Luận án tiến sĩ chính trị học vận dụng tư tưởng hồ chí minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên việt nam hiện nay

Các công trình nghiên cứu liên quan đến cơ sở lý luận của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay .... Công tác giá

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGÔ XUÂN DƯƠNG

VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG CÔNG TÁC GIÁO DỤC CHỦ NGHĨA YÊU NƯỚC

CHO THANH NIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

Hà Nội – 2019

HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

NGÔ XUÂN DƯƠNG

VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG CÔNG TÁC GIÁO DỤC CHỦ NGHĨA YÊU NƯỚC

CHO THANH NIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

Chuyên ngành: Công tác tư tưởng

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các kết quả số liệu nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng, chính xác Những kết luận khoa học của luận án là mới và chưa công bố trong bất cứ công trình khoa học nào

Hà Nội, ngày… tháng… năm 2019

Tác giả luận án

Ngô Xuân Dương

MỞ ĐẦU 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 9

I Các công trình nghiên cứu liên quan đến cơ sở lý luận của việc vận dụng

tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay 9

II Các công trình nghiên cứu liên quan đến thực trạng vận dụng tư tưởng

Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay 15 III Các công trình nghiên cứu liên quan đến việc đề xuất giải pháp nhằm tăng cường vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam thời gian tới 18

IV Giá trị cần tham khảo của các công trình nghiên cứu trên và những vấn

đề cần tiếp tục làm sáng tỏ 22

Chương 1: VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG CÔNG TÁC GIÁO DỤC CHỦ NGHĨA YÊU NƯỚC CHO THANH NIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN 27

1.1 Một số khái niệm cơ bản 27 1.2 Chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên và sự vận dụng vào việc xác định nội dung, phương thức giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay 32 1.3 Sự cần thiết của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay 59

Chương 2: VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG CÔNG TÁC GIÁO DỤC CHỦ NGHĨA YÊU NƯỚC CHO THANH NIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY - THỰC TRẠNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA 66

2.2 Thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục

chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay 77

2.3 Những vấn đề đặt ra đối với việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay 98 Chương 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG CÔNG TÁC GIÁO DỤC CHỦ NGHĨA YÊU NƯỚC CHO THANH NIÊN VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI 108

3.1 Quan điểm tăng cường vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam trong thời gian tới 108

3.2 Giải pháp tăng cường vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam trong thời gian tới 119

KẾT LUẬN 143

CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ 146

TÀI LIỆU THAM KHẢO 147

Biểu đồ 2.1: Đánh giá của thanh niên về nội dung giáo dục chủ nghĩa yêu nước trên cơ sở vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh 78 Biểu đồ 2.2: Tương quan giữa phương pháp giảng dạy truyền thống và phương pháp giảng dạy tích cực với hiệu quả giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên 84 Biểu đồ 2.3: Mức độ hiệu quả của công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước 85 thông qua các tổ chức chính trị - xã hội 85 Biểu đồ 2.4 Ý kiến của thanh niên về vấn đề chủ quyền đất nước 91 Biểu đồ 2.5: Tình hình phạm tội trẻ 92 Biểu đồ 3.1: Nhận thức về việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên 120 Biểu đồ 3.2: Mức độ nhiệt tình, trách nhiệm, đạo đức, lối sống của đội ngũ trực tiếp làm nhiệm vụ giáo dục chủ nghĩa yêu nước (đánh giá của thanh niên) 123

CTQG: Chính trị quốc gia

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Tư tưởng Hồ Chí Minh là nền tảng tư tưởng của Đảng, là tài sản tinh thần to lớn của dân tộc ta, soi đường cho cuộc đấu tranh của nhân dân ta giành thắng lợi Đẩy mạnh việc học tập, vận dụng và làm theo tư tưởng của Người

là một việc làm vô cùng quan trọng và ý nghĩa đối với cách mạng Việt Nam trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng Vì vậy, Đảng ta xác định: “làm cho tư tưởng, đạo đức, phong cách của Hồ Chí Minh thật sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của đời sống xã hội” [21]

Chủ nghĩa yêu nước là sợi chỉ đỏ xuyên suốt chiều dài lịch sử, là sản phẩm tinh thần cao quý, giữ vị trí chuẩn mực cao nhất của đạo lý và đứng đầu trong bậc thang giá trị văn hóa tinh thần của dân tộc Việt Nam Chủ nghĩa yêu nước là động lực nội sinh to lớn của cộng đồng dân tộc Việt Nam, tạo nên sức mạnh vô địch trong các cuộc kháng chiến chống ngoại xâm và trong sự nghiệp dựng xây đất nước Hồ Chí Minh từng nói:

“Nhân dân Việt Nam có truyền thống yêu nước nồng nàn Lịch sử ngàn năm của dân tộc Việt Nam đã ghi những trang oanh liệt của nhân dân đấu tranh để xây dựng nước nhà và bảo vệ nền độc lập của Tổ quốc mình” [64; tr.29]

Thanh niên là rường cột của nước nhà, chủ nhân tương lai của đất nước, là lực lượng xung kích trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của cách mạng Việt Nam Chăm lo, bồi dưỡng, giáo dục thanh niên là một việc làm rất quan trọng và cần thiết để bảo đảm cho sự ổn định, phát triển bền vững của đất nước

Hiện nay, chúng ta đang ra sức phấn đấu xây dựng một nước Việt Nam hòa bình, giàu mạnh, độc lập, dân chủ và đi lên chủ nghĩa xã hội Đây là sự

nghiệp vĩ đại, hết sức vẻ vang nhưng đầy khó khăn gian khổ, phức tạp và chưa có tiền lệ Để hoàn thành sự nghiệp này, một trong những động lực quan trọng hàng đầu là đẩy mạnh học tập, làm theo tư tưởng Hồ Chí Minh và khơi dậy, phát huy cao độ chủ nghĩa yêu nước trong Đảng, trong các tầng lớp nhân dân đặc biệt là thế hệ trẻ - những người kế tục, tiếp tục giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội đi đến thắng lợi cuối cùng

Công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên trên cơ sở vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh là một bộ phận quan trọng trong công tác tư tưởng của Đảng ta nhằm tiếp tục xây dựng thế hệ thanh niên Việt Nam giàu lòng yêu nước, tự cường dân tộc; kiên định lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; có đạo đức cách mạng, ý thức chấp hành pháp luật, có lối sống văn hóa, vì cộng đồng; có năng lực và bản lĩnh trong hội nhập quốc tế; có sức khỏe, tri thức, kỹ năng và tác phong công nghiệp trong lao động tập thể, trở thành những người công dân tốt cho đất nước Trong những năm qua, công tác này đã đạt được những thành tựu đáng khích lệ: các cấp ủy đảng đã lãnh đạo hệ thống chính trị thực hiện tốt hơn công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thế hệ trẻ; chất lượng đội ngũ cán bộ trực tiếp làm nhiệm vụ giáo dục không ngừng được nâng cao; chương trình, nội dung, phương thức giáo dục luôn được đổi mới; điều kiện vật chất phục vụ công tác giáo dục được quan tâm đầu tư, cải tiến; thanh niên không chỉ thụ động tiếp thu nội dung giáo dục

mà có sự tương tác tích cực với lực lượng trực tiếp làm nhiệm vụ giáo dục, có

sự phản biện trong việc tiếp nhận và xử lý thông tin; nhiều tấm gương thanh niên năng động, tích cực, bằng tài năng và trí tuệ đã vươn lên, vượt qua đói nghèo, chiến thắng lạc hậu trên khắp mọi miền của Tổ quốc; tư tưởng chính trị ở thanh niên ngày càng ổn định; v.v

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả tích cực đó, công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên trên cơ sở vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vẫn còn tồn tại những hạn chế: một số cấp ủy, chính quyền chưa thấy được tầm

quan trọng của công tác này do vậy chưa có sự quan tâm đúng mức; chất lượng đội ngũ trực tiếp làm nhiệm vụ giáo dục vẫn còn “thiếu và yếu”; chương trình, nội dung và phương thức giáo dục còn nhiều bất cập, chưa theo kịp sự phát triển của tình hình thanh niên; khả năng chi phối và ảnh hưởng của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam chưa sâu rộng, tỷ lệ tập hợp thanh niên thấp; tính tiền phong gương mẫu của cán bộ đoàn, hội và đoàn viên, hội viên chưa cao; cơ sở vật chất, kỹ thuật phục vụ công tác này chưa được quan tâm đúng mức; môi trường văn hóa còn nhiều yếu tố chưa lành mạnh; một bộ phận thanh niên còn có những biểu hiện suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, phai nhạt lý tưởng, giảm sút niềm tin, ít quan tâm đến tình hình đất nước, thiếu ý thức chấp hành pháp luật, sống thực dụng, xa rời truyền thống văn hóa dân tộc

Những hạn chế, khuyết điểm trên do nhiều nguyên nhân, trong đó có nguyên nhân rất cơ bản là thiếu sự nghiên cứu một cách sâu sắc toàn diện những giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh để từ đó vận dụng phù hợp với tình hình thực tế hiện nay

Từ thực tiễn giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên trên cơ sở vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh và tầm quan trọng của công tác này đối với sự phát

triển của đất nước, nghiên cứu sinh chọn chủ đề Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh

trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay

làm đề tài luận án tiến sĩ Chính trị học, chuyên ngành Công tác tư tưởng

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

2.1 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lý luận, phân tích, đánh giá thực trạng, luận

án đề xuất các quan điểm và giải pháp nhằm tăng cường vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để đạt được mục đích đề ra, luận án có những nhiệm vụ sau:

- Chỉ ra những vấn đề đã và chưa được nghiên cứu, xác định những vấn

đề luận án cần tiếp tục tập trung nghiên cứu

- Nghiên cứu làm rõ một số khái niệm công cụ, nội dung, phương thức giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên trên cơ sở vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh, và sự cần thiết của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên

- Phân tích những yếu tố tác động cơ bản; làm rõ thành tựu, hạn chế của việc triển khai nội dung, phương thức giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên trên cơ sở vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh và nguyên nhân; những vấn

đề đặt ra

- Đề xuất quan điểm và một số giải pháp chủ yếu nhằm tăng cường vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam trong thời gian tới

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận án là vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay

3.2 Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung khoa học:

+ Tư tưởng Hồ Chí Minh là một hệ thống quan điểm toàn diện và sâu sắc về những vấn đề cơ bản của cách mạng Việt Nam, luận án không vận

dụng hết hệ thống quan điểm đó mà chỉ vận dụng chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí

Minh và tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên vào việc xác định nội dung giáo dục, phương thức giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên

+ Công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên trên cơ sở vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh được cấu thành bởi nhiều yếu tố: chủ thể giáo dục; đối tượng giáo dục; mục đích giáo dục; nội dung giáo dục; phương thức giáo dục; cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ giáo dục; hiệu quả giáo dục; v.v ,

luận án không nghiên cứu hết các yếu tố đó mà chỉ tập trung vào nội dung và

phương thức giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên trên cơ sở vận dụng

tư tưởng Hồ Chí Minh

- Về đối tượng: Tùy theo góc độ tiếp cận mà thanh niên được phân loại

thành nhiều đối tượng (thanh niên dân tộc thiểu số; thanh niên tôn giáo; thanh niên nông thôn; thanh niên đô thị; thanh niên học sinh, sinh viên; thanh niên công nhân; thanh niên lực lượng vũ trang; v.v ), luận án không khảo sát, điều

tra tất cả đối tượng đó mà chỉ tập trung vào đối tượng thanh niên nông thôn,

thanh niên công nhân và thanh niên học sinh, sinh viên

- Về không gian: Luận án khảo sát việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh

trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên ở 09 tỉnh, thành

phố: Bắc Ninh; Hà Nội; Nam Định; Nghệ An; Nha Trang; Đắk Lắk; Bà Rịa -

Vũng Tàu; Đồng Tháp; Sóc Trăng

- Về thời gian: Từ năm 2008 đến nay

4 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý luận: Việc nghiên cứu đề tài luận án dựa trên các nguyên lý

của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về thanh niên và công tác giáo dục thanh niên

4.2 Phương pháp nghiên cứu

- Phương pháp luận: Việc nghiên cứu đề tài luận án chủ yếu dựa trên

phương pháp luận chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử

- Phương pháp nghiên cứu:

Các phương pháp nghiên cứu cụ thể được sử dụng bao hàm cả phương pháp diễn dịch và phương pháp quy nạp; phương pháp phân tích và phương pháp tổng hợp; phương pháp lịch sử và phương pháp lô-gích; phương pháp phỏng vấn chuyên gia; phương pháp định tính và phương pháp định lượng; phương pháp thu thập thông tin; v.v

+ Phương pháp diễn dịch được sử dụng nhằm hình thành khung lý

thuyết về việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên dưới giác độ tiếp cận công tác tư tưởng Trên

cơ sở đó để thấy được những vấn đề đặt ra đối với việc vận dụng tư tưởng Hồ

Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay và đưa ra những giải pháp nhằm tăng cường công tác này

+ Phương pháp quy nạp được sử dụng trên cơ sở dữ liệu thực tế về vận

dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên, thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay để khái quát hóa (quy nạp), rút ra những nhận định, kết luận và các giải pháp phù hợp cho công tác này trong thời gian tới

+ Phương pháp định tính được sử dụng trong việc mô tả, đưa ra các

khái niệm nhằm làm rõ vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên là như thế nào?

+ Phương pháp định lượng được sử dụng để xem xét, đánh giá thực

trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay cũng như lượng hóa một số vấn đề nghiên cứu có liên quan

+ Các phương pháp phân tích và phương pháp tổng hợp, phương pháp

lịch sử và phương pháp lô-gích được sử dụng để nghiên cứu tổng quan tình

hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án (Tổng quan) và đề xuất quan

điểm, một số giải pháp chủ yếu nhằm tăng cường vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam

trong thời gian tới (Chương 3)

+ Phương pháp hệ thống, phương pháp lô-gích, lịch sử phương pháp

tiếp cận hệ thống - cấu trúc để hệ thống hóa, khái quát hóa, nghiên một số

vấn đề lý luận của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo

dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên (Chương 1)

+ Phương pháp thu thập thông tin được sử dụng gồm phương pháp

nghiên cứu tài liệu, phương pháp điều tra xã hội học để khảo sát, đánh giá thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa

yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay (Chương 2)

Phương pháp nghiên cứu tài liệu được dùng để thu thập, phân tích các

tư liệu, tài liệu liên quan

Phương pháp điều tra xã hội hội học được sử dụng nhằm thu thập những thông tin sơ cấp về thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay để

có cơ sở khoa học đánh giá những chuyển biến về chủ nghĩa yêu nước, về giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong quan niệm, nhận thức, ứng xử của thanh niên và xã hội hiện nay Việc điều tra được tiến hành theo ba khâu: chuẩn bị điều tra, tiến hành điều tra, xử lý và sử dụng kết quả điều tra

Quá trình điều tra được tiến hành theo 04 loại phiếu hỏi: phiếu hỏi dành cho cán bộ Đảng, chính quyền, đoàn thể; phiếu hỏi dành cho thanh niên; phiếu hỏi dành cho thanh niên học sinh trung học phổ thông; phiếu hỏi dành cho giáo viên, giảng viên

Tổng số phiếu phát ra là 5.100 phiếu Tổng số phiếu thu được sau khi làm sạch là 5.000 phiếu Kết quả xử lý phiếu được sử dụng trong chương 2, chương 3 của luận án

5 Đóng góp mới về mặt khoa học của luận án

- Làm rõ nội dung và phương thức giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên trên cơ sở vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh

- Chỉ ra được những mâu thuẫn của thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay

- Đề xuất quan điểm và giải pháp nhằm tăng cường vận dụng tư tưởng

Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam trong thời gian tới

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án

6.1 Ý nghĩa lý luận

- Làm cơ sở lý luận cho công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam trong thời gian tới

- Góp phần khẳng định vai trò nền tảng của tư tưởng Hồ Chí Minh trong đời sống tinh thần xã hội

6.2 Ý nghĩa thực tiễn

- Góp phần tăng cường công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên và cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng - văn hóa

- Dùng làm tài liệu tham khảo cho việc nghiên cứu, giảng dạy tư tưởng

Hồ Chí Minh và công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên

7 Cấu trúc của luận án

Ngoài phần mở đầu, tổng quan tình hình nghiên cứu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án gồm 3 chương, 8 tiết

TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN

I Các công trình nghiên cứu liên quan đến cơ sở lý luận của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay

I.1 Các công trình nghiên cứu về công tác tư tưởng

M.I.Kalinin, tác giả cuốn Về giáo dục cộng sản chủ nghĩa [37] nhấn

mạnh một trong những phương pháp giáo dục chủ nghĩa cộng sản quan trọng

là sử dụng và phát huy hiệu quả vai trò của giáo dục đối với ý thức con người Theo tác giả, giáo dục và bồi dưỡng những phẩm chất cao quí đó là một yếu

tố hết sức quan trọng trong sự nghiệp giáo dục chủ nghĩa cộng sản; cần phải đến với từng người, đánh giá họ, làm nổi bật những mặt tốt của họ bởi vì không thể chỉ giáo dục dựa trên mặt tiêu cực

Trong cuốn Giáo dục và quản lý - Sự phối hợp công tác tư tưởng [88],

tác giả I.Đ.Tơrốtchencô đã làm rõ sự lãnh đạo của Đảng nói chung, coi đó là hình thức quản lý một cách có ý thức sự phát triển xã hội, còn việc quản lý quá trình tư tưởng là một bộ phận hợp thành không thể tách rời của sự lãnh đạo của Đảng Theo quan điểm đó, hoạt động tư tưởng là một hình thức quản

lý, có nội dung phong phú đa diện và những khía cạnh khác nhau, cần được rọi sáng bằng nghiên cứu khoa học và tổng kết kinh nghiệm từ thực tiễn Hoạt động tư tưởng giải quyết nhiệm vụ tuyên truyền và hình thành ý thức mới,

hoàn thiện tư cách đạo đức của con người Xô-viết

Trong cuốn Công tác tuyên truyền tư tưởng trong thời kỳ mới [8] của Ban

Tuyên huấn Trung Quốc, với những luận cứ hết sức chặt chẽ và súc tích, các tác giả trình bày một loạt những vấn đề quan trọng liên quan đến công tác tuyên truyền, công tác lý luận, công tác truyền thông báo chí, công tác văn học nghệ thuật, công tác xuất bản, công tác điều tra, nghiên cứu thông tin, Các tác giả

không những cung cấp kinh nghiệm, thao tác, kỹ năng công tác tuyền truyền tư tưởng của Đảng Cộng sản Trung Quốc mà còn khái quát được vị trí, vai trò của nhiệm vụ công tác lý luận, tư tưởng, văn hóa chính trị của Đảng

Trong cuốn Đổi mới công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho cán bộ,

đảng viên ở cơ sở của trong giai đoạn hiện nay [1], tác giả Vũ Ngọc Am làm

rõ vai trò của công tác giáo dục chính trị tư tưởng với việc nâng cao tính tự giác cách mạng cho cán bộ, đảng viên; làm rõ khái niệm và mối quan hệ giữa công tác giáo dục chính trị tư tưởng với các lĩnh vực khác của công tác tư tưởng Tác giả đưa ra những nguyên tắc, tiêu chí đánh giá hiệu quả công tác giáo dục chính trị tư tưởng ở cơ sở từ đó đề xuất những giải pháp đúng đắn nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả, đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ của cách mạng Việt Nam trong thời kỳ mới, góp phần làm thất bại chiến lược “diễn biến hoà bình” của các thế lực thù địch

Trong cuốn Giá trị bền vững và sức sống của chủ nghĩa Mác - Lênin và

chủ nghĩa xã hội khoa học [4], tác giả Hoàng Chí Bảo trình bày một cách có

hệ thống những tinh túy của chủ nghĩa Mác - Lênin về chủ nghĩa xã hội khoa học Theo tác giả, Hồ Chí Minh không chỉ vận dụng sáng tạo mà còn phát triển những vấn đề cơ bản của cách mạng dân tộc dân chủ tiến lên cách mạng

xã hội chủ nghĩa Đó là vấn đề độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, độc lập - tự do - hạnh phúc của nhân dân Việt Nam Trong những sáng tạo của Hồ Chí Minh về lý luận chủ nghĩa xã hội, Người đã để lại những dấu ấn đặc sắc khi tiếp cận chủ nghĩa xã hội từ phương diện đạo đức và văn hóa Đạo đức học Hồ Chí Minh là đạo đức học cách mạng, là bảo đảm đạo đức cho uy tín, thanh danh, bản lĩnh của Đảng và cho sự bền vững của chế độ Văn hóa học Hồ Chí Minh là văn hóa vì sự phát triển và đổi mới, văn hóa không ở bên ngoài mà ở bên trong kinh tế và chính trị, văn hóa có sức mạnh chống lại mọi thứ phù hoa, xa xỉ để bảo vệ quyền lợi và hạnh phúc của nhân dân

Cuốn Hồ Chí Minh với công tác tư tưởng [103] của Hồng Vinh và Đào

Duy Quát, là tập hợp các bài nghiên cứu của các tác giả về các vấn đề phát triển về lý luận công tác tư tưởng của Hồ Chí Minh, về các lĩnh vực của công tác tư tưởng (nghiên cứu, giáo dục lý luận, tuyên truyền, cổ động); báo chí; công tác tư tưởng trong các tầng lớp xã hội khác nhau; phương pháp và nghệ thuật làm công tác tư tưởng; phát huy di sản tư tưởng của Hồ Chí Minh vào công tác tư tưởng trong giai đoạn hiện nay

Trong bộ sách Nguyên lý công tác tư tưởng do Lương Khắc Hiếu làm chủ biên [31], các tác giả khái quát những vấn đề chung về công tác tuyên

truyền, đặc biệt đề cập đến những quan điểm có tính nguyên tắc đổi mới công tác tuyên truyền và phương hướng cơ bản đổi mới công tác tuyên truyền hiện nay Đây là “công cụ'' rất quý cho người học, người đọc muốn tìm hiểu, nghiên cứu và tham gia hoạt động trong lĩnh vực tư tưởng

Trong cuốn Lý luận và phương pháp nghiên cứu, giáo dục lý luận

chính trị do Phạm Huy Kỳ làm chủ biên [41], với mục đích góp phần nâng

cao tính khoa học, chất lượng và hiệu quả công tác nghiên cứu và giáo dục lý luận chính trị của Đảng ta, tác giả trình bày một số vấn đề lý luận và phương pháp nghiên cứu, giáo dục lý luận chính trị; các phương pháp giảng dạy lý luận chính trị - một hoạt động quan trọng và thường xuyên trong công tác giáo dục lý luận chính trị của Đảng ta

Cuốn Một số vấn đề về công tác lý luận, tư tưởng và tổ chức của Đảng

trong thời kỳ đổi mới của Tô Huy Rứa [77] là tập hợp 70 bài viết và bài nói

của tác giả Các bài viết đó đã phản ánh thực tiễn tình hình đất nước trong hơn

25 năm tiến hành công cuộc đổi mới do Đảng khởi xướng và lãnh đạo Bên cạnh việc phân tích các thành tựu đã đạt được, một số lĩnh vực đã được làm sáng tỏ hơn về mặt lý luận, tác giả đã làm rõ những hạn chế và các vấn đề đặt

ra của công tác lý luận, tư tưởng và tổ chức của Đảng hiện nay, đồng thời chỉ

ra phương hướng, các giải pháp nhằm tạo sự chuyển biến mạnh mẽ về công

tác xây dựng Đảng, đẩy mạnh công tác lý luận, tư tưởng của Đảng trong tình hình mới; đồng thời, nhấn mạnh công tác lý luận, tư tưởng của Đảng phải tiếp tục đẩy mạnh đổi mới tư duy, nâng cao nhận thức,… góp phần tiếp tục bảo vệ

và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, bảo vệ mục tiêu của chủ nghĩa xã hội và đưa sự nghiệp đổi mới tới thắng lợi

Lương Ngọc Vĩnh, tác giả luận án Hiệu quả công tác giáo dục chính trị

- tư tưởng trong học viên các học viện quân sự ở nước ta hiện nay [104] đã

luận giải, làm sáng rõ cấu trúc và bản chất của hiệu quả là sự tương quan giữa kết quả với mục đích và nguồn lực; bổ sung, hoàn thiện hệ thống tiêu chí, phương pháp, hình thức đánh giá hiệu quả công tác giáo dục chính trị - tư tưởng; nêu ra được những vấn đề cần giải quyết và đề xuất 4 nhóm giải pháp theo hướng huy động tối đa tiềm năng của các học viện quân sự một cách hợp

lý để nâng cao hiệu quả công tác giáo dục chính trị - tư tưởng

I.2 Các công trình nghiên cứu về chủ nghĩa yêu nước, chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh và tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên

Trong cuốn Chủ nghĩa yêu nước trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện

đại hóa, tác giả Lương Gia Ban cho rằng chủ nghĩa yêu nước xã hội chủ nghĩa

là sự thống nhất lòng yêu Tổ quốc và lòng yêu chủ nghĩa xã hội, là ý thức chiến thắng nghèo nàn lạc hậu, ý thức đấu tranh xóa bỏ áp bức bóc lột vươn tới sự công bằng xã hội, bình đẳng dân tộc trong Tổ quốc phồn thịnh, v.v Chủ nghĩa yêu nước xã hội chủ nghĩa có một bản chất duy nhất, đó là bản chất giai cấp công nhân hiện đại, với sứ mệnh cao quý là thủ tiêu chủ nghĩa tư bản và từng bước xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản Chủ nghĩa yêu nước đó là sự kết tinh cao nhất của bản chất và truyền thống dân tộc được thấm nhuần sâu sắc và triệt để bản chất quốc tế của giai cấp công nhân, thấu suốt các quy luật phát triển khách quan của lịch sử và xu thế của thời đại [2]

Trong luận án tiến sĩ Chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh, Nguyễn Mạnh

Tường cho rằng nội dung cơ bản của chủ nghĩa yêu nước truyền thống là: Yêu quê hương, xứ sở và sự gắn bó, cố kết cộng động; có sự khẳng định lịch sử riêng và bản sắc văn hóa riêng của dân tộc, khẳng định về độc lập dân tộc, chủ quyền quốc gia và sự bình đẳng của nước ta, vua ta đối với phương Bắc

và các vua phương Bắc; khẳng định tính chính nghĩa của những cuộc đấu tranh bảo vệ Tổ quốc và quyết tâm đánh đuổi kẻ thù, bảo vệ độc lập và sự toàn vẹn lãnh thổ; có tư tưởng coi trọng vai trò của nhân dân và thân dân trong sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh

là sự kết hợp chủ nghĩa Mác - Lênin với chủ nghĩa yêu nước truyền thống; thống nhất độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội; thống nhất chủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa quốc tế vô sản [99]

Trần Xuân Trường, tác giả cuốn Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam thời đại

Hồ Chí Minh cho rằng chủ nghĩa yêu nước thời đại Hồ Chí Minh có nội hàm

đậm nét của một hệ tư tưởng, của một lý luận và đường lối cứu nước theo lập trường của giai cấp công nhân, của chủ nghĩa Mác - Lênin, đó là chủ nghĩa yêu nước xã hội chủ nghĩa Chủ nghĩa yêu nước xã hội chủ nghĩa là chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong giai đoạn cách mạng xã hội chủ nghĩa Nó là sự tiếp nối của chủ nghĩa yêu nước truyền thống, hấp thụ tất cả những gì ưu việt mà truyền thống bốn nghìn năm để lại đồng thời phát triển truyền thống đó lên một trình độ mới trong thời đại nhân loại đang dần từng bước, bằng các con đường khác nhau quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản Chủ nghĩa yêu nước xã hội chủ nghĩa thuộc phạm trù chủ nghĩa yêu nước thời đại Hồ Chí Minh, chủ nghĩa yêu nước kiểu mới trên lập trường chủ nghĩa Mác - Lênin [92]

Trong đề tài khoa học Chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh trong thời kỳ mở

cửa, hội nhập quốc tế [75] do Bùi Đình Phong làm chủ nhiệm, các tác giả luận

giải chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh mang sắc thái, dấu ấn, diện mạo cá nhân

Hồ Chí Minh, con người có những điểm sáng vạch thời đại - thời đại Hồ Chí Minh; là bộ phận tinh túy nhất và phát triển đến đỉnh cao của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong thời hiện đại với nội dung là: yêu cội nguồn lịch sử, bảo vệ văn hóa dân tộc; lấy dân làm gốc, gắn bó chặt chẽ dân với nước; đại đoàn kết dân tộc; không có gì quý hơn độc lập, tự do; bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ quốc gia, thống nhất Tổ quốc; thi đua yêu nước và xây dựng con người mới xã hội chủ nghĩa; chủ nghĩa yêu nước kết hợp hài hòa với chủ nghĩa quốc tế vô sản

Trong cuốn Bàn về thanh niên [52], C.Mác khẳng định thanh niên bao giờ

cũng giữ vai trò quan trọng trong việc kế thừa và phát triển những thành tựu của người đi trước, “Bộ phận giác ngộ nhất trong giai cấp công nhân nhận thức rõ ràng tương lai của giai cấp họ và do đó, tương lai của cả loài người, hoàn toàn phụ thuộc vào việc giáo dục thế hệ công nhân đang lớn lên” [52; tr.118] Ph.Ăngghen cho rằng thanh niên không thể đứng ngoài chính trị, chính hiện thực của đời sống đã, đang và sẽ cuốn hút tuổi trẻ vào đời sống chính trị

V.I.Lênin thì chỉ rõ, cần phải tập hợp thanh niên lại thành các tổ chức độc lập và tự quản, các tổ chức đó sẽ hoạt động dưới sự lãnh đạo tư tưởng của Đảng Cộng sản, phải cuốn hút thanh niên vào phong trào đấu tranh cách mạng

và sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Ông yêu cầu: “Phải làm cho toàn bộ sự nghiệp giáo dục, rèn luyện, dạy dỗ thanh niên ngày nay trở thành sự nghiệp giáo dục đạo đức cộng sản trong thanh niên” [46; tr.254]

V.A.Xukhômlinxk, tác giả cuốn Giáo dục con người chân chính như

thế nào [106] cho rằng con người lý tưởng là hiểu sâu sắc sự công bằng và sự

hoàn thiện của xã hội chủ nghĩa và những quan hệ cộng sản chủ nghĩa giữa người với người là đỉnh cao của sự phát triển đạo đức của loài người; thể nghiệm vẻ đẹp của lý tưởng cộng sản chủ nghĩa như là khát vọng và động cơ mang tính cá thể sâu sắc; biết trân trọng những giá trị thiêng liêng của Tổ quốc và của xã hội cộng sản chủ nghĩa như những giá trị của cá nhân và những giá trị thiêng liêng của khối óc và trái tim mình; thiết tha yêu cuộc

sống và hoạt động vì những mục đích cao cả; có ý thức về phẩm giá con người, có lòng tự trọng, biết quý trọng danh dự cá nhân

Trong luận án tiến sĩ Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục - đào

tạo thanh niên ở nước ta hiện nay của mình, Đoàn Nam Đàn trình bày tương

đối hệ thống tư tưởng cơ bản của Hồ Chí Minh về giáo dục - đào tạo thanh niên: Về nội dung giáo dục (giáo dục lý tưởng cách mạng; giáo dục đạo đức cách mạng; giáo dục văn hóa, kỹ thuật và nghề nghiệp; giáo dục sức khỏe và thể chất); về phương châm, phương pháp giáo dục thanh niên [13]

Trong cuốn Hồ Chí Minh, nhà tư tưởng lỗi lạc [82], tác giả Song Thành

trình bày nội dung khái quát tư tưởng Hồ Chí Minh về sự nghiệp giáo dục - đào tạo và “bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau”: luôn đánh giá cao vai trò, vị trí của thanh niên trong tiến trình cách mạng của Đảng và dân tộc; luôn coi trọng việc chăm sóc, bồi dưỡng thế hệ trẻ; trong nội dung bồi dưỡng thế

hệ cách mạng cho đời sau; bồi dưỡng lý tưởng, chí khí và đạo đức cách mạng phải đặt lên hàng đầu; về phương châm, phương thức giáo dục: phải hiểu thanh niên; đưa thanh niên vào rèn luyện trong thực tiễn đấu tranh cách mạng; các thế hệ đi trước phải nêu gương mẫu mực cho thanh niên; đề cao quá trình

tự giáo dục, tự rèn luyện của thanh niên

II Các công trình nghiên cứu liên quan đến thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay

II.1 Thực trạng lối sống, đạo đức và tinh thần yêu nước của thanh niên

Trong bài Một số nét tâm lý đặc trưng về định hướng giá trị của thanh

niên hiện nay [114], từ kết quả nghiên cứu trên 1700 đối tượng thanh niên

trên cả nước, tác giả Đỗ Ngọc Hà nêu 3 vấn đề: giá trị trong cuộc sống hàng ngày; giá trị xã hội; giá trị đối với cuộc sống Tác giả đưa ra 3 nhận xét về định hướng giá trị của thanh niên: Một là, thanh niên nhìn nhận vấn đề bản chất cuộc sống tích cực và duy vật hơn, có định hướng và khẳng định vai trò

của họ trong cuộc sống; Hai là, bên cạnh sự thống nhất về những giá trị chung

ở thanh niên, có sự đa dạng hóa trong định hướng giá trị của thanh niên; Ba

là, hệ thống định hướng giá trị của thanh niên có tính mâu thuẫn nội tại của

nó, nhưng nếu được quan tâm đúng mức, nó sẽ là những định hướng giá trị có lợi cho sự phát triển của xã hội

Trong bài Toàn cầu hóa: cuộc đấu tranh của tuổi trẻ lựa chọn các giá

trị [116], tác giả Mai Lan cho rằng toàn cầu hóa trở thành một xu hướng

khách quan thâm nhập vào từng ngõ ngách của cuộc sống xã hội hiện đại, tạo điều kiện cho thế hệ trẻ Việt Nam có điều kiện tiếp xúc mạnh mẽ và sâu sắc với những kiến thức mới mẻ về kinh tế, văn hóa, xã hội của thế giới Toàn cầu hóa là một quá trình lựa chọn các giá trị và là một quá trình vừa đào thải, vừa xây dựng vừa tiếp thu, cho nên cần nghiên cứu, ban hành và thực hiện những chính sách đúng đắn về thế hệ trẻ, tạo điều kiện cho họ chủ động và tự giác trong nhận thức và hành động, xử lý đúng đắn những vấn đề của toàn cầu hóa

Trong bài Định hướng giá trị và sự phát triển của thế hệ trẻ [117], tác

giả Đỗ Long khẳng định quá trình phát triển của xã hội nhanh hay chậm tùy thuộc ở chỗ giá trị được định hướng phải phù hợp với quy luật khách quan và mức độ tương ứng với giá trị của cộng đồng, cá nhân Tính định hướng về giá trị là một yếu tố rất quan trọng chi phối sự phát triển của thanh niên

Ngoài ra còn có một số bài viết về vấn đề này: Thanh niên Việt Nam

trước yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước của Mạc

Đình Tuấn, Một vài hiện tượng tiêu cực trong thanh niên hiện nay và công tác

vận động, giáo dục thanh niên của Lê Thị Ngọc Dung, Hồ Bá Thâm,v.v

II.2 Thực trạng công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên

Trong đề tài khoa học Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý tưởng

cách mạng cho thanh niên và việc vận dụng trong thực tiễn cách mạng hiện nay [29], các tác giả nêu lên hạn chế trong việc giáo dục lý tưởng cách mạng

cho thanh niên: Cấp ủy Đảng và chính quyền địa phương, nhất là cấp cơ sở

chưa đầu tư đúng mức cho công tác giáo dục chính trị - tư tưởng cho thanh niên; nhận thức về vai trò, vị trí của thanh niên, công tác thanh niên nói chung

và công tác giáo dục lý tưởng cách mạng cho thế hệ trẻ nói riêng chưa sâu sắc, chưa nhất quán từ trong Đảng, trong các cơ quan Nhà nước đến toàn xã hội Vẫn còn có một số cấp ủy cho rằng công tác thanh niên là của tổ chức Đoàn, công tác thanh niên là công tác phong trào; chậm cụ thể hóa nghị quyết của Đảng về công tác thanh niên; nhiều địa phương sẵn sàng đầu tư hàng tỷ đồng để xây dựng trụ sở, nhà khách nhưng vẫn rất khó khăn trong việc duyệt kinh phí để nâng cấp trường học, nhà văn hóa thanh niên; nhiều cấp ủy

“khoán trắng” công tác thanh niên cho ủy viên phụ trách thanh niên; tình trạng thoái hóa, biến chất, cơ hội, tham nhũng của một bộ phận đảng viên làm cho niềm tin của lớp trẻ đối với Đảng giảm sút, v.v

Cuốn Giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ hiện nay của

Nghiêm Đình Vỳ [105] là tập hợp các bài viết về việc giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ Nhiều bài viết nêu ra những khó khăn, những hạn chế trong công tác giáo dục này, như: nhận thức về chủ nghĩa yêu nước ở một số thanh, thiếu niên còn có những điểm mơ hồ; lối sống, định hướng, lý tưởng cách mạng, lòng tin vào Đảng cách mạng có nhiều lệch lạc, giảm sút Một tỉ

lệ nhỏ thích biết về những lời đồn đại không có cơ sở khoa học, xuyên tạc, do

đó có những biểu hiện hoài nghi, kém tin tưởng; một phần rất nhỏ không nhiệt tình trong việc trong việc tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp Hồ Chí Minh, mà chỉ biết học thuộc để trả bài; việc cung cấp kiến thức về Hồ Chí Minh chưa sâu, thiếu hấp dẫn, đơn điệu, nên tác động đến tình cảm, tư tưởng, hành động của học sinh không cao, không đáp ứng được yêu cầu đề ra là

“Sống, làm việc, học tập theo gương Bác Hồ vĩ đại”, v.v

Trong bài Lối sống thanh niên Việt Nam hiện nay - Thực trạng và giải

pháp [32], tác giả Nguyễn Văn Hiếu chỉ ra thực trạng lối sống của thanh niên

hiện nay: lối sống thiếu lý tưởng, thiếu ý thức chấp hành pháp luật, giảm sút

niềm tin vào Đảng, Nhà nước và xã hội chủ nghĩa mà nhân dân ta đang từng bước xây dựng; lối sống thiếu trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội; lối sống buông thả, làm băng hoại các giá trị đạo đức truyền thống; v.v

Trong cuốn Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên [14], tác giả

Đoàn Nam Đàn trình bày thực trạng giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên Về những thuận lợi: Nội dung, chương trình học tập và phương pháp giảng dạy các môn khoa học Mác - Lênin đã từng bước được sửa đổi, cải tiến cho phù hợp với tình hình mới; đời sống của thanh niên cũng được chăm sóc và quản lý tốt hơn, đã tạo nên sự ổn định chính trị, tư tưởng trong thanh niên; niềm tin của thanh niên đối với Đảng và sự nghiệp đổi mới do Đảng khởi xướng, lãnh đạo ngày càng được củng cố vững chắc, v.v Về những khó khăn: Một bộ phận thanh niên nhận thức sai lệch, có những đòi hỏi không phù hợp với thực tiễn xã hội và bản thân gia đình, thiếu niềm tin vào chủ nghĩa xã hội, lối sống thực dụng; nhà trường và các tổ chức đoàn thể xã hội thiếu quan tâm quan tâm giáo dục thường xuyên để tạo cho thanh niên có niềm tin, lý tưởng cách mạng, không coi trọng giảng dạy các môn chính trị Mác - Lênin; v.v

III Các công trình nghiên cứu liên quan đến việc đề xuất giải pháp nhằm tăng cường vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam thời gian tới

III.1 Giải pháp giáo dục tinh thần yêu nước, đạo đức cách mạng, lý tưởng cách mạng cho thanh niên

Trong cuốn Tuổi trẻ anh hùng xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã

hội chủ nghĩa [10], Lê Duẩn chỉ ra các biện pháp nhằm giáo dục lý tưởng

cách mạng cho đoàn viên, thanh niên: tiếp tục nâng cao hơn nữa nhiệt tình cách mạng cho toàn thể đoàn viên và thanh niên; nắm vững mục tiêu phấn đấu của Đoàn Thanh niên Lao động; nhận rõ vị trí của Đoàn Thanh niên trong cách mạng; ra sức củng cố sự lãnh đạo của các cấp bộ Đoàn, củng cố và phát triển tổ chức của Đoàn Thanh niên

Trong bài Tăng cường giáo dục lý tưởng cách mạng cho thanh niên [113], tác giả Đào Ngọc Dung nêu ra 4 giải pháp: Một là, không ngừng tăng

cường giáo dục nâng cao bản lĩnh chính trị, bồi dưỡng đạo đức, lý tưởng cách mạng của Đảng, của dân tộc; bồi dưỡng lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội cho thế hệ trẻ; lấy giáo dục nhân cách, “giáo dục làm người” là chính; tạo dựng cho thanh niên ý chí tự lực, tự cường, không cam chịu đói nghèo lạc

hậu, dám tự tin vượt qua mọi khó khăn, thử thách Hai là, tiếp tục đổi mới

mạnh mẽ về phương thức giáo dục đối với thanh niên trên cơ sở nguyên lý giáo dục khoa học của chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận gắn với thực tiễn, “học” đi đôi với “hành”; hình thức giáo dục đối với thanh niên cần phù hợp với tâm lý lứa tuổi ưa thích cái mới và sự sáng tạo; đề cao yếu tố “tự giáo dục”, “tự rèn luyện” của người thanh niên đi đôi với sự định hướng, hỗ trợ, giúp đỡ và hướng dẫn của tổ chức; gắn kết giữa việc giáo dục lý tưởng cách mạng với bảo vệ, chăm lo bồi dưỡng và phát huy thanh

niên trong sự nghiệp cách mạng Ba là, xây dựng tổ chức Đoàn vững mạnh

toàn diện về chính trị, tư tưởng và tổ chức, đủ sức đảm nhận tốt vai trò nòng cốt trong phong trào thanh niên và các hội của thanh niên; xác định công tác giáo dục thanh niên là nhiệm vụ hàng đầu, là chức năng chủ yếu của tổ chức

Đoàn Bốn là, công tác thanh niên nói chung và giáo dục lý tưởng cách mạng

cho thanh niên nói riêng đã được Đảng ta chỉ rõ là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và là nhân tố quyết định mọi thành công trong công tác giáo dục thanh niên thời gian qua

Trong luận án tiến sĩ Giáo dục tinh thần yêu nước xã hội chủ nghĩa cho

học sinh trung học phổ thông ở miền Đông Nam Bộ hiện nay [79], tác giả

Nguyễn Sỹ Quyết Tâm đưa ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục tinh thần yêu nước xã hội chủ nghĩa cho học sinh trung học phổ thông ở miền Đông Nam Bộ: về nội dung giáo dục, phải đặc biệt chú trọng giáo dục nhận thức sâu sắc cội nguồn và lịch sử phát triển của vùng đất Nam Bộ, về

truyền thống cách mạng, ý thức giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa dân tộc v.v ; về hình thức giáo dục, phải đổi mới nội dung và phương thức hoạt động của Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Thanh niên Việt Nam; nâng cao chất lượng các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp hướng tới mục tiêu giáo dục tinh thần yêu nước xã hội chủ nghĩa cho học sinh; củng cố, tăng cường các hoạt động kết hợp giữa nhà trường với gia đình và xã hội trong việc giáo dục tinh thần yêu xã hội chủ nghĩa cho học sinh; phát huy vai trò của các phương tiện thông tin đại chúng, các loại hình văn hóa nghệ thuật phục vụ cho công tác giáo dục tinh thần yêu nước xã hội chủ nghĩa cho học sinh trên địa bàn Nhóm giải pháp về nâng cao chất lượng đội ngũ giáo viên, đặc biệt là giáo viên các môn khoa học xã hội; kết hợp chặt chẽ quá trình giáo dục với quá trình tự giáo dục tinh thần yêu nước xã hội chủ nghĩa của học sinh Nhóm giải pháp về xây dựng cơ chế tổ chức, quản lý và chỉ đạo theo hướng lượng hóa nội dung giáo dục tinh thần yêu nước xã hội chủ nghĩa vào trong các hoạt động của nhà trường: thành lập bộ phận chuyên trách theo dõi, chỉ đạo việc giáo dục; đổi mới, tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo của cấp ủy Đảng, chính quyền, ngành giáo dục đối với công tác giáo dục; chống nguy cơ

“thương mại hóa giáo dục”, “nhạt chính trị”, “phi chính trị” trong nhà trường

Trong cuốn Giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ hiện nay do

Nghiêm Đình Vỳ làm chủ biên [105], các tác giả đưa ra các giải pháp để tăng cường chất lượng và hiệu quả công tác giáo dục lòng yêu nước cho thanh niên, như: Nâng cao chất lượng công tác giáo dục của Đoàn, xây dựng thế hệ

trẻ thanh lịch, văn minh; tiếp tục thực hiện có hiệu quả cuộc vận động Tuổi

trẻ Việt Nam học tập và làm theo lời Bác; đổi mới nội dung, phương thức và

nâng cao hiệu quả công tác giáo dục của Đoàn Thanh niên, đặc biệt là giáo dục lòng yêu nước; phát hiện, tuyên dương, nhân rộng các điển hình tiên tiến; xung kích phát triển kinh tế - xã hội của đất nước; xung kích bảo tồn và phát

huy văn hóa truyền thống; xung kích trong hội nhập quốc tế; xung kích bảo vệ

Tổ quốc, tình nguyện vì cộng đồng, giữ gìn trật tự an toàn xã hội, v.v

III.2 Giải pháp giáo dục thanh niên theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Trong đề tài Phương thức giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh,

thiếu niên[7] do Phạm Hồng Chương làm chủ nhiệm, các nhà khoa học đã

đưa ra một số giải pháp trong việc giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh, thiếu niên: thông qua hệ thống nhà trường; kết hợp giáo dục nhà trường với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội; thông qua hệ thống chính trị, phát huy vai trò to lớn của Đoàn thanh niên, thực hành tốt phương thức nêu gương; thông qua các phong trào vận động cách mạng, kết hợp chặt chẽ học với hành,

lý luận phải gắn liền với thực tiễn; thông qua hệ thống thông tin, truyền thông

và các loại hình nghệ thuật; kết hợp giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh với phát huy tính tự giác, tự học của thanh niên, v.v

Trong cuốn Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên [14], tác giả

Đoàn Nam Đàn đưa ra một số giải pháp nhằm phát triển toàn diện, phát huy mọi năng lực của thanh niên phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước: không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho thanh niên theo tư tưởng Hồ Chí Minh; tiếp tục quán triệt phương châm, phương pháp giáo dục thanh niên theo tư tưởng Hồ Chí Minh; xây dựng tổ chức Đoàn, tổ chức Hội thực sự vững mạnh, tạo ra môi trường văn hóa lành mạnh

để giáo dục thanh niên; tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, quản lý của Nhà nước đối với công tác giáo dục thanh niên và có chính sách đúng đắn đối với

sự nghiệp “trồng người” theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Trong đề tài khoa học Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục lý tưởng

cách mạng cho thanh niên và việc vận dụng trong thực tiễn cách mạng hiện nay [29] do Trần Văn Hải làm chủ nhiệm, các tác giả đề xuất một số giải pháp

để nâng cao hiệu quả công tác giáo dục lý luận cách mạng cho thanh niên theo

tư tưởng Hồ Chí Minh: Một là, giáo dục gia đình cần được đặc biệt chú trọng

trong giai đoạn hiện nay, bởi vì gia đình là tế bào của xã hội; Hai là, giáo dục

nhà trường cần chú trọng theo hướng dạy chữ có hiệu quả hơn, dạy người tốt

hơn và dạy nghề thiết thực hơn; Ba là, giáo dục thông qua dư luận xã hội là

một biện pháp quan trọng để định hướng giá trị cho thanh niên nhằm điều

chỉnh các hành vi lệch chuẩn về đạo đức, lối sống, nếp sống; Bốn là, phát huy

có hiệu quả tuyên truyền, giáo dục của các phương tiện thông tin đại chúng; các cơ quan này cần góp phần đắc lực hơn vào việc định hướng giá trị và giác

ngộ lý tưởng cách mạng cho thanh niên; Năm là, các hoạt động văn hóa, văn

học, nghệ thuật cần được đổi mới theo hướng tích cực và có hiệu quả; sáu là, phải đổi mới hoạt động tuyên truyền; bảy là, phải tạo điều kiện thuận lợi, khuyến khích thanh niên tự rèn luyện lý tưởng cách mạng

Ngoài ra còn có một số công trình nghiên cứu khác cũng đề cập đến

vấn đề này, như: Đào tạo thế hệ trẻ của dân tộc thành những người chiến sĩ

cách mạng dũng cảm, thông minh, sáng tạo của Phạm Văn Đồng; Văn hóa trong nhân cách của thanh niên của Đỗ Huy, Mai Hải Anh; Giáo dục ý thức đạo đức cho sinh viên Việt Nam hiện nay của Võ Minh Tuấn; Thanh niên – giáo dục và phát triển của Dương Tự Đam; Giáo dục, bồi dưỡng thanh niên hiện nay theo tư tưởng Hồ Chí Minh, của Lê Trọng Tuyến; v.v

IV Giá trị cần tham khảo của các công trình nghiên cứu trên và những vấn đề cần tiếp tục làm sáng tỏ

IV.1 Giá trị cần tham khảo của các công trình nghiên cứu trên

Có thể nói, một khối lượng tri thức phong phú với nhiều công trình nghiên cứu công phu về vấn đề vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục thanh niên nói chung và công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thế hệ trẻ nói riêng cho thấy sức hấp dẫn hay tính chất đặc biệt quan trọng của vấn đề này đối với sự phát triển của đất nước Giá trị khoa học của một khối lượng lớn những tài liệu, công trình nghiên cứu lý luận và thực tiễn về công tác tư tưởng của Đảng, về vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công

tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên, về chất lượng của công tác

đó, v.v là điều kiện thuận lợi cho tác giả trong việc thực hiện đề tài luận án

Tổng quan tình hình nghiên cứu cho thấy các công trình khoa học trong

và ngoài nước đã có những đóng góp quan trọng cả về lý luận và thực tiễn bằng việc luận giải một số vấn đề cơ bản sau đây:

Một là, các công trình nêu trên từ nhiều cách tiếp cận và phương pháp luận

giải khác nhau, các tác giả đã phân tích, góp phần làm sáng tỏ một số khái niệm như: chủ nghĩa yêu nước, thanh niên, phương thức giáo dục, hiệu quả vận dụng

Hai là, ở các mức độ khác, một số công trình đã đề cập đến sự cần thiết

của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam

Ba là, một số công trình đã đi sâu phân tích đặc điểm thanh niên, thực

trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong giáo dục thanh niên, làm rõ tính tất yếu phải tăng cường công tác giáo dục thanh niên nói chung và giáo dục tư tưởng Hồ Chí Minh cho thanh niên nói riêng, nhất là việc vận dụng tư tưởng của Người trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thế hệ trẻ trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế hiện nay

Với những kết quả đã đạt được, các công trình khoa học trên đây là những tài liệu tham khảo có giá trị cho nghiên cứu sinh trong quá trình thực

hiện đề tài luận án Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục

chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay

IV.2 Những vấn đề cần tiếp tục làm sáng tỏ

Nhìn chung, các công trình nghiên cứu trên tuy đã đạt được một số kết quả có giá trị tham khảo như đã nêu nhưng do cách tiếp cận ở các góc độ khác nhau nên vẫn còn nhiều vấn đề liên quan đến luận án mà các tác giả, các nhà khoa học chưa đề cập tới, có thể nêu ra:

Một là, chưa đề cập đến cơ sở lý luận của việc vận dụng tư tưởng Hồ

Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên

Hai là, chưa đề cập đến thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh

trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay trong phạm vi cả nước

Ba là, chưa đề cập đến quan điểm và giải pháp nhằm tăng cường vận

dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam thời gian tới

Trên cơ sở mục đích, nhiệm vụ của luận án, tác giả kế thừa có chọn lọc những thành tựu, kết quả nghiên cứu mà các nhà nghiên cứu trước đã đạt được và cần phải tiếp tục giải quyết một số vấn đề sau:

Thứ nhất, tiếp tục làm sáng tỏ các khái niệm vận dụng tư tưởng Hồ Chí

Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam, nội dung và phương thức giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên trên cơ

sở vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh; làm rõ sự cần thiết của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên và nguyên tắc vận dụng

Thứ hai, nghiên cứu thực trạng vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong

công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam phải chỉ ra những yếu tố tác động; làm rõ những thành tựu, hạn chế và nguyên nhân; nêu được những vấn đề đặt ra cần giải quyết

Thứ ba, đưa ra quan điểm và giải pháp nhằm tăng cường vận dụng tư

tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam trong thời gian tới

Nói chung, các công trình nghiên cứu nêu trên đã có những đóng góp đáng kể trong việc nghiên cứu một cách có trọng tâm, hướng tới vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Tuy nhiên, do cách tiếp cận và mục đích nghiên cứu mà chưa có công trình nào bao quát hoặc đi sâu giải quyết trọn vẹn vấn đề này Ngay cả vấn đề

lý luận về công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên vẫn còn nhiều

ý kiến khác nhau, chưa có một tác giả nào đề cập một cách hoàn chỉnh hoặc đưa ra một hệ thống cơ sở lý luận chặt chẽ Đa số các tác giả chỉ nêu ra những mặt nghiên cứu, cần đổi mới và phân tích làm sáng tỏ chúng bằng thực tiễn lĩnh vực, ngành mình đang công tác Các đề tài, các công trình nghiên cứu có cách nhìn và góc độ tiếp cận khác nhau khi lấy công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên làm đối tượng nghiên cứu từ giáo dục đạo đức, giáo dục lý tưởng cách mạng, tinh thần yêu nước, giáo dục văn hóa, v.v

Các công trình nghiên cứu liên quan đến việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam đều cho thấy những giá trị to lớn của tư tưởng Hồ Chí Minh và công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thế hệ trẻ; đồng thời chỉ ra rằng chủ nghĩa yêu nước của thanh niên chỉ được hình thành và phát triển trong quá trình hoạt động xã hội, trong mối quan hệ nhiều chiều giữa cá nhân, gia đình, nhà trường và xã hội Như vậy, thanh niên từ khi sinh ra đến khi trưởng thành luôn luôn có mối quan hệ với môi trường xung quanh mà hình thành nên chủ nghĩa yêu nước Hay nói cách khác, chủ nghĩa yêu nước của thanh niên mang tính động, nó là lượng được thay đổi dần dần theo thời gian Nếu sự thay đổi này chuyển hướng theo hướng tích cực thì thanh niên ngày một yêu nước, yêu

Tổ quốc hơn và ngược lại; v.v

Cho đến nay vẫn chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu một cách có hệ thống và đầy đủ về việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Đây là một vấn đề quan trọng và một hướng nghiên cứu mới cần được khai thác

Tiểu kết tổng quan

Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh và giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên luôn là vấn đề được sự quan tâm nghiên cứu của các nhà khoa học trong và ngoài nước trong những năm gần đây Các công trình nghiên cứu về những vấn đề này đã có những đóng góp đáng kể trong việc nghiên cứu một cách có trọng tâm, hướng tới công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay: nêu ra được một số khái niệm công cụ, đã phần nào làm rõ sự cần thiết phải giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên, phân tích được thực trạng tinh thần yêu nước của thanh niên và công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên, đề xuất được một số giải pháp phát huy chủ nghĩa yêu nước trong thời kỳ hội nhập quốc tế

Tuy nhiên, do cách tiếp cận và mục đích nghiên cứu khác nhau mà nhiều vấn đề liên quan đến tài luận án chưa được các công trình đó đề cập tới: nội dung và phương thức giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên trên cơ

sở vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh; thực trạng, nguyên nhân và những vấn đề đặt ra của việc vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên; đề xuất quan điểm và giải pháp nhằm tăng cường vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh

Do vậy, khi tiến hành thực đề tài, luận án cần tiếp thu, kế thừa có chọn lọc kết quả của các trình nghiên cứu đó và tiếp tục tập trung nghiên cứu những vấn đề chưa được đề cập, chưa được làm sáng tỏ để luận giải cơ sở lý luận và thực tiễn, từ đó đưa ra quan điểm và đề xuất giải pháp nhằm tăng cường vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thế hệ trẻ Việt Nam

Với ý nghĩa đó, có thể khẳng định việc thu thập tài liệu và đánh giá tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án là một khâu quan trọng để phục vụ cho việc hoàn thiện luận án

Chương 1 VẬN DỤNG TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH TRONG CÔNG TÁC GIÁO DỤC CHỦ NGHĨA YÊU NƯỚC CHO THANH NIÊN VIỆT NAM HIỆN NAY - MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN

1.1 Một số khái niệm cơ bản

1.1.1 Khái niệm chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh và tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên

Khi bàn về chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh, các nhà nghiên cứu đã

đưa ra nhiều định nghĩa về khái niệm này Trong cuốn Chủ nghĩa yêu nước

thời đại Hồ Chí Minh, tác giả Trần Xuân Trường cho rằng:

Chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh là hệ thống lý luận về con đường cách mạng Việt Nam: thực hiện độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, tiến tới giải phóng toàn diện, triệt để con người, mưu cầu hạnh phúc cho nhân dân và góp phần tích cực vào sự nghiệp cách mạng thế giới [92; tr.7-8]

Trong bài nghiên cứu Phát huy chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh trong

hội nhập và phát triển bền vững, tác giả Lê Văn Tích giải thích:

Chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh là sự kết tinh của chủ nghĩa yêu nước, tinh thần nhân văn, khoan dung Việt Nam Song, chỉ sau khi bắt gặp chủ nghĩa Mác - Lênin cùng với sự tiếp thu tinh hoa văn hoá thế giới, mới tích hợp và phát triển lên trình

độ cao - chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh [123; tr.21]

Cũng với cách tiếp cận trên, trong cuốn Chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí

Minh, tác giả Nguyễn Mạnh Tường luận giải chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí

Minh là sự kết hợp chủ nghĩa Mác - Lênin với chủ nghĩa yêu nước Việt Nam

truyền thống; thống nhất độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội; thống nhất chủ nghĩa yêu nước với chủ nghĩa quốc tế vô sản [100; tr.11]

Còn trong đề tài Chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh trong thời kỳ mở

cửa, hội nhập quốc tế, các tác giả định nghĩa:

Chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh là sự kết tinh lòng yêu nước của mỗi người Việt Nam, một bộ phận của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong thời hiện đại; là sự kết hợp chặt chẽ giữa tình cảm yêu nước nhiệt thành của Hồ Chí Minh với một hệ thống lý luận, tư tưởng chặt chẽ và sâu sắc của Người về tinh thần yêu nước [75; tr.30-31]

Từ các sự luận giải trên, có thể hiểu chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh

là sự kết hợp chặt chẽ giữa tình cảm yêu nước nhiệt thành của Hồ Chí Minh với một hệ thống lý luận, tư tưởng chặt chẽ và sâu sắc của Người về tinh thần yêu nước, là một bộ phận của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam hiện đại, với những đặc trưng cơ bản là: kết hợp thống nhất giữa lập trường dân tộc với lập trường giai cấp công nhân, gắn liền lý tưởng độc lập dân tộc với chủ nghĩa xã hội, kết hợp hài hòa giữa chủ nghĩa yêu nước chân chính với chủ nghĩa quốc tế trong sáng

Hồ Chí Minh luôn luôn quan tâm đến công tác giáo dục, bồi dưỡng thế

hệ trẻ trong sự nghiệp cách mạng, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Tư tưởng về giáo dục, bồi dưỡng thế hệ trẻ thể hiện rõ ràng, phong phú trong nhiều bức thư, buổi nói chuyện của Người với thanh niên Tư tưởng đó được tổng kết sâu sắc

trong Di chúc và cô đúc thành một luận điểm quan trọng “bồi dưỡng thế hệ

cách mạng cho đời sau là một việc rất quan trọng và rất cần thiết” [67; tr.622]

Trong Từ điển Hồ Chí Minh học, các tác giả luận giải, tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho đời sau là hệ thống quan điểm của

Hồ Chí Minh về sự cần thiết, nội dung, phương pháp, hình thức giáo dục, bồi dưỡng thế hệ trẻ [81; tr.533]

1.1.2 Khái niệm thanh niên Việt Nam và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay

Hiện nay, có nhiều cách hiểu về thanh niên Theo cách phổ biến, thanh niên được hiểu là những người còn trẻ, đang ở độ tuổi trưởng thành Còn các nhà khoa học thì cho rằng, thanh niên là một độ tuổi, ở giữa lứa tuổi trẻ em và

tuổi trưởng thành Theo Từ điển Tiếng Việt, thanh niên là thế hệ trẻ Còn theo quy định tại Điều 1, Luật Thanh niên năm 2005, thanh niên Việt Nam là công

dân Việt Nam từ mười sáu đến ba mươi tuổi [48; tr.1]

Như vậy, khái niệm thanh niên Việt Nam có thể được hiểu là những

người có quốc tịch Việt Nam, đủ từ 16 tuổi đến 30 tuổi

Khái niệm chủ nghĩa yêu nước được các tác giả Từ điển Tiếng Việt giải

thích “là lòng yêu thiết tha đối với tổ quốc của mình, thường biểu hiện ở tinh thần sẵn sàng hi sinh vì tổ quốc”[74; tr.172] Cách giải nghĩa này mới chỉ đề cập tới khía cạnh tình cảm

Còn các tác giả Từ điển Bách khoa Việt Nam giải thích:

Chủ nghĩa yêu nước là nguyên tắc đạo đức về chính trị

mà nội dung là tình yêu, lòng trung thành, ý thức phục vụ tổ quốc .Cùng với sự hình thành dân tộc và nhà nước dân tộc, chủ nghĩa yêu nước từ chỗ chủ yếu là một yếu tố trong tâm lý xã hội,

đã trở thành hệ tư tưởng Nó trở thành lực lượng tinh thần vô cùng mạnh mẽ, động viên mọi người đứng lên bảo vệ tổ quốc chống lại mọi cuộc xâm lược Chủ nghĩa yêu nước chân chính thể hiện ở lòng trung thành với tổ quốc vì lợi ích của dân tộc, của nhân dân bảo vệ sự sinh tồn của dân tộc và đấu tranh cho sự phồn vinh của đất nước[34; tr.493]

So với cách giải nghĩa của các tác giả Từ điển Tiếng Việt thì đây là cách

giải nghĩa khá rõ ràng và có sức thuyết phục

Từ các cách định nghĩa trên, có thể hiểu chủ nghĩa yêu nước là sự phát

triển đến đỉnh cao của lòng yêu nước, là sự kết hợp chặt chẽ giữa tình cảm yêu nước nhiệt thành và một hệ thống các tư tưởng về tình yêu, lòng trung thành đối với Tổ quốc, ý thức phục vụ Tổ quốc

Theo Từ điển Tiếng Việt, giáo dục là hoạt động nhằm tác động một

cách có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của một đối tượng nào

đó, làm cho đối tượng ấy dần dần có được những phẩm chất và năng lực như

yêu cầu đề ra [91; tr.384] Tương tự, Đại Từ điển Tiếng Việt luận giải giáo

dục là “tác động có hệ thống đến sự phát triển tinh thần, thể chất của con người để họ dần dần có được những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đề

ra” [108; tr.375] Từ đó, giáo dục được hiểu là quá trình hoạt động có hệ

thống của chủ thể giáo dục nhằm làm cho đối tượng được giáo dục có được phẩm chất và năng lực như yêu cầu, kế hoạch đã đề ra

Kết hợp các khái niệm giáo dục và chủ nghĩa yêu nước, có thể coi giáo

dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên là hoạt động có hệ thống của chủ thể

giáo dục nhằm hình thành những phẩm chất tốt đẹp cho thanh niên, đó là tình yêu, lòng trung thành đối với Tổ quốc, ý thức phục vụ Tổ quốc

Theo Đại từ điển tiếng Việt, công tác là công việc của nhà nước, của

đoàn thể [108; tr.468] Theo cuốn Nguyên lý công tác tư tưởng:

Công tác tư tưởng dưới chủ nghĩa xã hội là hoạt động có mục đích của Đảng Cộng sản và Nhà nước nhằm phát triển, truyền bá hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa, biến hệ tư tưởng xã hội chủ nghĩa thành hệ tư tưởng chi phối, thống trị trong đời sống tinh thần xã hội, động viên, cổ vũ tính tích cực, tự giác, sáng tạo của nhân dân trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa [31; tr.2]

Giáo dục chủ nghĩa yêu nước là một bộ phận của công tác tư tư tưởng

Do đó, có thể coi công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên là

hoạt động có hệ thống, có chủ đích của Đảng, Nhà nước nhằm hình thành những phẩm chất tốt đẹp cho thanh niên, đó là tình yêu, lòng trung thành và ý thức phục vụ Tổ quốc

Vận dụng được hiểu một cách thông dụng nhất là đem tri thức, lý luận

áp dụng vào trong thực tiễn Từ đó, có thể hiểu vận dụng tư tưởng Hồ Chí

Minh là áp dụng giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn Từ cách hiểu

vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh và công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước, có thể xác định vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ

nghĩa yêu nước cho thanh niên là áp dụng những giá trị của tư tưởng Hồ Chí

Minh vào hoạt động giáo dục có tính hệ thống, có chủ đích của Đảng, Nhà nước nhằm hình thành những phẩm chất tốt đẹp cho thanh niên, đó là tình yêu, lòng trung thành và ý thức phục vụ Tổ quốc

Từ giới hạn phạm vi nghiên cứu của đề tài, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh trong công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam

hiện nay chính là vận dụng chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh và tư tưởng Hồ

Chí Minh về giáo dục thanh niên vào việc xác định nội dung và phương thức giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay

1.1.3 Khái niệm nội dung và phương thức giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên trên cơ sở vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh

Như giới hạn phạm vi nghiên cứu đã xác định của đề tài, nội dung giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên trên cơ sở vận dụng tư tưởng Hồ Chí

Minh là những nội dung giáo dục cho thanh niên được xác định dựa trên đặc

trưng của chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh và nội dung giáo dục thanh niên trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên, đó là: bảo vệ vững chắc độc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc; trung thành với lý tưởng cách mạng của Đảng; đoàn kết; ra sức học tập, hăng hái lao động và tôn trọng pháp luật; tiên phong, xung kích trong mọi phong trào hành động cách mạng

Phương thức (modality, mode) được hiểu theo nghĩa chung nhất là hệ

thống phương pháp và hình thức để tiến hành tác động vào đối tượng nhằm đạt được những mục đích và nội dung mà chủ thể đề ra [108; tr.1352]

Phương pháp (way, method) được hiểu là cách thức nhằm đạt tới mục

tiêu [40; tr.919] Theo Từ điển bách khoa, khái niệm phương pháp giáo dục là cách thức hoạt động thống nhất giữa nhà giáo dục và người được giáo dục nhằm giải quyết những nhiệm vụ giáo dục nhân cách Có 3 nhóm phương pháp

giáo dục cơ bản liên quan mật thiết với nhau: Các phương pháp hình thành ý thức cá nhân; các phương pháp tổ chức hoạt động xã hội và hình thành kinh nghiệm, thái độ, hành vi ứng xử xã hội cho người được giáo dục; các phương

pháp kích thích hoạt động và điều chỉnh hành vi ứng xử [34; tr.304]

Hình thức (form) là cái bên ngoài, cái chứa đựng nội dung [108; tr.809] Hình thức giáo dục là những hoạt động được tổ chức theo trật tự và

chế độ nhất định nhằm thực hiện các nhiệm vụ giáo dục… [34; tr.304]

Phương thức giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên trên cơ sở

vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh là phương pháp và hình thức giáo dục thanh

niên trong tư tưởng Hồ Chí Minh

1.2 Chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh, tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên và sự vận dụng vào việc xác định nội dung, phương thức giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh niên Việt Nam hiện nay

1.2.1 Chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh và tư tưởng Hồ Chí Minh

về giáo dục thanh niên

1.2.1.1 Chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh

Chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh có những đặc trưng cơ bản sau:

Một là, lập trường dân tộc thống nhất với lập trường giai cấp công nhân

Nếu như chủ nghĩa yêu nước truyền thống chịu sự chi phối nhất định của hệ tư tưởng phong kiến và phần nào của hệ tư tưởng tư sản, nên bên cạnh những giá trị tốt đẹp, vẫn không tránh khỏi những hạn chế nhất định, như đầu

óc dân tộc hẹp hòi, vị kỷ, chủng tộc chủ nghĩa, v.v thì chủ nghĩa yêu nước

Hồ Chí Minh lại có bản chất giai cấp và nội dung hoàn toàn khác Đó là một chủ nghĩa yêu nước theo lập trường chính trị của một giai cấp hoàn toàn mới trong lịch sử Việt Nam, giai cấp công công nhân Việt Nam, là sự kết hợp hài hòa và thống nhất giữa lập trường dân tộc với lập trường giai cấp công nhân Chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh đặt vấn đề giải phóng dân tộc gắn liền với giải phóng giai cấp, tiến lên giải phóng con người là nguồn lực của cách mạng Việt Nam trong đấu tranh giành độc lập, thống nhất và xây dựng chủ nghĩa xã hội Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội là mục tiêu của các mạng Việt Nam cả hiện tại và tương lai Sự kết hợp nhuần nhuyễn lập trường dân tộc với lập trường giai cấp vô sản là bản chất xuyên suốt, theo đó, lợi ích giai cấp gắn liền với lợi ích dân tộc, nhiệm vụ giải phóng giai cấp gắn liền với nhiệm vụ giải phóng dân tộc Nhưng trong giai đoạn cách mạng giải phóng dân tộc nhiệm vụ giành độc lập dân tộc đặt lên trên nhất và trước nhất Xét đến cùng và trong toàn cục, cách đặt vấn đề như vậy về dân tộc cũng là vì toàn thể nhân dân lao động nói chung và giai cấp công nhân nói riêng

Với chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh, đứng hẳn về giai cấp công nhân

có nghĩa là phải giữ vững hệ tư tưởng vô sản với nội dung cách mạng và sáng tạo: phải giữ vững vai trò lãnh đạo của giai cấp công nhân, với đội tiên phong của nó là Đảng Cộng sản và đảm bảo lợi ích thống nhất của giai cấp công nhân và của dân tộc; phải có tư tưởng khoa học trong việc vận dụng sáng tạo những nguyên tắc cách mạng vào việc phân tích tình hình, điều kiện và hoàn cảnh cụ thể từng nơi, từng lúc và đề ra đường lối chiến lược và những sách lược phù hợp Quan điểm về dân tộc gắn liền với giai cấp đã quán xuyến và nằm sâu trong bản chất các nhân tố cơ bản đảm bảo thắng lợi của cách mạng

mà Hồ Chí Minh đã sáng lập và dày công rèn luyện; Đảng, Nhà nước, Mặt trận dân tộc, lực lượng vũ trang, v.v