Nhà nước pháp quyền trong cơ chế phát huy quyền dân chủ của nhân dân trong thời kỳ đổi mới ở Việt Nam hiện nay

Đảng mang lại cho phong trào quần chúng tính tự giác trong quá trình xây dựng nén dan chủ XHCN; thông qua công lác Uiyôn truyền, giáo dục của mình, Đảng góp phần quyết định nhất trong v

N _ uv/ VJIM U ƯUL - ĐAO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VẢ NHẢN VÃN

*****

N G U Y Ề N T R Ọ N G T H Ó C

DÂN CHỦ CỤA NHÂN DÃN TRONG THỜI KỶ

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC TRIẾT HỌC

Nĩịỉíờì hướng tỉẫtt khoa học: PHẠM NGỌC OUANG

PGS- I»TS-TRIẾT HOC

Hà Nôi - 199G

MỤC LỤC ■ ■

A TÍNH CHẤT CHUNG CỦA LUẬN VẢN

B NỘI DUNG CỦA LUẬN VĂN

C h ư ơ n g I : Vai trò của Nhà nước trong cơ chế thực hiện quyền dân

chủ của nhân dân ở nước ta hiện nay

1 Dân chủ XHCN và vai trò của Nhà nước trong việc thực

hiện quyền dân chủ của nhân dân trong thời kỳ quá độ lên

CNXH

Tranj 1

5

5X

2 Tinh hình tổ chức và hoạt động của Nhà nước nhằm (hực

qua

Chương II: Nội dưng và phương hướng tiếp tục xây dựng, Nhà nước

pháp quyển đổ phất huy quyền dan cliỉi cùa nhíìn dan trong

1 Nội dung xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam của

phương hướng để nhân dân Ihực hành có hiệu quả cấc

3 Đổi mói một bước nền hành chính quốc gia nhằm phát huy

KẾT LUẬN:

6 0

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

62

A TÍNH CHẤT CHUNG CỦA LUẬN VĂN

1 Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Trong khi xem đổi mới kinh tế là trọng tâm, tuỳ theo thành quả và yêu cầu đổi mới kinh tế mà từng bước đổi mới vé chính trị, trong những năm qua chúng ta cũng ctã và đang đổi mới về chính trị, trước hêt là đổi mới

Nhà nước Nhò' vây, "tổ chức và hoạt đông của Nhà tì ước có nhiêu hên hộ

trên các lĩnh vực từ lộp p h á p đến hành p h á p vù tư p h á p Q uản lý N h à nước bâng pliáp lu ậ t được tăitiỊ CHỞiiiỊ D ân chủ X H C N dư ợ c p h á t huy trên nhiêu lĩnh vực, trước h ết là vê kinh tế Ổn định chính trị, x ã hội dược g iữ vững"

(49/21).

Mặc dù đã đạt được thành tựu to lớn như vậy, nhưng cho đến nay, bộ máy Nhà nước vẫn cồng kềnh; hiệu quả quản lý và điều hành cỉia Nhà nước còn rất thấp; kỷ cương, phép nước bị xem thường Những hạn chế trên đay

đã dẫn lới tình trạng "ở nhiêu nơi, q uyên dân chủ củ a nhân dâ n hi ri Ịih ạ n ì'

(49/22).

Để khắc phục nhũng yếu kém trên dây, một trona; các phương hướng

CO' bản mà chúng ta phải thực hiện là đẩy mạnh việc x â y dựng Nhà nước, pháp quyền Trong Nhà nước đó, "m ọi tổ chúc, c ơ íỊuan, m ọ i cá nhân (ỉểu

p h ả i đ ặ t m ình trong khuôn khố p h á p luật, kh ôn g (lược (ĩứn<Ị trên và đửnt’ ngoài p lìá p luật, không có hất c ứ ngoại lệ nào" (49/12)

Đó là điều kiện để nhân dân thực hiện được quyền cỉân chủ của mình

bằng Nhà nước và thông qua Nhà nước

Yêu cầu bức thiết dỏ cỉm cuộc sống lại được đặt ra khi còn có những

ý kiến khác nhau về pham trù "N h à nước p h á p </iiví’ii" và con đườnẹ xây dựng nó trong điều kiện ở nước ta hiện nay Không kliíír nhục có hiệu quả những nhận thức phiến diện về vấn đề này chúng la không thể loại trừ tình trạng quan liêu của Nhà nước làm ảnh hưởng tiêu cực đến quyền làm chủ

của nhân dân.

Xuất phát từ yêu cầu như vạy, tôi chọn vấn đề " Nhà nước pháp

quyền trong c ơ c h ế p h á t liuy quyên (ìâ ỉì chủ của nhân (lân trong ỉìiởi kỳ (ìỏ I mới ở V iệt N a m hiện nay" làm đề tài luận văn của mình

2 Tình hình nghiên cứu

Trong qúa trình chuẩn bị cho cách mạng lư sản, một số nhà lư tưởng đại điện cho lực lượng xã hội tiến bộ đương thời đã phát triển tư tưởng Nhà

nước pháp quyền của Platôn (427 - 347 T.C.N) và Arixtốt (384 - 322

T.C.N) Trong số những nhà tư tưởng đó, phải kể đến tên tuổi của

Môngtexkiơ (1689 - 1755), Rútxô (1712 - 1788) Trong những thời kỳ

trước đây, lý luận về Nhà nước pháp quyền được phát triển chủ yếu trong các nước tư bản chủ nghĩa Ở hầu hết các nước XHCN trước đủy do rơi vào một nhạn thức không đúng, đồng nhất "N hà nước phấp quyên " với phạm trù tư sản, nên hầu như không đặt ra và nghiên cứu vấn đề này để xây

dựng Nhà nước XHCN Đi vào quá trình cải tổ, cái cách, người ta mới đặt

lại vấn đề này Nhung thành quả nghiên cứu lý luận và hiện thực hoá nó

chưa được bao lâu thì CNXH ở một loạt nước lại sụp đổ.

Ở Việt Nam, vấn đề Nhà nước pháp quyền mới chính thức được khẳng định tại Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ tháng I năm

1994 Đó vừa là kết quả, vừa là bước khởi đáu của một giai đoạn mới trong việc nghiên cứu vấn đề Nhà nước pháp quyền Trong những năm gần đây

đã có một số công trình về lĩnh vực này được công bố Chẳng hạn"Klìái niệm N h à nước p h á p quyền " của GS, Tiến sĩ Đào Trí úc ; "M ấy ỷ kiến về

xâ y dựng N h à nước p h á p quyên V iệt N am " của GS, Tiến sĩ Nguyễn Duy Quý; "Vê N h à nước p h á p quyền của dân, (ì(> (ỉâìì và vì (ìân" của PGS.PTS Hoàng Văn Hảo; "N h à nước p h á p quyền - lịch sử và hiện tại" của Anh Phương; "Vấn d ê quyên lực và cơ ché thực hiện quyềỉì lực tỉ 0 / 1 % thời kỳ quá

độ ở nước ta" của PGS, PTS Phạm Ngọc Quang; "Mí/ỳ suy n g h ĩ v ề vấn d ề

xây dựng N h à nước Ììiệỉì n a y "của GS Hồ Văn Thông .

Các công trình ấy mới xới xáo một số vấn đề ]ý luận chung về Nhà nước pháp quyền và bắt đẩu vận dụng lý luận đó vào điều kiện cụ thổ ở nước ta Vấn đề vai trò của Nhà nước pháp quyền trong cơ chế phát huy quyền dân chủ của nhân dân chưa trở thành đối tượng trình bày trong một công trình khoa học chuyên biệt nào.

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn.

Trên cơ sở làm rõ vai trò của Nhà nước pháp quyền trong cơ chế bảo đảm quyền dân chủ của nhân dân trong thời kỳ quá độ ở nước ta, nêu ra một số phương hướng cơ bản nhằm tiếp tục xây dụng Nhà nước pháp quyền Việt Nam để phát huy hơn nữa quyền làm chủ của nhân dân ở nước ta hiện nay

Để thực hiện mục đích nêu trên, luận văn có nhiệm vụ:

- Làm lõ nội dung, thực chất phạm trù ” N ììà IIước p háp quyền"

trong thời kỳ quá độ lên CNXH, các nguyên tắc tổ chức và vận hành của nó

- Thực trạng quá trình xây dựng Nhà nước pháp quyền ở nước ta những năm qua và tác động của nó tới việc thực hiện quyền làm chủ của nhân dân

- Nêu ra một số phương hướng để tiếp tục xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam của dân, do dân, vì dân nhằm làm cho nó thực sự là công

cụ bảo đám quyền dân chủ cỉia nhân tlíin

4 Co sổ lý luận và phương pháp nghiên CÚII

- Cơ sở lý luận để thực hiện đề tài là lý luận của chủ nghĩa Mác - Lên in, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước, về dân chủ nói chung về Nhà nước chuyên chính vô sản và dân chủ XHCN nói riêng; đồiiíT tliừi có chú ý tới kinh nghiệm đưực tích luỹ trong hon bảy thập kỷ xây dựng CNXH Luận văn cĩing chú ý (ới thực liễn xây dựng Nhà nước pháp quyền trong các nước tư bản chủ nghĩa với việc bảo đảm quyền lực của giai cấp tư sản cầm quyền

- Để thực hiện mục tiêu và nhiệm vụ của luận văn đã được nêu la, cần vận dụng tổng hợp những quan điểm phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử; trong đó đặc biệt chu ý phương pháp lôgic và lịch sử, phân tích và tổng hợp, quan điểm lịch sử cụ thể và quan điểm thực tiễn trong việc đặt và giải quyết những vấn đề liên quan đến đề tài.

5 Điểm mới về mặt khoa học của luận van.

- Góp phần làm lõ hơn vai trò của việc xây dựng Nhà nước pháp quyền đối vói việc bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân ở nước ta hiện nay

- Nêu ra được một số phương hướng cơ bản nhằm liếp tục xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam để đảm bảo quyền dan chủ của nhân dân

trong quá trình đổi mới ở nước ta.

6 Ý nghĩa thực tiễn cua luận vãn.

Luận vãn sẽ làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu và °iảng dạy môn lý luận về Nhà nước và pháp luật, cũng như một số chuyên đề khác của chủ nghĩa duy vật lịch sử trong triết học Mác - Lênin; chủ nghĩa

xã hội khoa học

7 Kết câu của luận vãn.

Ngoài lời mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn gồm hai chương với nam tiết

B NỘI DUNG CỦA LUẬN VĂN

Chúng ta đang từng bước xây cỉựng Nhà nước pháp quyền của dân do dân và vì dân Chỉ khi có một Nhà nước như vậy mới có thể phất huy đươc

quyền dan chủ của Iìhan dân, đảm báo quyền sống, quyền dược làm việc

được lao động, được học hành, được đảm bảo an ninh trật tự, an toàn xã hội

Nó ảnh hưởng tới sự lành mạnh của nền dân chủ, tới cuộc sống và số phạn của lừng người dân, tới chiều hướng phát triển của xã hội

Xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam là đế phát huy

quyền làm chủ của nhân dân trôn mọi lĩnh vực của đời sống xã hội Trong Nhà nước đó, dân chủ được đảm bảo bằng pháp luật; dân chủ đi đôi với kỷ cương trật tự, được thể chế hoá thành pháp luật, trong khuôn khổ của pháp

luật Nhà nước pháp quyền XHCN biểu hiện trực tiếp sức mạnh của hệ thống chính trị dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Đó là một Nhà nước đại diện cho quyền lực chân chính của nhân dân; một tổ chức Nhà nước dựa

trên nền dân chủ, vì dân chủ và do đó - bằng pháp luật và vì công lý.

CHƯƠNG i VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỚC TRONG cơ CHẾ THựC HÍỆN QUYỂN DÂN CHỦ CỦA NHÂN DÂN ở NƯỚC TA HIỆN NAY

I DÂN CHỦ XHCN VÀ VAI TRÒ CỦA NHÀ NƯỐC TRONG VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN DÂN CHỦ CỦA NHÂN DẦN TRONG THÒI KỲ QUÁ ĐỘ LÊN CNXH.

1 Khái niệm dân chủ XHCN.

Dân chủ là một hình thức sinh hoạt của cộng đồng mà nhờ đó hoạt động của mọi thành viên trong xã hội được hướng vào tổ chức và trật lự nhằm đạt tới mục tiêu chung về sự phát triển xã hội Vì vậy, sự ra đời của nền dân chủ XHCN gắn liền với CNXH chân chính, là bước phát triển tất yếu khách quan trong quá trình phát triển của xã hội loài 112,ƯỜÌ

Dân chủ XHCN là bước phát triển cao nhất trong sự tiến hoá của dân chủ, nó là thành quả của Cịúa trình cách mạng XHCN và xây dựng CNXH

ở đó có sự kết tinh toàn bộ những giá (l ị dân chủ đã đạt được (rong lịch sử

và nảy sinh những tính quy định mới về chất, làm cho dân chủ fiỏ' thành

một giá trị phổ biến thâm nhập vào m ọi m ối quan hệ chính trị - xã hội, mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, bao quái mọi c;óc độ tồn lại CIKI con n<jười mà

định hướng cơ bản của nó là "Xoá bỏ giai cúp" (Lênin) để lạo ra ngày càng đầy đỉi những điều kiện cho sự giải phóng mọi năng lực sáng tạo của con

người.

Sự cần thiết phải xây dựng nền dân chủ XHCN bắt nguồn lừ nhu cầu thực tiễn cuộc sống, từ nhu cáu và lợi ích chính đáng của mọi tàng lớp nhân dân trong xã hội CNXH là xã hội vì con người, do con người Trong xã hội

đó "toàn bộ quyền lực thực s ự thuộc vế nhân dàn". Việc hiện thực hoá bản chất đó của CNXH đòi hỏi phải hình thành một xã hội thực sự dân chủ Từ

đó xuất hiện yêu cầu khách quan phải phát triển nền dân chủ XHCN Yêu cầu đó được thể hiện ở những nội dung sau đây:

a Trong quá trình xây dựng CNXH, mỗi công dân đều có yêu cầu khách quan là tự khẳng định mình với tư cách là một thực thể kinh tế Họ phải được giải phóng khỏi những làng buộc bất hợp lý của quan hệ sản xuất lỗi tliời và những thiết chế chính trị quan liêu

b Cùng với sự xã hội lioá thông tin, đa dạng hoá hình thức lổ chức để

tập hợp quần chúng, mở lộng giao lưu CỊUỐC tế là XII thế xã hội hoá ch ín h trị

ngày càng tăng lên ở trong nước

c Cuộc đấu tranh đế khắc phục bệnh quan liêu chủ nghĩa, tư tưởng bảo thủ níu kéo, duy trì những thiết chế dân chủ mang tính hình tluíc của quá khứ cũng là một yêu cầu khách quan phải phái úièii nền dân chủ XHCN

d Sự cán thiết phải xây dựng nền dân chủ XHCN cũng còn do yêu cầu khách quan của cuộc đấu tranh của con người để vươn tới một xã hội tự

do, bình đáng, bác ái mà ở đó có đủ những điều kiện vật chất, chính trị, văn hoá - linh thổn để trả lại cho con người những thuộc tính cao quý của nó là: được lao động, sống trong hoà bình và hạnh phúc

Khi được xác lập, nền dân chu XHCN có mộ! số đặc trưng cơ bản sau

đáy:

M ộ t là, dân chủ XHCN mang tính lịch sử; iió chỉ được xây đựim và hình thành sau khi giai cấp còng nhân giành được chính quyền Dân chủ XHCN cũng là một thiết chê quyền lưc cua giai càp công nhân cầm quyền

thực hiện lợi ích của mình và của toàn xã hội Do vậy, nền dán chủ XHCN luôn có sự kết hợp hài hoh, sự thống nhất giữa tính giai cấp của giai cíiị) công nhân và tính nhân dân, giữa lợi ích căn bản của giai cấp công nhân với

lợi ích cơ bản cửa toàn dân tộc

H ơi là dân chủ XHCN vừa mang tính giai cấp, lại vừa mang tính dân tộc, tính nhân loại Trong đó, tính giai cấp của dân chủ là yếu tố phản ánh quyền lợi và lợi ích của giai cấp công nhân được thực hiện thông qua thể

chế Nhà nước mà giai cấp công nhân là người đại diện Tính giai cấp công

nhân của dân chủ XHCN "là m ặ t c ơ bản, m ặ t chi p h ố i, nó có ảnh hưởng lo

ì ớn đến việc xem xét vù iỊÍải q u yết Iiliữiii’ yêu cầu (lân chủ lìiaiiỊỊ lính Iiliân

ì oại, bản thân tính nhân loại luôn luôn bị khúc x a (/ 11(1 tính iỊÌai cốp"

( 3 0 / 1 6 )

Tính dân tộc của dân chủ biểu hiện trên hai phương diện: m ộ t là, nó

các chuẩn mực và hình thức thực hiện dân chủ mang nặng dấu ấn truyền thống, cốt cách dân tộc

Tính nhân loại của dân chủ dược thể hiện trong việc bảo đảm các quyền cơ bản của con người như quyền tự do, bình đẳng và các lợi ích cơ bản của nhân loại phù hợp với sự tiến bộ xã hội, thúc đấy xã hội phá) triển

Tính giai cấp công nhân, tính dân tộc, lính nhân loại trong dân chủ XHCN thống nhất với nhau làm một Đó là vì, trong thòi đại ngày nay, lợi ích cơ bản của giai cấp công nhân, của dân tộc, nhân loại là đồne, nhâì: tiến tới một xã hội mà ở đó cả cộng đồng dân tộc, nhân loại và từng cá nhân đều được giải phóng

Ba là, dân chủ XHCN chỉ có được với điều kiện bảo đảm vai trò lãnh đạo duy nhất của Đảng mácxit - lêninnit Bởi vì, nhờ nám vững hệ lu tưởng cách mạng và khoa học là chủ nghĩa Mac- Lên in và đưa I1Ó vào quần ch ún g

Đảng mang lại cho phong trào quần chúng tính tự giác trong quá trình xây

dựng nén dan chủ XHCN; thông qua công lác Uiyôn truyền, giáo dục của

mình, Đảng góp phần quyết định nhất trong việc nâng cao trình độ giác ngộ

chính trị trình độ văn hoá dân chủ của nhân dân, để nhân dân thực hiện có

hiệu quả những yêu cầu dân chủ phản ánh đúng quy luật phát triển xã hội

BỐII là, đó là một nền dân chủ sẽ tự tiêu v o n g Khi đó sẽ không còn

khái niệm dãn chủ với tư cách là một phạm trù chính trị Khi dự báo về sự

tiêu vong của nền dân chủ XHCN, Lênin đã viết:''iiliifniỊ, diều đó chỉ xảy ra

khi C N X H thắng lợi lioàn toàn và được củng cố, quá độ lên chủ nghĩa cộng

sản hoàn toàiì."(41/295).

2 Co sỏ hình thành và chức lìăng của dân chú XHCN

a C ơ sở hình thành dân cliĩì XI1CN.

Dân chủ XHCN chỉ đạt trình độ chín muồi của mình khi I1Ó dược

xây dựng trên một cơ sỏ' xã hội sâu rộng, hình thành được ý tluíc chính trị cách mạng, tự giác và khả năng tham gia rộng rãi vào đời sống kinh tế,

chính trị - xã hội của nhân dân Nền dân chủ đó được hình thành trên những

cơ sở sau đây:

Một là, một nền kinh tê phát triển cao, trên tiền đề lực lượng sán

xuất mang tính xã hội hoá mà hình thành chê độ sở hữu XHCN đôi vói tu' liệu sản xuất cơ bản để nhân dân thực sự là chủ tư liệu sản xuất, chủ quản lý

và chủ trong phân phối sản phẩm làm ra.

Trạng thái và trình độ phát triển của nền kinh tê là những yếu tố quy

định trạng thái và trình độ thực tế của dân chủ xã hội, của quyển làm chủ và

khả năng làm chủ của nhân dân trong đời sống kinh tế Không có quyền

làm chủ trong kinh tế thì không thể làm chủ trong các lĩnh vực khác DAn chủ trong lĩnh vực kinh tế là cái quyết định toàn bộ quá trình dân chủ trong CNXH

H a i là, cơ sỏ- trực tiếp hình thành chế độ dân chủ là Đáng cộng sàn cầm quyền và Nhà nước quản lý bằng pháp luật để thực hiện đúng đắn, có

hiệu quả mọi lợi ích, quyền lực và ý chí của nhân dan Từ dỏ tạo ra môi

trường kinh ỉố- xã hội và phấp lý lành mạnh cho mọi công dan cỏ điồu kiện thực hiện mọi khả năng của mình, được hương đúng quyền, được làm đung nghĩa vụ; được công bằng về lợi ích, được bình đẳng về trách nhiệm - nghĩa

vụ và đảm bảo cho tính tự giác, sáng tạo cao trong mọi hoạt động của cá nhân và của cả cộng đồng Vì vậy, CƯ sở chính trị, quyền lực Nhà nước quyết định điều kiện và khả năng thực thi quyền dân chủ của nhân dân

Ba /ờ, ý thức chính trị XHCN và đời sống văn hoá tinh thần xã hội lành mạnh là cơ sở tư tưởng của dân chủ và nhu cầu dân chủ ở mỗi cá nhân

con người và toàn bộ cộng đồng xã hội Bởi vì, chính văn hoá tinh thần và ý

thức ch ín h trị - xã hội q uy định sắc thái và diện m ạo riêng (dặc thù) m ang

tính lịch sử cụ thể về tâm lý, đạo đức, văn hoá, truyền thông và bản sắc của dân chủ Tất cả những yếu tố đó ảnh hưởng đến xu hướng, tính chất, mức

độ và tốc độ (lích cực hay tiêu cực, thúc đẩy hay kìm hãm, tiến bộ hay lạc hậu) của sự hình thành dân chủ, khá năng thực thi dan chủ trong những giai đoạn lịch sử nhất định Đổng thòi nó cũng góp phần tạo ra sức mạnh cho quá trình dân chủ ở các lĩnh vực kinh tế và chính trị

b C hức nânạ của dâỉì cììủ X ÌỈC N

Muốn cho dân chủ thực sự đi vào cuộc sống, phái xây dựns; cư chế thực hiện dân chủ thật sự khoa học Mặt khác, phải clìií ý chổng khuynh hướng dân chủ tư sản, dân chủ đa nguyên, dan chủ không có tính giai cấp* khắc phục dân chủ cực đoan, dân chủ không có giới hạn (dân chủ quá đà)

vô nguyên tắc, tự do vô chính phủ, coi thường pháp luật, dẫn đến xáo động, phá vỡ sự ổn định chính trị - xã hội

Làm tốt những vấn đề đó, dân chủ XHCN sẽ lliực hiện có kết quả những chức năng cơ bản sau đây:

M ộ t lủ. dân chủ XHCN góp phẩn nâng cao tính tích cực của quần chúng nhân dan, không ngừng hoàn thiện các quan hệ giữa người với người

từ đó tạo ra những điều kiện để con người vươn lên phát triển những năno

phóng khỏi mọi áp bức, bóc lột, mà còn giải phóng khỏi nghèo nàn và lạc

hậu Đó là mục tiêu phấn đấu suốt cả cuộc đời của Chủ tịch Hồ Chí Minh

và của Đảng, của Cách mạng: mang lại hạnh phúc thật sự cho nhân dân, để cho nhân dân làm chủ vận mệnh của mình và vận mệnh cùa dân tộc

3 Những điều kiện và xu hướng phát triển của dân chủXHCN ỏ

nuóc ta hiện nay.

a Điếu kiện.

Nền dân chủ XHCN ở nước ta hiện nay được phát triển trên cơ sở của đường lối đổi mới đúng đắn của Đảng với tư cách là sự kết tinh việc vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh Những kết quả đạt được trong việc thực hiện đường lối đó đã đặt cơ sở cho cách mạng nước ta bước vào một thời kỳ phát triển mới - thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoấ nhằm xây dựng nước Việt Nam dan chủ, giàu

m ạnh, phục vụ ngày càng tốt hơn đời sống vật chất và tinh thần của nhân

dân lao động.

Sự phát triển của dân chủ XHCN ở nước ta hiện nay diễn ra trong những điều kiện thuận lợi và khó khăn phức tạp của tình hình kinh tế - xã hội trong nước và quan hệ quốc tế như sau:

- NlìữniỊ điều kiện thuận lợ i tro n g nước và (Ịiiổc í ế.

+ Mỗi công dân với tư cách là một thực thể kinh tế đã từng bước được xác lập Họ được giải phóng khỏi những ràng buộc bất hợp lý của quan hệ sản xuất lỗi thời; tiềm năng to lớn của mỗi cổng dan cũng như cộng đổng từng bước được giải phóng Sự giải phóng về kinh lế là tiền đẻ vật chất để giải phóng con người khỏi sự ràng buộc của những thiết chế chính trị quan liêu Chẳng những vậy, họ trở íhànli những chủ thể tích cực trong cuộc đấu tranh khắc phục bệnh quan liêu của hệ thống chính trị nhằm khẳng định vị trí đích thực của mình: chủ thể chân chính của lịch sứ

+ Sự xã hội lioá chính trị với tu cácli là kêt quả tấc động của những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trên con

đường xây dựng CNXH và sự đảm bảo tính độc lập tự chủ, sáng tạo Irong

công việc hoạch định và tổ chức thực hiện CÍÍC quyết sách chính trị Bảo

đảm sư ổn định chính trị, phục vụ muc tiêu nhiệm vụ đổi mới xã hội, thuc đẩy sư phát triển đất nước - tất cả những cái đó đã đem lại lợi ích thiết thực

về vật chất và văn hoá - tinh thần cũng nhu quyền làm chủ cho nhân dần.

+ Nền dân chủ XHCN ở nước ta đặt dưới sự lãnh đạo toàn diện và tuyệt đối của Đảng Cộng sản Việt Nam Từ ngày thành lập đến nay, Đảng luôn trung thành với chủ nghĩa Mác - Lên in và tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng

được tôi luyện và thử thách qua các thời kỳ cách mạng, đã đưa dán tộc vượt qua mọi hiểm nguy, giành lấy mọi thắng lợi trong mọi bước ngoặt của lịch

+ Sự phát triển dán chủ XHCN liong điều kiện hệ thống chính (rị gặp phải mâu thuẫn giữa yêu cầu thực hiện dân chủ XHCN và trình độ thấp kém

về văn hoá dân chủ và năng lực (hực hiện những chuẩn mực dân chủ của bản thân đội ngũ cán bộ thuộc hệ thống chính í l ị là một lực cản to lớn đôi

với việc mở rộng dân chủ Đó là những nsụiyên nhàn dẫn đèn (ình tiạnc,

dùng uy quyền của người lãnh đạo buộc mọi người phái chấp hành để thay thế cho những cuộc tháo luận dân chủ, cởi mở, tôn trọng, lắng nghe ý kiến của cấp dưới và của quần chúng nhân dân

+ Những biến đổi về cơ cấu nền kinh tế và cư cấu thành phần kinh tế cũng làm cho những yếu tố tự phát tư bản chủ nghĩa trong nền kinh tế nhiều

thành phần gia tăng, từ đó gây ra những biến đổi í rong cư cấu dan cư và cơ cấu giai cấp - xã hội Tất cả cái đó đã in dấu ấn của I1Ó vào trong hệ thống chính trị Do đó, việc đảm bảo tính XHCN của nền dân chủ chắc chắn sẽ

không đơn giản

+ Sự phát triển dân chủ XHCN ở nước ta trong điều kiện chiến lược

diễn biến hoà bình đang được chủ nghĩa đế quốc láo riết thực hiện bằng nhũng phương thức, thủ đoạn mới, tinh vi hơn, khoa học hơn Mặt khác, việc đa dạng hoá các thành phần kinh tế, khuyến khích tư bản nước ngoài đầu tư vào trong nước dưới nhiều hình thức khác nhau - bên cạnh mặt tích

cực về cơ bản - cũng tạo ra cơ sỏ' xã hội và điều kiện để chủ nghĩa đế quốc đưa chiến lược diễn biến hoà bình vào ngay trong lòng đất nước la

Việc bình thường hoá quan hệ giữa Hoa Kỳ với Việt Nam sau (uyên

bố của tổng thống Mỹ Bin CLin - Toìi ngày 11-7-1995 đang đưa hai nước

sang một bước phát triển mới Nhưng Mỹ vẫn chưa từ bỏ âm mưu muốn xoá

bỏ chế độ chính trị hiện nay ở Việt Nam Do đó, Biu CLin-Tơn đã không

còn úp mỏ' gì khi tuyên bố: " BằiiiỊ việc ỊỊÌúp đtid V iệt N a m hoà nhập cộng đồng cá c dân tộc, việc hình thườn ư hoá còn p hục VII lợi ích của chủng

ta trong việc p h â n dấu cho m ột nước V iệt N a m tự (lo, ." và " T ôi tin

lằ n g việc bình thKỜnq hơá và tùng CUỬIIIỊ các cuộc tiế p xú c i>iữa lìiỊiíờ i M ỹ

và người V iệ t N a m s ẽ thúc dẩy s ự Hiịhiệp tự (lo ở V iệt N a m Iilní (lã từno

diễn rơ ở Đ ô iiíị Á n L iê n Xô tn íớ c d â y." (I ) R õ l à n g l à đ ể x o á b ỏ c h ế

độ chính trị hiện nay ở việt Nam, Mỹ đang âm mưu cuốn hút việt Nam vào mặt trận kinh tế tư bản chủ nghĩa, để từ đó chế độ XHCN sẽ mai một, tàn lụi và dần dần chấm dứt!

Âm mưu cuốn hút Việt Nam vào mặt trận cải cách lự do, dân chủ, nhân quyền theo kiểu phưong Tây, kích động mọi người chối bỏ chế độ dân chủ của ta hiện nay là nguy cơ lớn nhất, nguy hiểm nhất và là tác động xấu nhất trong việc giữ vững sự định hướng XHCN và thực hiện quyền dân chủ của nhân dân ta hiện nay Hơn nữa, việc chống CNXH của giai cấp tư sản

ngày càng tinh vi, uyển chuyển và có hiệu quả nhờ sụ' khoa học hoá công Iigliộ cai (lị của g iai cấp lư sản clộc quyền Đ ồ n g thòri, sự trmg trưởng kinh (ế

và việc giải quyết có hiệu quả một số vấn đề xã hội, đã làm dịu bớt phần

nào một số mâu thuẫn vốn mang bản chất đối kháng trong chủ nghĩa tư bản hiện đại Từ đó, giai cấp tư sản đã vội vàng kêu lên là chủ nghĩa tư bản

"dân chủ hơn", "bình đ(ỉi)Ị> hơn" chủ nghĩa xã hội!

b N hữ ng XII hướng phát triển dân chủ X ĨIC N ở nước ta hiện

Mặt khác, cơ chế của nền dân chủ XHCN ở nước ta hiện nay chưa hình thành một cách hoàn chỉnh; trình độ nhận thức về văn hoá (lân chủ của nhân dân ta còn thấp, việc giáo dục dân chủ cho nhân dân làm chưa dược là

bao; tệ quan liêu bè phái, xa rời quán chúng cùng với nạn tham nhũng trong

tổ chức Đảng và bộ máy Nhà nước đang cán trở, gây nên những tác động xấu cho việc việc thực hiện quyền dân chù của nhân dân ta hiện nay Vì vậy, sự phát triển của clân chủ XHCN phụ thuộc vào linh thẩn dân chù của các cơ quan quyền lực của hệ thống chính trị; phụ thuộc vào sự trong sạch

liêm khiết của các CO' quan điều hành của Nhà nước từ Trung ương đến địa phương.

Dân chủ XHCN phát triển đến dâu và phát triển như thế nào là tuỳ thuộc vào việc xây dựng những giá trị, những chuẩn mực đạo đức văn hoá

của xã hội mới trên cơ sở giữ vũng và kế thừa mọi tinh hoa trong truyền

thống đạo đức, văn hoá tốt đẹp củ a dân tộc; tuỳ thuộc vào trình độ dân trí và

trình độ nhận thức về văn hoá dân chủ của nhân dân Do vậy, xu hướng phát

triển dân chủ XHCN ở nước ta hiện nay là từ một xã hội còn mang nặng

dấu vết của x ã hội thần (lân pho n g kiến cũ, kê tiếp là cửu x íĩ hội thuộc diu nửa p h o n g kiến với nhiều bệnh tật cùa tệ quan liêu, m ất (lân chủ sang m ộ t

x ã hội rô n g dân X H C N

Xuất phát từ tình hình đó, nền dân chủ XHCN ở nước ta hiện nay cũng đang phát triển (heo xu hướng là: cùng với việc hoàn thiện các yếu tố của hệ thống chính trị làm cho chúng trở thành những tổ chức hoạt động của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân, nhân dân s ẽ ngày càng có điêu kiện tluim gia vào các lĩnli vực chính trị - x ã hội. Họ có quyền thể hiện quan điểm, thái độ, ý kiến và nguyện vọng của mình thông qua các hình thức dân chủ Nhân dân thật sự có đầy đủ mọi quyền tự do lựa chọn nhũng đại biểu xứng đáng của mình vào các cơ quan dân cử

Xu hướng dân chủ đó chỉ được phát triển trong một Nhà nước của

dân, do dân và vì dân;các quyết định, chính sách, các giải pháp kinh tế - xã

hội phải phù hợp với ý chí và nguyện vọng của nhân dân Chính vì vậy, dân

chủ XHCN ỏ' nước ta đang phát triển íheo xu hướng giữ vững sự ổn cíịnli

chính trị, hảo (lảm vai trò lãnh đạo của tìả u g Cộny, sản V iệ t N a m và nhân dân lao độn g viùm lên vị trí tìiật s ự là chủ th ể của (/ná trình d ổ i m ới của sự

nghiệp xây (UùtiỊ XiỉCN Iiói cluniiỊ.

Sự tồn tại của Nhà nước pháp quyền là điều kiện bảo đảm cho công dân một hệ thống các quyền tự do dân chủ rộng rãi trên các mặt kinh tế chính trị, văn lioá, xã hội Do đó, nền dân chủ ở nước ta phát triển theo XII hướng x â y dựng và hoàn thiện N h à nước p h á p (Ịtivền X H C N hảo đảm

q uyên tự do, dân chủ và nghĩa vụ của nhân dân trong m ọi lũih vực n ’ịơ XJ hội, h ảo đ ả m đ ấ t nước p h á t triển theo m ột c liế đ ộ kinh t ể - chính trị - x ã hội

X H C N

Nhưng nhân dân ta vốn có truyền thống muốn duy trì ảnh hưởng của mình đối với Nhà nước Do vậy, xu hướng phái triển cửa dân chu XHCN ở

nước ta gắn liền và phản ánh một tưoìig quan lực lượng giai cấp mà nơi thể hiện sự tương quan đó là Nhà nước pháp quyền XHCN của dân, do dân và

vì dân

Nền dân chủ ở nước ta hiện nay đang có xu hướng vươn tới sự hoàn thiện chế độ dân chủ trên hai mặt: dân chủ trực tiếp và dân chủ đại diện Mặt thứ nhất là để cho nhân dân tự do tham gia bàn bạc và quyết định mọi công việc của cộng đồng Mặt thứ hai lại thể hiện tính chất họp lý, khả năng thực thi cao, bảo đảm sự sáng suốt trong việc quyết định những vấn đề quan trọng của đời sống cộng đồng

Xu hướng phát triển của dân chủ XHCN ở nước ta hiện nay không phải là để đi đến sự phân chia mọi quyền lực trong xã hội, mà là để th ố ni»

Iiìiất m ọi quyên lực của nhân dán bcìiiíỊ c ơ quan đại diện. Cơ quan đại diện cao nhất của nhân dân (Quốc hội) được nhân dân uỷ thác quyền lực, do đó

có vị trí toàn quyền đối với các cơ quan Nhà nước khác và đại diện tối cao của xã hội Các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp được coi là ba bộ phận của một quyền lực thống nhất thuộc về Quốc hội Vì vậy, "chúng ta không t h ể quan Iiiệm m ộ t nền dân chủ, dù ỉà m ộ t IICII (lãn chủ vô sản, m à lại khổng có c ơ quan đại d iện ” (39/57)

Như vậy, dân chủ XHCN là một giá trị xã hội, là thành quả của cuộc cách mạng XHCN, là kết quả tổng hợp của sự phát triển các yếu tố chính trị - giai cấp, kinh tế, văn hoá - giáo dục, khoa học - kỹ thuật, là tiêu chuẩn để xác định, đánh giá trình độ văn minh của mội đất nước, một xã hội Mặt khác, dân chủ XHCN í hể hiện ơiá trị xã hội của I1Ó trong việc thúc đẩy tiến bộ lịch sử Mỗi bước phát triển của dân chủ XHCN sẽ dần đến khả năng giải phóng con người, nâng cao vị trí của con người với Ur cách là chủ nhân của lịch sử, thúc đẩy và đào luyện các phẩm chất làm chù, lạo điều kiện để nhân dân lao động trở thành người cluì thật sự cỉia xã hội mới

4 Vai trò của Nhà nước trong việc thục hiện quyền dân chủ của

nhân (lân dế xíiy dựiiíĩ một xã hội nhân dạo, công bằiiíĩ v;i

bình đung.

Trong hệ thống chính trị XHCN, Nhà nước có vai trò quyết định trực

tiếp việc thể chếhoá các quyền dân chủ của nhân dân Đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng, tuân thủ đường lối chính trị của Đảng, Nhà nước sẽ luôn giữ vũng được bản chất giai cấp của mình Hoai động của Nhà nước trong việc lập pháp, bảo vệ pháp luật, giữ vũng kỷ cương xã hội là một khâu quan

trọng trong cư chế thực hiện quyền dân chủ của nhân dân Nhà nước trong

cơ chế thực hiện dân chủ của nhân dân phải ]à Nhà nước pháp quyền Nhà nước pháp quyền XHCN trước hết phải bảo đám tính tối cao của pháp luật trong xã hội Trong xã hội có thổ có pháp luật mà không cỏ dân chù, nhưng

chúng ta không thể hình dung nổi một nền dân chủ lại không được bảo đảm

bằng pháp luật Do đó, pháp luật thể chế hoá các nội dung dân chủ, làm cho dân chủ thông qua pháp kiật mà đi vào cuộc sống Pháp luật là cơ sỏ' để phát huy quyển dân chủ của nhân dân, là nhân tố bảo đảm quyền tự do của

cá nhân và của cả cộng đồng

Để làm được điều đó, trong tình hình hiện nay phải tiến hành cải cách bộ máy Nhà nước theo tinh thần của Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khoá VII: "Tiếp tục tinh giảm và dổi m ới bô m áy N h à ì ì ước, bảo đảm quyên lợi thống nhất, p h â n công rõ và p h á t huy hiện lực của cả ba quyên: lập p h á p , hành p h á p , tư pháp Làm việc theo nguyên tắc tập Inutiị dân chủ" (48/58) Đó là phương hướng đúng đắn, phù hợp để xây dựng một

cơ chế thực hiện quyền dân chủ của nhân dân trên các mặt sau:

Trước hết, Nhà nước phái thúc đẩy sản xuấí kinh doanh, báo vệ

quyền sở hữu, bảo vệ quyền tự CỈO trên lĩnh vực kinh tế dân sự, sau đó là các quyền an ninh chính trị và lự do cá nhân khác Đó cũng là cơ sở các

quyền tự do của tập thể, xã hội, t rong đó vai trò của Nhà nước - pháp luật là

thước đo của tự do, nhân đạo, công bằng và bình đẳng Chỉ có thể có được

sự công bằng, bình đẳng về quyền lọi trước liêì là quyền Ịợi kinh tế

-khi có một Nhà nước pháp quyền VI vậy, vai trò của Nhà nước pháp quyền XHCN là bảo vệ quyền con người và quyền công dân trong tất cả các mặt

khác nhau của đời sống xã hội Đó là những quyền thiêng liếng, bất khả xâm phạm.

Thứ hai, con người là mục tiêu và giá trị cao nhất của CNXH Do đó,

vai trò của Nhà nước XHCN là bảo đảm cho công dân sự an toàn pháp lý,

được hưởng các quyền và tụ' do cơ bản, bảo hộ họ trong trường họp các

quyền và tự do cơ bản đó bị vi phạm kể cả từ phía các cơ quan Nhà nước và những người có chức vụ Xây dụng một xã hội đồng trách nhiệm giữa công dân và Nhà nước, công dân có trách nhiệm với Nhà nước như thê nào thì Nhà nước cũng có trách nhiệm với công dân như vậy, lạo ra một cơ chê thực sự dân chủ trong toàn bộ xã hội

T h ứ ba, trong Nhà nước XHCN, quyền dân chủ của nhàn dân sẽ đem lại một chất lượng mới trong quan hệ giữa người với người - những quan hệ mang bản chất nhân đạo sâu sắc, góp phần hình (hành nhân cách mới dưới

CNXH Ở đây, vai trò của Nhà nước là tạo mọi điều kiện cho sự phát triển

cá nhân của con người, bảo đảm sự phát triển tự do và đầy đủ các mặt xã hội của con người, xử lý đứng các mối quan hệ giữa các cá nhân với nhau,

cá nhân với tập thể, với Nhà nước theo tinh thần dân chủ, nhân đạo, công

bằng và bình đẳng Tất cả những nội dung ấy phải được thể hiện rõ ràng,

đầy đủ trong pháp luật vàpháp chế của Nhà nước

T h ứ tư, bằng việc xây dựng và hoàn thiện các hệ thống chuẩn mực xã hội, mà cốt lõi là hệ thống quy phạm pháp lý, Nhà nước XHCN bảo đảm luật hoá các quyền dân chủ của nhân dân Bởi vì, trong công cuộc đổi mới

nên nhiều phức tạp cho quản lý xã hội, kể cả cho hệ (hống pháp luật Vì vậy, cần phải đổi mới pháp luật; mở rộng quy định quyền và nghĩa VỊI của công dân theo tinh thần công bằng và bình đẳng Hệ thống pháp luật mới ấy

là những chuẩn mực xã hội mới, bảo đảm phát huy tính chỏ động sáng lạo của từng người, của mọi cấp, từ đó tạo ra bầu không khí dàn clìủ, tạo điều kiện

thuận lợi để ngăn chặn hiện tượng bè phái, độc đoán, chuyên quyền, chống

kh uyn h hướng tự do vô ch ín h phủ và thủ đoạn m ị dân lợi dụng ngọn cờ dân chủ để gây rối hoặc mưu lợi cho cá nhân.

Thứ năm, trong suốt thời kỳ quá độ lên CNXHy/ai trò của Nhà nước được thể hiện trong việc phát triển nền kinh tê hàng hóa nhiều thành phần,

vận dụng cơ chế thị trường để xây dựng thành công CNXH, không để đất nước đi vào con đường tư bản chủ nghĩa Bằng cách đó/ Nhà nước tạo ra cơ

sở vật chất cho việc thực hiện quyền dân chủ của nhân dân

HIỆN QUYỀN DÂN CHỦ CỦA NHÂN DÂN Ỏ NƯỚC TA NHỮNG NĂM QUA.

1 Một số đặc điểm tổ chức và hoạt dộnjí của Nhà nước ta trong những năm qua.

Trong công cuộc đổi mới hiện nay, tổ chức và hoạt động của Nhà nước đang có những tiến bộ trên các lĩnh vực từ lập pháp và tư pháp, từ cơ cấu tổ chức đến co' chê hoạt động* hiệu quả và chất lu ong của bộ máy Nhà nước được nâng cao hơn Đã đổi mới một bước chất lượng các kỳ họp Ọuốc hội, hoạt động điều hành của Chính phủ, hoạt động của Viện Kiểm sát và Toà án các cấp v.v trên tinh thần dân chủ thực sự, cùng bàn bạc trao đổi, thảo luận và đi đến biểu quyết công khai thật sụ' trên mọi diễn đàn và hoạt động của các cơ quan của Quốc hội và Chính phủ

Hệ thống hành chính đang được đổi mới từng bước cả trong thể chế

và cơ cấu tổ chức, chuyển dấn sang phươns, thức quản !ý xã hội clìủ yếu bằng pháp luật, phân biệt chức năng quản ]ý vĩ mô của Ni là nước với quvền

tự do kinh doanh của các đon vị kinh tế Sô đông cán bộ, cóng chức trung thành, tận tuỵ, năng động trong công cuộc đổi mới, lừ đó dã tạo nên một bầu không khí dân chủ và bình đẳng trong xã hội

Tuy nhiên, trong quá trình trưởng (hành và đổi mới đã xuấí 'hiện thêm

nhiều vấn đề mới và làm bộc lộ lõ hon những mặt yếu kém của bộ máy Nhà

Một là, bệnh quan liêu còn phổ biến và nghiêm trọng Tuy gàn đây

cũng như các cấp địa phương còn nhiều biểu hiện thiếu trách nhiệm, xa thực

tế cửa quyền, thiếu dân chủ và ý thức phục vụ, kể cả đối với dân và các doanh nghiệp cũng như đối với cấp dưới và cơ sở

Nhiều thông tin cần thiết không được công bố, phổ biến, hướng dẫn đầy đủ để dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra Tổ chức bộ máy cồng kềnh, bất hợp lý và phương thức điều hành chậm đổi mới

H a i là, tình trạng phân tán, thiếu kỷ luật, kỷ cương không chỉ ở địa phương mà cả ở bộ máy Trung ương; khiến cho sự chỉ đạo, điểu hành không thông suốt, kém hiệu lực; pháp luật và trật tự, kỷ cương xã hội bị vi phạm nặng nề Không ít chủ trương, chính sách bị vận dung tuỳ tiện, thậm chí bị vô hiệu hoá mà không quy được trách nhiệm thuộc về ai? Những biểu hiện ấy không chỉ đo chủ nghĩa cá nhân và ý thức kỷ luật kém, nó còn do những bất hợp lý của thể chê và tổ chức hành chính

Ba là, nạn buôn lậu và tham nhũng lan tràn, vừa tinh vi, vừa trắng trợn Một bộ phận không nhỏ cán bộ, công chức thoái hoá, biến chất, lợi dụng quyền thế để đục khoét tài sản công ,đòi và nhận hối lộ, móc nối với

kẻ xấu để làm giàu phi pháp Tệ lãng phí, xa hoa bằng tiền cỉia công rất nghiêm trọng

Bốiì là, tổ chức bộ máy hành chính cồng kềnh, nặng nề, chổng chéo,

kém chất lượng, chậm được đổi mới trong khi cơ chế quán lý đã thay đổi Chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, các môi quan hệ cluía được xác định rành mạch và hợp lý khiến cho bộ máy vận hành không thông suốt, kém năng động, thiếu phối hợp, thường có tình trạng công việc chồng chéo, cản trở lẫn nhau

N ă m là, đội ngũ cán bộ công chức hành chính tuy có liến bộ, nlurng nhìn chung chua ngang lầm nhiệm vụ; quy chế công chức còn nhiều điểm lạc hậu, lỗi thời; chế độ tiền lương mới đã được cải tiến một bước nhưng

chưa bảo đảm mức sống và chưa khuyến khích được tài năng của mọi

người Hệ thống giáo dục - đào tạo cán bộ công chức tuy đã dược coi trọng

Năm khuyết tật trên mang tính phổ biến và kéo dài, thậm chí có những mặt ngày càng nghiêm trọng hơn, làm cho hệ thống hành chính kém hiệu lực và hiệu quả Tình hình đó đang là trở lực của tiến trình đổi mới và phát triển đất nước theo định hướng XHCN

2 Những trỏ' ngại từ phía Nhà nước trong việc tlụic hiện quyền

dân chủ của nhân dân ta hiện nay.

Trong quá trình xoá bỏ chế độ tập trung quan liêu bao cấp, thì xu hướng dân chủ xuất hiện như một tất yếu kliúch quan Nhưng do nhiều nguyên nhân, có nơi đã dẫn phong trào quần chúng tới một cực đoan khác -

vô chính phủ, muốn thoát khỏi mọi ràng buộc của pháp luật, do đó khó tránh khỏi nguy cơ phủ định những thành tựu dàn chủ, càn trở việc thực hiện quyền dân chủ của nhân dân Khuynh hướng đòi hỏi dân chủ cực đoan, muốn thực hiện dân chủ mà không gắn liền với kỷ cương, kv luật, hoặc không xuất phát từ tình hình chính trị - xã hội của đất nước thì quyền dân chú cũng không thể thực hiện được Vì vậy "dân chủ kìiôtiỊi th ể củ được nếu thiếu tập trung, thiếu kỷ cương, kỷ luật, thiếu trách nhiệm CÔIIÌỊ dân D án chủ p h ả i đ i đôi với p liá p ch ê1' (47/125)

Mặl khác, đất nước ta đã chịu ảnh hưởng lâu đòi của ché độ phong kiến, nay đi vào CHXH trong tình trạng nhân dân còn rất "mít luật". Đó là

cơ sở xã hội của sự quản lý tuỳ tiện của một số co' quan Nhà nước, các CO' quan ấy có lúc tuỳ tiện đặt ra chế độ này hay chế độ khác Những hiện tượng bắt người, khám nhà tu ỳ tiện, độc đoán lộng quyền dã vi phạm quyền làm chủ của nhân dân, phá vữ kỷ cương, pháp luật của Nhà nước bởi

chính một số cơ quan Nhà nước

Hiện nay chúng ta vẫn chưa giải quyết đúng mối quan hệ giữa dân chủ và pháp chế, chua hiểu đúng dân chủ là vì con người và pháp chế cũ nu

là nhằm bảo vệ tự do, nhân phẩm con người Vì vậy trong thực tế, Nhà nước khi thì tập trung quan liêu, khi thì buông lỏng kỷ cương và pháp luật; có khi thiếu cả dân chủ lẫn pháp chế, gây nên tình trạng lộn xộn trong xã hội.

Cũng xuất phát từ quan niệm không đúng về mở rộng dân chủ, về việc phải tôn trọng nhân quyền, trong đó có các quyền tự do kinh doanh, nên đã xem nhẹ và nhiều nơi, nhiều lúc buông lỏng sự quản lý của Nhà nước, từ đó dẫn đến những vi phạm pháp luật mà vẫn không dám tiến hành kiểm tra, kiểm soát Tình hình đó đã dẫn đến tình trạng lộn xộn, vô tổ chức, Nhà nước muốn làm gì thì làm, bất luận có được phép hay không, vượt ra khỏi những giới hạn của pháp luật quy định Vì vậy gây cản trở cho việc thực hiện quyền dân chủ của nhân dân 11011ÍI cơ chế của nền dân chủ XHCN.

Bản thân pháp luật của Nhà nước clang còn có nhiều sơ hở, dễ lợi dung vi phạm Sự sơ hở này được biểu hiện dưới dạns, như: thiếu pháp luật

về nhiều lĩnh vực, các quy định pháp luật thiếu đồng bộ, thiếu nhất quấn

Do đó trong một số lĩnh vực , chủ thể muốn hành động như thế nào cũng được, dẫn đến lộn xộn Mặt khác, nhiều quy định của pháp luật thiếu tính

cụ thể, nhiều khi chỉ nêu vấn đề mà không quy định cách thức giải quyết

vấn đề đó; rút cục người ta tự do lựa chọn cách thức xử sự riêng của mình,

kể cả nhũng xử sự vi phạm đến lợi ích và quyền lự do dân chủ của người khác.

Tính khả thi cỉia một sô văn bản pháp luật còn yêu nên pháp luật đã không đi vào được cuộc sống Nhiều quy dịnli của pháp luật được xây dựng trên mong muốn chủ quan, duy ý chí, tuy là với mục đích (ốt đẹp nhưng không có tiền đề để thực hiện Thái độ qua loa không nghiêm (úc cùa

những người giám sát thi hành luật, của các cư quan hành pháp gây ảnh

hưởng tiêu cực làm triệt tiêu giá Irị của pháp luật trong cuộc sống, dẫn đến quyền dân ch ủ của nhãn dân không được (hực hiện.

Bên cạnh đó, chế độ trách nhiệm pháp lv của mỏi công chức trong

quyềa hạn của mình dể thực hiện chức năng và nglíĩa vụ đó) chưa được quy định rõ ràng, chặt chẽ Vì vậy, họ không phát huy được quyền dân chủ của nhân dân, không truy cứu được trách nhiệm đối với những thiệt hại do họ gây ra không chỉ đối với công dân, mà cả cho cơ quan, tổ chức.

CHƯƠNG IINỘI DUNG VÀ PHƯGNG HƯỚNG TIÉP TỤC XÂY DỰNG NHÀ Nước PHÁP QUYỂN DỂ PHÁT HUY QUYỂN DÂN CHỎ CỦA NHÂN BÂII

TRONG THỜI KỲ DÔI MỚI ở Nước TA

I NỘI DUNG XÂY DỰNG NHÀ NƯỚC PHÁP QUYỀN ViỆT NAM CỦA DÂN,• ĩ •

DO DÂN, VÌ DÂN.

1 Bảo đảm mọi lọi ích và quyển hành đều thuộc về nhân dân.

Để bảo đảm mọi lợi ích và quyền hành đều thuộc về nhân dần, nhất thiết phải giải quyết những vân đề kinh tế - xã hội, phát triển sự nghiệp giáo dục, ván hoá, y tế Tất cả các yếu tố đó phải tiến hành đồng thời, nhưng phải ưu tiên cho những vấn đề kinh tế, chăm lo tốt hơn đến cuộc sông hạnh phúc và mọi nhu cầu phong phú, đa dạng của con người Tất cả những cái

đó phải dựa trên cơ sở của sự phát triển kinh tế, nhất là khi đất nước còn nghèo như hiện nay Bởi vậy, nếu thoát ly sự tăng trưởng kinh tế, đặt ra những yêu cầu quá cao dối với các lĩnh vực văn hoá - xã hội là không thực

tế Nhưng, cũng sẽ là sai lầm, nêu chỉ coi trọng phái triển kinh (ế, lợi ích kinh tê mà không quan tâm đến những lợi ích về văn hoá - xã hội của nhân dán Thực tiễn nhũng năm qua cho thấy nếu không cluì trọng xây dựng và phát triển giáo dục, văn hoá, y tế, phúc lợi cồng cộng, để cho những mặt này yếu kém và xuống cấp thì chẳng những ảnh hưởng xấu tới việc chăm lo bồi dưỡng, phát huy nhân tố con người, mà còn kìm hãm lìiuiồn lực :húc đẩy kinh tế phát triển

Nhân dân là người sáng tạo ra lịch sử, cho nên nhân dái! là nguồn ụốc của quyền lực Trong xã hội XHCN, quyền lực của Nhà nước được bắí nguồn từ nhân dân, của nhãn dân, do nhân dân và vì nhân chín Vì vẠy

trong công cuộc đổi mới Nhà nước hiện nay phải ra sức phát triển và không ngừng hoàn thiện chế độ đại diện, làm cho 11Ó thực sự thể hiện bản chất

nhân dân của Nhà nước ta Một Nhà nước như vậy mới bảo đảm được quyền con người - sống trong trong hoà bình, độc lập, tự do; được quyên

làm chủ đất nước, làm chủ xã hội và làm chủ bản thân mình; được quyền có cuộc sống ấm no, bình đẳng và hạnh phúc Tôn trọng quyền của mỗi con

người (bao gồm quyền bình đẳng của công dân trước pháp kiật, bình đẳng

dân tộc, bình đẳng nam, nữ, tự do tín ngưỡng và không tín ngưỡng cũng như các quyền tự do, dân chủ khác) phải gắn với nghĩa vụ và trách nhiệm của mỗi người trước đất nước và xã hội

Muốn đảm bảo mọi lợi ích và quyền hành đều thuộc về nhân dán,

phải kiên quyết đấu tranh chống lại những hiện tượng vi phạm pháp luật mà

nổi bật là tham những và buôn lâụ, xâm phạm các quyền lự do, dân chủ

công dân; làm hàng giả, trốn - gian lận thuế, gây tổn thít !ớn cho Nhà

nước và nhàn dân Đỏ chính là tâm tư, nguyện vọìig và cũng là đòi hỏi của nhân dân đối với Nhà nước, thông qua Nhà nước

Việc của đất nước là việc của nhân dân Vì vậy, cần phải tập họp

lộng lãi mọi lực lượng quần chúng nhân dân, phát huy đầy đủ khá năng và trí tuệ của toàn dân để cùng lo việc nước Hon nữa, mọi quyền hành chỉ

thuộc về nhân dân, khi có một cơ chế thích hợp để nhân dân có thể (rực liếp

giám sát các hoạt động của Quốc hội và đại biểu Quốc hỏị, của Hội dồng nhân dân và đại biểu Hội đổng nhân dân các cấp, cũng như ẹiám sát mọi

hoạt động của các cơ quan Nhà nước và vièn chức Nhà nước Phải có co' chế

thích hợp để cừ tri có thể bày tỏ sự tín nhiệm hay bất tín nhiệm của mình

đối vói đại biểu Quốc hội và đại biểu Hội đồng nhân dân mà mình đã bầu

ra, tạo điều kiện để các dại biểu gắn bó hơn với cử tri, đề cao ý thức trách nhiệm của người đại diện cho dân, phải luôn xứng đáng với sự tín nhiệm của dân Chủ lịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: "Nước ta !<) một nước dân

chủ, hao nhiêu lợi ÍCÌI ìà vì dân, bao nhiêu quyển hạn (ỉrn là của (lân chính quyền lữ v ã đến C hính p h ủ T rung Ương ổéit do dân c ử ra" ( 13/299)

Muốn bảo đảm mọi lợi ích và quyền hành đều thuộc về nhan dân, phải chiến tháng được nghèo nàn và lac hâu, phái triổn kinh tế, van hoá, cái thiện đời sống nhân dân, xây dựng và lừng bước hoàn thiện nền dân chủ làm cho dân giàu, nước manh và bảo vê vững chắc độc lập , chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ quốc gia.

2 Giải quyết mối quan hệ công dân - Nhà nước là mối quan hệ chính trị co bản để xây dựng Nhà nước của dân, do dân và vì dân.

Cơ sở để giải quyết mối quan hệ công dân - Nhà nước trong Nhà

nước pháp quyền XHCN là vấn đề quyền và nghĩa vụ của tất cả mọi người được pháp luật ghi nhận và bảo vệ Trong đó, Nhà nước pháp quyền có

nghĩa vu tôn trọng giá trị cao nhất là con người; Nhà nước đề ra pháp luât,

đồng thời phải tuân thủ pháp luật và bảo đảm cho công dân được chống lại

chính sự tuỳ tiện của Nhà nước Điều đổ có nghĩa là "Nhủ míór pììải tạo rư

cho công dân s ư bào đảm rằỉìiỊ ỉỉiỊỉíời ta kì lô Ị ỉ í' bị (lòi hỏi cúi ỉìyoài hoặc trên ỉìììữĩìg đicu kiện quy định tỉOìiạ H iến pììáp và ỊỉhÚỊ) lnậí" (29/13) Măt

khác, con người là mục tiêu và giá trị cao nliấỉ Do đó, Nhà nước phai đảm

bảo cho công dán sự an toàn pháp lý, được hưởng các quyền và tự do cơ bản

và bảo hộ họ trong trường hợp các quyền và tự do CƯ bản đó bị vi phạm, kể

cả từ phía các cơ quan Nhà nước và những người có chức vụ Chính vì vậy,

một mạt, Nhà nước đề ra pháp luật; mặt khác, chính Nhà nước, các cơ quan Nhà nước, những người có chức vụ đều có nghĩa vụ bắt buộc phải tuân thủ

triệt để pháp luật, không có một tổ chức Nhà nước hoặc công chức nào dược

đặt mình đứng ngoài phấp luật, đứng trên pháp luật Mọi người và mọi tổ chức hợp pháp đều bình đẳng trước phấp luật Cùnẹ vói nguyên (ắc này,

Nhà nước ta tiến lới thực liiện nguyên lắc công dân cổ thể làm trứ cả những

gì pháp luật không cấm , tất nhiên phải trong khuôn khổ cùa nen đạo đức XHCN và tôn trọng lợi ích của xã hội và của no ười khấc Nguyên tắc này

bảo đảm một mặt chống lại biểu hiện lộm* quyền, lạm quyền và mặt khác,

chống những hành vi tự do, vô chính phủ.

Giải quyết mối quan hệ công dân - Nhà nước là xây dựng chế độ trách nhiệm qua lại giữa Nhà lìirớc và công dủn (cá nlìAn), tức là giữa một

bên là người đại diện quyền lực Nhà nước và một bên vừa là chủ thể, vừa là khách thể của quyền lực Nhà nước, ở đây, Nhà nước xác định cho mình, cho các cơ quan Nhà nước và những người có chức vụ trách nhiệm pháp lý

rõ ràng về các hành vi của họ Công dân được bảo đảm quyền và khả năng

bắt buộc cơ quan Nhà nước và những người có chức vụ phải chấp hành pháp

luật, thực thi trách nhiệm của mình đôi với họ

Muốn giải quyết mối quan hệ giữa công dân và Nhà nước, Nhà nước

phải đặt mục tiêu của mình là phục vụ lợi ích chính đáng của dân Hơn nữa,

việc của đất nước là việc của dân, cho nên muốn làm tốt việc của đất nước

thì phải tập hợp rộng rãi, phát huy đầy đủ kha nang và trí tuệ của toàn dân

để cùng lo việc nước Đồng thời, phải xây đựng một cơ chê để nhân dân kiểm soát có hiệu quả đối với các cơ quan Nhà nước, đế nhân dân có thể trực tiếp giám sát các hoạt động của các cơ quan Nhà nước và nhân viên

Nhà nước Liên quan tới vấn đề này, phải từng bước hoàn thiện chế độ dân chủ đại diện, nhưng cần hết sức coi trọng việc phát luiy quyền dân chủ trực tiếp của nhân dân, tạo thành thói quen tốt trong sinh hoạt xã hội.

Nhà nước của ta là Nhà nước của dân, do dân bầu ra Do đó, một mặt, mọi chủ trương của Nhà nước đều phải được công bố rộng rãi để lấy ý

kiến đóng góp trực tiếp của các táng lớp nhân dân, để nhân dân ủng hộ, giúp đỡ, phê bình, xây dựng; mặt khác, một khi Nhà nước không còn vì

dân, nghĩa là nó không ctáp ứng được lợi ích và nguyện vọng của nhân dân

thì nhân dân có quyền bày tỏ sự bất tín nhiệm đổi với nó Đó là cơ sở để

Bác Hồ nói rằng: "Nếu Cĩìínìì phủ Ìàỉìì hai dân ÍỈIÌ dân cố quyền đuổi Chính phủ". (12/36)

Trong các chế độ cũ, Nhà nước là bộ máy của giai cấp bóc lột dùng

để thống trị và áp bức nhân dân; cho nên viên chức, quan lại tự xung là cha

mẹ dân, đè đầu cưỡi cổ dân Trong chế độ dân chủ XHCN, người chư Nhà nước là nhân dân; người cán bộ Nhà nước là do dân lựa chọn, được nhân

không p h ả i là làm quan cách m ang". (14/654) Trong các cơ quan Nhà nước, cán bộ vừa là người lãnh đạo, vừa là người hướng dẫn của nhân dân

Do đó, "nếu không có ììììân dân tìù C hính p h ủ kììôỉig đủ lực ÌƯỢĩìg Nâu klìôỉìíỊ có C hính p h ủ , thì ỉìììâỉì dủìì không ơi dầĩì đường"{ 12/35) Chính vì vậy, trong Di chúc của mình, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhắc nhở cán bộ, đảng viên phải làm thế nào để xứng đáng vừa là người lãnh đạo, vừa là người đầy tớ của nhân dân Là người đầy tớ, cán bộ phái trung thành, tận tuỵ, cần kiệm liêm chính, chí công vô tư, lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ, Là người lãnh đạo thì phải có trí tuệ hơn người, minh mẫn, sáng suốt, nhìn xa trông rộng, gần gũi và trọng dụng những người hiền tài, đức độ Bởi vậy, người thay mặt và người đại diện cho dân phải là người có đức, có tài, phải vừa "hiền" lại vừa "m inh".

3 Xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nain phai dựa trên truyền thông, đặc điểm dân tộc, nhất !à truyền thrtng chính trị của dát nước Ngay từ khi Nhà nước Vân L ư ỉ ìđược hình thành và (ỊUcì hầu hết các triều đại phong kiến trước đây, trong không ít trường hợp chính quyền Nhà

nước đã đóng vai trò tổ chức toàn thể dân tộc chống giặc n^oại xâm Khi

đó, Nhà nước đại diện cho quyền lợi cơ bản sống còn của cả cỉfui tộc là độc

lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của quốc s;ia Trong quan hệ với phong

kiến Trung Hoa trước đây, Nhà nước Đ ạ i V iệt về hình thức thì mềm deo,

khôn khéo, nhưng mục tiêu bảo vệ tính độc lập tự chủ của quốc gia thì hết

sức kiên định.

Trong hơn 10 thế kỷ Bắc íhuộc, tổ chức bộ máy Nhà nước và chế độ quan chức của các triều đại nước ta tuy chịu ảnh hưởng cùa Nho giáo và Phật giáo, nhưng chúng vẫn được cải biên cho phù hợp với đặc điểm chính

trị - xã hội Việt Nam và chịu ảnh hưởng của văn hoá bản địa từng tồn tại trước nó và cùng với 11Ó Suốt cả 10 thế kỷ ấy, ông cha ta đã đấu tranh

chống Bắc thuộc, chống đồng hoá, giành dộc lập dân tộc và giữ gìn bản sắc

chính trị - văn hoá của phong kiến phương Bắc để xây dựng Nhà nước độc lập, tự chủ theo hình thức Nhà nước Trung ương tập quyền Sự tiếp thu đó là một tất yếu lịch sử.

Trong suốt thời kỳ bị thực dân Pháp thống trị, dân tộc Việt Nam đã kiên cường đấu tranh nhằm giành độc lập dân tộc Các phòng trào yêu nước vào những năm cuối của thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX( như phong trào Cần Vương do các sĩ phu phong kiến yêu nước lãnh đạo nhằm tái dựng một Nhà nước quân chủ an ninh, phong trào Đông Du của Phan Bội Châu nhằm xây

dựng một chính thể như nước Nhật tư sản - quân chủ nghị viện; phong trào

Đông kinh nghĩa thục của Phan Chu Trinh nhằm thiết lập một quốc gia độc

lập theo mô hình của Pháp - cộng hoà đại nghị tư sán; phong trào của việt

Nam Quốc dân Đảng theo gương của cách mạng Tân Hợi Trung Quốc .) đều nhằm giải phóng dân tộc và thiết lập Nhà nước theo mô hình dân chủ tư sản Mục tiêu của những phong trào đấu tranh trên đều không còn phù hợp với hoàn cảnh lịch sử đất nước nên bị thất bại Giữa lúc đó Nguyễn Ái Quốc

ra đi tìm đường cứu nước và đến với chủ nghĩa Mác - Lênin, tìm ra con đường đủng đắn để giải phóng đất nước, giành độc lập dân tộc và thiết lập

Nhà nước kiểu mới ở Việt Nam Bằng thắng lợi vẻ vang của Cách mạng Tháng Tám năm 1945, lịch sử dân tộc Việt Nam nói chung và lịch sử Nhà nước Việt Nam nói riêng bước sang trang mới

Nhà nước dân chủ nhân dân ra đời từ cách mạng Tháng; Tám năm

1945, được rèn luyện và trưởng thành qua cuộc cách mạng dan tộc - dân

chủ và cách mạng XHCN, qua những thử thách ác liệt của hai cuộc kháng chiến cứu nước và trong đấu tranh xây dựng hoà bình Dưới sự lãnh đạo của Đảng, Nhà nước ta đã có những đóng góp to lớn trong các quá trình cách mạng, xứng đấng là công cụ đắc lực của nhan dân trong công cuộc đấu

tranh giành và bảo vệ độc lập dân tộc, trong tổ chức và xây dựng cuộc sống

mới, xã hội mới Đảng ta do Chủ tịch Hồ Chí Minh dứng đầu, trung thành với học thuyết Mác - Lên in về Nhà nước và pháp luật, đã vận dụng sáng tạo

vào điều kiện cụ thể của cách mạng nước ta, phù họp với những truyền

thống lịch sử và bản sắc dân tộc Việt Nam.

Ngày nay, quá trình đổi mới về kinh tế-xã hội đang diễn ra sôi động

trên đất nước ta, nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận hành theo cơ

chế thị trường , việc mở cửa với bên ngoài sau khi bình thường hoá quan hệ với Mỹ, nhũng yêu cầu clân chủ hoá đời sống xã hội tốt hơn nữa đang đòi

hỏi bố máy Nhà nước phải được đổi mới theo hướng xây dựng Nhà nước pháp quyền, đổi mới từ pháp luật, cơ chế, chính sách đến mô hình tổ chức

và phương thức hoạt động cho phù hợp và thúc đẩy trỏ' lại quá trình phát triển kinh tê xã hội theo đúng định hướng XHCN Việc xây dụng Nhà nước pháp quyền Việt Nam XHCN không phải là quay lưng lại với quá khứ vẻ vang, xây dựng lại từ đầu một bộ máy Nhà nước theo một đường hướng khác Vấn đề là trên cơ sở kế thừa và nâng len tầm cao mới những giá trị truyền thống của Nhà nước để xảy dựng và từng bước hoàn thiện Nhà nước pháp quyền, nang cao chất lượng lãnh đạo của Đảng, đổi mới nội dung và

phương thức lãnh đạo của Đảng tạo điều kiện xây dựng và phát huy vai trò

của Nhà nước pháp quyền

4 Xây dựng quyền lực Nhà nước của cấc công cỉủn trén nền tảng một

hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện.

Tư tưởng về xây dựng quyền iực Nhà nước trong quan hệ xã hội của các công dân thực chất là giải quyết mối quan hệ giữa quyền lực với pháp luật Việc xem xét mối quan hệ này dẫn đến hình thành việc xay dựng mô hình tổ chức quyền lực của Nhà nước đối với toàn xã hội là phương thức để giải quyết mối quan hệ giữa Nhà nước và xã hội công dân, trong đó quyền lực của Nhà nước được thể hiện trong pháp luật đối với toàn bộ xã hội Mặt khác, pháp luật là cơ sở để duy trì bản chất Nhà nước, bán thân Nhà nước vừa là công cụ tổ chức của giai cấp, vừa là hình thức thực hiện quyền lực xã hội công khai Nhà nước chỉ có thể biểu hiện ý chí nhổ biến và quyền lực

công khai của minh đối với xã hội, với mọi công dân trong xã hội thông qua pháp luật Xay dựng quyền lực Nhà nước trong quan hệ xã hội của các

công dân là xây dụng một hệ thống pháp luật trên nền dân chủ thực sự, xuất phát từ nhân dân và vì nhân dân Trong Nhà nước đó, pháp luật phải định hướng mọi công dân và tổ chức xã hội vươn tới cái chân, thiện, mỹ, vươn tới

tự do đích thực của con người Để đạt được mục đích đó, pháp luật phải

khách quan, công bằng, bình đẳng và dân chủ, lấy quyền con người, giải phóng con người làm trung tâm để xây dựng quyền lực Nhà nước Quyền lực của Nhà nước phải thuộc về nhân dân, phải thể hiện ý chí của nhân dân,

là sự phản ánh khách quan các nhu cầu xã hội, thúc đẩy tiến bộ xã hội Mặt khác, khi đặt ra các thiết chế của mình trong khuôn khổ pháp luật, hoặc thiết lập cơ chê để kiểm tra tính hợp pháp, hợp hiến của các đạo luật, các cơ

quan quyền lực Nhà nước cũng phải làm sao cho hệ thống pháp luật "được

x â y dựng trên s ự tự do và các quyển côiìq dân dược hảo đ ả m " (24/113)

Trong xã hội của các công dân XHCN, lợi ích của các giai cấp, tầng

lớp xã hội cơ bản là thống nhất, sự đối kháng giai cấp mất dần đi Do vậy,

pháp luật XHCN thể hiện ý chí chung của xã hội, được báo đảrn bằng sức

mạnh cộng đồng Nhà nước tôn trọng pháp luật như một giấ trị xã hội chung; đồng thời quyền lực Nhà nước là cơ sở, là tiền âề quan trọng nhất để

đảm bảo cho plìáp luật có được bản chất pháp lý của nó Hệ thống pháp luật của Nhà nước luôn là chỗ dựa cho việc tổ chức và hoạt động của quyền lực, làm giá đỡ cho việc xác định cấc mục tiêu của quyền lực Nhà nước: vì con

người, vì xã hội của cắc công dân Vì vậy, mọi thiết chế quyền lực Nhà

nước phải thực sự bảo đảm tính công bằng, bình đẳng và dan chủ của xã hội công dân Bảo đảm trên nguyên tắc mọi người đều bình đẳng trước pháp

luật', do đó, mọi hành vi vi phạm pháp luật của brủ kỳ công dân nào, ở

cương vị xã hội nào cũng đều phải bị xử lý nghiêm minh

Xây dựng quyền lực Nhà nước trong quan hệ với xã hội của các công dân là để đảm bảo cho mỗi công dân được hưởng những quyền tự do vốn có

của họ mà không thể bị tước bỏ Nhưng sự tự do của mỗi công dân phải dãn tới sự thống nhất của cả trật tự xã hội Sự thống nhất đó chống lại mọi sự

chiếm đoạt quyền lực Nhà nước bởi các cá nhân chuyên quyền đứng bên trên và bên ngoài dân, hoặc là loại bỏ sự vô trách nhiệm và bất lực của nhũng người cầm quyền Chính vì vạy, mỗi người dân là một giá trị tuyệt đối của quyền lực Nhà nước chứ "klìônẹ th ể là công cụ của bứt kỳ ai, dù lù

có mưu đồ tốt đẹp lìhđt". (5/197)

Xây dựng quyền lực Nhà nước vì nền dân chủ là làm cho quyền lực Nhà nước thành quyền lực công cộng, nghĩa là quyền lực của mọi công dân liên hiệp lại tạo thành Nhà nước và giao cho những người đại diện thừa hành quyền lực đó Cơ quan Nhà nước tự nó không có quyền mà chỉ là thừa hành quyền lực do công dân uỷ nhiệm Công dân mới thật sự là chủ thể của quyền lực chính trị

Xây dựng quyền lực Nhà nước trong mối quan hệ với xã hội của các công dân là giải quyết mâu thuẫn giữa quyền lực Nhà nước tập trung với quyền lực và tự do của công dân Xã hội phải có quyền lực Nhà nước tập trung, nhung khổng phải mọi nhu cầu của người lao động Nhà mrớc đều lo được Bởi vì "klìôiìv ịịiaìì quyên lực N h à nước là có giới hạiì, còn đổi với cú ììỉìâỉì tự do íììì không gian lù vô tận". (5/199) Do đó, xây dựng quyền lực Nhà nước là phải tạo ra một hệ thống chính trị để làm cho hai mật trên trở thành điều kiện và nguyên nhân của nhau Trong Ikiì mặt đó, mặt "Công dán" là nền tảng, là ngọn nguồn, là mục đích của mọi quyền lực Nhà nước Chính vì vậy, Nhà nước phấp quyền XHCN là Nhà nước của dan, do dân và

vì dân

5 X ù y dựng Nhà nước pháp quyền Viẹt Nam phải phù họp vói những

giá trị phổ biến tiến bộ của nhân loại.

Quan niệm về một Nhà nước "Đức trị" và "ìàm (hĩnh trị phải tựa vào

N h â n" của Khổng Tử là điểm tựa để xay dựng một Nhà nước iý tưởng thân dãn, gần dan, lấy (lan làm gốc Quan niệm đó cố những gia 1 rị quý báu mà