KHÁI QUÁT về đa văn hóa và NHỮNG vấn đề CHUNG về đa văn hóa ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Thế giới cũng có nhiều quan niệm về văn hóa - culture.Edward Burnet Tylor, nhà nhân loại học người Anh, ngườiđầu tiên sáng lập ra nhân văn học một phần của nhân loạihọc, đã nêu ra quan đ

KHÁI QUÁT VỀ ĐA VĂN HÓA VÀ NHỮNG VẤN

ĐỀ CHUNG VỀ ĐA VĂN HÓA Ở VIỆT NAM

HIỆN NAY

Đa văn hóa

Văn hóa

Trong cuộc sống hàng ngày, cụm từ Văn hóa, và những

khái niệm liên quan, xuất hiện rất phổ biến trong xã hội ViệtNam hiện nay, nhất là ở những đô thị lớn Do đó, trong xã hội

có rất nhiều cách hiểu khác nhau về văn hóa, từ đó nảy sinhnhiều khái niệm về văn hóa, mỗi khái niệm phản ánh mộtcách nhìn nhận, tiếp cận và đánh giá khác nhau

Thế giới cũng có nhiều quan niệm về văn hóa - culture.Edward Burnet Tylor, nhà nhân loại học người Anh, ngườiđầu tiên sáng lập ra nhân văn học (một phần của nhân loạihọc), đã nêu ra quan điểm về văn hóa: là một tổng thể phứchợp bao gồm tri thức, tín ngưỡng, nghệ thuật, đạo đức, luậtpháp, phong tục và những năng lực hay tập quán khác do conngười có được với tư cách thành viên của xã hội,(chương I,

Văn hóa sơ khai: Nghiên cứu trong sự phát triển của thần thoại, triết học, tôn giáo, nghệ thuật và phong tục, tên gốc tác

phẩm Primative Culture: Reseaches into the development of

Mythology, Philosophy, Religion, Art and Custom, Nxb

London 1871)

Năm 1952, các nhà nhân loại học Alfred Kroeber,Wayne Untereiner và Clyde Kluckhohn đã thống kê được 164định nghĩa khác nhau về văn hóa trong các công trình nổi

tiếng thế giới (Tác phẩm: Tạp chí đánh giá các quan niệm và

khái niệm về Văn hóa, tên gốc Culture: A Critical Review of Concepts and Definitions, Nxb Cambridge 1952)

Năm 2002, UNESCO cũng nêu ra định nghĩa về văn hóanhư sau: Văn hóa là tổng thể các hệ thống giá trị bao gồm cácmặt tình cảm, tri thức, vật chất và tinh thần của xã hội Nókhông chỉ thuần túy bó hẹp trong các hoạt động sáng tác nghệthuật mà bao hàm cả phương thức sống, những quyền cơ bảncủa con người, truyền thống, tín ngưỡng (theo unesco.org)

Nói các khác, văn hóa được hiểu theo nghĩa rộng là: tất

cả những giá trị vật chất và thần mà con người đã sáng tạo ratrong quá trình lịch sử, là biểu hiện trình độ của xã hội trongmột giai đoạn lịch sử nhất định Theo nghĩa hẹp, văn hóa làtổng thể những hệ thống biểu tượng (kí hiệu) chi phối cáchứng xử và sự giao tiếp trong mỗi cộng đồng, tạo nét đặc thùriêng cho cộng đồng ấy Văn hóa bao gồm hệ thống những giátrị để đánh giá một sự việc, hay một hiện tượng (đẹp hay xấu,

đạo đức hay vô luân, phải hay trái, đúng hay sai…) theo quanniệm của cộng đồng ấy.

Theo Gary Ferraro (trong tác phẩn CulturalAnthropology, xuất bản năm 2011) thì văn hoá là tất cả những

gì con người có, con người nghĩ và con người làm với tư cách

là những thành viên của một xã hội

Ở Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng từng đưa ra

quan điểm của mình về văn hóa: “Vì lẽ sinh tồn cũng như

mục đích cuộc sống, loài người đã sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hằng ngày

về ăn, mặc, ở và các phương thức sử dụng Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó là văn hóa Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng với nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn… xây dựng nền văn hóa mang bản sắc dân tộc là xây dựng tâm lý, xây dựng luân lý, xây dựng xã hội, xây dựng chính trị, xây dựng kinh tế”(mục Đọc

sách ở phần cuối tập Nhật kí trong tù, 1942-1943 – theo

www.archives.gov.vn) Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh

đã toát lên cái nhìn vừa toàn diện vừa sâu sắc về nguồn gốc

lịch sử của văn hóa, sự biểu hiện của văn hóa trong lối sống

và sinh hoạt của con người, đặc biệt là người Việt Nam

Qua hầu hết các quan niệm trên, nội hàm của văn hóa cóhai phần chính là văn hóa vật thể (tangible culture) và văn hóaphi vật thể (intangible culture).Theo Luật Di sản văn hóa năm

2001 (số 28/2001/QH10), văn hóa vật thể là sản phẩm vật

chất có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, bao gồm di tích lịch

sử - văn hóa, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia Còn văn hóa phi vật thể là sản phẩm tinh thần có giá trị lịch sử, văn hóa, khoa học, được lưu giữ bằng trí nhớ, chữ viết, được lưu truyền bằng miệng, truyền nghề, trình diễn

và các hình thức lưu giữ, lưu truyền khác, bao gồm tiếng nói, chữ viết, tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học, ngữ văn truyền miệng, diễn xướng dân gian, lối sống, nếp sống, lễ hội,

bí quyết về nghề thủ công truyền thống, trí thức về y, dược học cổ truyền, về văn hóa ẩm thực, vầ trang phục truyền thống dân tộc, và những tri thức dân gian khác.(Luật di sản

văn hóa, chương I, điều 4 – theo www.moj.gov.vn)

Như vậy, xét về mặt cấu trúc, văn hóa là hình thức đặcbiệt thể hiện những kinh nghiệm xã hội mà loài người đã tíchlũy được, là chuẩn mực chung định hướng cho mỗi cá nhân

trong xã hội phải vươn lên để trở thành con người xã hội, là

hệ thống những giá trị chuẩn mực xã hội do con người sángtạo ra trong quá trình phát triển Trong hệ thống giá trị đó cóchứa các nhân tố của quá khứ, hiện tại và có thể cả tương lai,các giá trị truyền thốngvà thời đại, dân tộc và quốc tế, đó làhạt nhân của văn hóa Cốt lõi giá trị văn hóa là tính đạo đức,tính thẩm mĩ, là mệnh lệnh để kích thích con người hành độngvươn tới cái đẹp, cái có ích

Văn hóa có ảnh hưởng nhất định và có mối quan hệ vớimọi mặt đời sống của con người xã hội Do vậy, giữa văn hóa

và con người có mối quan hệ hữu cơ trong sự phát triển của

xã hội Văn hóa chính là sản phẩm do con người sáng tạo ra;mặt khác, văn hóa cũng sáng tạo nên phần lớn những phẩmchất con người xã hội, đem lại giá trị nhân cách của mỗi thànhviên trong xã hội ấy Do đó, văn hóa không phải là hiện tượngmang tính cố định mà nó mang tính phổ biến, vừa mang tính

cá biệt Văn hóa vừa mang đặc điểm chung, lại vừa mang đặcđiểm riêng của con người ở mọi thể chế cộng đồng Trong số

đó, có khuôn mẫu hành vi được chấp nhận, được phổ biến,hình thành những giá trị chuẩn mực về văn hóa trong sự tiến

bộ chung của Thế giới Có khuôn mẫu hành vi chung kết hợp

cả yếu tố bản sắc dân tộc, và có những yếu tố dân tộc, cộngđồng bị thế giới loại bỏ, hoặc có những khuôn mẫu hành vichung của quốc tế bị khu vực, địa phương tẩy chay

Khái niệm đa văn hóa và một số vấn đề liên quan

Như trên đã nêu, văn hóa có thể hiểu là toàn bộ các giátrị vật chất và tinh thần do con người tạo ra Tuy nhiên, do sựkhác biệt về môi trường địa lý, hệ sinh thái nơi cư trú, lịch sửphát triển xã hội, phương thức sản xuất kinh tế, ý thức và tâm

lý xã hội v.v mỗi khu vực, quốc gia, lãnh thổ, và ngay cảcùng trên một lãnh thổ, nền văn hóa của mỗi cộng đồngngười, mỗi tộc người có những đặc trưng riêng và được thểhiện khá rõ trên thực tế Có thể nói, sự đa dạng về tự nhiên đãdẫn đến sự đa dạng về văn hóa trong xã hội loài người Cácnhóm văn hóa vùng, miền, văn hóa tộc người có những khácbiệt nhất định về ngôn ngữ, chữ viết, thiết chế xã hội, tưtưởng, đạo đức, nghi lễ, tín ngưỡng, tôn giáo… tạo nên tính

đa dạng và phong phú cho nền văn hóa của một quốc gia Tất

cả các nền văn hóa ấy đều vận động, phát triển trong và thôngqua các đặc tính của mình, tạo nên sự đa dạng về văn hóa

Hiện nay, dưới tác động của công nghệ thông tin hiệnđại, cùng với sự hội nhập và toàn cầu hóa đã và đang trở

thành xu hướng chung trên thế giới, số lượng người từ cácnhiều nơi mang theo những đặc trưng văn hóa riêng của địaphương, khu vực, tập trung về các trung tâm về kinh tế, chínhtrị, văn hóa… tạo nên sự đa dạng về văn hóa ở những trungtâm này, gọi là đa văn hóa

Từ điển en.oxforddictionaries.com nêu định nghĩa về

Chủ nghĩa đa văn hóa là sự xuất hiện, hoặc hỗ trợ cho sự xuấthiện của nhiều đặc trưng các nhóm văn hóa hoặc tộc ngườitrong một xã hội Đa văn hóa có liên quan hoặc chứa đựngnhiều nhóm văn hóa hoặc tộc người trong một xã hội

(Multiculturalism: The presence of, or support for the presence of, several distinct cultural or ethnic groups within

a society

Multicultural: Relating to or containing several cultural

or ethnic groups within a society).

Theo công khái niệm chung nhất hiện nay của nhiềuquốc gia về vấn đề đa văn hóa, thì chủ nghĩa Đa văn hóa là sựcùng tồn tại của đa dạng văn hóa, nơi mà văn hóa bao gồmcác nhóm chủng tộc, tôn giáo, văn hóa, và biểu hiện qua cácphong tục, sự tiếp nhận văn hóa và những giá trị, kiểu mẫucủa tư duy và các kiểu giao tiếp

("Multiculturalism" is the co-existence of diverse cultures, where culture includes racial, religious, or cultural groups and is manifested in customary behaviours, cultural assumptions and values, patterns of thinking, and communicative styles Theo www.Wikipedia.org).

Hiện nay trên thế giới đã xuất hiện nhiều quan điểmnhấn mạnh rằng Ða văn hóa được coi là “đặc trưng của xã hộiloài người” hiện nay Tuyên ngôn Toàn cầu về Đa dạng vănhóa (2001) khẳng định đa dạng văn hóa là khởi nguồn chomọi giao lưu, đổi mới và sáng tạo, đa văn hóa cũng cần chonhân loại như đa dạng sinh học cho thiên nhiên Vì thế đa vănhóa chính là di sản chung của nhân loại và cần được côngnhận và khẳng định vì lợi ích của các thế hệ hôm nay và maisau

Công ước UNESSCO về Bảo vệ và Phát huy sự đa dạngcủa các Biểu đạt văn hóa (2005) cũng nhấn mạnh: đa dạngvăn hóa tạo nên một thế giới giàu có và đa dạng, một thế giớilàm tăng sự lựa chọn và nuôi dưỡng khả năng và giá trị củacon người, và do đó là nguồn suối của sự phát triển bền vữngcho các cộng đồng, con người và dân tộc Đa văn hóa, do đó,

là điều kiện cần thiết cho phát triển Mỗi tộc người và cộng

đồng có quan điểm riêng về văn hóa, phụ thuộc vào nhữngnhận thức về môi trường sống và thực hành hàng ngày của họ,

và do đó mỗi nền văn hóa luôn chứa đựng trong nó sự đadạng Đối với các nước thế giới thứ ba, các nước đang pháttriển, đa văn hóa còn đóng vai trò quan trọng hơn nữa, bởi nókhông chỉ biểu hiện tính phong phú trong thực hành văn hóa,

mà còn bảo đảm cho sự sinh tồn của họ

Đa văn hóa được tiếp cận trên cả hai phương diện: vănhóa vật chất và văn hóa tinh thần, gắn với một môi trường xãhội cụ thể Đa văn hóa thường xuất hiện trong những xã hộihiện đại, đặc biệt là các đô thị lớn ở các quốc gia phát triển,

mở cửa giao lưu, hội nhập như Hoa Kỳ, Canada, Úc,Singapore , các trung tâm kinh tế, du lịch ở nhiều quốc giakhác trên thế giới Thực tế, các đô thị hiện đại trên thế giớihiện nay đã trở thành mái nhà chung của đa tộc người, đa tín

đồ tôn giáo, hầu như không có đô thị hiện đại nào mà chỉ tồntại một tộc người, một tôn giáo duy nhất Các tộc người, cácnhóm tôn giáo chung sống xen kẽ, hình thành một xã hội đavăn hóa, đa ngôn ngữ, bên cạnh đó xuất hiện sự giao lưu vănhóa và tiếp biến văn hóa giữa các tộc người, dân tộc với nhau

thông qua các hoạt động của thương mại hội nhập, toàn cầuhóa, du lịch

Theo đó thì đa văn hóa, có thể được hiểu như là sự xuấthiện, sự hình thành, phát triển và cùng tồn tại của các nền vănhoá, các tiểu văn hóa, hoặc các sắc thái văn hóa của các tộcngười, dân tộc khác nhau trong một không gian nhất định

Có nhiều nguyên nhân để giải thích cho hiện tượng đavăn hóa: sự di dân, truyền đạo, giao thương, du lịch, chiếntranh, sự kết hôn giữa các cá nhân ở các quốc gia, dân tộc, tộcngười khác nhau, ảnh hưởng từ các phương tiện truyền thông,

du học… và các hình thức giao lưu tiếp biến văn hóa khác

Sự mở cửa hội nhập giữa các quốc gia cũng tạo cơ hộicho các nền văn hóa giao lưu và tiếp xúc với nhau Hội nhập

và toàn cầu hóa đang là xu hướng chung trên thế giới hiệnnay Tất cả các tổ chức quốc tế như UN (united nations),WPC (world peace council), WFC (world food council), WB(world bank), WHO (world health organization), WBO,WTO, NATO (North Atlantic Treaty Organization) … đều làkết quả của sự hội nhập và toàn cầu hóa Để đẩy mạnh giaolưu, hợp tác giữa các quốc gia trên mọi phương diện, để gìn

giữ hòa bình, trật tự, toàn vẹn lãnh thổ… trong khu vực vàtrên thế giới thì hội nhập và toàn cầu hóa là điều hết sức cầnthiết

Theo Leopold Sedar Senghor (một chính khách người

Senegal) trong công trình Đối thoại giữa các nền văn hóa(trào lưu triết lý và tư tưởng Negritude, những năm 1930), ôngđã

khẳng định: Tất cả các nền văn hóa của tất cả các châu lục,các chủng tộc và các quốc gia ngày nay đều là những nền vănhóa cộng sinh, ở đó có bốn nhân tố cơ bản là tính nhạy cảm và

ý chí, trực cảm và tư duy suy lý có vai trò ngày càng cân đốihài hòa hơn Tất cả mọi châu lục đều đã đóng góp vào cuộcđối thoại rộng lớn có quy mô toàn thế giới này, từ châu lục giànhất là châu Phi đến châu lục trẻ nhất là châu Mĩ

Trong giai đoạn hiện nay, quá trình toàn cầu hóa và quốc

tế hóa đang xảy ra mạnh mẽ, thì các tiếp xúc văn hóa, sự tácđộng, đụng độ giữa các nền văn hóa dù theo hướng tích cực,hay tiêu cực đều đang là điều không thể tránh khỏi trong giaiđoạn hiện nay Cụ thể, khi có sự tương tác giữa các nền vănhóa sẽ diễn ra quá trình giao thoa văn hóa, xung đột giữa cácnền văn hóa và “đồng hóa” văn hóa

Giao thoa văn hóa

Giao thoa văn hóa, theo một số cách hiểu, là sự tươngtác giữa các nhóm xã hội (social groups), giữa các tiểu vănhóa (subcultures), giữa các văn hóa tộc người (ethnic cultures)

và giữa các nền văn hóa (cultures) khác nhau Sự tương tác(hay giao thoa) văn hóa này được thể hiện ở các kiểu khácnhau, cụ thể như sau:

Tương tác nội văn hóa(Intra-cultural interaction): Tương

tác nội văn hóa được hiểu là quá trình tương tác giữa nhữngđối tác sống trong cùng một quốc gia và có cùng một phôngnền văn hóa Trong đó bao gồm:

+ Tương tác nội văn hóa nội nhóm (Intracultural

interaction within group): Các đối tác thuộc về cùng mộtnhóm xã hội Ví dụ, tương tác giữa hai người nông dân

+ Tương tác nội văn hóa giao nhóm (Intracultural

interaction across groups): Các đối tác thuộc về các nhóm xãhội khác nhau Ví dụ, tương tác giữa một doanh nhân và mộtnhà nghiên cứu

+ Tương tác nội văn hóa nội tiểu văn hóa (Intra-cultural

interaction within subculture): Các đối tác thuộc về cùng một

tiểu văn hóa Ví dụ, tương tác giữa hai người miền Nam, mộtngười Đồng Nai và một người Đồng Tháp.

+ Tương tác nội văn hóa giao tiểu văn hóa

(Intra-cultural interaction across subcultures): Các đối tác thuộc vềcác tiểu văn hóa khác nhau Ví dụ, tương tác giữa người miềnBắc và người miền Nam

Tương tác liên văn hóa (Inter-culturalinteraction):

Tương tác liên văn hóa được định nghĩa là quá trình tương tácgiữa những đối tác sống trong cùng một quốc gia, nhưngthuộc về các văn hóa tộc người khác nhau Ví dụ, tương tácgiữa người Thái và người Hmông ở khu vực Hòa Bình, tươngtác giữa người Kinh với các tộc người khác, khi người Kinhlên miền núi phía bắc xây dựng vùng kinh tế mới

Tương tác xuyên văn hóa (Transculturalinteraction):

Tương tác xuyên văn hóa được hiểu là quá trình tương tácgiữa những đối tác sống trong cùng một quốc gia hoặc ở cácquốc gia khác nhau, cùng với các phông văn hóa khác nhau.Quá trình tương tác này chứng kiến một ảnh hưởng văn hóa rõrệt mang tính áp đặt (với các mức độ khác nhau) của đối tácnày lên đối tác kia, hoặc ảnh hưởng từ yếu tố bản địa lên cácđối tác và ngược lại Ví dụ, tương tác giữa du học sinh Lào và

Cam-pu-chia khi du học tại Việt Nam; tương tác giữa cáckhách du lịch ở nhiều quốc gia khi tham gia cùng một diễnđàn về du lịch; tương tác giữa người Pháp và người Hmông ởSapa vào thời Pháp thuộc, khi người Pháp lên Sapa xây dựngcác khu nghỉ dưỡng

Theo như các định nghĩa trên, ta thấy rằng: Trong tươngtác nội văn hóa, liên văn hóa và giao văn hóa, ở các tìnhhuống cụ thể và với các mức độ khác nhau, sự tương tácxuyên văn hóa đều có khả năng hiện diện Cũng chính trongcác loại tương tác trên, tương tác xuyên văn hóa dễ có khảnăng tạo ra các mâu thuẫn, xung đột trong giao thoa văn hóanhất Và ngày nay trong thời đại hội nhập toàn cầu, ở tuyệtđại đa số các xã hội đều diễn ra sự giao thoa văn hóa, cótương tác nội văn hóa, liên văn hóa và xuyên văn hóa Vàtrong các quá trình tương tác đó có thể dẫn tới tình trạng xungđột văn hóa, đồng hóa văn hóa

“Sốc” văn hóa - xung đột văn hóa

“Sốc” văn hóa

Khái niệm “Sốc văn hóa” được đưa ra lần đầu tiên năm

1954 bởi nhà nhân loại học người Mỹ Kalvero Oberg 1973) “Sốc văn hóa” là thuật ngữ dùng để miêu tả trạng thái lo

(1901-lắng và cảm giác ngạc nhiên, rối loạn, bối rối… khi một ngườinào đó tiếp xúc với một môi trường xã hội hay văn hóa khácbiệt, ví dụ như khi đi đến một vùng đất xa lạ, địa lý khí hậu cókhác biệt lớn so với nơi ở cụ, đặc biệt là đi ra nước ngoài, gây ratình trạng khó hòa nhập trong môi trường mới và không biếtnên làm gì cho phù hợp với hoàn cảnh.

Theo Valdes , “sốc văn hóa” là một hiện tượng bao gồm

từ những sự khó chịu nhỏ đến những khủng hoảng tâm lí sâusắc khi tiếp xúc với những người đến từ các nền văn hóa khác

Có quan điểm cho rằng sốc văn hóa là cảm giác bất ổn, lolắng, sợ hãi, sốt ruột, mất phương hướng, và từ đó thu mình,bất hợp tác hoặc tỏ ra thù địch khi tiếp xúc với một nhóm xãhội, một tiểu văn hóa, một văn hóa tộc người hay một nền vănhóa khác

Theo nhiều nhà nghiên cứu văn hóa hành vi, giao thoavăn hóa và dân tộc học giao tiếp như Hymes, Saville-Troike,Levine and Adelman, Steward, Samovar and Richard, Condonand Yousef, Valdes… sốc văn hóa thường có những biểu hiệntâm lí - xã hội như sau:

Buồn bã, cô đơn;

Bám lấy và lí tưởng hóa các ẩn tàng văn hóa của nhóm

xã hội, tiểu văn hóa, hoặc nền văn hóa của mình;

ta vượt qua khó khăn và rèn luyện bản thân nhiều hơn Những

du khách và đặc biệt là du học sinh, là những người chịu ảnhhưởng của sốc văn hóa khá nhiều bởi tuổi đời của họ còn trẻ

và chưa có nhiều va chạm với các mối quan hệ trong cuộcsống Khái niệm “sốc văn hóa” được áp dụng với bất cứ ai dichuyển đến một môi trường văn hóa mới lạ và khác biệt vớinền văn hóa đã thân thuộc trước đó Ở một số nơi, sốc vănhóa còn được biết đến dưới khái niệm “va chạm văn hóa”.

Xung đột văn hóa

Levine và Adelman khẳng định rằng xung đột văn hóaxảy ra chính là kết quả của những diễn giải sai lệch, của tínhbản tộc trung tâm, của việc khuôn mẫu hóa và của định kiến

Thuật ngữ xung đột, gốc La–tinh là “conflictus”, đượchiểu là sự va chạm, sự đụng độ, sự xô xát, chống đối giữanhững khuynh hướng đối lập nhau, không tương hợp nhautrong ý thức của một cá nhân riêng biệt, trong sự tác động qualại liên nhân cách của các cá thể hay của các nhóm người, gằnliền với những thể nghiệm xúc cảm tiêu cực, gay gắt

Thông thường, mỗi người đều sinh ra và lớn lên trongmột nền văn hoá nhất định Các nét văn hoá ẩn chứa trongmột xã hội mà người ta sống, và các trải nghiệm mà người ta

có được, cùng các hành vi ứng xử của số đông những ngườixung quanh giúp người ta hình thành “giản đồ văn hoá”

(cultural schemata) cho chính mình Giản đồ văn hoá nàyđược sử dụng như một công cụ để nhìn nhận, phán xét, lígiải các hiện tượng và hành vi khác nhau Người ta coi cácgiá trị, quan niệm, đức tin, thói quen, phong tục của văn hoámình là đúng đắn và các hành vi ứng xử của các thành viêntrong cộng đồng họ là phù hợp Cái gì khác hoặc ngược lạiđều ít nhiều bị nhìn nhận tiêu cực (sai trái, dị thường, kì

quặc ) Đây chính là biểu hiện của tính bản tộc trung tâm

của văn hóa: nghĩa là những người thuộc nền văn hoá đề cao

lịch sự dương tính thường phê phán các thành viên của nềnvăn hoá thiên về lịch sự âm tính là “lạnh lùng”, “khó gần”.Trong khi đó những người thuộc nền văn hoá đề cao lịch sự

âm tính lại thường chê bai các thành viên của nền văn hoáthiên về lịch sự dương tính là “thọc mạch”, “hiếu sự”

Trong phần lớn các trường hợp, xung đột văn hóa là hậu

quả của việc diễn giải sai lệch hành vi của người khác Các

diễn giải này chủ yếu bị qui định và quyết định bởi “giản đồvăn hóa” của người tiếp nhận Tất cả chúng ta đều chịu sựkhống chế, sự điều khiển và sự qui định của phông nền vănhóa của chính ta Mỗi cá nhân đều có giản đồ văn hóa củamình và nó giúp ta diễn giải tính đúng - sai, tốt - xấu của hành

vi và sự việc Giản đồ này là sản phẩm của quá trình tương

tác với những người thuộc cùng phông nền văn hóa và với môi trường văn hóa của ta Nó được hình thành bởi các ẩn

tàng văn hóa chung của nhóm, của cộng đồng và của xã hộinhư giá trị, quan niệm, đức tin, phong tục, tập quán, trình độvăn minh, thể chế chính trị - xã hội… thông qua giáo dục vàtương tác với các thành viên khác

Thế giới bước vào quá trình hội nhập toàn cầu hóa Vàtoàn cầu hóa là con dao hai lưỡi, là quá trình khó tránh khỏi

sự xung đột giữa các nền văn hóa Toàn cầu hóa về kinh tế và

sự phát triển của công nghệ thông tin cũng dẫn đến một thếgiới phẳng, không biên giới về mặt văn hóa, những nguy cơxâm lấn, nhất thể hóa văn hóa, làm tổn hại đến đa dạng vănhóa Quan điểm đúng đắn ở mỗi quốc gia, mỗi dân tộc phải làmột cơ chế toàn cầu hóa không nhằm tới mục đích nhất thểhóa văn hóa hay văn hóa toàn cầu, tiếp thu yếu tố tích cực vàloại bỏ yếu tố tiêu cực, hòa hợp lẫn nhau, tránh đồng hóa Mỗinền văn hóa và truyền thống có những đặc thù tích cực, nhữngbản sắc riêng Điều quan trọng là làm thế nào để nhận rõ đượcchúng, làm thế nào để tiếp thu một nền văn hóa khác và đểcác nền văn hóa tồn tại song hành, hòa hợp mà không hợp

nhất Bản sắc không thể là cái cố định, tĩnh tại, bất biến.Chừng nào chủ thể mang bản sắc còn tồn tại thì bản sắc khôngbao giờ mất đi mà chỉ biến đổi theo thời gian Toàn cầu hóavăn hóa có khả năng làm phong phú thêm bản sắc dân tộc củacác quốc gia Quyền tự do văn hóa (khái niệm của UNDP) làquyền cao nhất của văn hóa sẽ làm cho vấn đề bản sắc đượcnhìn nhận dưới góc nhìn của tính vô số và tính bổ sung, ảnhhưởng lẫn nhau của các loại bản sắc Vì vậy, để tránh xungđột giữa các nền văn hóa, toàn cầu hóa vẫn phải tôn trọng bảnsắc riêng của mỗi nền văn hóa và vì thế đa dạng văn hóa làmột sự tồn tại tất yếu bên cạnh toàn cầu hóa Đa văn hóachính là bảo tồn những giá trị văn hóa mang bản sắc riêng củamỗi quốc gia, mỗi dân tộc, được xem như là một cách thức đểphát triển và bảo vệ các nền văn hóa, bảo vệ di sản văn hóachung của nhân loại.

Nội dung cơ bản của lí thuyết đa văn hóa

Đa văn hóa là một hiện tượng xã hội có từ thuở xa xưa.Khi có các nền văn hóa tiếp xúc và tiếp biến với nhau thì sẽxảy ra hiện tượng đa văn hóa Sự phát triển của văn hóa, vănminh không những không làm sâu sắc thêm mâu thuẫn giữacác cộng đồng xã hội mà trái lại, còn là điều kiện để các dân

tộc xích lại gần nhau hơn Đặc biệt trong xu thế hội nhập toàncầu, hơn lúc nào hết vấn đề giáo dục đa văn hóa được cả thếgiới quan tâm.

Toàn cầu hóa nói chung cũng như toàn cầu hóa văn hóanói riêng phải được xem xét từ cách tiếp cận triết học, nghĩa

là cách tiếp cận toàn diện và bản chất Vềkhía cạnh văn hóa,toàn cầu hóa là quá trình xích lại gần nhau giữa các nền vănhóa vốn trước đây hoàn toàn khác biệt nhau Điều đó không

có nghĩa là xóa bỏ văn hóa dân tộc để tiếp thu một nền vănhóa khác có tính chất "mẫu mực" cho toàn thế giới Thực ra,không thể có một nền văn hóa mẫu mực như vậy Trái lại,toàn cầu hóa là sự mở rộng biên giới văn hóa từ phạm vi địaphương, dân tộc, quốc gia ra phạm vi toàn thế giới Toàn cầuhóa tạo điều kiện giới thiệu những thành tựu, những nét độcđáo của văn hóa dân tộc, xuất khẩu những sản phẩm văn hóacủa dân tộc này cho các dân tộc khác, đồng thời tiếp thu cóchọn lọc những tinh hoa văn hóa của các dân tộc khác để làmgiàu, làm phong phú nền văn hóa dân tộc mình Như vậy, toàncầu hóa vừa là quá trình hình thành, phát triển, củng cố tínhthống nhất của văn hóa không chỉ trong phạm vi một quốcgia, mà cả trên phạm vi quốc tế, vừa là quá trình phát triển, đa

dạng hóa các nền văn hóa nhỏ của các tộc người, các địaphương Kết quả của toàn cầu hóa văn hóa là, một mặt, duytrì, củng cố, hiện đại hóa văn hóa dân tộc, phát huy bản sắccủa văn hóa dân tộc, mặt khác, tiếp thu tất cả những gì quýgiá, tiên tiến, hiện đại của các dân tộc khác để làm gàu chonền văn hóa của dân tộc mình.

Bên cạnh đó, văn hóa nói chung và quyền đa dạng văn hóanói riêng còn ảnh hưởng đến tư tưởng và quyền con người trênhai phương diện, cụ thể như sau:

-Văn hóa ở phương diện là giá trị vật chất, tinh thần ảnhhưởng sâu đậm đến phong tục, tập quán, đạo đức, thẩm mỹ,tôn giáo Bởi các giá trị là sự tích lũy những tư tưởng của mộtdân tộc, một quốc gia qua nhiều thế hệ, cho nên chúng có tính

kế thừa và ổn định Các giá trị ảnh hưởng đến cách thức tưduy, quan niệm, thái độ, sự hiểu biết và chọn lọc các yếu tốvăn hóa khác nhau của các dân tộc Vì thế các giá trị là sự thểhiện tập trung sự khác biệt giữa các văn hóa, dân tộc, quốcgia Để tôn trọng các quyền con người, do đó trước tiên và cơbản, phải tôn trọng các giá trị văn hóa của các dân tộc, quốcgia