Đảng bộ huyện thạch thành (thanh hóa) lãnh đạo phát triển kinh tế nông nghiệp từ năm 2000 đến năm 2012

Chính vì thế, để đưa nông nghiệp của huyện nhà phát triển theo hướng nền nông nghiệp hiện đại và giúp nhân dân tháo gỡ được khó khăn trong phát triển kinh tế nông nghiệp là vấn đề cấp th

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

NGUYỄN VĂN PHÚ

ĐẢNG BỘ HUYỆN THẠCH THÀNH (THANH HÓA) LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP TỪ NĂM 2000 ĐẾN NĂM 2012

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ Chuyên nghành Lịch Sử Đảng Cộng Sản Việt Nam

Mã số: 60220315

Người hướng dẫn: TS Nguyễn Thị Thúy Hà

Hà Nội 2014

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn của Tiến sĩ Nguyễn Thị Thúy Hà Các số liệu, tài liệu trong luận văn là trung thực, đảm báo tính khách quan, có nguồn ngốc, xuất xứ rõ ràng

Tác giả luận văn

Nguyễn Văn Phú

LỜI CẢM ƠN

Để hoàn thành luận văn này, em xin chân thành cảm ơn quá trình dạy dỗ tận tình, thấu đáo của các thầy, cô giáo khoa Lịch sử, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

Đặc biệt, em gửi lời cảm ơn chân thành đến TS Nguyễn Thị Thúy Hà, người đã trực tiếp hướng dẫn em trong suốt thời gian thực hiện luận văn thạc sĩ Sự chỉ bảo tận tình của cô đã tạo động lực và giúp đỡ em hoàn thành luận văn này

Mặc dù đã cố gắng hết sức, nhưng do thời gian có hạn nên luận văn không tránh khỏi còn nhiều thiếu sót, em rất mong nhận được sự góp ý của các thầy, cô giáo để em có thể tiếp tục phát triển hướng nghiên cứu này

Hà Nội, ngày 11 tháng 12 năm 2014

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Bảng 1.1: Gía trị sản xuất nông – lâm - thuỷ sản huyện Thạch Thành 2000(theo thực tế)

1990-Bảng 1.2: Diện tích gieo trồng cây hàng năm của huyện Thạch Thành 1990-2000

Bảng 1.3: Chăn nuôi gia súc, gia cầm hàng năm của huyện Thạch Thành Biểu đồ 2.1: So sánh cơ cấu GDP của huyện năm 2000,2012

Biểu đồ 2.2: So sánh cơ cấu giá trị sản xuất nông nghiệphuyện Thạch Thành

Bảng 2.3: Số lượng chăn nuôi gia súc, gia cầm (2000-2012)

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 8

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 10

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn 12

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 13

5 Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu 13

6 Đóng góp của luận văn 14

7 Bố cục của luận văn 14

Chương 1.TÌNH HÌNH KINH TẾ NÔNG NGHIỆP HUYỆN THẠCH THÀNH NHỮNG NĂM 2000 15

1.1 Những yếu tố tác động đến chủ trương của Đảng bộ huyện Thạch Thành về phát triển kinh tế nông nghiệp 15

1.1.1 Vị trí địa lý – điều kiện tự nhiên 15

1.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 18

1.2 Thực trạng nền kinh tế nông nghiệp của huyện Thạch Thành trước năm 2000 20

Chương 2 CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG NGHIỆP CỦA ĐẢNG BỘ HUYỆN THẠCH THÀNH

TỪ NĂM 2000 ĐẾN NĂM 2012 34

2.1 Đảng bộ huyện Thạch Thành lãnh đạo phát triển kinh tế nông nghiệp (2000-2012) 34

2.1.1 Chủ trương của Đảng về phát triển kinh tế nông nghiệp 34

2.1.2 Chủ trương phát triển kinh tế nông nghiệp của Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa 36

2.1.3 Chủ trương phát triển kinh tế nông nghiệp của Đảng bộ huyện Thạch Thành 41

Chương 3.NHẬN XÉT VÀ MỘT SỐ KINH NGHIỆM 65

3.1 Nhận xét 65

3.1.1 Những thành tựu 65

3.1.2 Hạn chế và những vấn đề đặt ra 75

3.1.3 Nguyên nhân 78

3.2 Một số kinh nghiệm chủ yếu 80

KẾT LUẬN 85

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 87

PHỤ LỤC 95

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Nông nghiệp là một ngành đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế của nước ta nên được Đảng và nhà nước coi đây là một ngành kinh tế trọng điểm cung cấp lương thực, thực phẩm nuôi sống xã hội, góp phần đảm bảo

an ninh lương thực, ổn định cuộc sống Hiện nay, nông nghiệp có nhiều những mặt hàng xuất khẩu chủ lực mang lại nguồn ngoại tế lớn góp phần vào phát triển chung của nền kinh tế nước nhà như: Xuất khẩu gạo đứng thứ hai thế giới, đứng thứ ba thế giới về xuất khẩu cà phê….tạo việc làm và nguồn thu chính đáng cho người nông dân Bên cạnh đó Việt Nam là một nước đông dân, có tỉ lệ dân số tăng nhanh lại sống chủ yếu ở nông thôn và hoạt động sản xuất nông nghiệp là chủ yếu vì thế phát triển kinh tế nông nghiệp càng có ý nghĩa quan trọng hơn bao giờ hết Tuy nhiên, trong hơn một thập kỷ qua quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước và đô thị hóa đất nước đã làm cho diện tích đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp, ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của người nông dân

Từ thực tế trên cho chúng ta thấy rằng để đảm bảo an ninh lương thực,

ổn định cuộc sống thì Đảng và Nhà nước ta, chính quyền các cấp phải có những chủ trương, giải pháp và chiến lược phát triển nông nghiệp hợp lí với tình hình thực tế ở đia phương mình Bên cạnh đó phải quy hoạch và sử dụng đất đai một cách có hiệu quả và một trong những vấn đề quan trọng hơn nữa là trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa phải gắn liền với sử dụng quỹ đất nông nghiệp ở nông thôn

Trong sự nghiệp đổi mới đất nước, Đảng và Nhà nước ta luôn nhấn mạnh

vị trí đặc biệt quan trọng của sản xuất nông nghiệp, coi đây là một lĩnh vực

có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển kinh tế-xã hội của đất nước, Đảng ta có nhiều chủ trương, chính sách đổi mới cơ chế quản lý trong nông

nghiệp, phát huy triệt để vai trò chủ động của nông dân, phấn đấu đưa nông nghiệp nước ta trở thành nền nông nghiệp sản xuất hàng hóa Đại hội VI của Đảng (12-1986) chỉ rõ: Chính yêu cầu cấp bách về lương thực, về hàng

xuất khẩu quyết định vị trí hàng đầu của nông nghiệp

Đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp đã đáp ứng đúng tâm tư nguyện vọng của đồng bào nông dân, khơi dậy khí thế mới, cổ vũ hàng triệu hộ nông dân đầu tư, phát triển sản xuất Cùng với quá trình đổi mới của đất nước, nông nghiệp Việt Nam đã trải qua nhiều bước thăng trầm và có những biến đổi sâu sắc Nông nghiệp phát triển tương đối ổn định và có xu hướng tái sản xuất theo chiều sâu Diện mạo nông thôn thay đổi theo hướng tích cực, góp phần quan trọng vào sự ổn định của đất nước, tạo cơ sở cho sự phát triển bền vững

Thạch Thành là một huyện nông nghiệp nằm trong 11 huyện miền núi của Tỉnh Thanh Hóa Tình hình kinh tế nông nghiệp đang còn rất lạc hậu, sản xuất manh mún, nhỏ lẻ, mang tính tự cung, tự cấp chưa gắn kết với thị trường hàng hóa Hoạt động nông nghiệp chủ yếu của huyện là thâm canh lúa nước, trông cây ngô, đậu và một số cây công nghiệp, đem lại thu nhập cao cho người nông dân là cây cao su và cây mía vv…Hơn nữa là một huyện nông nghiệp ở miền núi nhưng huyện Thạch Thành lại là nơi thường xuyên bị ảnh hưởng của bão lụt gây hậu quả nặng nề ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống của nhân dân và kinh tế chung của toàn huyện Chính vì thế,

để đưa nông nghiệp của huyện nhà phát triển theo hướng nền nông nghiệp hiện đại và giúp nhân dân tháo gỡ được khó khăn trong phát triển kinh tế nông nghiệp là vấn đề cấp thiết, là sự quan tâm, trăn trở của các thế hệ lãnh đạo trong Đảng bộ huyện Thạch Thành

Từ khi thành lập đến nay, đặc biệt là trong hơn mười năm từ 2000 đến

2012, Đảng bộ huyện Thạch Thành đã không ngừng tìm tòi sáng tạo, học tập kinh nghiệm, áp dụng những khoa học kỹ thuật, ðýa cây, con giống mới

phù hợp với ðất ðai của ðịa phýõng ðể phát triển kinh tế nông nghiệp huyên nhà Với những nỗ lực ấy cộng thêm tình thần chịu thương chịu khó của nhân dân cho đến nay nên nông nghiệp huyện nhà ngày càng phát triển theo hướng hàng hóa, xóa bỏ sản xuất phân tán, manh mún Tuy nhiên bên cạnh những thành tựu đạt được vẫn còn tồn tại một số vấn đề cần phải có giải pháp để tháo gỡ, nhiều vấn đề cần phải nghiên cứu và một số nguồn lực chưa được khai thác hay khai thác chưa tương xứng với tiềm năng của huyện Cũng vì vậy nghiên cứu tình hình phát triển kinh tế nông nghiệp có vai trò rất quan trọng nhằm rút ra những kinh nghiệm để đẩy mạnh phát nông nghiệp của huyện nhà ở những giai đoạn sau là rất cần thiết

Với những lí do trên, việc chọn đề tài “Đảng bộ huyện Thạch Thành (Thanh Hóa) lãnh đạo phát triển kinh tế nông nghiệp từ năm 2000 đến năm 2012” để làm luận văn thạc sĩ Lịch sử chuyên ngành Lịch sử Đảng

Cộng sản Việt Nam là có ý nghĩa khoa học và thực tiễn cần thiết

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, bước vào thời kì đổi mới đất nước, nông nghiệp đã có những bước phát triển mạnh mẽ Vì vậy việc nghiên cứu quá trình lãnh đạo của Đảng về lĩnh vực phát triển kinh tế nông nghiệp có rất nhiều các nhà khoa học, nhà kinh tế học, nhà chính trị học, nhà sử học đã dầy công nghiên cứu…có thể tổng hợp các công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề này như sau:

Phần lý luận tiêu biểu có những cuốn: Cuốn Tư tưởng Hồ Chí Minh về vấn

đề nông dân của Nguyễn Khánh Bật; cuốn Bước đầu tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế của Phạm Ngọc Anh; cuốn Đảng lãnh đạo kinh tế và đảng viên làm kinh tế của Đào Duy Thành; cuốn Tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế và quản lý kinh tế của Nguyễn Thế Hinh, cuốn Quan điểm của Hồ Chí Minh về phát triển nền nông nghiệp toàn diện của Phan Ngọc Anh…

Bên cạnh đó, có nhiều tài liệu viết về vấn đề phát triển kinh tế nông nghiệp nhằm góp phần làm rõ hơn quan điểm, chủ trương của Đảng và tình hình

nông nghiệp Việt Nam Trong cuốn sách “Đường lối phát triển kinh tế

nông nghiệp của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời kỳ Đổi mới (1986 - 2011)”, tác giả Nguyễn Ngọc Hà đã khái quát đặc điểm, tình hình chủ

trương của Đảng và quá trình thực hiện đường lối về nông dân, nông

nghiệp, nông thôn Việt Nam Trong cuốn “Thực trạng tình hình kinh tế - xã

hội nông thôn sau Nghị quyết 10”, tác giả Nguyễn Sinh Cúc đã mô tả

những chuyển biến kinh tế - xã hội ở nông thôn sau thực hiện Nghị quyết

10 Cuốn “Đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp thành tựu, vấn đề và triển

vọng” của Nguyễn Văn Bích chủ biên Cuốn “Con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn Việt Nam”, tác giả Nguyễn Khoa

Điềm đã trình bày kinh tế nông nghiệp, nông thôn Việt Nam trước thời kỳ Đổi mới đồng thời trình bày những thành tựu đạt được trong thời kỳ Đổi

mới và triển vọng của kinh tế nông nghiệp Trong cuốn “Lịch sử Việt Nam

từ 1975 đến nay”, tác giả Trần Bá Đệ đã dành một chương để trình bày tình

hình kinh tế - xã hội, văn hóa của Việt Nam trong thời kỳ Đổi mới Trên

cơ sở phân tích lý luận và đánh giá khách quan thực tiễn nông nghiệp, nông

dân, nông thôn ở Việt Nam, cuốn sách “Nông nghiệp, nông dân, nông thôn

trong mô hình tăng trưởng kinh tế mới giai đoạn 2011-2020” của tác giả

Nguyễn Thị Tố Quyên đã chỉ ra những vấn đề còn tồn tại cũng như xu hướng phát triển của nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam trong mô hình tăng trưởng kinh tế mới giai đoạn 2011-2020, đồng thời đề xuất một

số chính sách nhằm giải quyết những vấn đề tồn tại đang đặt ra trong nông nghiệp, nông dân, nông thôn

Một số người cũng từng nghiên cứu đến vấn đề phát triển kinh tế nông

nghiệp, như Lê Quang Phi (2006): Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo sự

nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn từ 1991 -

2002, Luận án Tiến sĩ Lịch sử, Hà Nội; Đồng Chí Linh (2012): Phân tích hiệu quả sản xuất cây cam sành trên đất ruộng ở huyện Trà Ôn Tỉnh Vĩnh Long, Luận văn Thạc sĩ Kinh tế học

- Do vị trí địa lí của huyện Thạch Thành năm ở khu vực miền núi tỉnh Thanh Hóa, cách xa các trung tâm nghiên cứu Bên cạnh đó Thạch thành không phải là một trong những điểm nóng trong thời điểm chiến tranh cũng không nằm trong vùng kinh tế trọng điểm của đất nước vì thế mà các công trình nghiên cứu về huyện cũng rất ít chỉ một số nhỏ những viết về huyện Các công trình nghiên cứu liên quan đến lãnh đạo phát triển kinh tế nông

nghiệp huyện Thạch Thành như: “Lịch sử Đảng bộ huyện Thạch Thành,

1996-2005”, (xuất bản năm 2006), Nhà xuất bản Thanh Hóa Tuy nhiên

hiện tại chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện về phát triển kinh tế nông nghiệp của huyện Chính vì lẽ đó trong quá trình thực hiện luận văn Tôi gặp thuận lợi nhưng cũng rất khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu liên quan

3 Mục đích và nhiệm vụ của luận văn

3.1.Mục đích

Tái hiện chủ trương và sự chỉ đạo phát triển nông nghiệp của Đảng bộ huyện Thạch Thành từ năm 2000 đến 2012; từ đó nêu lên những thành tựu, hạn chế và rút ra các kinh nghiệm trong việc lãnh đạo, chỉ đạo phát triển nông nghiệp để vận dụng vào thực tiễn hiện tại ở Thạch Thành

- Phân tích, đánh giá các thành tựu và hạn chế trong lãnh đạo, chỉ đạo phát triển kinh tế nông nghiệp của Đảng bộ huyện Thạch Thành; rút ra các kinh nghiệm lịch sử để vận dụng vào nhiệm vụ phát triển kinh tế nông nghiệp ở Thạnh Thành hiện nay

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là:

- Luận văn tập trung nghiên cứu quá trình lãnh đạo của Đảng bộ huyện

Thạch Thành phát triển kinh tế nông nghiệp

- Thực trạng phát triển kinh tế nông nghiệp của huyện

Phạm vi nghiên cứu

- Về không gian: Nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng bộ huyện về phát triển kinh tế nông nghiệp trên địa bàn của huyện Thạch Thành gồm 26 xã và 2 thị trấn

- Về thời gian: Nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng bộ huyện Thạch Thành phát triển kinh tế nông nghiệp từ năm 2000 đến năm 2012 Tuy nhiên, để

có cơ sở so sánh trong quá trình thực hiện đề tài, chúng tôi có đề cập đến tình hình kinh tế nông nghiệp của huyện trước năm 2000

5 Phương pháp nghiên cứu và nguồn tư liệu

5.1.Phương pháp nghiên cứu

Là phương pháp lịch sử, phương pháp logic và sự kết hợp 2 phương pháp

đó Ngoài ra luận văn còn sử dụng các phương pháp khác như: phương pháp so sánh, phương pháp thống kê, phương pháp phân tích, phương pháp khảo sát thực tế nhằm phân tích đánh giá làm rõ các nội dung của đề tài

5.2.Nguồn tư liệu chủ yếu là

Các Văn kiện, Nghị quyết của Đảng bộ huyện Thạch Thành, các báo cáo

của Ủy ban nhân dân huyện Thạch Thành Ngoài ra luận văn còn sử dụng tài liệu của các công trình khác có liên quan đến lãnh đạo phát triển kinh tế nông nghiệp của Đảng và của các nhà nghiên cứu khác trong các sách, tạp

chí, luận văn, luận án

6 Đóng góp của luận văn

- Trình bày một cách có hệ thống quá trình lãnh đạo, chỉ đạo phát triển nông nghiệp từ năm 2000 đến 2012 của Đảng bộ huyện Thạch Thành

- Nêu lên nhận xét, đánh giá về thành tựu, hạn chế và rút ra một số kinh nghiệm của Đảng bộ huyện Thạch Thành trong việc lãnh đạo, chỉ đạo phát triển kinh tế nông nghiệp của Đảng bộ huyện Thạch Thành thời kỳ 2000-

2012

- Cung cấp, bổ sung nguồn tài liệu tham khảo cần thiết cho việc nghiên cứu lịch sử đảng bộ Thạch Thành nói riêng và lịch sử Đảng nói chung trong lĩnh vực lãnh đạo, chỉ đạo phát triển kinh tế nông nghiệp từ năm 2000 đến

2012

7 Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận văn có ba chương:

Chương 1: Tình hình kinh tế kinh tế nông nghiệp huyện Thạch Thành trước năm 2000

Chương 2: Đảng bộ huyện Thạch Thành lãnh đạo phát triển kinh tế nông nghiệp từ năm 2000 đến năm 2012

Chương 3: Nhận xét và một số kinh nghiệm

Chương 1

TÌNH HÌNH KINH TẾ NÔNG NGHIỆP HUYỆN THẠCH THÀNH NHỮNG NĂM 2000

1.1 Những yếu tố tác động đến chủ trương của Đảng bộ huyện Thạch Thành về phát triển kinh tế nông nghiệp

1.1.1 Vị trí địa lý – điều kiện tự nhiên

1.1.1.1 Lịch sử hình thành huyện Thạch Thành

Tỉnh Thanh Hoá nói chung và huyện Thạch Thành nói riêng là một trong những địa phương được xác định là nơi xuất hiện loài người đầu tiên ở Việt Nam (núi Đọ ở Thiệu Hoá và hang Con Moong ở xã Thành Yên huyện Thạch Thành) Tuy nhiên trong quá trình hình thành và phát triển vùng đất Thạch Thành ngày nay đã có nhiều lần thay đổi địa giới và tổ chức hành chính Thời thuộc Hán là miền đất thuộc huyện Dư Phát Thời Tam Quốc - Lưỡng Tấn - Nam Bắc Triều là miền đất thuộc huyện Phù Lạc Thời Tuỳ - Ðường, Ðinh - Lê - Lý là miền đất thuộc huyện Nhật Nam Thời Trần - Hồ, miền đất này nằm trong hai huyện Tế Giang và Yên Lạc Vì thế, huyện Thạch Thành ngày nay được hình thành từ hai huyện Tế Giang và Yên Lạc thời Trần - Hồ mà thành Quá trình hình thành và sáp nhập diễn ra như sau: Huyện Yên Lạc thời Lê Quang Thuận (năm 1460) đặt là huyện Thạch Thành, cho lệ vào phủ Thiệu Thiên (nay là phần đất thuộc đông nam huyện Thạch Thành bây giờ) Huyện Tế Giang thuộc lưu vực sông Bưởi (còn gọi

là sông Bảo, sông Tế Giang) Ðời Lê Quang Thuận đổi tên Tế Giang thành Bình Giang, đời Trung Hưng gọi là huyện Quảng Bình Thời Tây Sơn đổi

là huyện Quảng Bằng Ðầu thời Nguyễn đổi lại thành huyện Quảng Bình Năm Minh Mệnh thứ 2 (năm 1821), đổi tên thành Quảng Ðịa, sau lại đổi tên là huyện Quảng Tế.) Năm Thành Thái thứ 1 (năm 1889) nhập huyện Quảng Tế vào huyện Thạch Thành và hình thành huyện Thạch Thành ngày nay) Năm 1977, ghép hai huyện Thạch Thành và Vĩnh Lộc thành huyện

Vĩnh Thạch Ðến năm 1982, lại tách hai huyện như cũ và lại lấy tên là huyện Thạch Thành

1.1.1.2 Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên

Thạch Thành là một huyện miền núi nằm ở phía tây bắc tỉnh Thanh Hoá, phía đông giáp huyện Hà Trung, phía bắc giáp huyện Nho Quan (tỉnh Ninh Bình), phía tây giáp huyện Cẩm Thuỷ và huyện Bá Thước, phía nam giáp huyện Vĩnh Lộc Theo điều tra thổ nhượng của Sở Ðịa chính, phần lớn chất đất ở đây rất thích hợp cho phát triển cây công nghiệp, đây là tiềm năng thế mạnh vô cùng quý giá của Thạch Thành trong quá trình phát triển kinh tế Ngoài ra, Thạch Thành còn có mạng lưới giao thông thuận lợi với tuyến đường quốc lộ 45, tỉnh lộ 7 nối các huyện trong tỉnh, đi thị xã Bỉm Sơn, huyện Hà Trung, huyện Vĩnh Lộc, huyện Cẩm Thuỷ, tạo điều kiện cho Thạch Thành giao thương với các huyện trong tỉnh và cả nước Ðặc biệt, với tuyến đường Hồ Chí Minh đi qua vùng đệm của rừng quốc gia Cúc Phương và được Bộ Giao thông Vận tải xác định là "điểm nghỉ chân" đã tạo cho Thạch Thành lợi thế phát triển thương mại - dịch vụ và du lịch sinh thái Phát huy tiềm năng và thế mạnh của huyện miền núi

Sau khi được xác lập huyện Thạch Thành ngày nay có diện tích tự nhiên là 558,1 km2, dân số 150.600, có 26 xã và 02 thị trấn với 243 làng

Để có những làng mạc trù phú xen kẽ giữa núi đá và những cánh đồng bằng phẳng phì nhiêu với một cảnh quan văn hoá như ngày nay vùng đất Thạch Thành đã chịu nhiều tác động của bàn tay con người kiên trì, bền bỉ của hàng ngàn năm nay Ban đầu là khẩn hoang, bồi cư, san gò, lấp trũng, biến những bãi lầy, rừng hoang vu, những gò đống cao, đầm hồ thành những nơi bằng phẳng, phì nhiêu như ngày nay

Địa hình nghiêng dần về phía tây Diện tích đất trồng trọt của huyện được phân bố trên các vùng (bán sơn địa, vùng lúa, vùng ven bãi Sông Bưởi và vùng kinh tế mới) Vùng rừng đồi và ven theo bãi sông rất thuận

lợi cho trồng các loại cây hoa màu, cây lưu niên, đặc biệt là cây công nghiệp Đây là điều kiện tốt để người dân làm kinh tế vườn, đồi phục vụ sản xuất, đời sống và tham gia xuất khẩu Vùng lúa của Thạch Thành có diện tích canh tác 12.701 ha Ruộng đất màu mỡ, phì nhiêu được trải ra thành cánh đồng vừa rộng, vừa bằng phẳng lại có hệ thống tưới tiêu khá tốt nên rất thuận lợi cho việc đẩy mạnh thâm canh, tăng vụ và năng suất

Vì vậy, đây là vùng chiếm vị trí quan trọng nhất trong trồng trọt và thu nhập kinh tế của huyện và đây cũng là một trong những vùng trọng điểm lúa ở các tỉnh miền núi của tỉnh Thanh Hóa

Sông Bưởi là một nhánh sông bắt nguồn từ sông Mã, chảy qua các huyện miền ngược rồi đổ về xuôi theo hướng tây đông, ướn lượn vòng quanh và chia đôi huyện Thạch Thành thành hai vùng đất tả ngạn với hai tên gọi là bên Thành và bên Thạch (Thạch là chỉ các xã nằm bên kia sông như Thạch Định, Thạch Bình , bên Thành các xã gọi là Thành Kinh, Thành Tân, Thành Vân ) Ngoài nó ra còn có nhiều con suối nhỏ chảy từ nhiều vùng khác nhau cùng hòa mình về sông Bưởi, đã tạo nên bức tranh "sơn thủy hữu tình", phục vụ tưới, tiêu, bồi đắp phù sa màu mỡ phì nhiêu cho đồng bãi ở vùng đất này

Thạch Thành nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm của dải đất miền Trung nên cũng mang những đặc điểm chung của vùng về sự thuận lợi và khắc nghiệt của thiên nhiên Ngoài những yếu tố nắng nóng, mưa nhiều, độ ẩm cao rất thuận lợi cho việc phát triển trồng trọt, chăn nuôi, vùng đất này cũng chịu rất nhiều bất lợi do thiên nhiên gây ra Đó

là việc hình thành các vùng tiểu khí hậu, lượng mưa nắng phân bố không đều trong năm dẫn đến hạn hán, lũ lụt thường xuyên đã gây ra nhiều tai họa cho sản xuất nông nghiệp và đời sống con người Truyền thống của

cư dân vùng đất này đã sớm đoàn kết, gắn bó bên nhau dưới nhiều hình

thức phong phú như: phường, hội để liên kết, hợp tác, cùng nhau tìm kiếm các phương cách tạo lập và xây dựng cuộc sống

Sự đa dạng, phong phú của đất đai, khí hậu ở Thạch Thành là điều kiện cho sự đa dạng, phong phú trong việc phát triển cây trồng, vật nuôi Ngoài việc trồng lúa, khoai ngô, sắn, đậu, lạc, vừng là những loại cây lương thực truyền thống, vùng đất này còn có những loại cây công nghiệp chủ lực khác là cây mía, cây cao su và một số câu ăn quả khác như: bưởi, cam, mít, chè xanh

1.1.1.3 Con người

Tỉnh Thanh Hoá nói chung và huyện Thạch Thành nói riêng là một trong những địa phương được xác định là nơi xuất hiện loài người đầu tiên ở Việt Nam (núi Đọ ở Thiệu Hoá và hang Con Moong ở xã Thành Yên huyện Thạch Thành) Sức hấp dẫn của vùng đất vừa có đất phù sa ven sông vừa

có đồi núi rất thuận lợi cho việc trồng lúa nước và phát triển lâm nghiệp, vì thế ngoài cư dân gốc Thạch Thành còn đón nhận các luồng dân cư từ nơi khác tới đây khẩn hoang sinh sống và lập nghiệp, hình thành và thiết lập nên những làng xã đông đúc, đa dạng Để tồn tại và phát triển trong điều kiện thiên nhiên khắc nhiệt, họ luôn phải chống chọi với thiên tai hạn hán, bão lụt Nhưng cũng chính từ những vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên là vùng đồng bằng ven sông, lại vừa có những cánh đồng xen giữa những đồi núi nên rất thuận tiện cho việc giao lưu kinh tế - chính trị - văn hoá Chính môi trường sống và quá trình ứng xử với môi trường đã tạo nên những những nét tính cách và lối sống rất đặc thù, đậm nét của người dân nơi đây: đó là tinh thần quả cảm, cần cù, thông minh, sáng tạo, quyết đoán và nhậy cảm ứng phó với thời cuộc (cả thiên nhiên và xã hội)

1.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội

Sau 15 năm thực hiện đường lối đổi mới của Đảng (12-1986) tình hình hình kinh tế - xã hội của huyện Thạch Thành đạt được nhiều thành tích đáng

khích lệ Đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân được nâng lên rõ rệt, hệ thống cơ sở vật chất, đường, trường, trạm được xây dựng phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế ngày càng được đầu tư và hoàn thiện hơn, tạo tiền đề cho quá tình công nghiệp hoá hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn ở huyện Thạch Thành

Về kinh tế

Kinh tế phát triển tương đối toàn diện, có tốc độ tăng trưởng khá, cơ cấu chuyển dịch theo hướng sản xuất hàng hoá Tổng sản phẩm GDP bình quân hàng năm (1996-1999) đạt 90 tỷ đồng, tăng 5% so với 5 năm 1990 – 1995 Giá trị sản xuất ngành nông nghiệp chiếm 58,5%; công nghiệp, tiểu thủ công nghiêp, xây dựng là 27,5%; dịch vụ 14% Đây là thắng lợi nổi bật nhất vượt chỉ tiêu đại hội đề ra về cả khối lượng lẫn giá trị, nhịp độ phát triển và chuyển dịch cơ cấu kinh tế

Văn hoá - xã hội, thông tin, thể dục thể thao, phát thanh - truyền hình được

quan tâm đúng mức Công tác tuyên truyền chủ trương, đường lối của Ðảng, chính sách pháp luật của Nhà nước và nhiệm vụ chính trị, kinh tế, xã hội của địa phương được thực hiện tốt Các cơ sở phát thanh, phát lại truyền h́nh huyện và hệ thống truyền thanh cơ sở được đầu tư nâng cấp, đảm bảo chất lượng và phát huy được hiệu quả thông tin tuyên truyền Thực hiện chủ trương xây dựng đời sống văn hoá cơ sở, từng bước nâng cao chất lượng các hoạt động văn hoá - xã hội, tính đến năm 2000, toàn huyện có 156 đơn vị khai trương làng, cơ quan, trường học văn hoá Trong

đó, xã Ngọc Trạo có 100% làng khai trương xây dựng làng văn hoá Hoạt động thể dục - thể thao có nhiều chuyển biến, công tác xã hội hoá hoạt động thể dục thể thao được củng cố và đẩy mạnh, các phong trào hoạt động thể dục thể thao cơ sở thu hút ngày càng đông đảo quần chúng tham gia

Công tác y tế, chăm sóc sức khoẻ cộng đồng được cấp uỷ Ðảng và

Chính quyền quan tâm, củng cố cả về chất lượng và số lượng Do đó, số

bệnh nhân vào khám và điều trị tại trung tâm y tế huyện, các trạm xá, thị trấn ngày càng nhiều, số bệnh nhân vượt tuyến ngày càng giảm

Hoạt động y tế dự phòng được củng cố và tăng cường, công tác an toàn thực phẩm, vệ sinh môi trường được kiểm tra thường xuyên Nhờ làm tốt công tác phòng chống, trong nhiều năm liền, Thạch Thành không để xảy

ra dịch bệnh lớn

Công tác dân số - kế họach hoá gia đình được tập trung chỉ đạo

thường xuyên Ý thức tự giác và trình độ xã hội hoá được tăng cường Tỷ lệ sinh giảm từ 2,4% năm (1996) xuống còn 1,8% ( năm 1999); số người sinh con thứ ba giảm dần từ 23% (năm 1995) xuống còn 13% (năm 1999)

Tình hình quốc phòng - an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội tiếp tục

được giữ vững và ổn định, tạo được khối đại đoàn kết toàn dân Quốc phòng luôn được củng cố, xây dựng cơ sở vững mạnh, duy trì chế độ sẵn sàng chiến đấu và làm tốt công tác tuyển quân Những kết quả nêu trên là

hệ quả tất yếu từ chỉ đạo sát sao của Tỉnh uỷ, Hội đồng nhân dân, Uỷ ban nhân dân tỉnh, sự đoàn kết nhất trí cao trong việc vận dụng sáng tạo đường lối đổi mới của Ðảng theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn của Ðảng bộ, chính quyền và nhân dân huyện Thạch Thành Ðó chính là tiền đề, là cơ sở để Tỉnh uỷ, Uỷ ban nhân dân tỉnh đề ra những chủ trương, giải pháp sát thực, phù hợp nhằm phát huy tiềm năng, thế mạnh và nội lực của một huyện miền núi; huy động sức mạnh đoàn kết toàn dân, hăng hái thi đua học tập, lao động sản xuất xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp

1.2 Thực trạng nền kinh tế nông nghiệp của huyện Thạch Thành trước năm 2000

Trước năm 1986, Thạch Thành đã trải qua một chặng đường đầy biến

động, thăng trầm trong việc tìm tòi, thử nghiệm các cơ chế, chính sách của Đảng và Nhà nước Dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ, nhân dân Thạch

Thành đã từng bước tháo gỡ những khó khăn vướng mắc, ổn định đời

sống, nhưng nền kinh tế huyện vẫn nằm trong tình trạng trì trệ, chậm phát triển, thiếu tính vững chắc và chưa toàn diện Tuy còn nhiều hạn chế, thiếu sót song những thành tựu trước năm 1986 đã tạo tiền đề quan

trọng để Thạch Thành vững bước đi lên, thực hiện tốt mọi nhiệm vụ

trong thời kỳ đổi mới toàn diện theo đường lối Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ VI đề ra

Đại hội Đảng bộ huyện lần thứ XVIII ngày 20-9-1986 thống nhất đưa ra nhiệm vụ chung là: “Phát huy tinh thần làm chủ tập thể của nhân dân lao động, nêu cao ý chí tự lực, tự cường, khai thác tiềm năng tại chỗ, từ lao động đất đai mà đi lên, tạo bước chuyển biến mạnh mẽ vững chắc trong việc tổ chức lại sản xuất, phân công lao động, mở rộng ngành nghề, nhanh chóng áp dụng những tiến bộ khoa học kỹ thuật, khai thác và thâm canh chiều sâu trên các lĩnh vực sản xuất, tăng độ đồng đều trên vùng kinh tế Đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất trên đơn vị tài nguyên, đưa phong trào huyện nhà có bước phát triển mới, toàn diện về kinh tế, xã

hội, an ninh quốc phòng” [27, tr.3]

Với đường lối đó đã tạo ra những bước thay đổi căn bản trong nền kinh

tế nông nghiệp, Thạch Thành đã tạo ra được một số cơ sở vật chất kỹ

thuật ban đầu, hệ thống chính trị được củng cố xây dựng vững chắc, đời sống văn hóa mới được hình thành Đảng bộ đã phát huy được sức mạnh toàn Đảng, toàn dân, kết hợp phát triển kinh tế với củng cố quốc phòng, xây dựng huyện một cách toàn diện Nhiều ngành, nhiều địa phương đã năng động sáng tạo tìm tòi thử nghiệm, tổng kết, đóng góp những kinh nghiệm quý báu cho sự lãnh đạo của Đảng

Ngày 15-12-1986, Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam khai mạc tại thủ đô Hà Nội, đây là mốc quan trọng đánh dấu bước chuyển đất nước sang thời kỳ mới Đại hội đã đề ra đường lối

đổi mới một cách toàn diện, đồng bộ từ kinh tế, chính trị, tư tưởng, văn hóa trong đó trọng tâm là đổi mới kinh tế Đại hội VI tiếp tục xác định vị trí hàng đầu của nông nghiệp, chủ trương: “Giải phóng năng lực sản xuất, trước hết và chủ yếu là năng lực sản xuất của hàng chục triệu lao động với hàng triệu ha đất đai” [23, tr.21, 154, 155]

Dưới ánh sáng đường lối đổi mới của Đảng, tiếp tục thực hiện Nghị

quyết Đại hội Đảng bộ lần thứ XVIII, Thạch Thành bước vào tiến hành

công cuộc đổi mới trên tất cả các mặt đời sống xã hội Tập trung phát triển nông nghiệp, khai thác kinh tế trên đồng ruộng bằng việc đầu tư giống mới, nguồn nước tăng mùa vụ (đông xuân, hè thu, vụ đông) có chính sách khuyến khích hợp lý Mở rộng ngành nghề, khơi thông liên doanh, liên kết để xuất khẩu, thu ngoại tệ về cho ngân sách huyện Trong nông nghiệp, thực hiện Chỉ thị 100 của Ban Bí thư Trung ương Đảng,

Thạch Thành tiếp tục đẩy mạnh công tác khoán đến từng nhóm và người

lao động, khuyến khích sử dụng tốt đất đai, cơ sở vật chất kỹ thuật và tiết kiệm chi phí sản xuất Nhờ vậy, đã động viên khích lệ người nông dân hăng hái đầu tư vốn, sức lao động, nâng cao năng suất, sản lượng Đến 1986, cơ chế khoán theo Chỉ thị 100 đã bộc lộ nhiều bất cập, không còn phù hợp nữa, sản xuất nông nghiệp bắt đầu chững lại và giảm sút dần

Để khắc phục tình trạng đó, Đảng bộ đã kịp thời rút kinh nghiệm, mở nhiều cuộc hội thảo chuyên đề về nông nghiệp, động viên nhân dân tu sửa lại các công trình thủy lợi, củng cố hệ thống đê điều, áp dụng các thành tựu khoa học kỹ thuật, thực hiện rộng rãi phương thức khoán sản phẩm cuối cùng đến người lao động trong sản xuất nông nghiệp Đảng

bộ huyện Thạch Thành đã vận dụng đúng đắn, sáng tạo các chủ trương,

chính sách của Đảng và Nhà nước sát với tình hình thực tế của địa phương nên đã tạo ra một số chuyển biến về kinh tế Cùng thời gian này,

Đảng bộ chỉ đạo làm thí điểm việc cấy vụ hè thu và làm vụ đông với cây ngô và khoai lang trên đất hai lúa ở các xã Thành Thọ, Thành An, Thành Hưng… Kết quả, vụ hè thu tránh được lụt và rét, cho năng suất cao Cây

vụ đông cũng đạt hiệu quả rất tốt

Ngày 5-4-1988, Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VI ban hành Nghị quyết số 10-NQ/TW về “Đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp”, đã xác định hợp tác xã là đơn vị kinh tế tự chủ, tự quản hộ xã viên là đơn vị nhận khoán Nghị quyết nêu rõ mục tiêu “thực sự giải phóng sức sản xuất, chuyển nền nông nghiệp còn mang nặng tính tự cung tự cấp sang sản xuất hàng hóa” Nếu như Chỉ thị 100-CT/TW mới chủ yếu giải phóng sức lao động của nông dân, tháo gỡ một số rào cản, khó khăn trong sản xuất thì Nghị quyết 10-NQ/TW đã phát huy mạnh mẽ

sự sáng tạo, chủ động của người nông dân, “làm cho nền nông nghiệp từ chuyển động bộ phận sang chuyển động toàn thân” [42, tr.63], phá vỡ hoàn toàn hệ thống quản lý tập trung bao cấp, mở ra thời kỳ huy hoàng của sản xuất nông nghiệp Với Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị “nhận thức mô hình hợp tác xã nông nghiệp có bước chuyển căn bản Tập thể hóa về tư liệu sản xuất không còn tiêu chí hàng đầu của các hợp tác xã Thậm chí, hợp tác xã còn có thể có nhiều hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất” Hợp tác xã nông nghiệp dần chuyển đơn vị kinh doanh, trợ giúp đơn vị sản xuất kinh doanh chủ yếu trong nông nghiệp là hộ nông nghiệp Để cụ thể hóa Nghị quyết của Bộ Chính trị, Huyện ủy đã tổ chức các lớp tập huấn quán triệt nội dung Nghị quyết đến tận cán bộ, đảng viên và xã viên, phong trào thâm canh trong nông nghiệp từng bước chuyển mạnh, đi vào chiều sâu, đem lại hiệu quả đưa tổng sản lượng lương thực từ 44.800 tấn (1986) lên 49.060 tấn (1987) tăng 4.260 tấn Cùng với những tiến bộ về lương thực thì cây công nghiệp ngắn ngày và dài ngày đều phát triển khá, tăng cao về diện tích, năng suất, sản lượng

Đặc biệt đã đưa diện tích trồng lạc từ 869 ha (1985) lên 1.200 ha (1986)

và 1.500 ha (1988) [11, tr.5]

Phong trào chăn nuôi có xu hướng phát triển mạnh, tăng cả về số lượng

và chất lượng đàn gia súc, gia cầm Cuối năm 1987, Đảng bộ huyện

Thạch Thành chủ trương “hóa giá đàn trâu bò tập thể cho xã viên” Có

thể nói đây là vấn đề mới, nhạy cảm, có liên quan đến quan hệ sản xuất

và việc quản lý tư liệu sản xuất của hợp tác xã Kết quả là đàn trâu bò được chăm sóc chu đáo, không bị chết rét và phát triển từ 23.000 con (1986) lên gần 25.000 con (1988), tăng 2000 con Về đàn lợn, bình quân trọng lượng xuất chuồng tăng nhanh từ 60kg/con (1986) lên 75kg/con (1988) [11, tr.6]

Từ năm 1989 trở đi, đường lối, chủ trương, chính sách đổi mới bắt đầu mang lại hiệu quả rõ rệt Đại hội lần thứ XIV đã tập trung thảo luận dự thảo “Báo cáo của Ban chấp hành Đảng bộ huyện”

Nghị quyết nêu rõ: “… Phải dồn sức giải quyết vấn đề lương thực, thực phẩm, hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu, gắn kinh tế - xã hội với an ninh quốc phòng, gắn nông nghiệp với lâm nghiệp, sản xuất với chế biến, lưu

thông hàng hóa làm đa dạng thêm nền kinh tế” [28, tr.2]

Tháng 3-1989, Hội nghị lần thứ 6 của Ban Chấp hành Trung ương khóa

VI tiếp tục khẳng định những phương hướng lớn trong đổi mới quản lý nông nghiệp của Đảng và Nhà nước Nghị quyết đã xác định : Hợp tác xã

và tập đoàn sản xuất nông nghiệp là các đơn vị kinh tế hợp tác với nhiều hình thức sở hữu về tư liệu sản xuất Hợp tác xã và tập đoàn sản xuất quản lý việc thực hiện chế độ khoán ruộng đất cho xã viên, đồng thời tổ chức kinh doanh những khâu, những hoạt động kinh tế mà việc làm chung có lợi hơn từng gia đình tự làm, đặc biệt là trong các dịch vụ sản xuất và lưu thông, thúc đẩy việc ứng dụng tiến bộ kỹ thuật và trong việc

mở mang ngành nghề; cùng với chính quyền và các đoàn thể chăm lo các

vấn đề xã hội đối với gia đình xã viên Quy mô tổ chức và cơ chế, bộ máy quản lý hợp tác xã, tập đoàn sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của từng đơn vị, do tập thể xã viên quyết định

Nghị quyết số 10-NQ/HNTW của Hội nghị lần thứ 10 Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá VI) về phương hướng chỉ đạo kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 1991, ngày 26 tháng 11 năm 1990 và Nghị quyết số 06-NQ/HNTW của Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ương Đảng (khoá VI) về kiểm điểm hai năm thực hiện Nghị quyết Đại hội VI và phương hướng, nhiệm vụ ba năm tới, ngày 29 tháng 03 năm

1989 là bước tiến mới so với Chỉ thị số 100-CT/TW ngày 13/1/1981 của Ban Bí thư về cải tiến công tác khoán, mở rộng “khoán sản phẩm đến nhóm lao động và người lao động” trong hợp tác xã nông nghiệp Quan

hệ sản xuất được điều chỉnh trên ba phương diện sở hữu, quản lý, phân phối cho phù hợp hơn với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất

Căn cứ vào đặc điểm, đất đai, khí hậu và kinh nghiệm nhiều năm, Huyện

đã chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với từng vùng, ổn định và thâm canh lúa đông xuân tăng diện tích lúa hè thu, giảm tối đa diện tích mùa muộn tăng cây vụ đông, mở rộng và thâm canh cây lạc, thực hiện các biện pháp gối vụ, trồng xen và chọn cây trồng có giá trị kinh tế cao Mở rộng diện tích tưới tiêu, đưa tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, góp phần nâng cao năng suất các loại cây trồng Năng suất lúa giai đoạn

1989 - 1991 đạt bình quân 30,07 tạ/ha Tổng sản lượng lương thực quy thóc năm 1989 đạt 54.525 tấn, năm 1990 đạt 55.502 tấn, năm 1991 đạt 55.282 tấn, bình quân tăng gần 6000 tấn/năm so với giai đoạn 1986 -

1988 Nâng bình quân lương thực đầu người đạt 333kg/năm, tăng 23 kg

so với giai đoạn 1986 - 1988, rau màu các loại 9.572 tấn Tỷ trọng giá trị

lương thực, thực phẩm và cây công nghiệp ngắn ngày chiếm 80% giá trị tổng sản lượng nông - lâm nghiệp [12, tr.2]

Nhờ tác động của cơ chế quản lý trong nông nghiệp và cơ chế quản lý thị trường, chăn nuôi phát triển toàn diện cả về đàn gia súc và gia cầm Tổng đàn lợn bình quân hàng năm đạt 44.082 con tăng 380 con so với giai đoạn 1986 - 1988, trong đó bình quân trọng lượng xuất chuồng đạt 67kg/con Đàn trâu, bò năm 1991 có 27.407 con, dê có 3.610 con, gia cầm 144.000 con

Việc giao đất, giao rừng, trồng cây bảo vệ rừng có bước phát triển mới, tạo được các mô hình về làng lâm nghiệp, vườn rừng, vườn đồi, liên doanh liên kết giữa lâm trường và hộ gia đình Trong 3 năm, trồng mới 2.049 ha và 41 triệu cây phân tán, tăng 449 ha và 1,6 triệu cây so với giai đoạn 1986 - 1988 Tiến hành giao đất giao rừng cho 7.139 hộ với tổng diện tích 2.117 ha Đã xuất hiện một số mô hình mới về phát triển kinh

tế lâm nghiệp Xây dựng làng lâm nghiệp, xây dựng vùng dân cư gắn với phát triển vườn rừng, vườn đồi

Huyện Thạch Thành mặc dù đã đạt được nhiều thành quả trong 5 năm

đổi mới song nền kinh tế vẫn trong tình trạng tự cung, tự cấp, nhiều hợp tác xã nông nghiệp còn lúng túng trong việc thực hiện cơ chế mới, một

số nơi buông lỏng quản lý Sử dụng các khoản đóng góp sai nguyên tắc, sai mục đích tạo ra nhiều kẽ hở, một số cán bộ lợi dụng, tham ô, gây bất bình trong nhân dân

Tại Đại hội Đảng bộ lần thứ XX Đảng bộ cũng đề ra phương hướng mục tiêu về kinh tế “Phát triển nông nghiệp toàn diện trong đó gắn với lâm nghiệp, trồng trọt với chăn nuôi, mở nhanh ngành nghề trong từng hộ, từng tổ hợp và trên địa bàn Tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý, xúc tiến quá trình phân công lại lao động để tăng nhanh sản phẩm hàng hóa của

Thạch Thành chủ yếu là lúa, lạc, kén, tơ tằm, thịt lợn và trâu bò Lấy giá

trị thu nhập trên một đơn vị diện tích, trên đầu con gia súc và bình quân thu nhập trong mỗi năm của mỗi lao động làm tiêu chuẩn để đánh giá năng suất, chất lượng, hiệu quả, sản xuất kinh doanh từng người, từng

hộ, từng đơn vị” [29, tr.11]

Từ mục tiêu tổng quát: “Ổn định chính trị, giảm đói nghèo, nâng cao dân trí làm giàu chính đáng” Nghị quyết Đại hội Đảng bộ huyện Thạch

Thành lần thứ XX được thực hiện trong điều kiện chủ trương, đường lối

đổi mới toàn diện của Đảng được Nhà nước cụ thể hóa bằng chính sách, pháp luật nên nhanh chóng đi vào cuộc sống Những tiến bộ khoa học kỹ thuật, công nghệ, các mô hình sản xuất ngày càng được mở rộng, tạo thuận lợi cho nền kinh tế của huyện chuyển sang sản xuất hàng hóa nhiều thành phần

Để hoàn thành những mục tiêu Đại hội đề ra, trước hết về nông nghiệp,

Đảng bộ huyện Thạch Thành chủ trương tập trung sức lực để xây dựng,

nâng cấp, cải tạo các công trình và hệ thống thủy lợi nhằm phát huy hiệu quả và năng lực tưới tiêu, đảm bảo khả năng tưới nước cho 7.500 ha lúa đông xuân, 6.500 ha lúa hè thu và một số diện tích trồng lạc, khoai, rau màu thâm canh Đồng thời phân vùng kinh tế để thực hiện chuyển dịch

cơ cấu, đổi mới cơ cấu cây trồng, mùa vụ đạt kết quả

Với tinh thần thực hiện cơ cấu kinh tế thống nhất, trong thời gian 5 năm,

Thạch Thành đã có sự chuyển biến tích cực và phát triển theo hướng

nông lâm kết hợp Đẩy mạnh trồng trọt, chăn nuôi và trồng rừng theo hướng lấy hiệu quả kinh tế làm chính Thực hiện đổi mới cơ cấu cây trồng, vật nuôi phù hợp với đặc điểm của từng vùng kinh tế Hơn nữa,

Đảng bộ Thạch Thành rất chú trọng đến chuyển đổi hình thức phát triển

kinh tế phù hợp với cơ chế mới “Tổng sản lượng thực hiện liên tục tăng,

từ 55.282 tấn năm 1991 lên 68.637 tấn năm 1995 Nếu như năng suất lúa bình quân hàng năm của giai đoạn 1988 - 1991 đạt 30,95 tạ/ha thì bình

quân hàng năm của giai đoạn 1991 - 1995 đạt 32,5 tạ/ha, tăng 5% Bình quân lương thực đầu người 1995 là 353 kg, vượt kế hoạch 0,8%, tăng 12,7% so với năm 1991, vượt xa mức chung của toàn tỉnh Thanh Hóa” [12, tr.4]

Chăn nuôi phát triển theo hướng tăng số lượng và nâng cao chất lượng Đàn trâu, bò đạt số lượng 27.000 con, tăng 7.494 con so với năm 1991, bình quân hàng năm của giai đoạn 1991 - 1995 tăng 4.469 con, tỷ lệ tăng 9,8% so với bình quân giai đoạn 1988 - 1991, bình quân trọng lượng xuất chuồng đạt 85 kg/con Chăn nuôi hươu và dê ngày càng phát triển ở vùng bán sơn địa, hàng năm tăng 32% so với giai đoạn 1988 - 1991, nhiều gia đình đã bắt đầu nuôi hàng trăm con gà công nghiệp, với các

loại giống mới cho năng suất cao Nhìn chung, Thạch Thành đang từng

bước đưa chăn nuôi trở thành một hướng phát triển chính trong nông nghiệp

Dưới ánh sáng của đường lối đổi mới, sau 10 năm (1986 - 1995), huyện

Thạch Thành đã thu được những kết quả quan trọng trên mọi lĩnh vực

Tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa - xã hội đã có những biến chuyển

mạnh mẽ Đảng bộ và nhân dân Thạch Thành đã phát huy cao độ truyền

thống cách mạng của quê hương, đoàn kết, khắc phục mọi khó khăn, siêng năng cần cù trong lao động, tích cực đổi mới cung cách làm ăn, năng động, sáng tạo và đúc kết được nhiều kinh nghiệm trong công tác,

lãnh đạo, chỉ đạo Những yếu tố đó đã tạo cho huyện Thạch Thành có

những bước tiến vượt bậc Đời sống nhân dân ngày càng được nâng lên

Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, Thạch Thành vẫn còn

nhiều tồn tại, yếu kém, đời sống nhân dân tuy đã được cải thiện nhưng chưa đồng đều, trình độ sản xuất còn thấp, cơ sở vật chất kỹ thuật, kết cấu hạ tầng trong nông nghiệp, nông thôn chậm phát triển

Đại hội Đảng bộ Huyện Thạch Thành lần thứ XXI xác định phương

hướng chung cho 5 năm tới là: “Với thế mạnh của một huyện trung tâm

phía Tây Bắc Thanh Hóa, trong những năm tới, Thạch Thành phải nỗ lực

phấn đấu vượt qua khó khăn, tập trung khai thác và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực và lợi thế so sánh của địa phương để phát triển hàng hóa vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước Đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa, trước hết là trong nông nghiệp và nông thôn Ngăn chặn, đẩy lùi tiêu cực xã hội Tạo thế vững chắc bước vào thế kỷ

XXI với nhịp độ ngày một cao hơn Xây dựng Thạch Thành trở thành

trung tâm kinh tế - xã hội của vùng Tây Bắc Thanh Hóa” [30, tr.3]

Từ phương hướng mục tiêu trên, Đại hội đã xác định mục tiêu tổng quát bằng đó là: Công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn; xanh hóa đất trồng đồi núi trọc; nhựa hóa, bê tông hóa giao thông, thủy lợi, xã hội hóa giáo dục và kế hoạch hóa dân số; phổ cập hóa phương tiện thông tin nghe nhìn

Nhờ đổi mới phương thức lãnh đạo, chỉ đạo, điều hành, mọi công việc trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, giáo dục, quốc phòng,

an ninh trên địa bàn đã trở nên thuận lợi và có hiệu quả hơn Cơ cấu kinh

tế có bước chuyển dịch đúng hướng, ở các trung tâm thị trấn, cụm kinh

tế, hoạt động thương mại dịch vụ phát triển mạnh kéo theo sự phát triển chung trên địa bàn huyện, đáp ứng nhu cầu sản xuất và đời sống của nhân dân Nhờ tập trung đầu tư thâm canh, phòng trừ sâu bệnh, đưa giống cây trồng mới và tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất cùng với những yếu tố thuận lợi của thời tiết trong 5 năm (1996 - 2000) nên năng suất, sản lượng các loại cây trồng đều tăng, bình quân mỗi năm tăng trên 3.156 tấn lương thực, đưa tổng sản lượng lương thực loại có hạt từ 64.074 tấn (1996) lên 79.855 tấn (2000) Bình quân lương thực đầu người đạt 403 kg/năm, giá trị sản xuất nông, lâm, ngư đạt mức tăng

trưởng khá, bình quân mỗi năm tăng 5,7%, vượt xa so với chỉ tiêu kế hoạch đề ra và đạt trên mức bình quân chung của tỉnh

Chăn nuôi có bước phát triển khá, đàn gia súc, gia cầm tăng nhanh cả về

số lượng và chất lượng Đặc biệt, với Chương trình Sind hóa đàn bò, nạc hóa đàn lợn đã được triển khai và ứng dụng có hiệu quả trên các vùng kinh tế Đàn trâu bò tăng từ 31.814 con (1996) lên 33.300 con (2000) đàn lợn tăng từ 49.966 con (1996) lên 55.500 con (2000) đạt xấp xỉ chỉ tiêu đề ra[12, tr.8] Việc phòng chống dịch bệnh cho đàn gia súc được chỉ đạo tích cực, tỉ lệ gia súc được tiêm phòng hàng năm đạt 70%, giữ vững ổn định và phát triển đàn gia cầm theo kế hoạch Phong trào chăn nuôi các loại thủy sản trên ao đồng, ao vườn được đẩy mạnh

Tóm lại: Tổng quan tình hình kinh tế, chính trị, xã hội trên địa bàn 28 xã, thị trấn sau những năm đổi mới đã có nhiều chuyển biến to lớn Nhìn

một cách tổng thể, Đảng bộ và nhân dân huyện Thạch Thành đã đạt được

những thành tựu to lớn, toàn diện và tạo bước đi khá vững chắc Có thể nói, thắng lợi trong sản xuất nông nghiệp những năm 1986 - 2000 thực

sự là cố gắng rất lớn, tạo thế đứng mới cho kinh tế nông nghiệp Đồng thời khẳng định sự chỉ đạo và đầu tư đúng hướng của Đảng bộ huyện

Thạch Thành cho nhiệm vụ phát triển kinh tế nông nghiệp, từng bước

đưa trình độ thâm canh lên cao hơn Qua đó xác định việc đẩy mạnh ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật tích cực đổi mới cơ cấu mùa vụ, đặc biệt

là sự kiên trì chuyển đổi cơ cấu giống là đúng hướng Hệ thống bảo vệ thực vật được củng cố sớm và triển khai kịp thời phát hiện các đối tượng sâu bệnh, nâng cao hiểu biết của nông dân

Tuy nhiên những tồn tại, khó khăn trong những năm thực hiện chỉ tiêu, nhiệm vụ mà Đại hội Đảng bộ huyện đề ra là điều không thể tránh khỏi Nhịp độ phát triển kinh tế tuy tăng khá nhưng chưa thoát khỏi tình trạng huyện nghèo của cả nước, trình độ phát triển sản xuất, năng suất lao

động và hiệu quả sản xuất kinh doanh còn thấp, tốc độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế còn chậm, kết quả đạt được chưa tương xứng với tiềm năng lợi thế của huyện, sản xuất chưa thực sự bung ra, tỷ lệ hộ đói nghèo còn 13,2% trong khi đó mục tiêu đề ra giảm tỷ lệ hộ nghèo là 10% Nhu cầu vốn đầu tư phát triển rất lớn nhưng tổng mức đầu tư nội bộ nền kinh tế còn thấp trong khi vốn nhàn rỗi trong dân cư còn nhiều, chưa huy động được, các tiềm năng lợi thế về lao động, đất đai tài nguyên trên các vùng kinh tế chưa được tập trung khai thác và phát huy có hiệu quả, những khó khăn vướng mắc trong nông nghiệp, nông thôn chậm được tháo gỡ, sản phẩm làm ra chưa gắn với chế biến tiêu thụ, thị trường nông thôn kém sôi động Vai trò quản lý điều hành của các cấp chính quyền còn bộc lộ nhiều yếu kém Công tác kiểm tra, quản lý thị trường giá cả thiếu chặt chẽ, quản lý nhà nước trên một số lĩnh vực bị buông lỏng, tệ quan liêu mất dân chủ, tham ô, lãng phí diễn ra ở một số cơ sở nhất là quản lý tài chính đất đai, xây dựng cơ bản và thực hiện công tác chính sách xã hội Sử dụng vốn các chương trình, dự án đầu tư cho nông nghiệp, nông thôn còn nhiều sơ hở, thủ tục hành chính rườm rà, gây thất thoát về ngân sách, gây bất bình trong nhân dân Hiện tượng mất dân chủ trong nông thôn vẫn còn diễn ra ở một số nơi Tình hình xã hội tuy có biến chuyển nhưng cũng phát sinh nhiều vấn đề nổi cộm, bức xúc

Đảng bộ huyện Thạch Thành khẳng định để phát triển một nền nông

nghiệp toàn diện phải đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, xây dựng một nền nông nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa

Tiểu kết chương1

Trước năm 2000, Thạch Thành là một huyện xuất phát từ một nền nông nghiệp lạc hậu, cơ sở sản xuất nghèo nàn, kết cấu hạ tầng nông thôn yếu kém, lao động thuần nông chiếm tỷ trọng lớn trong tổng lao động xã hội, năng suất ruộng đất và năng suất lao động còn thấp là điều hết sức khó khăn cho các cấp ủy Đảng lãnh phát triển kinh tế nông nghiệp theo hướng hiện đai

Với nhiệt huyết của các cấp ủy Đảng và sự cần cù chịu khó của nhân dân sau mười 15 năm thực hiện đường lối đổi mới, kinh tế nông nghiệp huyện Thạch Thành đã phát triển đúng hướng và đạt được nhiều thành tựu to lớn Diện tích, năng suất và sản lượng nông nghiệp đều tăng, cơ cấu kinh tế nông nghiệp phát triển theo hướng tăng dần tỷ trọng chăn nuôi, giảm dần tỷ trọng trồng trọt trong nông nghiệp, công tác phòng trừ sâu bệnh cho cây trồng và vật nuôi ngày càng hoàn thiện Vì vậy, hiệu quả từ kinh tế nông nghiệp mang lại thu nhập chính đáng cho người nông dân Ngoài thành tựu chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nông nghiệp, nông thôn còn thực hiện hai đột phá:

Một là, phá vỡ quan niệm nông nghiệp truyền thống nông nghiệp chỉ là

nghề trồng trọt Sau 15 năm đổi mới ngành trồng trọt, nhiều nghành khác trong nông nghiệp cũng đã phát triển theo hướng đa dạng phong phú hơn

Hai là, phá vỡ quan niệm nông thôn là nông nghiệp

Nguyên nhân của thành tựu nêu trên trước hết là do có đường lối đổi mới của Đảng, Nhà nước, sự nắm bắt và chỉ đạo kịp thời của Huyện uỷ đối với kinh tế nông nghiệp, nông thôn Đường lối đó bắt nguồn từ Chỉ thị 100 của ban bí thư 1981 và thực sự bắt đầu từ đại hội Đảng lần thứ VI (1986) và nghị quyết 10 của Bộ chính trị (1988), đặc biệt là Luật đất đai năm 1993 Những kết quả nêu trên cho thấy kinh tế nông nghiệp, nông thôn huyện Thạch Thành bước đầu chuyển dịch theo hướng sản xuất hàng hoá

Bước vào thế kỉ XXI, cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật và công nghệ trên thế giới phát triển như vũ bão, thúc đẩy hình thành nền kinh tế trí thức Toàn cầu hoá và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, cạnh tranh kinh tế ngày càng gay gắt Châu Á – Thái Bình Dương tiếp tục được coi là khu vực phát triển năng động, sau khủng hoảng kinh tế tài chính, nhiều nước Đông Nam Á đang khôi phục lại đà phát triển với sức cạnh tranh cao hơn Tình hình trong nước và quốc tế có những điều kiện thuận lợi đi liền với nhiều thách thức và nguy cơ tụt hậu luôn cận kề, xu hướng quốc tế ngày càng cấp bách hơn, yêu cầu phát huy tối đa nội lực trong nước và thu hút nguồn lực bên ngoài để phát triển đất nước là rất cấp thiết Thanh Hoá không nằm ngoại lệ, vì thế huyện Thạch Thành cần phải tận dụng mọi thời

cơ thuận lợi, nắm bắt kịp thời những chủ trương, chính sách của Đảng, nhà nước và Tỉnh uỷ để phát triển đi lên cho tương xứng với tiềm năng của vùng

Chương 2 CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO PHÁT TRIỂN KINH TẾ NÔNG

NGHIỆP CỦA ĐẢNG BỘ HUYỆN THẠCH THÀNH

TỪ NĂM 2000 ĐẾN NĂM 2012 2.1 Đảng bộ huyện Thạch Thành lãnh đạo phát triển kinh tế

nông nghiệp (2000-2012)

2.1.1 Chủ trương của Đảng về phát triển kinh tế nông nghiệp

Sau 15 năm thực hiện dường lối đổi mới nên kinh tế nông nghiệp nuớc ta

có những chuyển biến rõ rệt và đạt được nhiều thành tựu to lớn về sản xuất,

chuyển dịch cơ cấu kinh tế song khó khăn và thách thức thì vẫn còn nhiều

Nhận thức được thực trạng trên Đảng và Nhà nước có những chủ trương,

chính sách đúng đắn kịp thời để phát huy thành tựu, khắc phục khó khăn,

đẩy mạnh phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn theo hướng công

nghiệp hóa, hiện đại hóa Tiếp tục phát triển đường lối các đại hội Đảng

toàn quốc và Hội nghị Trung ương trước đây vào điều kiện, những năm

đầu thế kỷ XXI, khi quá trình hội nhập kinh tế quốc tế đặt ra ngày càng

cấp bách, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng nhấn mạnh: Để

phát triển hợp lý cơ cấu ngành kinh tế ở nước ta Phải đẩy mạnh công

nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, đưa nhiệm vụ này lên

hàng đầu vì nông nghiệp vẫn chiếm tỷ trọng lớn hơn tron nền kinh tế mà

sản xuất nhỏ lại chiếm phần lớn trong nông nghiệp Đại hội chỉ rõ: “Đẩy

nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp và nông thôn theo

hướng hình thành nền nông nghiệp hàng hóa lớn phù hợp với nhu cầu thị

trường và điều kiện sinh thái từng vùng, chuyển dịch cơ cấu ngành nghề,

cơ cấu lao động….” [25, tr.168]

Một số chính sách nhằm thúc đẩy sự phát triển của kinh tế nông nghiệp,

nông thôn theo hướng đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa được ban

hành như: Quyết định số 199/2001/QĐ-TTg ngày 28-12-2001 của Thủ

tướng Chính phủ thực hiện từ năm 2002 việc miễn thuế sử dụng đất nông nghiệp đối với hộ nghèo, giảm 50% số thuế nông nghiệp phải nộp của các đối tượng khác Quyết định số 80/2002/QĐ-TTg, ngày 24-6-2002 của Thủ tướng Chính phủ về chính sách tiêu thụ nông sản hàng hóa thông qua hợp đồng, thực hiện chính sách khuyến khích về đất đai, đầu

tư, tín dụng, chuyển giao tiến bộ kỹ thuật và công nghệ, về thị trường và xúc tiến thương mại

Thực hiện Nghị quyết Đại hội IX, Hội nghị lần thứ 5 Ban Chấp hành Trung ương khóa IX (3-2002) ra Nghị quyết về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể Nghị quyết đã sửa đổi, bổ sung một số cơ chế, chính sách “Tăng cường cán bộ quản lý, khoa học

kỹ thuật về hợp tác xã (có sự hỗ trợ của ngân sách nhà nước) giao đất cho hợp tác xã nông nghiệp xây dựng trụ sở, làm cơ sở sản xuất, kinh doanh, hỗ trợ tài chính, tín dụng, hỗ trợ khoa học - công nghệ, hỗ trợ tiếp thị và mở rộng thị trường, hỗ trợ đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng” [48, tr.6-11]

Hội nghị Trung ương 5, Khóa IX nhận định: “Đến nay nông nghiệp nước

ta về cơ bản đã chuyển sang sản xuất hàng hóa Tuy nhiên, chuyển dịch

cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn vẫn còn chậm, chưa theo sát với thị trường” [26, tr.96] Trên cơ sở đó, Nghị quyết “Về đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn thời kỳ 2001 - 2010” được Hội nghị thông qua đã làm rõ hơn quan điểm về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp

Về nội dung tổng quát: Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa lớn, gắn công nghiệp chế biến và thị trường; thực hiện cơ khí hóa, điện khí hóa, thủy lợi hóa, ứng dụng các thành tựu khoa học, công nghệ, trước hết là công nghệ sinh học, đưa thiết bị, kỹ thuật và công nghệ hiện đại vào các

khâu sản xuất nông nghiệp nhằm nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh của nông sản hàng hóa trên thị trường.[26, tr.93]

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn được Hội nghị xác định là:

Là quá trình chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn theo hướng tăng nhanh tỷ trọng giá trị sản phẩm và lao động các ngành công nghiệp và dịch vụ, giảm dần tỷ trọng sản phẩm và lao động nông nghiệp; xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, quy hoạch phát triển nông thôn, bảo vệ môi trường sinh thái, tổ chức lại sản xuất và xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp; xây dựng nông thôn dân chủ, công bằng, văn minh, không ngừng nâng cao đời sống vật chất và văn hóa của nhân dân ở nông thôn [26, tr.93]

Với Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5 Ban chấp hành Trung ương (khóa IX), Đảng đã có bước phát triển mới trong nhận thức về công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn trong thời kỳ mới, Hội nghị Trung ương V khóa IX đã khẳng định rõ nhận thức công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn là yêu cầu khách quan, là nhiệm vụ có ý nghĩa quyết định đến thắng lợi của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Sau Nghị quyết Trung ương V khóa IX, tháng 1-2003, Hội nghị Trung ương VII khóa IX thông qua Nghị quyết số 26-NQ/HN-TW về Tiếp tục đổi mới chính sách, pháp luật về đất đai trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước Ngày 16-6-2003, Bộ Chính trị thông qua Nghị quyết số 28-NQ/HN-TW về Tiếp tục sắp xếp, đổi mới và phát triển nông, lâm trường quốc doanh Nghị quyết xác định phương hướng, nhiệm vụ và giải pháp chủ yếu sắp xếp, đổi mới và phát triển nông lâm trường quốc doanh

2.1.2 Chủ trương phát triển kinh tế nông nghiệp của Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa

Quán triệt tư tưởng xuyên suốt của Đảng, coi phát triển kinh tế là nhiệm

vụ trung tâm, xây dựng Đảng là nhiệm vụ then chốt, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn theo tinh thần Nghị quyết Đại hội lần thứ IX của Đảng và Nghị quyết Trung ương 5 khóa IX,

Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa đã ban hành “Chương trình hành động của

Đảng bộ và nhân dân Thanh Hóa thực hiện Nghị quyết Trung ương 5 (khóa IX) về đẩy nhanh công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn thời kỳ 2001 - 2010” (Số 11- CTr/TU ngày 24-04-2002)

Giai đoạn 1991 - 2000, kinh tế nông nghiệp của tỉnh Thanh Hóa phát triển với tốc độ tăng trưởng khá, với mức 4 - 5,5%/năm Lương thực tăng bình quân 3,5 vạn tấn/năm Các vùng cây công nghiệp, cây ăn quả

đã được phát triển quy hoạch với công nghiệp chế biến Chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong nông nghiệp, nông thôn có bước đi đúng, rõ ràng hơn trước Tỷ trọng nông nghiệp giảm đi so với tỷ trọng công nghiệp và dịch

vụ Trong nông nghiệp, tỷ trọng thủy sản và chăn nuôi tăng lên so với tỷ trọng nông, lâm nghiệp Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội ở nông thôn được đầu tư nâng cấp Hệ thống thủy lợi, truyền tải điện, đường nông thôn, thông tin liên lạc được cải thiện Các tiến bộ trong khoa học kỹ thuật được ứng dụng có hiệu quả vào sản xuất, đặc biệt là các giống mới như lúa, ngô, vật nuôi có năng suất cao, chất lượng tốt được đưa vào sản xuất trên diện rộng

Bên cạnh những kết quả đạt được, còn tồn tại một số mặt hạn chế yếu kém như: Cơ cấu kinh tế trong nông nghiệp, nông thôn chuyển dịch chậm Sản xuất nông nghiệp còn manh mún, thiên về phương thức tự cung, tự cấp; năng suất và chất lượng cây trồng, vật nuôi còn thấp so với tiềm năng phát triển, dẫn tới hiệu quả sản xuất chưa cao

Nguyên nhân của các mặt hạn chế nêu trên là bắt đầu từ nhận thức chưa sâu sắc, chưa đầy đủ và chưa thống nhất của các ngành, các cấp về nội dung và

vai trò của công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn; từ đó coi nhẹ vấn đề đầu tư, phát triển nông nghiệp, nông thôn Tồn tại mặt yếu kém về tư tưởng, bản lĩnh của một bộ phận cán bộ, Đảng viên và nông dân trong việc làm kinh tế như chậm đổi mới, bảo thủ, thiếu tinh thần tự lực vươn lên làm giàu chính đáng; phương pháp tiếp cận của đội ngũ cán bộ lãnh đạo các cấp, các ngành trên lĩnh vực nông nghiệp còn quan liêu, xa rời thực tế, chỉ nhấn mạnh lý luận mà quên đi việc áp dụng thực tế ở cơ sở; hệ thống quản lý và chỉ đạo nông nghiệp và nông thôn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển sản xuất hàng hóa với quy mô lớn Các nông, lâm trường quốc doanh chưa phát huy được hiệu quả so với tiềm năng vốn có Cơ chế chính sách chưa phù hợp, chậm được điều chỉnh, chưa đủ sức khuyến khích mọi thành phần kinh tế đầu tư phát triển nông nghiệp, nông thôn

Trước thực trạng đó, Đảng bộ tỉnh Thanh Hóa đã xác định và xây dựng nội dung, mục tiêu, nhiệm vụ và những giải pháp đẩy nhanh công nghiệp hóa - hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn của tỉnh thời kỳ 2001 - 2010 Chương trình này có các điểm chính sau:

Một là, Phát triển nền nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa quy

mô lớn, tập trung, năng suất cao, chất lượng tốt, bền vững, gắn với công nghiệp chế biến và thị trường tiêu thụ, tăng khả năng cạnh tranh của sản phẩm

Một nền nông nghiệp với quy mô lớn đòi hỏi phải có sự điều tiết của các chính sách mới, vận dụng tốt các quy luật của nền kinh tế thị trường, nông sản phải được xem là hàng hóa và đưa vào trao đổi lưu thông tự do trên thị trường Để sản phẩm nông nghiệp phục vụ tốt nhu cầu tiêu dùng của người dân, cần qua khâu chế biến, khi đó lĩnh vực chế biến nông sản trở thành “đối tác liên kết” có tầm quan trọng trong quy trình đưa các sản phẩm nông sản vào thị trường tiêu thụ Sản phẩm có chất lượng tốt thì tất

yếu có sức cạnh tranh cao với các loại nông sản khác, nhận được sự quan tâm, ưa chuộng của người tiêu dùng

Hai là, Xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội trong nông

nghiệp, nông thôn: Hệ thống giao thông, thủy lợi, điện, các trung tâm, trạm, trại nghiên cứu và chuyển giao khoa học công nghệ, kho tàng, cơ

sở sơ chế, chợ… phục vụ cho chuyển dịch cơ cấu kinh tế và lưu thông hàng hóa

Ba là, Đưa công nghiệp tác động vào nông nghiệp, nông thôn với

2 hướng chính: phát triển công nghiệp chế biến và công nghiệp bảo quản sau thu hoạch; từng bước đưa nhanh cơ giới vào sản xuất

Đảng bộ nhấn mạnh việc thực hiện những nội dung trên là quá trình thực hiện các cuộc cách mạng lớn trong nông nghiệp và nông thôn: Cách mạng về giống cây con; cách mạng về thủy lợi cho cây màu và cây công nghiệp, cây ăn quả; cách mạng về công nghệ sản xuất (bao gồm công nghệ canh tác, công nghệ bảo quản và công nghệ chế biến) Gắn phát triển lực lượng sản xuất với xây dựng quan hệ sản xuất phù hợp nhằm thúc đẩy kinh tế - xã hội phát triển Đồng thời, phát triển mạnh giáo dục

- đào tạo và khoa học công nghệ nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nguồn nhân lực phục vụ cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn trong thời kỳ mới

Đảng bộ tỉnh tiến hành thực hiện tích tụ ruộng đất, hình thành vùng sản xuất lớn có năng suất và chất lượng cao, theo 3 hướng: “Tập trung lãnh đạo, chỉ đạo, vận động nông dân tiến hành“dồn điền, đổi thửa” theo phương châm: Tích cực, dân chủ và tự nguyện” Trong sản xuất nông nghiệp, đất đai được coi là nguồn tư liệu sản xuất quan trọng hàng đầu Ruộng đất là môi trường canh tác phục vụ sản xuất nông nghiệp Trên thực tế, đất ruộng đang dùng trong sản xuất của người dân được phân chia theo vùng, theo thửa với công thức đánh giá độ phì nhiêu và thuận

lợi trong quy trình canh tác Thực tế với tâm lý của người dân trong vấn

đề sở hữu ruộng đất, đất tốt và đất xấu phải được chia đều, dẫn tới các vùng canh tác được phân chia manh mún Trên đà phát triển nông nghiệp, việc ứng dụng các thành tựu tiến bộ của khoa học kỹ thuật vào sản xuất đã giúp cho người nông dân có điều kiện hơn trong sản xuất Trên nhu cầu thực tế, việc đổi đất canh tác để mỗi hộ sản xuất có điều kiện chăm sóc tốt hơn phần ruộng nhà mình là nội dung cần làm tốt Có điều kiện canh tác tốt, sẽ tiết kiệm sức lao động, vốn đầu tư tập trung, tiện lợi hơn cho nhà nông

Hình thành mô hình hợp tác xã nông nghiệp cổ phần, trong đó nông dân đóng góp cổ phần bằng vốn và bằng giá trị quyền sử dụng đất Lợi nhuận của hợp tác xã được chia theo số lượng ngày công và cổ phần của xã viên Một hộ nông dân có thể tham gia nhiều hợp tác xã cổ phần Hợp tác xã nông nghiệp cổ phần là loại hình tổ chức kinh tế phù hợp với điều kiện của các vùng nông thôn, phù hợp với trình độ phát triển về dân trí, lao động và quy mô tài chính của nông thôn Với các hợp tác xã nông nghiệp, xã viên nông dân có thể cùng hợp tác với nhau làm kinh tế, cùng sản xuất, kinh doanh, dựa trên quy chế vận hành của một tổ chức kinh tế

có điều lệ hoạt động dựa trên các quy định của pháp luật

Tiến hành đẩy nhanh việc tích tụ ruộng đất thông qua việc chuyển nhượng quyền sử dụng đất có tổ chức và quản lý của Nhà nước, gắn với quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động, bảo đảm việc làm và thu nhập ổn định của nông dân đã chuyển quyền sử dụng đất Tích tụ ruộng đất là việc làm cần thiết trong quá trình chuyển đổi mục đích sử dụng đất và chuyển quyền sử dụng đất nông nghiệp, Tỉnh ủy yêu cầu UBND tỉnh soạn thảo Quy định về chuyển nhượng quyền sử dụng đất, để Ban thường vụ Tỉnh ủy xem xét, trình HĐND tỉnh Quyết định thông qua vào