tu truóc Dé'n dùng giò tòt dà dugc cbgn, chù té dot phào, dot huong nén, mgi nguòi tié'n bành làm le

+• Vùng Bàc Kinh: Giò Ti ngày mióng Mot, dùng giao tbùa nguòi chù già dinh tàp hgp toàn già Nam ben trai, nù ben phài dùng nghiém chinh hai ben bàn thò, quàn ào ggn gang cùng huóng ve bàn thò tó tòng, nbìn vào càc thàn

vi Sau dò dot hai bang nén dò trén bàn thò, dot huong, dot tién giày rói bàt dàu làm le Néu té ò nhà thò tó tbì eó dù chù té, bòi té va nguòi dàng rugu Néu té ò nhà tbì truang nhà làm chù té Sau khi dot huong, dàng rugu ba làn tbì bàt dàu bang bài Khi bang bài co nguòi dàng dai lua de bang bài xong thi dot lua Mgi ngiròi làn lugt vào rót rugu va té O ngoài san con co bay vàng huong, ngua giày de cùng tròi dà't

Nhu vày dói vói tét xuàn viéc té le tó tién chiém mot vi tri vò cùng quan trgng Viéc eùng bài tò tién là nhàm tìm ve eòi nguón, kbàng dinh su tiép

nò'i truòng tón va eùng nhàm càu mong cbo con chàu sang mot nàm mói bình yen, làm àn thinh vugng

1.2,10 Don nàm mài

Mot trong nhùng tue le quan trgng kbòng thè thiéu trong khi dòn nàm mói là tue chùe mùng nàm mói bay con ggi là cbùc té't Ngày Mot thàng Giéng thòi eó dugc ggi là "Hoan khành nhàt" Dém truóc cùa "Hoan khành nhàt" ggi là Trù tich Qua dém Trù tich sau khi té le tó tién tbì càc già dinh mói tién bành cbùc tét Thóng thuong trong già dinh, nam nù, con chàu theo tràt tu dén chùe té't nguòi cao tuoi nhàt trong nhà Nguòi tre cbùc tét nguòi già, tre em khi gap nguòi lón thi buòng ve phia nguòi lem, cui dàu va nói

"cbùc tét" Nguòi lón eó thè dùng bao bóng dung tién boàc dùng cam, quyt

de cbùc tét mùng tuoi cbo tré em Cbo tré em cam quyt vi thù nhàt tré em thuong tbich dugc àn, thù bai cbo cam, quyt con co ngbia là cbo "'càt lgi" nghla là may man Con tién tbì thuc ra chi là mot so tién nhò de cbo tre em thich àn gì, choi gì tbì mua này

Càc vàn nhàn, danh si thòi co thuong luu bành tue cbùc té't bang thiép Tliòi Tày Hàn chua co giày nguòi ta dùng thiép trùc Sau này thiép thuong dùng là giày dai bóng Dén thòi Tóng tàp tue này rat thinh hànb, co lue mot nguòi di chùe tét khòng bé't, bg cho nguòi bau dem danh thiép (ggi là phi thiép) dé'n nhùng noi hg tbà'y kbòng càn phài thàn bành dén Cùng vói danh thiép cbùc tét sau này nguòi ta con dua kèm theo mot ebùt qua tang chùe tét

O pbuong Nam ngày tét nguòi ta thuong tang nhau cày quàt Boi vi quàt nghià là "càt' nén tàng cày quàt bàm y tang nhau càt lgi banh phùc.[39, 4-5] Ngoài càc vàn nhàn danh si, càc già dinh hg bang, thóng già cùng di cbùc tét va tang qua cbùc tét Khi nguòi phu nù dé'n nhà tbòng già cbùc tét

bg thuong chuàn bi mot cài bop, trong bop co bat dua, quyt bóng va mot it qua lì xì cbo tré em Càc qua này eó y nghla cùa nò vi quyt bóng là cbùc bg bang thóng già càt lgi, hat dua là cbùc hg eó nhiéu con chàu Già dinh dugc cbùc té't cùng chuàn bi san mot món qua tuong tu nhu vay de tang lai

Co nhùng vùng eó le chùe tét rat dàc biét nhu vùng Ho CHiàu Khi nguòi con gài di là'y chóng, làn dàu ve chùe té't bó me déu dùng le vàt là cam Bòi

vi qua cam to bon qua quyt nghla là qua cam là qua quyt to là "dai càt", y nghla là con gài mang "dai càt" ve cho bó me, cbùc bó me "dai càt" Thè nhung bó me lai thuong con, yéu con nén khòng thè nhàn, lày di dai càt cùa con Dóng thòi vi là ngày tét con cài chùe mùng, mang "dai càt' dé'n tbì bó

me cùng kbòng thè kbòng nhàn De giài quyé't màu thuàn này nguòi dàn vùng Ho Chàu dà tìm ra mot giài phàp Nhùng già dinh nàm dàu tién co con gài di lày chóng hg thuong chuàn bi truóc mot so cam Khi con gài mang cam dén hg dòn nhàn va mang so cam con mang dé'n tròn làn vói so cam co san a nhà nhu vày tue là boa dóng "dai càt" Sau dó bg là'y so "dai càt dà bòa dóng"dò chia lai cbo con cài mot it Nhu vay y nghla là cha me con cài cùng chung "dai càt"

Ngày mòng 2 thàng Giéng con eó tén ggi là tiéu giao tbùa boac ngày Tuàt, càc noi vàn dién ra boat dòng vui tét Vùng Bàc Kinh tu dòi Khang

Hy nhà Thanh cho dé'n sau này ngày tét eó thém nhùng net bàn sàc cùa nguòi Thanh Mot trong nhùng diéu dó là di le chùa miéu Càc dén miéu tuong dò'i co tié'ng là miéu thàn tài, Cuóng am dién, Bach vàn quàn v.v va

mot vài bòi tó cbùc o càc chùa nhu "bòi thàn tién", "dai duòng bó lo {k f ì

^ :^)" [39, 24] Nguòi Bàc Kinh ngày 2 thàng giéng dà di "le thàn tài" Ngày này dugc coi là mot sinh boat tinh thàn nhàm tao thém cho cuòc song vui ve thoài mài Nhùng nguòi di le thuong chuàn bi san tién cho vào nhùng phong bi dò mang dén Mot nàm miéu thàn tài chi mò mot ngày nèn kbòng khi ò day trò nén rà't nào nhiét

Mié'u thàn tài o ngoài Quàng An Món Ngay tu sàng som ngoài cùa miéu dà eó rà't nhiéu nguòi cà nguòi giàu va nguòi nghèo, cà già, cà tre Mgi nguòi dot huong làng le càu thàn tài xin tài Mgi nguòi déu khan càu rat thành tàm vi nguòi nghèo by vgng co thè co tién de thay dói cuòc song con nguòi giàu thi muón giàu bon Dé'n miéu mgi nguòi thuong mua "giày nguyén bào"(niòt loai tién le) va hoa qua chim muòng làm bang to nhung

Nguòi Trung Quò'c tin ràng mua dugc "tién già'y nguyén bào" trong miéu thàn tài dem ve nhà se dugc may man Co nhiéu cbò bàn tién, màc dù nhùng nguòi bàn tién nói già khòng boàn toàn thò'ng nhàt nhung nguòi mua khòng màc cà, dua tién lày dù so tién minh càn là thói kbòng dòi tién tra lai Ngoài

ra o miéu con eó mot so nghé nhàn dùng tién này làm thành nhùng con ngua bay nhùng cài bop dugc ggi là "chàu chàu bau" Tàt nhién già cùa nhùng con ngua hoàc cài "cbau"này cao bon tién khi chua gap nhiéu nhung nguòi

mua lai eó niém tin con ngua boàc cài "chàu" này sé cbò tài lòc a bón

pbuong ve nén hg cùng kbòng tié'c tién khi mua

Con mua càc chim muòng, hoa eò làm bang to nhung là do ò Bàc Kinh phu nù ngày tét tbich deo dó trang sue nhò Néu deo dó trang sue mua ò miéu thàn tài tbì cà nàm se co phùc lòc Chinh vi tin nhu vay nén nhùng nguòi phu nù khi di le miéu thàn tài ve dén nhà thuong nói rat to "Dem phùc

ve day, dem lòc ve day"

Ngày 3 thàng Giéng con dugc ggi là tiéu nién boac dién bàn mènh, ngày Mùi Ngày này dugc coi là sinh nhàt cùa ruòng Thòi eó ò Giang Nam ngày dién bàn menb nguòi ta kiéng ki quét dà't, kbòng xin lùa, khòng lày nuóc Ngày 5 thàng Giéng con dugc goi là ngày phà ngù hoàc sinh nhàt "lo dàu thàn" "Lo dàu thàn" bay thàn tài theo quan niém cùa nguòi Trung Quò'c là thàn quyé't dinh vàn tài lòc mot nàm cùa con nguòi Vi vay tu ngày hòm truóc mgi nguòi dà dat chiéu rugu de dòn thàn tài dén nhà chùng kién long thành kinh cùa minh Thàn tài là mot danh vi nhung lai là nhiéu nguòi,

dó là:

"Chinh thàn tài" Triéu Huyén Dàn

"Tbién thàn tài" Ngù lo thàn tài

"Vàn thàn tài" Tài bacb tinh quàn

"Vù thàn tài" Quan thành de quàn

Vào dip le thàn tài nhùng nguòi di le càu tài tbì càu vi thàn nào trong càc vi thàn trén bay càu tàt cà ? Thuong tuy nguòi di càu, hg thò vi thàn tài nào tbì hg càu vi thàn tài dó, nguòi khàc khó co thè biét là hg càu vi nào Tuy vày càn eù vào thàn tài dugc thò cùng bang ngày eùng co thè suy doàn

ra nguòi ta thuong càu vi thàn tài nào

Càc cùa bang, hiéu buon bàn thuong déu thò "Chinh thàn tài" Triéu Huyén Dàn "Chinh thàn tài" màt tròn, den, tay càm con sàt, cuòi ho den, hai ben tà hùu eò hai vién dai tuóng

Nhùtig nhà dàn thuong, nguòi nghèo thuong bay thò "Tbién thàn tài" Ngù lo thàn tài Theo dàn gian truyén lai: Ngù lo thàn tài bg Ngù co 5 anh

em luòn doàn két, khi chét cùng kbòng thay dói bàn tinh thuong bay giùp

do nguòi nghèo

Càc vàn nhàn, nho si thuong bay thò "Vàn thàn tài" Tài bacb tinh quàn

Co le do ành buòng cùa Ngù lo thàn tài nén "Vàn thàn tài"cùng dugc bién thành nàm vi là Phùc, Lòc, Thg, Hy, Tài

"Vù thàn tài" Quan thành de quàn chinh là Quan Vù Quan Vàn Truòng nhà Thuc Hàn Quan thành de quàn cùng eó dugc thò ò nhà dàn nhung it ma thuong dugc thò ò miéu, dén

Ngày 5 thàng Giéng sinh nhàt thàn tài càc noi mói làm le càu thàn tài, mong cho mot nàm mói co nhiéu tài lòc Khòng rò vi le gì ma nguòi dàn

Bàc Kinh dà le tu ngày 2 thàng Giéng a miéu thàn tài Ngày 5 thàng Giéng

bg cùng le thàn tài nhung ò hai noi khàc cùng tung bùng nào nhiét là Cuóng

am dién va Bach vàn quàn

Cuóng am dien sau này ggi là Xuong luu li, ngày 5 thàng Giéng là ngày vui nhòn nhàt Hàng nàm Cuóng am dién mò cùa vào ngày 5 thàng Giéng va bòi kéo dai muòi ngày Tai day nguòi ta bay bàn dù càc loai san phàm dac trung cùa vàn boa Trung Quò'c nhu muc, bùt, nghién, sàeh, tranh chù Dàc

biét buoi tói con eó bòi dèn Xuàn Nguòi dàn dén day vùa choi dèn, càu cbùc mot nàm mói tot dep vùa de thuong thùc càc món àn dàc sàc Sau dó

hg di xem va mua càc san phàm vàn boa

Bach vàn quàn hàng nàm ma cùa tu ngày 1 thàng Giéng dén 19 thàng Giéng nhung ngày 5 là dóng vui nhàt Nhin chung mgi nguòi déu mong tài, lòc, thg nén ngày mòng 5 hg dén Bach vàn quàn vi ò day eó mot diém thu bùt kbàch ggi là "Lào nhàn duòng" Ò "Lào nhàn duòng" nguòi ta bó tri nhiéu dao si già ngói trong dó Kbàch dé'n miéu déu tbich bòi càc dao si :

"Nàm nay thg bao nhiéu" Càc dao si tuy y tra lòi, co thè là : "Tòi con it tuoi, tòi mói song a day dugc 97 nàm" Nhung sau dó bòi dao si thù bai tbì

vi này eò thè tra lòi tàng lén là 105 hoàc 110, khi bòi vi thù ba dà là 130

Cu thè càng bòi càng cao lén Mgi nguòi khi bòi nhu vày déu cuòi rat vui ve cbùc mùtig càc dao si va tin là càc dao si sé ban thém tuoi cbo hg

Trong ngày này diéu kiéng ky nhàt là kbòng dugc dóng cham dén càc bàc thém

Ngày 7 thàng Giéng con dugc ggi là ngày Nhàn khành tié't hoàc Nhàn sinh tiét, Nhàn tbà't, Nhàn nhàt Ngày này khai cóng càc còng viéc vi banh phùc cùa con nguòi, vi thàng lgi cùa su nghiép de tao mot cuòc song yèn vui Nguòi ta thuong tàng le vàt cho nhau là tram cài toc mai, nhùng con thù nhói bóng nhò Sua dàn lai bình phong, sàp xép giuòng, man, chàn biéu thi

su tòn trgng con nguòi

Ngày 8 thàng Giéng là ngày Cóc nhàt Ngày này là ngày sinh ra ngù cóc nén nguòi Trung Quò'c tin là ngày lành va càn eù vào tbién tugng de doàn mùa màng Néu Cóc nhàt ma tròi quang, nàng thi nàm dó dugc mùa con néu

àm u thi màt mùa Buoi tó'i o càc noi con co tue dàng sao giài ban Nguòi ta tin mòi nguòi tu kbi sinh ra déu eó mot so menb, mòi nàm déu eó sao chiéu han tuong ùng vói mòi tuoi cùa con nguòi Ngày 7 thàng Giéng là ngày sinh ra con nguòi thi ngày 8 phài xin tròi dà't, càu cbo qua vàn han cùa nàm mói bang càch le xin giàm ành huong cùa sao xàu, tàng ành buòng cùa sao

29

tòt Ngày 8 thàng Giéng ò Bàc Kinh nguòi ta cùng dén Bach vàn quàn Vi ngày này con dugc coi là ngày "thuàn tinh" nén dé'n Bach vàn quàn nguòi ta muón tìm sao bàn menb de xem trong nàm bg nhu thè nào , giùp hg yen tàm hoàc co thè dàng sao giài han cho tàm bón thu thài

Nhu vày sau ngày 8 thàng Giéng tbì mói coi nhu bé't tét Xuàn Tuy nhién cùng eó mot so noi con kéo dai thém hai ngày nùa là ngày 9 va 10 thàng Giéng

Ngày 9 thàng Giéng là ngày tbién dàn bay ngày sinh nhàt thién de, sinh nhàt Nggc hoàng dai de Ngày này càc noi làm le cbùc mùng Nggc hoàng dai de 0 càc dao quàn là ngày àn ebay

Ngày 10 thàng Giéng là ngày thach dàu sinh nhàt bay con ggi là thàp chi, thàp kliòng dòng Day là ngày sinh nhàt cùa dà nén tue truyén ki ma sàt, càc coi xay kbòng dugc boat dòng sg dà kbóc Ngày này con dugc coi là ngày lày vg cùa chuòt (co noi coi ngày lày vg cùa ebuòt là ngày 17 hoàc 20 bay 24) Day là ngày lày vg cùa ebuòt nén co noi thàp dèn chiéu minh, làm thùc àn cbo ebuòt de càu mong ebuòt vui ve tbì trong nàm se giàm bót viéc làm hai con nguòi

1.3 Qua trình phàt trién cùa tét Xuàn

13.1 Trong thòi ky phong kién

Ve màt thòi gian tu thòi Hàn trò ve truóc thuong là'y 1 ngày cùa tiét lap Xuàn de làm ngày "nguyén dàn" va ggi ngày này là té't Xuàn Diéu này chùng tò lue này tue le cùa tét Xuàn vàn chua nhiéu Tu Hàn dén Nam Bàc triéu tbì lai phàn biet ngày "nguyén dàn" vói tét Xuàn vi tét Xuàn lùc này duoc coi là cà mùa Xuàn Tu sau Nam Bàc triéu tbì tét Xuàn mòi dugc coi là

8 ngày, tinh tu "nguyén dàn" cbo dén "cóc nhàt" Càch tinh này dugc dùng cho dén cuòi thòi Minh, Thanh

Ve càc phong tue qua càc triéu dai déu hén tue dugc bó xung Co thè nói tue quét dgn sach se truóc khi té le là tue co nguón góc eó nhàt Tron^ càc "chù giàp cót" con tìm tbà'y chù "trùu" nghla là "cbói", diéu này chùng

tò trong càc le eó dà eó cbói de quét dgn Càc tue khàc déu xuà't bién ò càc

dòi sau Thi du tue cùng Tao, Uic treo tranh ké cà mòn thàn xuà't hien a thòi

tam dai ( klioàng thè ky 22 dén 21 TCN) sau dó qua càc triéu dai déu co bó xung thém Tue cùng Tao dé'n cuòi triéu Hàn mói dugc coi là boàn chinh, nghla là sau dó kbòng eó bó xung nùa Trong khi dó tue treo tranh phài dé'n cuoi Duòng mói coi là boàn tbién nhung sau này vàn eó nhùng loai tranh mói thay cho tranh eù Màt khàc tuy diéu kién kinh té xà bòi cùa tùng thòi

ky ma eó thè eó nhùng tue dugc làm phong phù bon hoàc này sinh ra càc tue mói Néu xét ve xuat xù tbì tue cbùc té't bang thiép dà eó tu truóc thòi Tày Hàn nhimg lùc này chua pbò bién ma chi co ò mot so quan lai, sy phu va thiép lùc này là thiép trùc, Sang thòi Hàn sau cóng trình phàt minh ra giày cùa Tiìài Luàn (klioàng nàm 105 SCN) va quyé't dinh cbo phép su dung giày cùa Hàn Hòa de tbì già'y nhanh chóng dugc su dung vào dòi sò'ng trong dó

co viéc thay thiép trùc cbùc tét bang thiép giày bóng Cùng tuong tu nhu vàv

tu thòi Hàn nguòi Trung Quò'c dà biét dén thuò'c no nhung cùng phài dén cuòi Hàn dàu Tàn kbi giày dugc su dung phó bién tbì mói eó tue làm va su dung phào tét Co nhùng tue lai xuà't hien tuong dói muòn nhu càu dói té't là thòi Nam Bàc triéu, boàc di chùa phài dén dòi Khang Hy nhà Thanh

Qua nhùng thi du trén ta co thè thà'y trong suót thòi ky phong khién càc phong tue cùa té't Xuàn luòn dugc bó xung boàc làm phong phù hcm Diéu này cùng phàn ành mot tbuc té àn choi buòng thu cùa tàng lóp phong kién quan lai, màt kliàc cu.ij.; pivin ành mot thuc té cbà'p nhàn de nghi ngoi vui choi trong thòi gian thu nhàn sau mùa vu cùa nguòi nòng dàn

132, Th&i ky tu 1911 dén 1949

Tu cuoi triéu Thanh do su àn choi buòng lac cùa bon vua quan ma tiéu biéu là Tu Hy dà day che dò phong kié'n Man Thanh vào thòi suy yéu va lac

31

hàu nhàt Co mot so sy phu tién bg cùa phong trào Thài Bình Thién Quò'c bay phong trào Duy Tàn Màu Tuà't dà eó nhàn thùc tuong dói dùng dàn ve tbuc trang xà bòi Trung Quò'c lùc dó va eó y thùc dàu tranh cài càch hù tue lac bau, nhung mói chi dùng ò cài càch càc phong tue chù chua chù y dén le té't Diéu này cùng de biéu vi dù sao càc phong trào này vàn mang tinh chat phong kié'n, vàn muò'n duy trì càc le tét eó Dén Càch mang Tàn Hgi 1911 tbì mói eó xu huóng thay dói giàm bót tinh phong kién, tàng tinh bién dai,

eó tinh chat cài càch bon Dói vói càc le té't co truyén thay dói quan trgng là càc nhà lanh dao càch mang Tàn Hgi chù truòng dà phà quyén thàn, chóng

me tin, phà bò tà't cà càc noi chuyén de cùng bài Vàn miéu thò Khòng Tu mot thòi eùng bi phà bò " Thuyét phà bò thàn quyén" dà dugc mot nguòi ho van nguòi buòng ùng, canh tugng phà tugng Phàt, dap Thàn hoàng, chiém chùa miéu, chiém am quan, duói tàng ni dà dién ra ò khàp noi tàc dóng khòng nhò dén càc le tét truyén thóng, dàc biét là càc le tét lién quan dé'n tòn giào Mot thay dói quan trgng nhà't lùc này là tai bòi nghi dai biéu cùa càc phù khai mac ò Nam Kinh, quyét dinh su dung Còng lich trong toàn Trung Quò'c Nguyén dàn dugc xàc dinh là ngày 1 thàng 1 Tuy vày viéc su dung lich Thài So dà tón tai vài ngàn nàm dàu phài de dàng tu bò, vi thè bòi nghi cùng dóng y de hai lich tam thòi cùng tòn tai va ngày Nguyén dàn theo lich Thài So lue này dugc ggi là té't Xuàn Tén này tón tai cho dé'n bién nay Nhung nhùng tàc dòng eó ành buòng manh me dén le té't truyén thò'ng chi thuc su xuà't bién trong phong trào vàn bòa mòi Ngù Tu, cùng vói su phàt trién cùa cuòc càch mang cùa quàng dai quàn chùng do Dàng còng san lanh dao Diéu dàng chù y là nhùng boat dòng chóng lai nhùng tàp tue phong kién cùa phong trào Ngù Tu déu do tàng lóp thanh nièn di dàu tbuc hien Nhùng boat dòng co lién quan dé'n phong tue le bòi nhu thò cùng, bài bac, thuò'c phien bi dà phà manh me nhàt Nhiéu noi càc boat dòng này bi cà'm tuyét dói Ngoài ra nhiéu noi con eó viéc " phà kim", nhùng bua tiéc rugu linh dinh déu bi càm Tai càc buoi le ò làng cà'm càu thàn dot huong, càm mua hoa qua làm qua biéu, cà'm dot phào vào té't Xuàn, tét Nguyén

Tiéu, nàm mói khòng dugc dàn bua v.v Màt khàc Dàng cóng san con chù trgng nhà'n manh viéc cài tao tu tuong dò'i vói bang ngù càch mang va quàn chùng nhàn dàn, dua nói dung bài trù càc phong tue tàp quàn khòng tot vào nói dung dàu tranh chinh tri Tuy nhùng boat dòng này chua thuc su cài tao thay dói càc le tét eó nhung dà eó tàc dòng manh me dén tu tuong cùa tàng lóp thanh nién Ngoài càc boat dòng càch mang, néu gap diéu kién là bp eó nhùng bình thùc tuyén truyén chóng phong kié'n, chóng me tin Nhiéu tàp tue cùa tét Xuàn nhu cùng Tao, thàm mó ma tó tién, canh tuoi, té le tò tièn càc già dinh déu khòng dam làm dù chi là bi màt ò trong nhà Mòi dip tét Xuàn mgi già dinh chi tò cbùc bua com doàn vién con càc tue khàc déu hét sue don giàn va hg tu an ùi là do thòi buoi chién tranh, Ioan lac

133 Thòi ky tu 1949 dén nay

Sau giài pbòng Trung Quò'c tàp trung vào viéc kbòi phuc kinh té va cài càch dàn chù Ve co bàn càc chinh sàeh kinh té vàn hóa trong thòi gian này

là hgc tàp theo Lién Xò Sau dó cùng vói viéc thuc bién càc ké boach 5 nàm

ve kinh té, Trung Quò'c dà bàt dàu eó nhùng cuòc dàu tranh ve bgc thuat, ve

tu tuòng, quan diém giùa nhùng nguòi làm còng tàc vàn bòa Tuy nhién do diéu kién kinh té chua phàt trién, dòi song con khó khan nén thuc té Trung Quò'c chua quan tàm nhiéu dé'n càc phong tue, le té't truyén thóng Dòi vói té't Xuàn Chinh phù chi eó qui dinh thòi gian nghi là 3 ngày de càc càn bò, vién cbùc co thè ve qué cùng già dinh du bua com doàn vién con càc tàp tue khàc khòng eó chù trucmg cu thè Co le vi vày giai doan này tét Xuàn khòng

bi tàc dòng nhiéu, mot so tue nhu cbùc tét, treo tranh, canh tuoi, dot phào cùng dugc thuc hien tuy khòng nào nhiét, sòi dòng nhu truóc day

Càc le té't co truyén chi tbuc su bi phé phàn, bi càm tò chùe trong thòi

ky Càch mang vàn hóa Duói chù truang cùa Tiéu tò Càch mang vàn hóa Trung uong, ò khàp mgi noi hóng ve binh dà tié'n bành nhùng boat dòng chóng lai tà't cà nhùng gì dugc coi là eù, là phong kié'n Hóng ve binh dugc lénb tòa ra cà nuóc dàu tó, dap phà diet, bang sach tu tuòng vàn bòa cu

phong tue cu, tàp quàn cu Hg xòng vào càc chùa chién, nhà thò dap phà tugng Phàt, tugng Thành, dàp phà càc bàn thò trong càc già dinh, duói tàng

ni su sài v.v Tàt cà nhiing noi ma truóc day eó le bòi déu bi bao vày, nghiém cà'm Nhùng boat dòng này dà eó mot tàc dóng manh me dén tu tuòng mgi nguòi dàc biet dò'i vói càc phong tue le tét truyén thò'ng Bòi tbòng thuong càc tàp tue cùa tét déu do nhùng nguòi già co uy tin dùng ra tó chùe nhung nhùng lóp nguòi này hg vùa dugc chùng kié'n nhùng boat dòng phàn phong cùa phong trào Ngù Tu, hg chua kip truyén lai nhùng gì ma theo

bg là bay là càn tbiét luu truyén tbì lai bi tàc dóng phàn phong cùa hóng ve binh ma déu do Dàng còng san lành dao Nhùng tàc dòng này làm hg rat boang mang, ành buòng con manh bon cà nhùng dao luat, làm cbo khòng mot ai dàm ngbl dén chuyén thuc hien hoàc tó cbùc càc tàp tue cùa té't Xuàn nùa Thuc té giai doan này ké cà o chinh quyén dia pbuong cùng khòng dua

ra mot chù truòng ehinh sàeh cu thè nào dò'i vói càc le té't cà Tàt cà mgi menb lénb boac còng viéc ma càc "tiéu tuòng Hóng ve binh" thuc bién déu chi là chi thi bang mieng cùa càp trén ma càp trén cùa hg lai truyén dat chi thi cùa mot lành tu nào dó Vi vày càc già dinh déu rat sg bi qui là phong kién, là eó y chóng dói Tét Xuàn eùng nhu càc tét khàc tuy vàn tò cbùc ò càc già dinh nhung nbìn chung nhàn dàn déu cbo là buon va khòng phài là tét

Tuy vay nhùng gì dà dugc ggi là phong tue, là co truyén tbì kliòng de gì mai mot Khi Irung Quò'c thuc bién cài càch mò cùa, kinh té phàt trién tbì càc le tét eó truyén cùng bàt dàu dugc phuc bòi nhàt là ò vùng nòng thòn Càc tàp tue quen tbuge cùa tét Xuàn, Nguyén Tiéu, Doan Ngg, Trung Thu dàn dàn dugc phuc bòi lai, tuy nhién viéc phuc bòi ò càc vùng cùng kbòns thóng nhàt Thi du mot trong nhùng tàp tue quan trgng nhàt cùa té't

Xuàn là viéc té le tó tièn, diéu này a thành phó va nòng thòn cùng rat khàc

nhau Tai càc vùng nòng thòn vàn con càc nhà thò ho, trong già dinh vàn con bàn thò già tién ho co thè tién hành té le nhu truóc day Co già dinh, dòng ho do diéu kién kinh té ho con làm to hon, linh dinh han Trong khi dó

ò thành pbò tbì sao? Nhùng nguòi cao tuoi trong càc già dinh vào giai doan này phàn nhiéu bg là nhùng phàn tu tich cuc cùa phong trào Ngù Tu, con hg lai là nhùtig Hóng ve binh cùa Càch mang vàn hóa liéu hg eó thè de dàng lap mot bàn thò de eùng tó tién khòng? Vi vày giai doan dàu cùa thòi ky cài càch viéc phuc bòi tue thò eùng tó tién chi dién ra ò nòng tbòn Nhùng qua trình phuc eó này tàc dòng dén dòi sò'ng cùa nguòi thành phó qua càc cuòc

du lich ve nòng tbòn cùng nhu qua càc bua com doàn vién dién ra ò qué huong cùa hg Làu dàn càc tàc dòng cùa phong tue eùng tàc dòng dén tu tuòng cùa mgi tàng lóp nhàn dàn Nhà't là mot vài nàm gàn day do ànb huong cùa Hóng Kong, Ma Cao va Dai Loan vào càc tinh phia Nam tue dot huong va thò eùng dang co xu huóng kbòi phuc Trén thi truòng Bàc Kinh, Thugng Hai cùng dà xuà't bién nhùng bàt huong thò vói dòng chù " co càu tà't ùng" tbì chàc mot vài nàm tòi viéc thò cùng tó tién cùng sé phuc hói ò thành phó

Tuong tu nhu tue cùng le tò tién, tue treo càu dói té't cùng dugc kliòi phuc lai nhung chi dién ra nhanh chóng ò nòng thòn Càc khuòn vién cùa càc già dinh vàn con rgng, con cbò de dùng ngàm càu dò'i tu ngoài cùa Tai thành phó hàu hét mgi già dinh déu ò trong càc chung cu, cùa bep ma lai gàn nhau nén rat khó cho viéc treo càu dói va né'u eó dàn tbì cùng khó eó cbò de ma dùng thuong thùc

Khi mói giànb dugc chinh quyén, Chinh phù Trung Quò'c dà qui dinh tét Xuàn nghi 3 ngày là tét eó ngày nghi dai nhàt trong nàm Dén mot so nàm gàn day do diéu kién kinh té phàt trién, thu nhàp cao, ngoài viéc qui dinh mot tuàn làm viéc 5 ngày con co qui dinh tét Xuàn nghi 1 tuàn Nhu vày thòi <^ian nghi dai lai trong diéu Icien eó thu nhàp cao, chàc chàn sé tàc dón^ dén càc tàp tue Thi du khi nói dén tét là nói dén àn, thè nhung càc món àn dàc trung cùa tét Xuàn nhu bành chèo, bành day, cà kbòng phài chi eó tét Xuàn ma bàt eù lùc nào muón tbì déu co thè mua dugc Diéu này

co nghla àn khòng con là vàn de quan trgng cùa tét nùa Tu nàm 1993, 1994 khi co chù truang cà'm dot phào a thành phó, thi xà thi choi tét hình nhu

thiéu di mot khòng khi vui nhòn Tai càc già dinh de tao ra tié'ng dóng cho vui tai va cùng là boài niém mot tàp tue nguòi ta làm phào dien boàc co nhà mua rà't nhiéu bóng bay ve thói de dàp tao tiéng no lùc giao tbùa Mot so noi bàt dàu phuc hói lai tue treo tranh, treo chù nén trong dip gàn té't nhiéu thành phó dà bay bàn càc san phàm vàn hóa dang này Mot so thành phó con ma càc bòi tai càc di tich lich su nói tiéng de thu bùt kbàch du lich Co

le vi thè mot vài nàm gàn day, dé'n tét Xuàn, nhàn dàn nhàt là thanh nién, thuong di du lich xa, di thàm càc danh thàng chù khòng quan tàm dén bua com doàn vién nhu truóc nùa

Tét Xuàn là tét quan trgng nhà't trong càc té't truyén thóng ò Trung Quoc Trai qua nhiéu triéu dai, nhiéu thè he tét Xuàn vàn dugc duy tri va bó xung thém càc tàp tue cho phong phù Dói vói càc tue le néu phù hgp, co y nghla vói thuc té tbì dugc duy trì va phàt trién thi du nhu tue dàn mòn thàn, vón ban dàu là tue me tin do dàn gian dung nén nhung thuc té lai eó tàc dung làm dep thém nhà cùa trong nhùng ngày tét nén sau này dugc chuyén thành tue treo tranh, con mang thém y nghla thò cùng tuòng nhò nguòi dà khuà't Hay tue treo càu dói té't vùa eó y nghla, vùa tao ra mot bình thùc sinh boat tbòng minh, sinh dòng trong nhùng ngày Xuàn chàc se con dugc duy trì va phàt trién Trong khi dò nhùng tue lac bau nhu kiéng quét nhà, hot ràc,

àn uóng linh dinh chàc se bi bò Trong tuong lai càc le tét co truyén trong

dó eó mot so càc tàp tue cùa tét Xuàn eó thè chi con mang y nghla ò tén ggi cùa le tét ma thói con càc tàp tue cùa chùng se dàn dàn bi thay dòi cbo phù hgp vói diéu kién kinh té , quan niém va so tbich cùa con nguòi

Lù Tri hay Lù bau là hoàng bau cùa Hàn Cao tó Luu Bang Bà là Hoàng triéu qui toc duong thòi, là nguòi co muu lugc nhung cùng eó dà tàm dgc àc Khi Hàn Cao Tó chét, kbòng chi diet càc cung phi, Lù bau con giét hai rat nhiéu cóng thàn dà tùng cùng Hàn Cao Tò tranh thién ha làm cho nhiéu nguòi rà't lo sg Bà chi tin dùng càc nguòi hg Lù va nguòi tinh cùa minh là Thàm Thuc Ky trong còng viéc triéu chinh Bà con eó y dinh eùng anh em cùa minh doat ngói cùa hg Luu Tuy vày Lù bau làm triéu kbòng làu, vói muu lugc cùa Tran Bình va Chu Bòt, càc cuu thàn nhà Hàn dà diet dugc ho

Lù, làm yen bg Luu va d^ra Hàn Vàn de (180 - 140 TCN) lén ngói Ngày Hàn Vàn de dàng quang dùng vào 15 thàng Giéng [39, 50] Sau khi dàng quang, Hàn Vàn de càm thà'y tu nay thién ha cùng huong thài bình, toàn dàn

sé dugc vui ve nén vua ha lénb thé't tiéc quàn thàn va dai xà thién ha Hon nùa ngày 15 thàng Giéng nàm dó lai là mot ngày dep tròi, tròi quang mày tanh nén dém ày Hàn Vàn de quyé't dinh xuà't cung du ngoan, cùng toàn dàn vui dòn cuòc song mòi Vi vua xuà't cung vào buoi dém, nén toàn dàn déu

37

treo dèn, dot duoc de hoàng de du xuàn Truóc cànb thanh bình nào nhiét

dó, Hàn Vàn De quyét dinh bang nàm eù dén dém ngày 15 thàng Giéng là xuàt cung du ngoan va ggi khòng khi vui nhòn, ruc ro này là"té't Nguyén Tiéu"[39,51]

Ve tén ggi Nguyén Tiéu con eó mot so càch giài thich khàc nhau Nguyén Tiéu là làn dàu tràng tròn trong mot nàm nén con ggi là ''nguyén tich" boàc "nguyén da" Chù "da" eò ngù Trung Quò'c ggi là "Tiéu" vi thè Hàn Vàn de ggi dém 15 là tét Nguyén Tiéu [37, 48] (Càn chù y là thòi gian này chua hình thành tue treo dèn ma viéc treo dèn dém Nguyén Tiéu chi là

do "lénb" de cbo Hàn Vàn de du ngoan ma thói) Dé'n nàm Minh de thù 10 (67 SCN), do Minh de là mot nguòi bàm mg dao Phàt vi vày de de cao Phàt giào Minh de ha chiéu dém Nguyén Tiéu càc noi phài thàp dèn de biéu thi tòn trgng Phàt Nguyén Tiéu mai co thém tén ggi là "Tét dèn" Sau khi Hàn

Vù de cbo dùng lich Thài so tbì Nguyén Tiéu tra thành mot trong nhùng tét trgng dai trong nàm.[37, 49-50]

Trong dàn gian con co mot càch giài tbich xuà't xù cùa tén goi tét Nguyén Tiéu va tue àn bành Nguyén Tiéu theo mot càch khàc Chuyén này

eó lién quan dén Dòng Phuong Sóc Tuong truyén Dòng Pbuong Sóc song vào thòi Hàn Vù de (140-88 TCN), là mot nguòi rat lùn nhung lai co nhiéu muu tri, di dòm, kbòi bài va thuong làm trò vui truóc màt Hàn Vù de Òng dugc nhà vua rà't yéu nén dugc dàc quyén tu do ra vào cung Dòng Phuong Scc cùng là mot nguòi co tàm, ai eó viéc gì càn nhò òng déu tìm càch nói giùp vói Vù de

Co mot nàm thàng Chap, nhiéu ngày lién tròi mua tuyét rà't lón làm cho ngay cà Vù de cùng rà't sót mot, khòng vui Dòng Pbuong Sóc lién di vào vuòn boa dinh bài ve cho Vù de mot it boa mai Vùa vào dén vuòn òng nbìn thà'y mot cung nù nuóc màt dàm dia dang dinh nhày xuong giéng, òng vói

vàng ebay dé'n ngàn lai Hoi ro six tinh òng dugc biét nguòi cung nù này tén

là Nguyén Tiéu nhà ò Tày Tràng An Già dinh Nguyén Tiéu con cha, me va

em gài nhung rat nghèo khó ma co lai bi tién cung Ké tu khi vào cung nhiéu nàm eó rà't nhó nhà, nhó cha me va em, co vò cùng dau khó nhung khòng co càch nào giùp do Nhà't là vào dip cuòi nàm mua tuyé't kéo dai nhu thè này nhà ràcb vàch nàt boàn cànb càng khÓ ma eò ò day khòng giùp gì dugc eó khàc gì dà chét nén eó dinh nhày xuó'ng giéng tbì gap phài Dòng Pbuong Sóc Hiéu ro boàn cànb eò, Dòng Phuong Sóc nói co yèn tàm, òng

se tìm càch giùp eó gap gò nguòi thàn Sau nhiéu ngày suy nghi òng dà tìm

ra mot càch

Mot ngày dàu xuàn òng ròi cung tìm dé'n nhà Nguyén Tiéu, o Tày Bàc Sem thugng, phia Tày Tràng An bàn bac ké boach vói già dinh eó Sau khi dà tbòng nhà't, óng ve mot dia diém dòng nguòi qua lai ò Tràng An, lùc này ò day dà xuà't bién bai òng tbày bòi Nhiéu nguòi dén xem bòi, nguòi này truyén nguòi khàc là tbày bòi bòi rà't bay, rat dùng nén rà't dòng nguòi dén xem Nhung eó mot diéu la là ai cùng dugc tbày phàn mot càu:'Thàng Giéng 16 hòa diet thàn" Mgi nguòi déu ngo ngàc, lo sg bàn nhau di hòi càch giài quyét Mgi nguòi nbìn thà'y Dòng Phuong Sóc lién dén bòi òng Dóng Pbuong Sóc tò ve thàn bi nói:"Dén 13 thàng Giéng Hòa thàn quàn co thè dén Tràng An xem xét truóc Mgi nguòi eó thè dé'n phia Tày Bàc càch thành 10 dam cbò duòng lón chò Hòa thàn né'u dén sé là mot eó gài màc ào màu dò, cuoi mot con lùa sàc bóng Néu dùng tbì chinh là Hòa thàn quàn dé'n quan sàt chuàn bi bòa diet Tràng An Mgi nguòi co thè dén dó kéu càu xemsao."r37, 49]

Mgi nguòi nghe theo Dòng Phuong Sóc dé'n ngày 13 thàng Giéng déu dén duòng lón càch Tràng An 10 dam ve phia Tày Bàc de chò Chò rat làu qua nhién eó mot eó gài màc quàn ào dò cuòi con lùa sàc hóng di dén Thè

là khòng ai bào ai mgi nguòi déu qui xuó'ng van xin "Hòa thàn" "Hòa thàn" dgi mot lùc rói huóng ve phia càc cu già va nói:"Ta dà nhàn dugc lénb bòa thiéu Tràng An Nggc de hien vàn dang ò Nam Thién món theo doi Càc bàc phu lào dà thành tàm càu xin, ta cbo mot bàn sao lenh de hòm nay mgi nguòi tu ngbl lày pbuong phàp." Nói xong ben dua cbo càc cu già mot trang

39

già'y hóng rói quay lùa di thàng Nhàn dugc tò già'y hóng, mgi nguòi lién vói vàng quay lai Tràng An dén truóc Ngg mòn nhò dua trình lén Hàn Vù de Nhà vua nhàn tò già'y chi thà'y ghi "Tràng An tai kié'p, hòa phàn de khuyét, thàp lue thién hòa, diém bóng tiéu da"( NghTa là: cài hga làn này ò Tràng

An là lùa chày kinh thành va cung khuyét ngày 16 tbì chày va ebay suót cà dém) [37, 50] Vù de xem xong sg toàt mó hói khòng biét tinh sao Quàn thàn cùng kbòng ai co càch gì giài quyét dugc Vù de ebgt huóng ve phia Dóng Pbuong Sóc ve nhu càu cùu Dòng Pbuong Sóc rà't bình tinh nói:"

Nghe nói Hòa thàn quàn rat thich àn "bành tròi" ( /'^ U , ;^ §1 ) Trong

cung eó phài eó mot cung nù tén là Nguyén Tiéu thuong xuyén làm "bành tròi" cbo bé ha àn co phài khòng? Càc thàn trén tròi cùng biét nguòi cung nù này làm "bành tròi" rat ngon Dé'n dém 15 nén lénb cho cung nù này làm

"bành tròi", nhà vua thàp huong dàng eùng thàn va lénb cho càc già dinh trong thành déu làm "bành tròi" va de tò long tòn kinh Hòa thàn quàn tbì nén dé'n Tày Bàc Tràng An dàng eùng Néu dòng nhà dàng cùng tbì sé làm càm dòng Hòa thàn Màt khàc lai truyén cho toàn dàn ò kinh dò làm dèn Dén dém ngày 16 tai khàp phó to, ngò nhò, trong san, ngoài vuòn dàu dàu cùng treo dèn làm cho toàn thành Tràng An déu là dèn Néu Nggc de tu Nam Thién mòn nbìn xuó'ng sé thà'y toàn thành Tràng An dò lùa„ Dém 16 tbì moi nguòi déu dó ra duòng de xem dèn, nhà vua nén màc thuong phuc cùng càc phi tu, cung nù xuà't cung ra phó choi dèn, dém tó'i rat khó bi phàt hien chàc sé rà't vui"

Vù de nghe xong rà't bang long va lénb càc quan tbuc bién theo ké boach cùa Dòng Pbuong Sóc Dé'n dém 16 khàp noi trong ngoài thành moi nguòi déu nò nùc mang dèn di càm o tàt cà nhùng chò co thè Nguòi trong thành thi di ra ngoài, nguòi ngoài thành lai di vào trong rat nhòn nhip Hàn

Vù de cùng thay long bào màc ào thuong eùng mot so quan lai, càn thàn, phi tu, cung nù xuat cung xem dèn Toàn thành Tràng An dém dó ruc sàng dèn, dù càc loai, càc kiéu dèn binh dàng kicb thuóc khàc nhau vò cùng ruc

rò