TÀI LIỆU TẬP HUẤN DẠY VÀ HỌC TÍCH CỰC

GIỚI THIỆU CHUNG*/ Phương pháp dạy học có thể được chia theo ba cấp độ: + Vĩ mô - Quan điểm dạy học là những định hướng mang tính chiến lược, cương lĩnh, là mô hình lí thuyết của phương

DẠY VÀ HỌC TÍCH CỰC

GIỚI THIỆU CHUNG

*/ Phương pháp dạy học có thể được chia theo ba cấp độ:

+ Vĩ mô - Quan điểm dạy học là những định hướng mang tính chiến lược, cương lĩnh, là mô hình lí thuyết của phương pháp dạy học

+ Trung gian (Phương pháp dạy học cụ thể) – Phương pháp dạy học là cách thức, con đường dẫn đến mục tiêu của bài học

+ Vi mô (Kỹ thuật dạy học) Kỹ thuật dạy học là những biện pháp, cách thức hành động của giáo viên và học sinh trong các tình huống/hoạt động nhằm thực hiện giải quyết một nhiệm vụ/nội dung cụ thể

Phương pháp dạy học tích cực, để chỉ những phương pháp giáo

dục, dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học PPDH tích cực hướng tới việc hoạt động hóa, tích cực hóa hoạt động nhận thức của người học, nghĩa là tập trung vào phát huy tính tích cực của người học chứ không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của người dạy, tuy nhiên để dạy học theo phương pháp tích cực thì giáo viên phải nỗ lực nhiều so với dạy

theo phương pháp thụ động.

Tuy nhiên việc phân định chỉ mang tính tương đối Sự phân giwua quan điểm dạy học và phương pháp dạy học; giữa phương pháp dạy học và kỹ thuật dạy học nhiều khi không thật rõ ràng.

Đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực hóa

hoạt động học tập của học sinh không có nghĩa là gạt bỏ,

loại trừ, thay thế hoàn toàn các phương pháp dạy học truyền thống, hay phải "nhập nội" một số phương pháp xa lạ vào quá trình dạy học Vấn đề ở chỗ là, cần kế thừa, phát triển những mặt tích cực của phương pháp dạy học hiện có, đồng thời phải học hỏi, vận dụng một số phương pháp dạy học

mới một cách linh hoạt nhằm phát huy tính tích cực, chủ

động sáng tạo của học sinh trong học tập, phù hợp với hoàn cảnh điều kiện dạy và học cụ thể.

Tại sao phải áp dụng D&HTC ?

Giải thích Giải thích

và minh hoạ

Giải thích, minh hoạ

và trải nghiệm

Phong cách học Phong cách dạy

Phong cách học tập

HOẠT ĐỘNG

Trải nghiệm

QUAN SÁT Suy ngẫm về các hoạt động đã thực hiện

ÁP DỤNG Hoạt động có

hỗ trợ

PHÂN TÍCH Suy nghĩ

Các biểu hiện thể hiện Học tích cực

 Tìm tòi, khám phá, làm thí nghiệm…

 So sánh, phân tích, kiểm tra

 Thực hành, xây dựng…

 Giải thích, trình bày, thể hiện, hướng dẫn…

 Giúp đỡ, làm việc chung, liên lạc…

 Thử nghiệm, giải quyết vấn đề, phá bỏ…

 Tính toán…

Các phong cách dạy

Kích thích tính chủ động làm chủ

Kích thích khả năng quan sát

Kích thích năng lực áp dụng

Kích thích nhạy cảm phân tích và suy nghĩ

Vai trò của giáo viên

 Tạo môi trường học tập thân thiện, phong phú

Hình thức tổ chức dạy học

 Có nhiều hình thức tổ chức lớp học

– Trong lớp học

– Ngoài lớp học, ngoài thiên nhiên, …

 Có nhiều hình thức tổ chức bài tập/nhiệm vụ khác nhau

– Tất cả HS nhận được cùng bài tập/nhiệm vụ giống nhau

– Ở cùng thời điểm nhưng có nhiều bài tập khác nhau

Kết luận về vai trò của GV

 GV là yếu tố quan trọng trong chất lượng giáo dục

– Nhận thức được việc ‘tiên đoán theo cảm tính’

(Trách nhiệm và lương tâm của người thầy – Có cảm nhận sư phạm)

• Có thái độ tích cực đối với HS

• Nhạy cảm

• Giáo dục theo khả năng/năng khiếu của HS

– Cần đáp ứng sự đa dạng theo phương pháp mới

• Hiểu biết về các phương pháp này

• Khả năng áp dụng các phương pháp này

• Luôn có thái độ coi trọng sự khác biệt

Học sâu

Lợi ích của D&HTC

 Học có hiệu quả hơn – bài học sinh động hơn

 Quan hệ với HS tốt hơn

 Hoạt động học tập phong phú hơn; HS hoạt động nhiều hơn

 GV có nhiều cơ hội giúp đỡ HS hơn

 Phát triển tính độc lập, sáng tạo của HS



Các kĩ thuật dạy học mang tính hợp tác

Các lí do áp dụng kĩ thuật dạy học

mang tính hợp tác

 Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực

 Tăng cường hiệu quả học tập

 Tăng cường trách nhiệm cá nhân

 Yêu cầu áp dụng nhiều năng lực khác nhau

 Tăng cường sự hợp tác, giao tiếp, chia sẻ kinh nghiệm

1 Kĩ thuật “Khăn trải bàn”

Là hình thức tổ chức hoạt động mang tính

hợp tác kết hợp giữa hoạt động cá nhân và

hoạt động nhóm nhằm:

- Kích thích, thúc đẩy sự tham gia tích cực

- Tăng cường tính độc lập, trách nhiệm của

cá nhân HS

- Phát triển mô hình có sự tương tác giữa HS với HS

1 Kĩ thuật “Khăn trải bàn”

Cá nhân

1

2 4

Ý kiến chung của

Cách tiến hành kĩ thuật “Khăn trải bàn”

 Hoạt động theo nhóm (4 người/nhóm)

 Mỗi người ngồi vào vị trí như hình vẽ minh họa

 Tập trung vào câu hỏi (hoặc chủ đề, …)

 Viết vào ô mang số của bạn câu trả lời hoặc ý kiến của bạn (về chủ đề ) Mỗi cá nhân làm việc độc lập trong khoảng vài phút

 Kết thúc thời gian làm việc cá nhân, các thành

viên chia sẻ, thảo luận và thống nhất các câu trả lời

 Viết những ý kiến chung của cả nhóm vào ô giữa tấm khăn trải bàn

Ví dụ:

Yêu cầu học sinh nêu những nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường và tác hại của ô nhiễm môi trường ?

- Mỗi cá nhân suy nghĩ , trả lời câu hỏi vào phần giấy

của mình trên “khăn trải bàn”.

- Thảo luận nhóm, thống nhất ý kiến, ghi kết quả vào

giữa “khăn trải bàn”.

- Đại diện các nhóm trình bày kết quả Các nhóm

khác tham gia phản hồi góp ý kiến, giáo viên nhận xét kết luận

2 Kĩ thuật “Các mảnh ghép”

Là hình thức học tập hợp tác kết hợp giữa cá

nhân, nhóm và liên kết giữa các nhóm nhằm:

- Giải quyết một nhiệm vụ phức hợp

- Kích thích sự tham gia tích cực của HS:

Nâng cao vai trò của cá nhân trong quá trình hợp tác (Không chỉ hoàn thành nhiệm vụ ở

Vòng 1 mà còn phải truyền đạt lại kết quả vòng

1 và hoàn thành nhiệm vụ ở Vòng 2).

 Đảm bảo mỗi thành viên

trong nhóm đều trả lời

được tất cả các câu hỏi

trong nhiệm vụ được

giao

 Mỗi thành viên đều trình

bày được kết quả câu trả

 Các câu trả lời và thông tin của vòng 1 được các thành viên trong nhóm mới chia sẻ đầy đủ với nhau

 Sau khi chia sẻ thông tin vòng 1, nhiệm vụ mới sẽ được giao cho nhóm ở vòng 2 để giải quyết

 Các nhóm mới trình bày, chia sẻ kết quả nhiệm vụ

ở vòng 2

Cách tiến hành kĩ thuật “C ác mảnh ghép”

Thiết kế nhiệm vụ “Mảnh ghép”

 Lựa chọn nội dung/chủ đề phù hợp

 Xác định một nhiệm vụ phức hợp để giải quyết

ở vòng 2 dựa trên kết quả các nhiệm vụ khác nhau đã được thực hiện ở vòng 1

- Xác định những yếu tố cần thiết để giải quyết nhiệm vụ phức hợp (kiến thức, kĩ năng, thông tin, chiến lược)

- Xác định các nhiệm vụ mang tính chuẩn bị

(thực hiện ở vòng 1) Xác định các yếu tố hỗ trợ cần thiết để hoàn thành nhiệm vụ ở vòng 2

Nêu các yếu tố cần thiết cho cây phát triển tốt và

giải thích tại sao ?

Vòng 1:

- Điều gì xảy ra nếu cây không có rễ ?

- Điều gì xảy ra nếu cây không có thân ?

- Điều gì xảy ra nếu cây không có lá ?

- Điều gì xảy ra nếu cây không có hoa/quả ?

3 Sơ đồ KWL và Sơ đồ tư duy

+ K (Know) Những điều đã biết

+ W (Want to know) Những điều muốn biết + L (Learned) Những điều đã học

Thực hiện nghiên cứu

và học tập Ghi lại những điều bạn

học được

 Sâu bọ có nhiều hình thức thích nghi: ngụy trang, giả trang,

tự vệ và nhiều hình thức khác

 Sự thích nghi giúp sâu bọ tự vệ, săn bắt

và sinh sản để tồn tại

Chủ đề: Tìm hiểu sự thích nghi của sâu bọ với môi trường sống

Tên: Nguyễn Thị Thịnh + Trần Hồng Hoa

Ngày: 20/08/2009

3.2 Sơ đồ tư duy

Chủ đề

Vấn đề liên quan

Vấn đề liên quan

Vấn đề liên quan

Vấn đề

liên quan

Vấn đề liên quan

3.2.1 Sơ đồ tư duy

- Là một công cụ tổ chức tư duy

- Là phương pháp dễ nhất để chuyển tải thông tin vào bộ

não rồi đưa thông tin ra ngoài bộ não

- Là một phương tiện ghi chép sáng tạo và hiệu quả:

+ Mở rộng, đào sâu và kết nối các ý tưởng

+ Bao quát được các ý tưởng trên một phạm vi sâu rộng.

3.2.2 Sơ đồ tư duy

Sơ đồ tư duy giúp gì cho bạn ?

3.2.3 Sơ đồ tư duy

Cách tiến hành

 Từ một chủ đề lớn, tìm ra các chủ đề nhỏ liên quan.

 Từ mỗi chủ đề nhỏ lại tìm ra những yếu

tố/nội dung liên quan.

 Sự phân nhánh cứ tiếp tục và các yếu tố/nội dung luôn được kết nối với nhau Sự liên kết này sẽ tạo ra một “bức tranh tổng thể” mô tả

về chủ đề lớn một cách đầy đủ và rõ ràng

Ví dụ về Sơ đồ tư duy

Dạy học đặt và giải quyết vấn đề

Nét đặt trưng chủ yếu của dạy học đặt và giải quyết vấn đề là

sự lĩnh hội tri thức diễn ra thông qua việc tổ chức cho HS

hoạt động đặt và giải quyết các vấn đề Sau khi giải quyết vấn

đề HS sẽ thu nhận được kiến thức mới, kỹ năng mới hoặc

thái độ tích cực

Dạy học hợp tác

Trong dạy học hợp tác, GV tổ chức cho HS hoạt động trong những nhóm nhỏ để HS cùng thực hiện một nhiệm vụ nhất định trong một thời gian nhất định Trong nhóm, dưới sự chỉ đạo của nhóm trưởng, HS kết hợp giữa làm việc cá nhân, làm việc theo cặp, chia sẻ kinh nghiệm và hợp tác cùng nhau để giải quyết nhiệm vụ được giao

HỌC THEO GÓC

Học theo góc

Là một hình thức tổ chức hoạt động học tập theo đó học sinh thực hiện các nhiệm vụ khác nhau tại các vị trí cụ thể trong không gian lớp học

Học theo góc

 Là một môi trường học tập với cấu trúc được xác định cụ thể

 Kích thích HS tích cực h ọc thông qua hoạt động

 Đa dạng về nội dung và hình thức hoạt động

 Mục đích l à để học sinh được thực hành, khám phá và tr ải nghiệm qua mỗi hoạt động

Ví dụ: 4 góc cùng thực hiện một nội dung và mục tiêu học tập nhưng theo các phong cách học khác nhau và sử dụng các phương tiện/đồ dùng học tập khác nhau

Đọc tài liệu

Xem băng

Cơ hội

1 HS được lựa chọn hoạt động

2 Các góc khác nhau – cơ hội khác nhau: Khám phá, Thực hành, Hành động, …:

- Mở rộng, phát triển, sáng tạo (thí nghiệm mới, bài viết mới,…)

- Đọc hiểu các nhiệm vụ và các hướng dẫn bằng văn bản của GV

- Cá nhân tự áp dụng

3 Đáp ứng nhiều phong cách học khác nhau

Ưu điểm của học theo góc

 K ích thích HS tích cực học tập thông qua hoạt

động

 Tăng cường sự tham gia, nâng cao hứng thú và

cảm giác thoải mái ở HS

 Học sâu & hi ệu quả bền vững

 T ương tác mang tính cá nhân cao giữa thầy và trò

 Hạn chế tình trạng học sinh phải chờ đợi

 Cho phép điều chỉnh HĐ dạy học sao cho phù hợp với trình độ và nhịp độ học tập của HS

(thuận lợi đối với HS)

 Nhiều không gian hơn cho những thời điểm học tập mang tính tích cực

 Nhiều khả năng lựa chọn hơn

 Nhiều thời gian hướng dẫn cá nhân hơn

 Tạo điều kiện cho HS tham gia hợp tác cùng

học tập

Các bước dạy học theo góc

Bước 1 : Lựa chọn nội dung bài học phù hợp

Bước 2 : Xác định nhiệm vụ cụ thể cho từng góc

Bước 3 : Thiết kế các hoạt động để thực hiện nhiệm vụ ở từng

góc bao gồm phương tiện/tài liệu (tư liệu nguồn, văn bản hướng dẫn làm việc theo góc; bản hướng dẫn theo mức độ

hỗ trợ, bản hướng dẫn tự đánh giá,…)

Bước 4 : Tổ chức thực hiện học theo góc

- HS được lựa chọn góc theo sở thích

- HS được học luân phiên tại các góc theo thời gian quy định (ví dụ 10’ - 15’ tại mỗi góc) để đảm bảo học sâu

Bước 5 : Tổ chức trao đổi/chia sẻ (thực hiện linh hoạt)

Phong cách học tập

HOẠT ĐỘNG

Trải nghiệm

QUAN SÁT Suy ngẫm về các hoạt động đã thực hiện

ÁP DỤNG Hoạt động có

hỗ trợ

PHÂN TÍCH Suy nghĩ

Mỗi học sinh thường có phong cách học khác nhau:

+ Học qua phân tích (nghiên cứu tài liệu, đọc sách để rút ra kết luận) + Học qua quan sát (quan sát người khác làm, quan sát qua hình ảnh

để rút ra kết luận)

+ Học qua trải nghiệm (khám phá, làm thử để rút ra kết luận)

+ Học qua thực hành áp dụng (thông qua hành động để rút ra kết luận )

QUY TRÌNH THỰC HIỆN DẠY HỌC THEO GÓC

Thiết kế kế hoạch bài học

*/ Mục tiêu bài học:

+ Chuẩn kiến thức, kỹ năng

+ Rèn kỹ năng làm việc độc lập, khả năng làm việc chủ động của học sinh

*/ Các phương pháp dạy học chủ yếu : Phương pháp học theo góc cần phối hợp thêm một số phương pháp khác như: PP thí nghiệm, học tập theo nhóm, giải quyết vấn đề, PP trực quan, sử dụng đa phương tiện

*/ Xác định tên mỗi góc và nhiệm vụ phù hợp: Căn cứ vào nội dung bài học và điều kiện thực tế, giáo viên có thể tổ chức 4, 3 hoặc 2 góc; Ví dụ 4 góc: góc quan sát, góc phân tích, góc thực hành, góc trải nghiệm; 3 góc gồm góc phân tích, góc quan sát, góc thực hành; 2 góc gồm góc phân tích, góc thực hành hoặc quan sát

học xác định nhiệm vụ cụ thể và kết quả cần đạt được ở mỗi góc tạo

điều kiện để học sinh tiến hành các hoạt động nhằm đạt mục tiêu dạy

học.

phù hợp với hoạt động của góc

Thiết kế các nhiệm vụ và hoạt động ở mỗi góc

Căn cứ vào nội dung cụ thể của bài học, vào đặc trưng của phương

pháp học theo góc và không gian của lớp học, giáo viên cần:

Lưu ý:

- Nhiệm vụ ở các góc phải rõ ràng cụ thể

- Mỗi góc phải có đủ điều kiện, phương tiện để học sinh hoàn thành nhiệm vụ

- Thời gian cần được quản lí và phân bố phù hợp với

nhiệm vụ của mỗi góc và quỹ thời gian của bài học Ví dụ: giờ học 45 phút thì thời gian hoạt động tối đa của HS ở

mỗi góc là 10 phút (nếu có 4 góc)

- Trong học theo góc mỗi học sinh có thể làm việc cá nhân hoặc theo cặp hoặc theo nhóm tại mỗi góc Giáo viên cần rèn cho HS tính tự giác, tích cực, chủ động và kỷ luật

trong học tập

Thiết kế hoạt động đánh giá và củng cố nội

dung bài học

Học theo góc chủ yếu là học sinh làm việc cá nhân

hoặc theo nhóm, giáo viên là người điều khiển, trợ

giúp, kết quả học tập của HS cần được tổ chức chia

sẻ, đánh giá Vào cuối giờ học sau khi HS đã được

học luân chuyển qua đủ các góc, giáo viên tổ chức

cho HS báo các kết quả học tập ở mỗi góc Đại diện

HS ở các góc (vòng cuối) trình bày kết quả học tập

theo nhiệm vụ được giao, các HS khác bổ sung ý kiến Trên cơ sở ý kiến của HS, giáo viên nhận xét, đánh

giá, chốt lại vấn đề trọng tâm, đảm bảo cho HS học

sâu và học thoải mái Lưu ý GV nhấn mạnh kiến thức trọng tâm trên cơ sở kết quả học tập của HS, không nên giảng lại toàn bộ kiến thức làm mất thời gian

Tổ chức dạy học theo góc

Bố trí không gian lớp học:

- Sắp xếp góc học tập trước khi vào lớp học, phù hợp với không gian

lớp học

- Mỗi góc có đủ tài liệu đồ dùng, phương tiện học tập phù hợp với

nhiệm vụ học tập tại mỗi góc

- Tổ chức các hoạt động dạy học giáo viên giới thiệu bài học, phương

pháp học theo góc nhiệm vụ tại các góc, thời gian tối đa để thực hiện nhiệm vụ tại các góc và cho phép HS chọn góc xuất phát.

- HS lắng nghe, tìm hiểu và quyết định chọn góc theo sở thích, tuy

nhiên GV sẽ phải điều chính nếu như có số HS quá đông cùng chọn một góc

- HS thực hiện nhiệm vụ tại các góc, GV quan sát, hỗ trợ

- Hết thời gian hoạt động tại mỗi góc, GV yêu cầu HS luân chuyển góc

- Kết thúc giờ học tại các góc, GV yêu cầu đại diện các góc trình bày

kết quả, các HS khác nhận xét, đánh giá Cuối cùng là nhận xét của

GV về kết quả học tập của HS, chốt lại kiến thức trọng tâm của bài

học.

Lưu ý:

HS được phép lựa chọn góc xuất phát và luân chuyển góc theo một trật tự tránh tình trạng hỗn loạn gây mất thời gian của lớp học GV có thể đưa ra sơ đồ luân chuyển góc để HS thực hiện

-Tại mỗi góc nếu nhiệm vụ giao cho nhóm, thì yêu cầu HS bầu nhóm

trưởng, thư kí nhóm

- Trong quá trình HS hoạt động, GV thường xuyên theo dõi, phát hiện

khó khăn của HS để có hỗ trợ kịp thời Ví dụ ở góc học thí nghiệm

thường cần hỗ trợ về kỹ thuật thực hiện như cách quan sát và ghi

thông tin, ở góc quan sát băng hình, HS cũng cần hỗ trợ về cách

quan sát, mô tả, giải thích các hiện tượng và ghi kết quả …

- Sau một thời gian hoạt động, trước khi hết thời gian tối đa cho mỗi

góc, GV thông báo để nhóm HS nhanh chóng hoàn thành nhiệm vụ để chuẩn bị luân chuyển góc HS có thể chuyển góc theo chiều nhất

định, theo vòng tròn luân chuyển để đảm bảo học sâu

- Cuối buổi học, mỗi nhóm HS có thể chọn báo cáo kết quả tại góc

cuối cùng, có thể treo và trình bày kết quả tại góc hoạt động Các

nhóm khác bổ sung ý kiến, GV nhận xét, đánh giá