CƠ sở lý LUẬN và THỰC TIỄN của VIỆC vận DỤNG QUAN điểm TÍCH hợp TRONG dạy học môn tự NHIÊN và xã hội

CƠ sở lý LUẬN và THỰC TIỄN của VIỆC vận DỤNG QUAN điểm TÍCH hợp TRONG dạy học môn tự NHIÊN và xã hội CƠ sở lý LUẬN và THỰC TIỄN của VIỆC vận DỤNG QUAN điểm TÍCH hợp TRONG dạy học môn tự NHIÊN và xã hội CƠ sở lý LUẬN và THỰC TIỄN của VIỆC vận DỤNG QUAN điểm TÍCH hợp TRONG dạy học môn tự NHIÊN và xã hội

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG QUAN ĐIỂM TÍCH HỢP TRONG DẠY HỌC MÔN TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI

sở những bộ phận riêng lẻ.

Theo từ điển Tiếng Anh -Anh (Oxford AdvancedLearner’s Dictionary), từ Intergrate có nghĩa là kết hợp nhữngphần, những bộ phận với nhau trong một tổng thể Nhữngphần, những bộ phận này có thể khác nhau nhưng tích hợp vớinhau

Tích hợp là một khái niệm được sử dụng trong nhiều lĩnhvực Trong lĩnh vực khoa học giáo dục, khái niệm tích hợp dùng

để chỉ một quan niệm giáo dục toàn diện con người, chống lạihiện tượng làm cho con người phát triển thiếu hài hòa, cân đối.Tích hợp còn có nghĩa là thành lập một loại hình nhà trườngmới, bao gồm các thuộc tính trội của các loại hình nhà trườngvốn có [34]

Trong dạy học các bộ môn, tích hợp được hiểu là sự kếthợp, tổ hợp các nội dung từ các môn học, lĩnh vực học tậpkhác nhau thành một “môn học” mới hoặc lồng ghép các nộidung cần thiết vào những nội dung vốn có của môn học, vídụ: lồng ghép nội dung giáo dục (GD) kĩ năng sống, GD môitrường, GD an toàn giao thông trong các môn học Đạo đức,Tiếng Việt hay Tự nhiên và xã hội…

- Khái niệm dạy học tích hợp

Khái niệm dạy học tích hợp được đưa ra dưới nhiều tiếpcận khác nhau

Hội nghị phối hợp trong chương trình của UNESCO,Paris 1972 có đưa ra định nghĩa: Dạy học tích hợp các khoa

học là một cách trình bày các khái niệm và nguyên lý khoa

học cho phép diễn đạt sự thống nhất cơ bản của tư tưởng khoa học, tránh nhấn quá mạnh hoặc quá sớm sự khác biệt giữa các lĩnh vực khoa học khác nhau Với quan niệm trên,

dạy học tích hợp nhằm các mục tiêu: (1) Làm cho quá trình

học tập có ý nghĩa bằng cách gắn học tập với cuộc sống hàngngày, trong quan hệ với các tình huống cụ thể mà học sinh sẽgặp sau này, hòa nhập thế giới học đường với thế giới cuộc

sống; (2) Phân biệt cái cốt yếu với cái ít quan trọng hơn Cáicốt yếu là những năng lực cơ bản cần cho học sinh vận dụngvào xử lý những tình huống có ý nhĩa trong cuộc sống, hoặcđặt cơ sở không thể thiếu cho quá trình học tập tiếp theo; (3)Dạy sử dụng kiến thức trong tình huống thực tế, cụ thể, có íchcho cuộc sống sau này; (4) Xác lập mối liên hệ giữa các kháiniệm đã học Thông tin càng đa dạng, phong phú thì tính hệthống phải càng cao, có như vậy học sinh mới thực sự làmchủ được kiến thức và mới vận dụng được kiến thức đã họckhi gặp một tình huống bất ngờ, chưa từng gặp [26]

Quan điểm của Ban xây dựng chương trình, sách giáo

khoa mới cho rằng: Dạy học tích hợp được hiểu là giáo viên

tổ chức để học sinh huy động đồng thời kiến thức, kỹ năngthuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các nhiệm vụhọc tập, thông qua đó lại hình thành những kiến thức, kỹ năngmới, từ đó phát triển những năng lực cần thiết [26]

Như vậy, có thể hiểu, dạy học tích hợp là một quan điểmdạy học nhằm hình thành và phát triển ở học sinh những nănglực cần thiết trong đó có năng lực vận dụng kiến thức để giảiquyết có hiệu quả các tình huống thực tiễn Qua đó giúp chomỗi học sinh biết vận dụng kiến thức được học trong nhà

trường vào các hoàn cảnh mới lạ, khó khăn, bất ngờ; giúp các

em trở thành một người công dân có trách nhiệm, một người laođộng có năng lực Dạy học tích hợp đòi hỏi việc học tập ở nhàtrường phổ thông phải được gắn với các tình huống của cuộcsống sau này mà học sinh có thể phải đối mặt và chính vì thế nótrở nên có ý nghĩa đối với học sinh Như vậy, dạy học tích hợp

sẽ phát huy tối đa sự trưởng thành và phát triển cá nhân mỗi họcsinh, giúp các em thành công trong vai trò người chủ gia đình,người công dân, người lao động tương lai

- Mục tiêu của dạy học theo quan điểm tích hợp

Quan điểm Dạy học tích hợp được xây dựng trên cơ sở những quan niệm tích cực về quá trình học tập và quá trình dạy học, vì vậy quá trình Dạy học tích hợp nhằm:

Làm cho các kiến thức học tập trong nhà trường gắn liềnvới kinh nghiệm sống của học sinh, được liên hệ với các tìnhhuống trong thực tiễn Nhờ đó quá trình học tập không bị côlập với cuộc sống hằng ngày

Dạy học tích hợp giúp thiết lập mối liên hệ giữa các kháiniệm đã học trong cùng một môn học và giữa các môn họcvới nhau Tránh những kiến thức, kĩ năng, nội dung trùng lặp

khi nghiên cứu từng môn học, đồng thời phát triển những kĩnăng mà theo môn riêng rẽ không có được.

Dạy học tích hợp giúp phát triển năng lực giải quyết vấn

đề và làm cho việc học tập trở nên có ý nghĩa hơn đối với

HS

- Ý nghĩa của dạy học tích hợp

Mỗi tình huống xảy ra trong cuộc sống đểu có mối liên

hệ nào đó với những tình huống khác Do vậy, để giải quyếtđược một vấn đề cụ thể nào đó trong cuộc sống hàng ngàycũng đều cần phối hợp kiến thức, kĩ năng của các lĩnh vựckhác nhau

Sự phát triển của khoa học ngày càng nhanh, nhiều vấn

để mới cần phải đưa vào nhà trường như: giáo dục bảo vệ môitrường, giáo dục sức khỏe, giáo dục an toàn giao thông, giáodục kĩ năng sống , nhưng quỹ thời gian có hạn, không thểtăng số môn học Tích hợp nội dung các bài học trong mộtmôn học hoặc tích hợp nội dung một số môn học với nhau làlựa chọn để thực hiện được nhiệm vụ giáo dục nhiều mặt chohọc sinh mà không gây quá tải

Dạy học tích hợp không nhất thiết phải đào tạo lại giáoviên, cũng không cần tăng thêm số lượng giáo viên mà chỉcần bồi dưỡng một số chuyên đề dạy học tích hợp, không đòihỏi phải tăng cường quá nhiều về cơ sở vật chất và thiết bịdạy học.

Dạy học tích hợp tạo động lực để học sinh tích cực họctập, giúp học sinh học tập thông minh, vận dụng sáng tạo kiếnthức, kĩ năng một cách toàn diện, hài hoà và hợp lí để giảiquyết các tình huống mới mẻ, đa dạng rong cuộc sống hiệnđại

Các bài dạy theo hướng tích hợp góp phấn làm cho hoạtđộng dạy học trong nhà trường gắn liền với thực tiễn cuộcsống, làm cho học sinh có nhu cầu học tập để giải đáp đượcnhững thắc mắc, phục vụ cho cuộc sống của bản thân và cộngđổng

Tích hợp góp phần giúp đào tạo những người học có đầy

đủ phẩm chất và năng lực để giải quyết các vấn đề của cuộcsống hiện đại Tích hợp củng góp phần đào tạo giáo viên biếtcách xử lí các tình huống giáo dục một cách linh hoạt và hiệuquả

- Ưu điểm của dạy học tích hợp

Dạy học tích hợp có những ưu điểm chính sau đây:

Mục tiêu học tập được người học xác định rõ ràng ngay tạithời điểm học

Tránh những kiến thức, kĩ năng trùng lặp; phân biệtđược nội dung trọng tâm và nội dung ít quan trọng; các kiếnthức hình thành trong bài học gắn liển với kinh nghiệm sốngcủa học sinh

Tạo điều kiện để hình thành và phát triển năng lực chohọc sinh một cách hài hoà ở nhiều lĩnh vực khác nhau

Dạy học tích hợp làm cho người học cảm thấy việc học

có ý nghĩa vì họ giải quyết được một tình huống, một vấn đếtrong thực tiễn cuộc sống, từ đó có điều kiện hình thành vàphát triển kiến thức, kĩ năng liên quan

Dạy học tích hợp làm cho người học cảm thấy việc họcthú vị vì hoạt động học nhẹ nhàng, nội dung học gần gũi vớikinh nghiệm sổng của bản thân

- Một số cách tích hợp trong dạy học

- Tích hợp trong nội bộ môn học (Intradisciplinary)

Trong nội bộ môn học, tích hợp là tổng hợp trong mộtđơn vị học, thậm chí trong một tiết học hay trong một bài tậpnhiều mảng kiến thức, kĩ năng liên quan đến nhau nhằm tăngcường hiệu quả giáo dục và tiết kiệm thời gian cho người học

Có thể tích hợp theo chiều ngang hoặc theo chiều dọc

Tích hợp theo chiều ngang là tích hợp các mảng kiếnthức, kĩ năng trong môn học theo nguyên tắc đồng quy: Tíchhợp các kiến thức, kĩ năng thuộc mạch, phân môn này vớimạch/ phân môn khác

Tích hợp theo chiều dọc là tích hợp một đơn vị kiếnthức, kĩ năng mới với những kiến thức, kĩ năng trước đó theonguyên tắc đồng tâm Cụ thể là: Kiến thức của lớp trên, bậchọc trên bao hàm kiến thức, kĩ năng của lớp dưới, cấp họcdưới

- Tích hợp đa môn (Multidisciplinary)

Tích hợp đa môn học trong đó đề xuất những tìnhhuống, những “đề tài” có thể được nghiên cứu theo các quanđiểm khác nhau (của những môn học khác nhau) Theo quan

điểm này, các môn học vẫn tiếp cận riêng rẽ và chỉ gặp nhau ởmột số thời điểm trong quá trình nghiên cứu các đề tài.

- Tích hợp liên môn (Interdisciplinary)

Tích hợp liên môn là phương án, trong đó nhiều mônhọc liên quan được kết lại thành một môn học mới với hệthống những chủ đế nhất định xuyên suốt qua nhiểu cấp lớp

Trong chương trình hiện hành (và cả chương trình dựkiến) có khá nhiều môn được xây dựng theo hình thức tíchhợp liên môn và hiệu quả của hình thức tích hợp này đã đượckhẳng định trong thực tế Ví dụ:

+Các môn học Tìm hiểu tự nhiên và Tìm hiểu xã hộiđược thể hiện thành môn học Tự nhiên - Xã hội ở tiểu học

- Tích hợp xuyên môn (Transdisciplinary)

Trong cách tiếp cận tích hợp xuyên môn, giáo viên tổchức chương trình học tập xoay quanh các vấn đề và quan tâmcủa người học Với tích hợp xuyên môn, học sinh có thể học

và hình thành kiến thức, kĩ năng ở nhiều thời điểm và thờigian khác nhau, theo sự lựa chọn của người dạy hoặc ngườihọc

Qua tích hợp xuyên môn, học sinh phát triển các kĩ năngsống khi họ áp dụng các kĩ năng môn học và liên môn vàongữ cảnh thực tế của cuộc sống Hai phương pháp thườngđược sử dụng trong tích hợp xuyên môn là học theo dự

án và thương lượng chương trình học

Học theo dự án là phương pháp học tập trong đó giáoviên giao một “dự án” cho người học, người học cẩn hợp tácvới nhau để cùng thiết kế một chương trình hoạt động, cùnghoạt động và cùng đánh giá kết quả hoạt động Học theo dự

án giúp người học làm chủ các hoạt động học tập của mình vàphát triển kĩ năng lập chương trình, hiện thực hoá chươngtrình, tự nhận thức, thương lượng, giải quyết vấn để,

Thương lượng chương trình học là phương pháp học tậptrong đó có sự “thỏa thuận” giữa người dạy và người học,người học có quyền lựa chọn chương trình phù hợp với trình

độ và sở thích của họ, thậm chí họ có quyền tham gia vào quátrình thiết kế chương trình học Thương lượng chương trìnhhọc giúp người học tự tin và hứng thú hơn trong học tập, giúpngười dạy chọn nội dung, học liệu và phương pháp giảng dạyphù hợp người học, giúp người quản lí thấy được chất lượng

và hiệu quả của hoạt động đào tạo.[36]

- Phân biệt dạy học tích hợp và dạy học một môn :

Thực chất không thể phân biệt một cách tuyệt đối dạyhọc tích hợp và dạy học một môn bởi một trong các cách tíchhợp đó là tích hợp trong nội bộ môn học Do vậy, sự khác biệtgiữa dạy học tích hợp và dạy học một môn chỉ mang tínhtương đối, không phủ nhận sự tích hợp trong nội bộ môn học[16], [24], [25],[27]

Phương diện Dạy học tích hợp Dạy học một môn

Mục tiêu

Hướng đến mục tiêuchung của một số nộidung thuộc nhiều môn họckhác nhau

Phạm vi rộng, Ưu tiên cácmục tiêu chung của nhiềumôn học

Hướng đến mục tiêuriêng của mỗi môn học

Phạm vi hẹp, thườngtập trung vào việc hìnhthành các kiến thức và

kĩ năng, thái độ đặc thùcủa môn học

lĩnh vực khác nhau nội dung của một môn

Hoạt động học diễn ratheo tiến trình đã dựkiến Người thiết kế

kế hoạch hoạt độngthường là giáo viên

Trung tâm

của việc dạy

Nhấn mạnh đặc biệt đến

sự phát triển và làm chủmục tiêu lâu dài như làcác phương pháp, kĩ năng

và thái độ của người học

Đặc biệt nhắm tớiviệc làm chủ mục tiêu

về kiến thức, kĩ năngđặc thù của môn học

Kết quả của

việc học

Hình thành, phát triểnkiến thức và kĩ năng, thái

độ gắn với một chủ đề có

Hình thành, phát triểnkiến thức và kĩ năng,thái độ gắn với nội

liên quan đến nội dungcủa nhiều môn học, nhiễulĩnh vực xã hội khác nhau.

để phát triển năng lực vận dụng kiến thức khi được đưa vàotrong những tình huống thực để họ tìm tòi và tự phát hiện vàgiải quyết vấn đề

Thứ nhất, học sinh sẽ phát triển năng lực trí tuệ và sự

nhạy cảm để giải quyết vấn đề thông qua phương pháp quansát thường xuyên những gì đang xảy ra xung quanh Phươngpháp dạy học theo hướng tìm tòi sẽ tạo điều kiện cho học sinh

tự phát hiện và làm rõ mục đích của cuộc tìm tòi; hình thànhgiả thuyết; áp dụng những kết luận và các tình huống mới với

số liệu mới và đưa ra những tổng quát hoá có ý nghĩa Sử

dụng cách tiếp cận tìm tòi trong lớp học ở môn Tự nhiên và

Xã hội lớp 3 sẽ giúp học sinh sử dụng thành thạo với các kỹnăng cơ bản, phù hợp Từ những kinh nghiệm học tập này,học sinh sẽ nắm được một số kỹ năng quan sát, tổng hợp,phân tích và đánh giá có ích cho tự học của các em

Vận dụng các phương pháp dạy học để tạo điều kiện chohọc sinh được thực hành vận dụng giải quyết vấn đề nội dungmang tính tích hợp, tạo điều kiện để các em có cơ hội liên hệ,vận dụng, phối hợp những kiến thức, kỹ năng của nhiều lĩnhvực vào giải quyết những vấn đề thực tế của đời sống Nhiềunghiên cứu đã chỉ ra rằng, phương pháp dạy học dự án là mộttrong những phương pháp tốt nhất có thể vận dụng để tổ chứcdạy học tích hợp có hiệu quả bởi vì đây là phương pháp dạyhọc định hướng sản phẩm và học sinh phải hiểu được lýthuyết mới có thể vận dụng để giải quyết những tình huốngtrong thực tế và thu về được sản phẩm nhất định; qua đó pháttriển được năng lực vận dụng kiến thức Ngoài ra có thể phốihợp vận dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học như dạy họctheo phương pháp bàn tay nặn bột ; kĩ thuật phòng tranh, kĩthuật KWL, kĩ thuật động não

Thứ hai, theo các nhà tâm lý học nhận thức, hình thức

dạy học để học sinh tự suy xét có ích hơn chỉ yêu cầu ghi

nhớ những gì giáo viên nói với học sinh Các em thích những

câu hỏi có tính kích thích tư duy hơn là những câu hỏi chỉ cóthuần tính trần thuật Do đó, nhiều người đã khuyến cáo việc

sử dụng kiến tạo các chiến lược đan xen nhau như dạy bằng

cách đưa ra những câu hỏi khơi gợi ở học sinh cách học tìm

tòi, đặc biệt là những câu hỏi đòi hỏi cao để buộc học sinhphải sắp xếp lại các ‘mô hình trong óc’ của mình để giải đápđược câu hỏi, những ý để giải thích, minh hoạ, lập luận vàngôn ngữ, hình ảnh sẽ dùng để trả lời đúng, rõ và thuyết phục

Đây là cách dạy học ‘khám phá có hướng dẫn’; ra những bài

tập đòi hỏi có tư duy sáng tạo: yêu cầu học sinh giải quyết

vấn đề, đưa ra quyết định, hình thành ý kiến, hoặc tham giathiết kế, công việc sáng tạo Các hình thức dạy học có thể đápứng được điều này là: dạy học dựa vào vấn đề, dạy học hợptác

Dưới đây là một số những hình thức, phương pháp, kĩthuật thường dùng trong dạy học tích hợp [33]:

- Dạy học hợp tác

Bản chất

Dạy học hợp tác là hình thức dạy học dựa vào các quan

hệ trao đổi, chia sẻ giữa các học sinh trong nhóm học tập.Trong quá trình học tập hợp tác nhóm, học sinh kết hợpnhững kinh nghiệm, tư tưởng và năng lực cá nhân tạo thànhsức mạnh tập thể để giải quyết vấn đề và nhiệm vụ học tập.Thông qua hoạt động hợp tác, người học phát triển bản thânnhờ vào chỗ dựa chính là sức mạnh chung của cả nhóm Tinhthần và ý chí học tập của học sinh liên tục được củng cố vàbồi đắp nhờ sự động viên, khích lệ của các thành viên khác

Dạy học hợp tác là một trong những phương pháp dạyhọc được sử dụng thường xuyên trong dạy học tích hợp bởivới dạy học tích hợp, học sinh thường xuyên cần được chia

sẻ, trao đổi những kinh nghiệm, những hiểu biết vốn có củamình trong quá trình học tập

b.Những nguyên tắc của dạy học hợp tác nhóm nhỏ

Nguyên tắc 1: Sự phụ thuộc tích cực

Sự phụ thuộc tích cực giữa các cá nhân trong nhóm sẽgiúp cho học sinh tự giác hoàn thành nhiệm vụ học tập của

mình, hỗ trợ bạn hoặc tìm kiếm sự hỗ trợ từ bạn học để hoànthành nhiệm vụ học tập được giao, nỗ lực cùng các thành viênkhác vì mục đích chung

Nguyên tắc 2: Sự tương tác trực diện

Sự tương tác trực diện sẽ giúp kích thích sự giao tiếp, sựchia sẻ những tư tưởng, nguồn lực và đáp án; nâng cao cảmgiác và ý thức đoàn kết, sự phụ thuộc và gắn bó lẫn nhau; làmmọi thành viên đều tập trung vào hoạt động nhóm, khuyếnkhích học sinh đặt câu hỏi với nhau; dạy những kĩ năng xã hội

và hợp tác thích hợp khi cần thiết, ứng với quan hệ và hoạtđộng cụ thể trong nhóm

Nguyên tắc 3: Trách nhiệm và công việc cá nhân

Nhóm hợp tác được tổ chức và cấu trúc sao cho khôngxảy ra việc trốn tránh công việc hay trách nhiệm học tập Mỗingười đều có công việc của mình và các phần việc này có mốiliên hệ, ràng buộc với nhau Mỗi thành viên đều phải học,đóng góp phần mình vào công việc và thành công của cảnhóm Mỗi thành viên phải biết quan tâm, cổ vũ và hỗ trợ lẫnnhau, học hiểu rằng thành công của mình phụ thuộc vào

những người bạn khác, điều đó khiến học tin tưởng vào nỗ lựccủa mọi thành viên trong nhóm.

Nguyên tắc 4: Sử dụng những kĩ năng cộng tác lẫn nhau:

Những yêu cầu đầu tiên mà giáo viên đặt ra cho nhómhợp tác: Mỗi thành viên hãy luôn ở lại và làm việc với nhómmột cách gắn bó; có thái độ phù hợp với quan hệ của cácthành viên trong nhóm; chủ động hỗ trợ bạn và yêu cầu bạn

hỗ trợ mình một cách tự tin, cởi mở…

Nguyên tắc 5: Xử lí tương tác nhóm

Xử lí tương tác nhóm được xem như một bộ phận hữu

cơ của mỗi bài hay mỗi chủ đề học hợp tác Sau khi kết thúccông việc, mỗi học sinh phải thảo luận xem nhóm mình làmviệc với nhau có tốt không, nên tiếp tục thế nào để đạt hiệuquả cao hơn Việc này giúp các em có kĩ năng hợp tác vớingười khác hiệu quả có thể chọn xử lí tương tác nhóm trongkhi hoạt động hay thời điểm gần kết thúc hoạt động củanhóm

Xử lí tương tác nhóm bao gồm 2 khía cạnh:

+ Làm rõ những mặt tốt trong hoạt động chung, nhữngđóng góp cá nhân nổi bật, những điểm cần phát huy.

+ Những mặt cần cải thiện hay thay đổi

- Dạy học dựa vào vấn đề

Bản chất

Về bản chất, dạy học nêu vấn đề là cách thức dạy dựavào các tính huống dạy học trên lớp do giáo viên thiết kế Cáctình huống này được giáo viên thiết kế, tổ chức trên lớp saocho học sinh thấy được tính vấn đề của nội dung học tập Tức

là từ tình huống dạy học, người dạy chuyển giao nhiệm vụdạy và học thành nhiệm vụ học tập của học sinh dưới dạngcác vấn đề học tập Qúa trình học tập biến thành quá trìnhngười học giải quyết vấn đề dưới sự giúp đỡ và giám sát củagiáo viên Thông qua việc giải quyết các vấn đề, học sinh tựmình phát hiện ra tri thức, tự mình hình thành và phát triểncác năng lực cần thiết khác như làm việc hợp tác, tư duy độclập, nhận diện vấn đề, giải quyết vấn đề…

Với đặc trưng của dạy học tích hợp là khơi gợi vốn kiếnthức sẵn có của học sinh, dạy học gắn liền với thực tiễn nên

giáo viên khi thiết kế các bài học kinh nghiệm luôn coi trọngdạy học nêu vấn đề bởi hình thức dạy học này luôn tạo ranhững hứng thú, ham hiểu biết của học sinh.

sẽ xuất hiện tình huống có vấn đề Như vậy người dạy chỉđóng vai trò là người tạo ra tình huống dạy học

Có thể sơ đồ đơn giản về quá trình dạy học nêu đề:

Tình huống dạy học (Mâu thuẫn khách quan  Chủ thể(Mâu thuẫn chủ quan  Tình huống có vấn đề)

Người học học tập bằng tìm tòi, khám phá

Phương thức học tập chủ yếu của người học ở đây làbằng con đường tìm tòi khám phá dưới hình thức làm việc cánhân hoặc làm việc nhóm.

+ Thực hiện các thao tác tư duy, suy luận logic để hìnhthành các giả thiết

+ Tìm kiếm, chọn lọc các giải pháp giải quyết vấn đềnhằm chứng minh cho giả thuyết

+ Đánh giá việc sử dụng giải pháp nhằm giải quyết vấn

đề Nếu nhiều thành công sẽ được dùng để áp dụng cho tìnhhuống tương tự, nếu thất bại hoặc kém hiệu quả thì cần lặp lạiquá trình trên đề tìm giải pháp phù hợp hơn

Người học học tập tích cực và hiệu quả:

Thực tế con người chỉ tư duy khi học gặp tình huống cóvấn đề, vì vậy người học tập theo phương pháp này thường rấtchủ động và tích cực

Thông thường khi đứng trước một tình huống, có họcsinh xuất hiện trạng thái có vấn đề, có học sinh không thấyvấn đề nào cả Số học sinh xuất hiện tình huống có vấn đề

trong lớp thường không nhiều, đó là những học sinh xuất sắc,

là nhân tố kích hoạt cho quá trình học tập

Bước 2: Giải quyết vấn đề: Hình thành giải quyết

Chứng minh giả thuyết

Đánh giá

Bước 3: Vận dụng: Bài tập, câu hỏi, thực tiễn

Tạo tình huống mới

- Dạy học dựa vào dự án

Dạy học theo dự án là mô hình dạy học coi trọng tínhtích hợp của nội dung học vấn, coi trọng năng lực thực tiễncủa người học, mô hình này hướng người học thực thiện cácnhiệm vụ mang tính liên môn, liên ngành, đa lĩnh vực và gắn

bó mật thiết với thực tiễn của học sinh Mô hình này khôngtriển khai trên lớp học trong một thời gian xác định như kiểudạy học truyền thống mà được thiết kế để người học có thểkinh hoạt, tùy thuộc vào điều kiện cụ thể, mong muốn củangười học và những nhiệm vụ ấy được gọi là dự án học tập.Thông qua việc thực hiện các nhiệm vụ trong dự án, ngườihọc chiếm lĩnh được tri thức, hình thành và phát triển đượccác kĩ năng cần thiết thuộc nội dung học tập và các kĩ năng

xã hội khác như cách làm việc, chia sẻ, trao đổi đề cùng nhaugiải quyết vấn đề, cùng nhau tạo ra sản phẩm của dự án, cùngtrình bày, thuyết phục người khác nghe và tin vào những gìcác em trình bày

Với tư cách là một phương pháp dạy học, dạy học dự ánđược thiết kế và tổ chức cho học sinh hoạt động theo tiếntrình sau:

+ Giai doạn 1: Thiết kế dự án

Xác định mục tiêu của dự án

Xây dựng nội dung của dự án (dựa trên các nội dung họctập cụ thể thuộc các chủ đề môn học khác nhau trong chươngtrình)

Từ nội dung, thiết kế các nhiệm vụ cụ thể.

Dự kiến hình thức tổ chức cho học sinh thực hiện và chianhóm học sinh (nêu cần)

Chuẩn bị đồ dùng, phương tiện phục vụ cho quá trìnhthực hiện dự án của học sinh

Giai đoạn 2: Tổ chức thực hiện dự án

Nêu ý tưởng hình thành dự án, giới thiệu dự án và triểnkhai nhiệm vụ trong dự án tới học sinh

Phân chia học sinh thành nhóm đã dự kiến và hướng dẫncách thực hiện dự án Đồng thời nêu các kì vọng về quá trìnhhoạt động cũng như sản phẩm mà học sinh sẽ tạo thành

Tổ chức cho học sinh giải quyết các nhiệm vụ trong dự

án theo từng giai đoạn

Kiểm tra, giám sát quá trình và kết quả thực hiện dự áncủa học sinh theo từng giai đoạn, hỗ trợ học sinh khi cần thiết

Giai đoạn 3: Hoàn thiện dự án và trưng bày các sản

phẩm

Tổ chức cho học sinh trưng bày các sản phẩm của dự ándưới nhiều hình thức khác nhau: Thuyết minh, trưng bày, giớithiệu sản phẩm…

Tổ chức đánh giá dự án và sự tham gia của nhiều thànhphần: giáo viên, nhóm tự đánh giá, nhóm bạn trong và ngoàilớp đánh giá…

Lựa chọn các sản phẩm tốt để trao giải, lưu trữ làm tưliệu chung…

Ngoài việc chú trọng đến kiến thức khoa học, phươngpháp này cũng chú trọng nhiều đến việc rèn kĩ năng diễn đạt

cho học sinh thông qua ngôn ngữ nói viết học sinh Với dạyhọc tích hợp, phương pháp này khá phù hợp bởi mang tínhgợi mở cho nhiều vấn đề của bài học, huy động được vốn kiếnthức sẵn có của học sinh.

Các nguyên tắc cơ bản

Nguyên tắc về tiến trình sư phạm

+ Học sinh học tập bằng cách quan sát các sự vật, hiệntượng trong hiện thực khách quan, gần gũi với đời sống củacác em

+ Trong quá trình học tập, học sinh lập luận, bảo vệ ýkiến, quan điểm cá nhân trước nhóm học tập Thông qua quátrình này, vấn đề học tập được sáng tỏ, năng lực hoạt động,làm việc theo nhóm được phát triển

+ Các nhiệm vụ học tập được giáo viên cấu trúc hợp lívới các yêu cầu tăng dần, giúp người học liên tục phát triểncùng với các hoạt động học tập Hoạt động học tập do giáoviên thiết kế song học sinh cũng được dành phần tự chủ khálớn

+ Cần một lượng tối thiểu là 2 giờ/ tuần và trong nhiềutuần liền cho một đề tài học tập Cách bố trí thời lượng họctập như vậy sẽ tạo cơ hội tốt nhất cho người học có đủ thờigian tìm hiểu, nghiên cứu, xây dựng và hình thành kiến thứccũng như có những cơ chế xử lí tri thức bên trong não bộ củangười học.

+Học sinh cần có vở thực hành, vở thí nghiệm để ghichép trong quá trình học tập, những ghi chép này có thể lànhững gì các em quan sát được, những phỏng đoán, suyluận… và đây cũng là những chỉ dẫn giúp các em nhớ, khắcsâu kiến thức Đặc biệt với ghi chép cũng cho thấy sự tiến bộcủa học sinh trong suốt qúa trình học tập

+ Mục tiêu chính của PPDH này là giúp học sinh chiếmlĩnh được các khái niệm khoa học và thực hành một cách dầndần nhưng bền vững, kèm theo sự củng cố ngôn ngữ nói vàviết

Nguyên tắc về sự tham gia

+ Phụ huynh học sinh được khuyến khích thực hiện cáccông việc học tập của học sinh (Phối hợp giữa gia đình, nhàtrường và xã hội trong giáo dục)