Phát hành báo chí và mối quan hệ với công chúng báo chí ở việt nam thời kỳ 1986 2002

MỞ ĐẦUXuất hiện cùng lúc với sự ra đời của báo in, công tác phát hành báo chí ngày càng được coi trọng trong quá trình gây dựng uy tín của tờ báo, tuyên truyền nội dung thông tin mang tí

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

N GU YỄN T H Ị TÚ

PHÁT HÀNH BÁO CHÍ VÀ M ố i QUAN HỆ VỚI CÔNG CHÚNG BÁO CHÍ ở VIỆT NAM

Côì xỉn b à ỵ ỶỔ lòng biê-i cfn sâoi sắ<z íái

~ C S‘ \/C\ £ 2 Li a n g i~lcicf - V\C}IẮỜÌ

ỉ\uáy\g d ầ n Uhoc* người t ha y đ ã fận

//ai / ị d ạ y bciơy Ul'Mizh lệ ISi iro n g SiAổi

h / i ữ n g n < 5 m CỊÌACX.

I ơ / x\y1 gửi lài C<dì/Ki ơVi dl\c\y\ lhànl1 n h s i

iái czá<z ~Châỵ, (^ s giáo Ỷrong khoe* ĨỈCẰO chí; ^C^UỜKg Đ a i l\oc Kk OCX ị\ọc X à hỏi vc\

/\ìl\cin vc\y\,

T à i pón g h i nl\cf và CO/Í1 ơy1 nìxững / ứ m

nghiệp ãã đọng Viê.y\/ nhiệt tình giáp Ăở

iâi irong su ô i CỊUÓ fWn/i Aơdn

/múh I/ÚM

1.2 Định hướng của Đảng, Nhà nước về các hoạt động liên quan

1.3.1 Phát hành báo chí -yếu tố quan trọng của quá trình truyền

1.6 Quy trình hoạt động phát hành báo chí Những yếu tố tác

1.6.2 Những yếu tố tác động đến lượng báo chí phát hành 74

2.2.1 Sự khác biệt nhu cầu công chúng trước và sau đổi mới 862.2.2 Các yếu tố tác động tới nhu cầu của công chúng báo chí 89

2.3 Những vấn đề đặc thù của công chúng báo chí ở Việt Nam

CHƯ ƠNG BA:

NÂNG CAO HIỆU Q U Ả PH Á T H À N H B Á O CHÍ Ở VIỆT N A M 107

3.1 Những vấn đề còn tồn tại của hoạt động phát hành báo chí

3.1.2 Nguyên nhân 112

3.2 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phát hành báo chí

3.2.2 Đối với lực lượng phát hành ngành Bưu điện 119

3.1.2 N guyên nhân 112

3.2 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phát hành báo chí

3.2.2 Đối với lực lượng phát hành ngành Bưu điện 119

3.1.2 Nguyên nhân 112

3.2 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phát hành báo chí

3.2.2 Đối với lực lượng phát hành ngành Bưu điện 119

3.1.2 Nguyên nhân 112

3.2 Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phát hành báo chí

3.2.2 Đối với lực lượng phát hành ngành Bưu điện 119

MỞ ĐẦU

Xuất hiện cùng lúc với sự ra đời của báo in, công tác phát hành báo chí ngày càng được coi trọng trong quá trình gây dựng uy tín của tờ báo, tuyên truyền nội dung thông tin mang tính chính trị - xã hội tới đông đảo bạn đọc

Số lượns phát hành, phương thức phát hành, đối tượng công chúng thể hiện phần nào vị thế, chất lượng thông tin, công nghệ làm báo của một ấn phẩm báo chí

Từ đầu thế kỷ XVII ở Châu Âu, những tờ báo in định kỳ đã xuất hiện,

ban đầu dành cho các nhà buôn, ở Việt Nam, Gia Định báo là tờ báo tiếns

Việt đầu tiên ra đời (1865), còn lịch sử báo chí cách mạng được đánh dấu

bằng sự xuất hiện của tờ Thanh Niên (1925) Bắt đầu từ đây, việc vận

chuyển, phát hành sách báo cách mạng được tiến hành có tổ chức, thốns nhất và có những đóng góp quan trọng cho sự nơhiệp cách mạng

1 T ín h cấp thiết của đề tài

Thời kỳ đổi mới và xây dụng đất nước, báo chí là phương tiện hữu hiệu nhất, đắc lực nhất của Đảng, Nhà nước ta trong việc tuyên truyền đường lối, chính sách tới đông đảo nhân dân Nhà nước đã đầu tư hệ thống mạng lưới phát hành, phát sóng rộng khắp, tiến tới xóa “vùng trắng” thông tin Thôns qua hệ thống bưu điện ở 61 tỉnh thành cùng với các đài phát thanh, truyền hình, khoảng cách về không gian, thời gian, giữa ý Đảng, lòng dân đã được rút ngắn lại Nhà nước ta đã giao nhiệm vụ cho ngành Bưu điện là đơn vị chủ đạo đảm bảo phát hành báo chí có nội dung thiết thực, đa dạng tới mọi đối tượng công chúng ở mọi miền đất nước Sự chênh lệch mức độ hưởng thụ thông tin giữa thành thị - nông thôn do vậy ngày càng được thu hẹp Ưu tiên vùng sâu, vùng xa luôn là một trong những chiến lược lâu dài của Đảng, Nhà nước ta

Định hướng đó của Đảng, Nhà nước ta là một bước kế thừa, phát triển của tư tưởng báo chí Hồ Chí Minh trong tình hình mới

Người đã có những chỉ đạo về công tác phát hành, về đối tượng bạn

đọc rất cụ thể: 'V iệ c phát hành cũng rất quan trọng Phải làm t h ế nào cho

1

íp/iá/ /làit/i ó/ía e/t/ ơả /ếiớỉ ỌJ/SI/1/tệ ơsí'i ớó/tự c/ỉỉí/tự /uífẤ e/i/ửf 7 Mệ f Wfỉ/tt ế/tát Uể/ /ỌSÓ -2002

báo có nhiều người xem Giá tiền báo cũng cần p hải đúng mức Trong công tác người viết, người in, người sửa bài, người p h á t hành, đều p h ả i ăn khớp với nhau ”[44,171] Vị lãnh tụ đồng thời là một nhà báo kiệt xuất này hiểu

rõ hơn ai hết ý nghĩa của việc cung cấp một tờ báo hữu ích tới tay người dàn Công tác này có tầm quan trọng không khác nào lao động của người viết, người sửa bài bởi có phát hành thì sản phẩm tập thể mới có ý nghĩa

thực tế Lúc làm báo Le Paria, có một thời gian Bác làm cả chủ bút, chủ nhiệm, giữ quỹ, kiêm phụ trách phát hành Người chủ trương: “Báo chí ta

không phải đ ể cho một s ố ít người xem, mà đ ể phục vụ nhân dân, đ ể tuyên truyền giải thích đường lối, chính sách của Đảng và chính phủ, cho nên phải có tính chất quần chúng và tinh thần chiến đấu” [44,170] Người còn

Bác còn nêu rõ sự cần thiết của việc tìm hiểu công chúng: “Người

tuyên truyền không điều tra, không phán tích, không nghiên cứu, không hiểu biết quần chúng, chỉ gặp sao nói vậy, bạ gì viết nấy, nhất định thất bại"

[46, 341],

Đó cũng là tư tưởng chung của Hồ Chí Minh về vai trò và nhiệm vụ của báo chí cách mạng

Từ sau Đại hội VI - Đại hội đánh dấu sự đổi mới toàn diện của Đảng

ta, báo chí đạt được sự phát triển nở rộ cả về chất lượng lẫn số lượng Điều

đó cho thấy sự phát triển nội tại của báo chí cũng như thực tế khách quan sẽ ngày càng có nhu cầu lớn hơn về xuất bản phẩm Hoạt động phát hành, do vậy, cần ngày càng hoàn thiện để nâng cao hơn nữa hiệu quả báo chí, thực hiện tốt cả nhiệm vụ xã hội và nhiệm vụ kinh tế Cũng bắt đầu từ đây, thuộc

Ợ)/iếíé /ừìềi/i 6 /írt e / t / ề u ì í * ư ) ĩ Ợ I Ẩ / Z i i /ti ứ f ĩ / é â / t ( / e / t i í ề i ự ỏ r í a e / t / A' f7Jiêf VờỉểM &//, / ọ Số- 2002

tính hàng hóa của sản phẩm trí tuệ tinh thần này được đặt đúng vị trí của nó bên cạnh chức năng tư tưởng, vãn hóa

ở nước ta trong những năm gần đây, khái niệm kinh tế báo chí, kinh doanh báo chí đã trở thành một trong những vấn đề được xã hội hết sức quan tâm, trong đó có hoạt động phát hành Không phải ngẫu nhiên mà tirage (bản in, số lượng xuất bản) được coi là một trong những tiêu chí đánh giá về uy tín, địa vị và chất lượng của tờ báo

Tuy vậy, do sự bức bách cạnh tranh để tồn tại, do sự thái quá của quan niệm về lợi nhuận, một số tờ báo đã có nhiều biểu hiện thươna mại hóa, mất cân đối trong hoạt động phát hành Đã có lúc cơ quan chủ quản chỉ là vỏ bọc, ông tổng biên tập chỉ lo ký duyệt, còn nội dung cũng như hình thức của từng số báo lại do đầu nậu thao túng Điều đó cho thấy thực tiễn côns tác phát hành báo chí cũng còn một số điểm hạn chế cần phải kịp thời đổi mới để không những giúp cho sự luân chuyển báo chí tốt hơn mà còn thúc đẩy sự phát triển của báo chí Tuy nhiên, vẫn thiếu những công trình nghiên cứu mang tính chất tổng quát về thực trạng hoạt động này, đồng thời xem xét trong mối tương quan với công chúng báo chí ở góc độ phát hành

Với những lý do trên, chúng tôi chọn đề tài “Phát hành báo chí và

mối quan hệ với công chúng báo chí ở Việt Nam thời kỳ 1986 - 2002”

làm đề tài nghiên cứu của luận văn thạc sĩ khoa học báo chí này

2 Tình hình nghiên cứu đề tài.

Với các nền báo chí hiện đại lớn trên thế giới, phát hành báo chí, kinh

doanh báo chí là một trong những lĩnh vực được chú trọng trong quá trình

hoàn thiện hệ thống phát hành nhằm mang lại uy tín và lợi nhuận cho chủ xuất bản Cuộc chiến giành độc giả, tăng tirage tỏ ra quyết liệt giữa những

tờ báo có tên tuổi Các ông chủ các tập đoàn báo chí lớn luôn hiểu rằng, cần phải có những chiêu thức trong phát hành mới mong tiếp cận được với độc giả ngày càng khó tính với rất nhiều lựa chọn trong bạt ngàn các ấn phẩm báo chí hiên đại Họ cũng thường xuyên tổ chức các cuộc điều tra tốn kém nhằm tìm hiểu công chúng đa dạng kia mong muốn điều gì ở báo chí, công chúng “tiêu thụ” thông tin như thế nào

3

Ở Việt N am , rải rác đây đó có các bài viết, tài liệu đề cập đến một vài khía cạnh phát h ành báo chí và m ột sô' cuộc điều tra tìm hiểu công chúng báo c h í Đề tài tìm hiểu những thành tựu và hạn ch ế của công tác phát hành báo chí trong 17 năm qua, bắt đầu từ đại hội VI của Đ ảng, bước đầu tìm hiểu nhu cầu công ch ú n g qua phương pháp điều tra bằng bảng hỏi Từ đó đưa ra những kiến n sh ị, đề xuất để công tác phát hành phát huy tối đa hiệu quả truyền thông.

Về m ặt thời gian và phạm vi nghiên cứu, chưa có công trình nào đề cập ở một phạm vi bao quát như vậy Khảo sát thực tế, chúng tôi thấy m ột

số công trình đề cập đến m ột vài khía cạnh mà luận văn đề cập:

+ Trần Hữu Quang, Truyền thông đại chúng và công chứng - trường hợp

thành phô' H ồ Chí M inh (Khảo sát các mô thức tiếp nhận truyền thông đại chủng của các giới công chúng), Luận án tiến sĩ xã hội học, H à Nội, 1998.

+ Phạm Thị H ồng Linh, Công tác p h á t hành báo chí nước ta những năm

gần đây (khảo sát trên 3 tờ báo: Quân đội nhân clân, Hànộimới, Sức khỏe và Đời sống, năm 1996 và 1997), khoá luận tốt nghiệp báo chí, khoa Báo chí,

Đại học Khoa học X ã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, 1998

+ Ngô Thị Hạnh Đoan, Thị trường báo chí các đô thị miền N a m giai

đoạn 1965 - 1975, khóa luận tốt nghiệp báo chí, khoa N gữ văn, Đại học Khoa

học Xã hội và N hân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hổ Chí Minh, 2002

+ Lê Thị K im N gọc, N ghiền cứu và đê xuất các giải p h á p nhằm nâng

cao chất lượng dịch, vụ biCii chính — p h á t hành báo chí tại biũi điện thành phô' H à Nội, k hóa luận tốt nghiệp, khoa Quản trị kinh doanh 1, Học viện

Công nghệ bưu chính viễn thông, H à Nội, 2003

Các tác giả nói trên đã xem xét phát hành báo chí và công chúng báo chí ở nhiều góc độ khác nhau, trong những khoảng thời gian nhất định Do vậy, tác giả luận văn m uốn đề cập tới công tác phát hành báo chí trong mối tương quan với công chúng và với m ột cái nhìn bao quát hơn

3 Đôi tượng và p h ạ m vi nghiên cứu.

- Các văn bản pháp quy, các tài liệu liên quan đến việc phổ biến báochí(1) ở Việt N am tới công chúng.• w G

f/)/uíl /tà/t/i Ỏ/Í& e/tt &SI /ttâí ỢẨ//ĩểi /tê £u/i ớ/ỉ/íự á/i/í/tự /ỉ/ĩa e/t/ tỉ o/a/tỉ //từ/ &/J f Ọ<ỸÓ-2002

- Bên cạnh cơ sở lý luận báo chí truyền thông, đối tượng nghiên cứu của đề tài là những quan điểm về phát hành báo chí xét cả ở góc độ tư tưởng lẫn góc độ kinh tế.

- Thực tế hoạt động phát hành báo chí của mọi thành phần kinh tế, trong đó chú trọng hệ thống phát hành của ngành Bưu điện

- Luận văn khảo sát hoạt động này trên một bình diện chung nhất nhằm làm nổi bật sự khởi sắc của báo chí Việt Nam thông qua số lượng báo chí từ sau đổi mới Để có một sự so sánh nhất định, chúng tôi có điểm sơ qua lịch sử phát hành từ năm 1925 - năm đánh dấu sự ra đời của báo chí cách mạng Việt Nam Chúng tôi cũng không đi sâu nghiên cứu tình hình phát hành của từng tờ báo mà khái quát cả hệ thống phát hành, trong đó đặc biệt chú trọng lực lượng phát hành báo chí của ngành Bưu điện với những phương thức, những điểm còn tồn tại để từ đó bước đầu đưa ra những giải pháp nhằm n â n s cao hơn nữa hiệu quả của hoạt động này

- Chúng tôi cũng dành riêng chương hai để tìm hiểu công chúng báo chí Việt Nam trons mối quan hệ với phát hành gắn kết với kết quả điều tra

mà chúng tôi tiến hành trên phạm vi toàn quốc

- Trong khuôn khổ hạn hẹp của một luận văn tốt nghiệp, chúng tôi cũng mới chỉ khảo sát được một vài yếu tố có liên quan đến việc đọc báo, mua báo, những ý kiến đề xuất của độc giả đối với công tác phát hành Việc tìm hiểu kỹ hơn công chúng báo chí xin dành vào một dịp khác, ở một côns trình lớn hơn Chúng tôi cũng chưa đề cập đến việc phát hành báo chí ra nước ngoài trong bản luận văn này

- Về thời gian, như tên đề tài đã chỉ ra, chúng tôi nhấn m ạnh mốc thời gian từ sau đổi mới đến năm 2002 vì những lý do sau:

+ Năm 1986 với Đại hội VI của Đảng đã đánh dấu bước ngoặt lớn trong đường lối phát triển của đất nước nói chung, của báo chí nói riêng Nó không chỉ làm một cuộc “cách m ạ n g ” đối với nội dung và hình thức của báo chí mà còn làm thay đổi cả vị thế của người đọc - người tiêu dùng, cả thành phẩn và phương thức phát hành

+ 17 năm là một khoảng thời gian dài, nên chúng tôi có thể đưa ra những nét chung nhất, đặc trưng nhất của từng giai đoạn nhỏ Q ua đó so

5

sánh để làm nổi bật sự khác biệt thời kỳ trước và sau khi đổi mới, sự khởi sắc

thực sự của thị trường báo chí khi Luật báo chí năm 1990 được ban hành,

cũng như Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật báo chí năm 1999

+ Dừng ở mốc 2002, luận văn có đủ chiều dài thời gian để đưa ra sự

đánh giá tổng quát, trải qua các thời điểm quan trọng để có cơ sở so sánh,

cũng là thời điểm chúng tôi bắt đầu tiến hành nghiên cứu, khảo sát

Chúng tôi hy vọng sẽ có được sự nhìn nhận, đánh giá toàn diện nhất đối

với công tác phát hành báo chí cách mạng trong sự gắn bó với công chúng

Với chiều dài khảo sát như trên, luận văn thiên về diện hơn là về điểm

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu.

4.1 M ục đích

- Phác thảo những nét chung nhất của hệ thống phát hành báo chí

theo định hướng của Đảng Khẳng định vai trò quan trọng của một côns

đoạn truyền thông

- Tìm hiểu các lực lượng tham gia phát hành báo chí và nhu cầu côns

chúng báo chí, chúnơ tôi chỉ cố gắns đưa ra và phân tích một số yếu tố chính

chi phối đến khả năng đọc và mua báo của họ Những điểm này được rút ra

từ kết quả khảo sát qua bảng hỏi trong thời gian và chừng mực cho phép

Bước đầu đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác này

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nêu những vấn đề lý luận cơ bản của công tác phát hành với vai trò

là khâu trung gian của chu trình: người sản xuất (cơ quan xuất ban báo chí)

- người tiêu thụ (độc giả); về công chúng báo chí và nhu cầu của họ

- Miêu tả các lực lượng phát hành báo chí, trong quá trình nghiên cứu

có sự so sánh với các nền báo chí khác trên thế giới

- Từ các kết quả khảo sát, thử tìm hiểu nhu cầu của công chúng báo

chí Việt Nam, bước đầu đưa ra những yếu tố đặc thù chi phối công chúng

báo chí trong mối tương quan với phát hành

- Từ những điểm còn hạn chế đưa ra một số giải pháp khắc phục

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên c ứ u

5.1 Đề tài được thực hiện trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác- Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, dựa trên đường lối chính sách, quan điểm

Ợữ/iííi /là/t/i luí& e /t/ oà Ểêtò? Ợ//SUI /t£ £UĨ'/ eâểỉợ é/iiíểỉự /uỉr/ e/*i ểỉ ^ĨMsề ề/tr/í ủ/ỳ f Ọ£Ó2002

của Đảng, N h à nước ta về công tác tư tưởng, định hướng chiến lược thông tin nói chung, phát hành báo chí nói riêng

5.2 Luận vãn đánh giá các hoạt động của công tác phát hành báo chí

ở Việt Nam trên cơ sở lý luận của báo chí cách mạng, kinh tế chính trị Mác-Lênin

5.3 Phương pháp nghiên cứu

- Sun tầm các văn kiện, chỉ thị, tư liệu của Đảng và Nhà nước liên quan đến côns tác phát hành nhằm tìm hiểu yêu cầu, nhiệm vụ, định hướns thông tin, phổ biến báo chí trong từng giai đoạn

- Tập hợp tài liệu lý luận từ các sách, tài liệu lý luận nghiệp vụ, các công trình khoa học có liên quan

- Trao đổi, phỏng vấn nhữne người làm công tác phát hành và công chúng báo chí để tìm hiểu những mặt đạt được cũng như nhữnơ hạn chế những mong m uốn của độc giả

- Dựa trên kết quả khảo sát bước đầu, chúng tôi tiến hành tổng hợp, thống kê, phân loại, so sánh để đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả phát hành báo chí

- Trong phần nghiên cứu mối quan hệ của công chúng báo chí, chúns tôi sử dụng phương pháp điều tra tại hiện trường sau đó áp dụng phươns pháp phân tích hai biến để xử lý số liệu trong chương trình SPSS - chươns trình phân tích số liệu thống kê thường dùng trong điều tra xã hội học

- Ngoài ra luận văn còn sử dụng phương pháp lịch sử và logic

- Luận văn tập hợp các quan điểm, chủ trương của Đảng, Nhà nước

về công tác phát hành, về công chúng báo chí từ trước đến nay Trên cơ sở

đó tìm hiểu tổng thể các lực lượng phát hành, đặc biệt chú trọng dịch vụ phát hành báo chí của ngành Bưu điện

- Với những kết quả đạt được, luận văn sẽ góp phần nâng cao ý thức

về tầm quan trọng của công tác phát hành; đề xuất những giải pháp đối với một số đối tượng có liên quan để nâng cao hiệu quả công tác này

- Luận văn góp phần vào hệ thống tư liệu lý luận báo chí phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy, học tập về báo chí

7

- Đề tài sẽ cung cấp thêm tư liệu giúp các cơ quan quản lý báo chí hiểu rõ hơn về phát hành báo chí.

- Luận văn góp thêm tài liệu tham khảo đối với sinh viên báo chí, cán

bộ làm công tác phát hành và những người quan tâm đến hoạt động này

Ngoài phần Mở đầu và Kết luận, mục Tài liệu tham khảo và Phụ lục, luận văn sồm có 3 chương:

Chương m ột: Những vấn đề về phát hành báo chí ở Việt Nam thời kỳ

- Phát hành báo chí là việc lun hành các sản phẩm báo chí đến người

sử dụng báo chí thông qua các phương tiện khác nhau [63]

Như vậy, mọi loại báo chí được phép lưu hành trong nước đều là đối tượng của loại dịch vụ này

1.1.2 ĐẶC ĐIỂM

1.1.2.1 T ÍN H N H A N H CHÓNG.

Do yêu cầu nhanh chóng của thông tin nên sau khi in ra báo chí phải được chuyển phát ngay tới độc giả trong thời gian sớm nhất và đều đặn theo định kỳ của từng loại ấn phẩm Nếu vì một lý do nào đó, báo chí đến muộn, hiệu quả thông tin thời sự sẽ bị giảm, thậm chí mất tác dụng Khác với sách

là sản phẩm hàng hoá trí tuệ không mang tính định kỳ, báo chí có chu kỳ xuất bản riêng chuyển tải thông tin thời sự Do vậy, công tác phát hành báo chí phụ thuộc vào định kỳ của từng loại báo chí và nó phải được chuyển đến tay độc giả ngay khi được xuất bản Yếu cầu của báo chí là phải đến với độc giả vào một khoảng thời gian nhất định, bất luận địa bàn cư trú của công chúng báo chí ở thành phố, thị xã hay vùng nông thôn, miền núi Đây

là đặc điểm hết sức quan trọng, chi phối toàn bộ quy trình khai thác, vận chuyển và chuyển phát báo chí Thời gian chuyển phát là chỉ tiêu chất lượng hàng đầu của dịch vụ phát hành báo chí Đây cũng là yếu tố chính cạnh tranh giữa lực lượng phát hành báo chí của ngành Bưu điện với các tổ

9

chức, cá nhân khác Thậm chí, có những công chúng báo chí chấp nhận mức giá cao hơn để có được báo chí sớm hơn.

Các đơn vị, cá nhân phát hành báo chí tìm mọi cách để có báo chí phát trong thời gian sớm nhất nhằm đạt được hiệu quả thông tin, hiệu quả kinh tế cao nhất Trong những năm gần đây, báo chí phát triển nở rộ, liên tục tãng trang, tăng kỳ, số nhật báo do vậy cũng ngày càng nhiều Để đầu giờ sáng độc giả có báo đọc, các tờ nhật báo đều phải được in, khai thác và vận chuyển vào ban đêm Ngay sau khi báo được in ra, đội ngũ phát hành báo chí phải bắt tay ngay vào kiểm đếm, chia chọn, phân loại, đóng gói để kịp chuyển báo trong chuyến xe sớm nhất trong ngày Hiện nay ngành Bưu điện vẫn kết hợp các dịch vụ bưu chính như chuyển phát báo chí, thư, chuyển phát nhanh trên cùng một chuyến xe Do đó, hành trình của các loại bưu phẩm, bưu kiện phụ thuộc vào hành trình của báo chí Trong sự cạnh tranh khốc liệt của các loại hình báo chí hiện nay, khi mà các loại hình báo chí khác (phát thanh, truyền hình, ) không phải thông qua khâu phát hành đến độc giả thì yếu tố thời gian trở thành sống còn đối với báo in Việc phải vận chuyển cồng kềnh qua mọi địa hình của báo in trở thành một yếu tố bất lợi Nếu phát hành muộn, khi công chúng báo chí đã tìm đến các loại hình báo chí khác rồi, thì thông tin trên báo viết sẽ trở nên tẻ nhạt, kém hấp dẫn Đó

là chưa kể tới mối quan tâm của côns chúng đã chuyển sang những vấn đề khác thời sự hơn Đối với phương thức bán lẻ, nguy cơ báo ế là rất lớn

1 1 2 2 T ÍN H ĐA DẠNG, KHÔNG Đ ỒNG NHẤT.

Đặc điểm này xuất phát từ sự đa dạng, phong phú của bản thân báo chí

về nội dung, định kỳ xuất bản, đối tượng độc giả chủ yếu, cơ quan xuất bản báo c h í Mỗi loại báo chí có sự khác biệt về nội dung thông tin, hình thức trình bày, màu sắc, số trang, trọng lượng, khổ báo, giá bán, địa bàn phát hành chính N hư vậy, mỗi loại báo chí được dành cho một nhóm đối tượng khác nhau ở những địa bàn khác nhau từ đó đòi hỏi phương thức phát hành phải phù hợp Ngay cả trên một địa bàn cụ thể thì công chúng báo chí cũng đa dạng thuộc đủ mọi thành phần, lứa tuổi, trình độ, nghề nghiệp Do

đó, người làm công tác phát hành phải phục vụ các nhu cầu hết sức đa dạng Điều này khiến cho việc quản lý, theo dõi độc giả đối với từng loại báo chí,

<p/iál /ưìfi/t £uía e /ú £UÌ ttiữĩ r///a/t /iềỉ £tềf/ eà/iff e/điíểtợ /uĩtị á/t/A' Vờể*tt //tr/ể &/j /ọ<$ó-2002

thanh toán với các đầu mối báo chí phải tiến hành thường xuyên và tốnnhiều công sức trong khi doanh thu của dịch vụ không lớn

Đối tư ợ n g p h ụ c vụ c ủ a b áo c h í nói c h u n g là tất cả độc g iả có nhu cầu từ n ô n g th ô n đ ế n th à n h thị, từ vùng núi cao đến hải đ ả o xa xôi Trong k h i đó cá c to à so ạ n b á o , các đ iể m in và k h ai th á c báo lại thường tậ p tru n g ở các tỉn h , th à n h p h ố lớn Do vậy, để p h ụ c vụ tốt phải gia tă n g các đ iể m p h ụ c vụ để tạo sự th u ậ n lợi ch o b ạ n đọ c Đặc điểm địa lý c ủ a V iệ t N a m lại rấ t phức tạp, n h iề u đổi n úi, d â n cư phân tán, cơ sở h ạ tầ n g th iế u đ ồ n g bộ và còn n h iề u bất cập Đó là nhữnơ cản trở lớn tro n g v iệc c h u y ể n , p h á t báo c h í tới bạn đ ọ c r ộ n g khấp

K hâu p h á t b á o c h í k h ô n g th ể có m áy m ó c th a y th ế đượ c tr o n g điều kiện cơ sở h ạ tầ n g ở V iệ t N a m Đ ặc đ iể m n ày k h iến k h â u vận ch u y ể ntốn n h iều c ô n g sức, chi p h í cao, h iệ u q u ả k in h tế thấp

1 1 2 4 V Ậ N C H U Y Ể N B Ả 0 C H Í D IỄ N RA THEO M Ộ T C H ĩỂ ư

K h â u c h u y ể n , p h á t b á o c h í chỉ có m ộ t c h iề u từ toà s o ạ n , nhà in hoặc đ iểm k h a i th á c b áo c h í tới bưu cục tỉn h , h u y ện , cá n h â n Vì th ế nên k h ô n g tậ n d ụ n g được vận c h u y ể n th eo c h iề u ngượ c lại, gây lãng phí, làm tă n g p h í d ịc h vụ Đ ây cũng là đ iể m hạn c h ế c ủ a việc vận chuyển b ằ n g xe th ư b áo c h u y ê n n g à n h so với việc sử d ụ n g các phương tiệ n x ã hội

1.12.5 P H Á T H À N H B ÁO C H Í M ANG TÍNH CHÍNH TRỊ, C Ô N G ÍCH.

Đ ây là tín h c h ấ t c ủ a p h á t h à n h báo c h í nói chuns, n h ư n g thể hiện đặc biệt rõ ở hệ th ố n g b á o Đ ả n g , báo p h ụ c vụ đ ồ n g b ào m iề n núi

T ính c h ín h trị, c ô n g íc h c ủ a v iệc p h á t h à n h b áo chí là g ó p p h ầ n phổ biến, tu y ê n tr u y ề n đ ư ờ n g lố i c h ín h sách c ủ a Đ ả n s , N h à n ư ớ c tới q u ầnchúng, g iá o d ụ c q u ầ n c h ú n g h iể u và là m th e o đườ ng lối đó ở nh ữ n g địa bàn n ô n g th ô n m iề n n úi, v ù n g sâu, v ù n g xa h oạt đ ộ n g p h á t h àn h chủ yếu có ý n g h ĩa c ô n g ích Do n h iệ m vụ p h ụ c vụ h o ạ t đ ộ n g c h ín h trị, tư tư ở n g , c h ín h trị n ê n N h à nước ta lu ô n k h ẳ n g đ ịn h v a i trò chủ đạo củ a c ô n g tác p h á t h à n h b áo c h í c ủ a n g à n h Bull đ iệ n và n g àn h cũng lu ô n đ ặ t n h iệ m vụ c h ín h trị lên h à n g đầu

11

1.1.2.6 P H Á T H ÀN H BÁO CHÍ LÀ H O ẠT ĐỘNG KINH DOANH.

Khác với các dịch vụ bưu chính vận chuyển mang tính chất một chiều khác như chuyển phát nhanh, th ư dịch vụ phát hành báo chí có mua vào, bán ra, hạch toán lời lỗ với những tác động của các quy luật kinh tế Trong

cơ chế bao cấp, phát hành báo chí chỉ đơn thuần phục vụ nhiệm vụ chính trị, không đặt ra nhiệm vụ kinh doanh Để tổn tại và phát triển trong cơ chế mới, công tác tiêu thụ báo chí được xem xét cả ở hiệu quả kinh tế để bù đắp nhũng chi phí cho việc phục vụ các nhiệm vụ chính trị của Đảng, Nhà nước Hoạt động phát hành phải hạch toán kinh doanh, song việc hạch toán phải cùng lúc thoả mãn hai yêu cầu: phải đảm bảo định hướng chính trị tư tướng đồng thời phải đảm bảo tự nuôi sống mình để tồn tại và phát triển Vì vậy cần có quan điểm kinh doanh đúng đắn, không VI lợi ích kinh tế đơn thuần

mà quên đi tính chất phục vụ nhiệm vụ chính trị Ngược lại, cũng không thể

vì phục vụ mà để kinh doanh thua lỗ triền miên, làm ảnh hưởng đến sự phát triển chung Quan điểm coi kinh doanh, lợi nhuận là mục đích tối thượng, coi phục vụ là thứ yếu hay phủ nhận việc kinh doanh trong công tác phát hành báo chí đều không phù hợp

Xét từ góc độ hạch toán kinh tế có liên quan chặt chẽ đến hoạt động phát hành của các tờ báo, hệ thống báo chí ở Việt Nam có thể phân chia thành các loại sau:

Thứ nhất, loại được bao cấp bằng ngân sách Nhà nước, gồm báo chí của Đảng, địa phương, các đoàn thể, báo chí chuyên ngành

Thứ hai, loại được bao cấp một phần, một phần tòa soạn phải tự lo.Thứ ba, loại tự hạch toán hoàn toàn

Thứ tư, loại được tài trợ với nhiều mức độ khác nhau: thường xuyên, ban đầu, từng giai đoạn của các cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước

Có thể thấy rõ sự tác động giữa cơ chế hạch toán với sự năng động trong khâu phát hành của từng tờ báo Những tờ báo tự hạch toán hoặc hạch toán một phần, số tiền báo bán được là một khoản thu đáng kể nuôi sổng bộ máy tòa soạn nên chất lượng nội dung, hình thức thể hiện rõ sự cạnh tranh Đối với loại báo được tài trợ cũng vậy, có thể mục đích của người tài trợ

không phải là số tiền thu được từ việc phát hành nhưng tờ báo phải có lượng tirage nhất định để khẳng định uy tín trên thị trường báo chí.

Nếu phân loại báo chí theo phạm vi đối tượng phát hành có thể chia làm 3 loại:

- Báo T rung ương: lưu hành trên phạm vi toàn quốc

- Báo địa phương: nhằm vào đối tượng ở địa phương nơi xuất bản báo

là chủ yếu

- Báo ngành: đối tượng chính là những người có cùng chuyên môn

Còn nếu phân chia theo cơ quan chủ quản, có thể phân chia báo chítheo ba hệ thống sau:

- Báo chí của Đảng: phổ biến chủ trương, chính sách của trung ương

và từng địa phương, gồm có báo N h â n D ân và báo của đảng bộ mỗi tỉnh

thành

- Báo chí của đoàn thể: gồm báo chí của Đoàn T hanh niên Cộng sản

Hồ Chí M inh, các Hội liên hiệp, các Liên đoàn, M ặt tr ậ n

- Báo chí của ban, ngành, chính quyền: gồm báo chí của bộ, tổng cục,

sở, uỷ ban nhân dân, tổng công t y

Đối với ngành Bưu điện, để thuận tiện cho hoạt động nghiệp vụ hiện ngành có các cách phân loại như sau:

- Phân loại theo kỳ xuất bản: nhật báo, tuần báo, báo chí tháng, báo chí quý

- Phân loại theo báo, tạp chí và bản tin

- Phân loại theo khối lượng: đây là yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp tới chi phí vận chuyển (bao gồm báo chí có khối lượng đến 25g và m ỗi nấc 25g tiếp theo; báo chí có khối lượng đến 50g và mỗi nấc 50g tiếp theo)

- Phân theo cấp quản lý: có hai cấp quản lý chính là Công ty Phát hành Báo chí Trung ương và các bưu điện tỉnh, thành phố (bao g ồ m báo chí Trung ương và báo chí địa phươns)

- Phân theo ngôn ngữ: có báo chí quốc văn, báo chí ngoại văn

ở Pháp, dưới góc độ phát hành, báo chí được phân làm ba loại: nhật báo, tuần báo và báo chí định kỳ khác (nguyệt san, bán n guyệt s a n )

13

- N hật báo: bắt buộc phải được chuyển đến độc giả trong ngày và

thông thường độc giả đều m uốn có báo đọc trước buổi trưa Việc vận

chuyển loại báo chí này thường gặp khó khăn do sức ép về thời gian tro n s

khi khoảng cách từ nơi nhận báo tới nơi giao báo không gần, công ch ú n s

phân tán, những sự c ố gặp phải khi phân phối Nhưng loại báo này có thuận

lợi là dễ thay đổi nội dung, hình thức thông tin theo nhu cầu công chúng

- Tuần báo: cô n g ch úng của tuần báo có thói quen nắm bắt các sự kiện

vào cuối tuần Song đó cũng chính là khó khăn của loại báo này khi phải

tìm cách thể hiện khác so với nhật báo Công chúng thường m uốn có báo vào thứ sáu hoặc m u ộ n nhất là vào thứ bảy

- Báo chí định kỳ khác: thường phát hành vào ngày 1, ngày 15 hoặc ngày 30 hàng tháng Loại báo chí này không đòi hỏi thời gian khắt khe như hai loại trên

CÔNG CHÚNG BÁO CHÍ.

Chủ trương phổ biến sách báo cách m ạng để vận đ ộ n g quần chúng của Đảng ta dựa trên quan điểm của M ác - Ả ngghen, Lênin và tư tưởng Hồ Chí

Minh: “Lý luận cũng s ẽ trở thành lực lượng vật chất, m ột khi nó thâm nhập

thời cũng có những chỉ đạo rất sát sao việc đưa báo chí cách m ạng tới các đối tượng quần c h ú n s để phục vụ cho công cuộc cách m ạng N gười không chỉ sát cánh cùng đội ngũ những người làm báo m à còn tuyên truyền về sự cần thiết, ích lợi của việc đọc và làm theo báo Đảng T ro n g tru y ền đơn cổ

động m ua báo N gư ờ i củng k h ổ , N gười kêu gọi: “T ờ báo này là tờ báo của

bạn, giúp bạn thoát khỏi cảnh nô lệ và s ẽ p h á t hành rộng rãi trong tất cả các thuộc địa, n h ằ m dắt dẫn m ọi người bị bóc lột thuộc m ọi m àu da đoàn kết lại dưới lá c ờ đ ỏ búa liềm đ ể trong m ộ t pho n g trào q u ố c t ế rộng lớn quét sạch m ọi k ẻ bóc lột m à chúng ta là những người cùng khô! ”[21, 1 15­

116] Người còn làm m ột bài thơ khuyên đồng bào m u a báo V iệ t N a m độc

lập [28, 150] và xót xa trước thực tế báo chí nước nhà: “Vì chính sách ngư dán n h ư các bạn đ ã biết, nên độc giả c h ỉ có m ột d ú m người rất hạn chê.

Mỗi s ố p h á t hành không bao giờ quá một hai nghìn bản, ấy t h ế mà bán

Báo chí là phương tiện truyền thông đại chúng hữu hiệu mà bất kỳ một Đảng, Nhà nước hay giai cấp cầm quyền nào cũng nắm lấy Những lãnh tụ cách mạng vĩ đại: M ác, Ả ngghen, Lẽnin, Hồ Chí Minh đều là những người

sử dụng thành thạo thứ vũ khí sắc bén này trong quá trình đấu tranh cách mạng Nếu như tronơ thời kỳ chiến tranh cách mạng, báo chí là sợi dây nối liển các giai cấp công - nông - binh đấu tranh chống lại sự áp bức thì ngày nay, báo chí là cô n s cụ của Đảng, N hà nước, là diễn đàn của nhân dân phục

vụ đắc lực cho công cuộc đổi mới của đất nước Định hướng của Đảng, Nhà nước về các hoạt động liên quan đến phát hành báo chí và công chúng báo chí thể hiện quan điểm, đường lối chung đối với công tác báo chí Phát hành báo chí là một bộ phận k h ă n s khít k h ô n s thể tách rời trong toàn bộ công tác báo chí của Đảng, do vậy chức n ăn s, nhiệm vụ của báo chí vô sản chi phối chức năng, nhiệm vụ của công tác phát hành báo chí Báo chí muốn đến với công chúng phải thông qua côn2 tác phát hành Để quần c h ú n s nhân dàn mua báo, đọc báo, suy nghĩ và hành động theo sự hướng dẫn của báo chí là mục đích cao nhất của công tác phát hành báo chí nói riêng, sự nghiệp báo chí của Đảng nói chung Đặc biệt từ khi đất nước tiến hành đổi mới toàn diện, mọi hoạt đ ộ n s của báo chí Việt N am nhằm phục vụ cho việc tuyên truyền đường lối đổi mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa Nhà nước bầnơ mọi cách tạo điều kiện tốt nhất cho việc phổ biến các sản phẩm báo chí tới đông đảo các tầng lớp nhân dân, nhằm tăng cường hơn nữa sự hiểu biết và đồng lòng của toàn dân tộc Có thể thấy tinh thần chỉ đạo chung thể hiện xuyên suốt qua các kỳ đại hội của Đảng, nhất là sau khi đổi mới, sự chỉ đạo này ngày càng trực tiếp, cụ thể

Trong văn kiện quan trọng đánh dấu sự chuyển biến lớn của đất nước - Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VI (12 - 1986) có chỉ đạo:

“Quản lý chặt c h ẽ công tác xuất bản, công tác điện ảnh, và công tác phát hành sách, báo, p h im ảnh, phát triển các phương tiện thông tin đại chúng, năng cao chất lượng thông t i n ” [71, 92] Bên cạnh việc phát triển các thành

phần kinh tế, Đ ảng ta còn chú trọng tới các hoạt động thuộc lĩnh vực tư tưởng, tinh thần Văn kiện đã chỉ rõ, chúng ta không chỉ nâng cao chất

15

lượng thông tin, phát triển số lượng mà còn chú trọng tới việc quản lý côn a tác phát hành sách, báo

Đến Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ VII (6 - 1991), tinh thần đó được phát triển cao hơn một bước, cụ thể hơn trong việc hướng tới các đối tượng tiếp nhận thông tin Sự nghiệp báo chí được xác định là nhầm nâng cao kiến thức cho nhân dân, chú trọng khu vực nông thôn, miền núi, ưu tiên

thông tin đối ngoại: “Phất triển sự nghiệp thông tin, báo chí, xuất bản theo

hướng nâng cao chất lượng, đáp ứng nhu cầu thông tin và nâng cao kiến thức mọi mặt cho nhân dán Tăng đáu tư phương tiện p h á t thanh, truyền hình, đưa thông tin đến mọi vùng của đất nước, đến p h ấ n lớn các gia đỉnh, nhất là ở nông thôn và miền núi Coi trọng công tác tuyên truyền đối ngoại Quản lý chặt c h ẽ công tác xuất bản, thông tin, báo chí ” [72, 84].

Cơ sở pháp lý của hoạt đ ộ n s phát hành báo chí được hoàn thiện dần theo thời gian qua hệ thống các văn bản pháp luật Công tác phát hành báo

chí cách m ạng được tính từ khi tờ báo cách mạng - tờ T hanh N iên xuất hiện

(21 - 6 - 1925) Từ đó cho đến khi Đảng Cộng sản V iệt N am ra đời cũng như sau này, sách báo của Đảng đều được thông qua các cán bộ, đảng viên, quần chúng cảm tình cách mạng để chuyển về cơ sở Đ ến tháng 3 - 1938, Đảng ra Nghị quyết về việc xuất bản và phát hành sách báo Trong Chỉ thị Kháng chiến kiến quốc cũng có nhắc đến việc tăng cường công tác phát hành sách báo Công tác phát hành báo chí cách m ạng được giao cho Tổng phát hành sách báo Cứu quốc năm 1946 và đến năm 1952 được giao cho

“Nhà in Q uốc gia” Cho đến năm 1955 thì công tác này được giao chính thức cho ngành Bưu điện trực tiếp thực hiện Luật báo chí đầu tiên của nước

ta được thông qua năm 1957 song chưa đề cập gì đến hoạt động phát hành

Do đó, Luật báo chí được Quốc hội khoá VIII th ô n s qua ngày 2 8 - 1 2

- 1989, công bố ngày 2 - 1 - 1990 thể hiện sự chuyển biến cơ bản của công tác phát hành Luật báo chí đã dành hẳn một điều (điều 24) chỉ đề cập đến hoạt động phát hành báo chí có ý nghĩa rất lớn đối với hoạt động này, nhất

là trong bối cảnh đổi mới của đất nước ta lúc đó Phải nói rằng, cho đến năm 1990, công tác phát hành báo chí của nước ta mới thật sự biến chuyển bằng việc các thành phần tham gia phát hành báo chí được m ở rộng Tuy vậy, sau đúng 10 năm thực hiện - sau nghị quyết Đại hội lần thứ VII của

Đảng, thực tế hoạt động báo chí có nhiều điều bất cập nảy sinh nên cần được sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện cho phù hợp với tình hình mới Luật sửa đổi, bổ sung m ột số điều của Luật báo chí đã được Q uốc hội thông qua ngày 12 - 6 - 1999 và có hiệu lực từ đó đến nay.

Luật báo chí hiện đang áp dụng bao gồm 7 chương, 30 điều, trong đó

có đề cập đến m ột số khía cạnh liên quan đến công tác phát hành báo chí và

công chúng báo chí [57] Trong đó khẳng định rõ báo chí “là phương tiện

thông tin đại chúng thiết yếu đối với đời sống x ã hội, là c ơ quan ngôn luận của các tổ chức của Đảng, cơ quan N hà nước, tổ chức x ã hội, là diễn đàn của nhân d â n ” (điều 1) Ngay ở điều đầu tiên này, báo chí đã được đặt

trong mối tương quan với công chúng báo chí: phương tiện thiết yếu - diễn đàn nhân dân N hư vậy, nhân dân không chỉ có quyền được th ô n s tin m à

còn có quyền thể h iện quan điểm của mình: “N h à nước tạo điểu kiện thuận

lợi đ ể công d à n thực hiện quyền tự do báo chí, quyền tự do ngôn luận trên báo chí” (điều 2) Đ iều này được quy định cụ thể hơn tại điều 4, Chương II.

Về phần mình, báo chí có những nhiệm vụ và quyền hạn: “thông tin

trung thực ( ) tuyên truyền p h ổ biến, góp phần xây diúig và bảo vệ đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của N h à nước, thành tiíìi của đất nước và t h ế giới theo tôn chỉ, mục đích của cơ quan báo chí; góp phần ổn định chính trị, nâng cao dân trí, đáp ứng nhu cẩu văn hóa lành mạnh của nhân dân, bảo vệ và p h á t huy truyền thống tốt đẹp của dân tộc, xây dựng và p h á t lutv dân chủ x ã hội chã nghĩa "(điều 6, chương III) T heo

đó, phát hành là khâu tiếp theo của quy trình sản xuất báo chí, đưa nội dung thông tin đến tay độc giả Cho dù thông tin báo chí được viết dưới thể loại nào, dài hay ngắn cũng đều nhằm vào m ục tiêu chung đó N ếu làm trái những quy định trên, gây tổn hại đến lợi ích quốc gia, dân tộc, ấn phẩm báo chí sẽ không được phép lưu hành

Đ iều 10 chương III ghi rõ những điều không được thông tin trên báo

chí: ê‘ỉ K hông được kích động nhân dân chống N hà nước Cộng ìioà x ã hội

chủ nghĩa Việt N a m , p h á hoại khối đại đoàn kết toàn cỉán; 2 K hông được kích động bạo lực, tuyền truyền chiến tranh xâm lược, gây hận thù giữa các dân tộc và nhân dán các nước, kích động dâm ô, đồi truy, tội ác; 3 K hông

sỵ)/iảf /tàit/t /uíề'Ả ể/ì/ £Ù 7 tn ó ĩ ể/i/aềi /ỉê fjfjf eâ/t/y ứ/t/ỉểtế/ /jáfj é/tể' rĩ 'T'J/i/ tyùỉ/tí f/tà‘/ &i/ f ỌSỚ -2002

<7)/tá/ /làỉỉ/t t ó * e/i/ơà fftàĩ ợ//ư/ỉ /ỉệ íUĨ/ ế?fhf ợ e/t////// Afifj e/i/rỉ' <7J/ê/ Wfỉ/,t //if)S 6ự /Ọ S Ó-2002

được tiết lộ bí m ật N h à nước, bí m ật quân sự, an ninh, kinh t ế - đối ngoại

và những bí m ật khác do p h á p luật quy định: 4 Không được đưa tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống nhằm xúc phạm danh d ự của tổ chức, danh dự, nhân phẩm của công d â n ” Đây là quy định chung mà người viết, in ấn,

phát hành đều phải biết và thực hiện Phát hành là khâu cuối cùng góp phần

“kiểm duyệt” nội dung ấn phẩm và phát tán chúng Điều này đòi hỏi cán bộ phát hành phải có lập trường tư tưởng vững vàng, tinh thông nghiệp vụ, không vì lợi nhuận m à tiếp tay cho những ấn phẩm độc hại, chống lại N hà nước và nhân dân Việt Nam Việc phân phát truyền bá các sản phẩm báo chí dù có thu tiền hay phát không thì trước hết phải đảm bảo nội dung lành mạnh, có m ục đích xây dựng, không làm tổn hại đến lợi ích quốc gia, lợi ích nhân dân

Điều 17c, chương V quy định riêng về chế độ tài chính của cơ quan

báo chí Để cơ quan báo chí thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị, tư tưởns " N hà

nước có chính sách h ỗ trợ tạo điều kiện cho báo chí p h á t tr iể n ” ( ) “C ơ quan báo chí được tổ chức hoạt động kỉnh doanh dịch vụ phù hợp với chuyên môn, nghiệp vụ của mình theo quy định của Chính phủ và các quy định khác của p h á p luật đ ể tạo thêm nguồn thu đầu tư trở lại cho việc pìiát triển báo chí ”( ) “C ơ quan báo chí được hưởng các c h ế độ lũi đãi về thuế,

ưu đãi vê p h í đối với hoạt động xuất bản, phát hành báo chí theo quy định của pháp l u ậ t ’’ Điều này giúp cho mỗi cơ quan báo chí có quyền chủ động

hơn trong việc hạch toán, kinh doanh để đầu tư trở lại cơ sở vật chất, trang thiết bị như đặt thêm các điểm in báo, mua xe chuyên dụng giúp cho việc phát hành chủ động hơn N hà nước ta cũng luôn tạo điều kiện, hỗ trợ tối

đa cho các hoạt động xuất bản, phát hành báo chí phục vụ đối tượng vùng nông thôn, vùng sâu, vùng xa, hải đảo, vùng dân tộc thiểu số, ngoài nước

bằng cách “h ỗ trợ ngân sách tạo điều kiện cho xuất bản, p h á t hành báo chí

đêh với nhân dân các vùng có điều kiện kinh t ế - x ã hội khó khăn và vừng

có điều kiện kinh t ế - x ã hội đặc biệt khó khăn, đến với cộng đồng người Việt N am ở nước n g o à i” (điều 17d, chương V) Phạm vi phát hành quy định

phong cách tờ báo và những thông tin chính yếu bởi báo chí chịu ảnh hướng của quy luật xa gần của mức độ coi trọng thông tin Do đó, m ột trong

những điều kiện bắt buộc để một tổ chức thành lập cơ quan báo chí là "xác

định rõ tên gọi, tôn chỉ, m ục đích, đối tượng p h ụ c vụ, p h ạ m vi p h á t hành chủ yêĩt " [57, 32] và “nếu muốn thay đổi tên gọi, tôn chỉ, m ục đích, đối tượng p h ụ c vụ, ngôn ngữ th ể hiện, p h ạ m vi p h á t hành chã yếu, kỳ hạn xuất bản thì p h ả i xin phép l ạ i ” [57, 33],

“Báo chí in p h ả i nộp lim chiểu trước khi p h á t h à n h ” (điều 23) Cơ

quan báo chí sẽ phải nộp phạt nếu vi phạm thời gian, số lượng lưu chiểu; nếu không nộp lưu chiểu thì ngoài việc bị phạt tiền còn bị tước quyền sử dụng siấy phép xuất bản từ 1 kỳ đến 3 kỳ [59] Cũng trong chương này, điều 24 quy định riêng về phát hành báo chí:

“C ơ quan báo chí được tổ chức ph á t hành hoặc uỷ thác cho t ổ chức,

N hư vậy, Luật báo chí - cơ sở pháp lý quan trọng nhất đã có những quy định khá đầy đủ về hoạt đ ộ n s phát hành và quyền được thông tin, được tham gia thông tin củ a người dân Bên cạnh đó, còn có m ột số văn bản dưới luật quy định chi tiết, cụ thể hơn hoạt động này

19

Sau m ột thời gian thi hành Luật báo chí năm 1990, thực trạ n s kinh doanh báo chí nảy sinh những bất cập cần chấn chỉnh Thực trạng hoạt động phát hành báo chí đa đạng, sinh động đã làm nảy sinh những biểu hiện lệch lạc trong việc nhận thức lợi nhuận kinh tế và lợi nhuận xã hội Các tổ chức hoặc cá nhân chỉ phát hành ở những địa bàn thuận lợi như thành phố, thị xã, còn những nơi khó khăn như nông thôn, miền núi chỉ có hoạt động của ngành Bưu điện N h à nước đã ban hành Nghị định 133/NĐ-HĐBT (20 - 4 - 1992) quy định chi tiết thi hành Luật báo chí, trong đó có điều 16 đề cập đến phát hành báo chí Đ úng 10 năm sau, để sát thực hơn với tình hình thực tế, Nghị định 51/N Đ -CP (26 - 4 - 2002) của Chính phủ đã được ban hành thay thế Nghị định 133/NĐ-HĐBT quy định chi tiết thi hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật báo chí trong đó dành riêng điều 17 quy định về phát hành báo chí với một số điểm đáng lưu ý như sau đối với báo in [63]:

“1 C ơ quan báo chí thực hiện p h á t hành báo chí (heo đúng quy định ghi trong giấy phép hoạt động báo chí.

bản trong nước và báo chí nước ngoài nhập vào V iệt N a m trên c ơ sở hợp đồng với c ơ quan báo chí và cơ quan được phép xu ấ t nhập khẩu báo clỉí đúng với quy định ghi trong giấy phép.

T ổ cliức, cá nhân trong nước có nhu cầu đặt m ua báo chí qua hệ thống

p h á t hành của ngành bicit chính viễn thông thì ngành biãi chình viễn thông

kỷ kết hợp đồng với cơ quan báo chí đ ể đáp ứng nhu cầu của t ổ chức, cá nhân Cước p h í vận chuyển đến từng vừng theo khung cước p h í p h á t hành Chính p h ủ quy định.

C ơ quan báo chí tự ph á t hành m ột phần hoặc toàn bộ chịu trách nhiệm quản lý trực tiếp mạng lưới p h á t hành của m ình hoạt động đúng pháp luật.

C ác t ổ chức, cá nhân tham gia p h á t hành báo chí p h ả i được thực hiện đầy đủ các quy định của N h à nước về p h á t hành báo chí.

Trường hợp có lệnh thu hồi của Bộ Văn hóa - T h ô n g tin thì các cơ quan báo chí, các t ổ chức, cá nhân tham gia p h á t hành báo chí, c ơ CỊiian được p h é p xu ấ t nhập khẩu báo chí; s ở Văn hóa - T h ô n g tin và S ở công an

tỉnh, thành phô' trực thuộc Trung ương có trách nhiệm thực hiện C ơ quan báo chí hoặc cơ qua n được p hép xu ấ t nhập khẩu báo chí ph ả i chịu chi p h í cho việc thu hồi nhữììg ấn p h ẩ m của mình.

chính quy định cụ t h ể v ề p h á t hành báo chí in Bộ Văn hóa - Thông tin chủ trì, phối hợp với các c ơ quan liên quan trình Thủ tướng Chính p h ủ quy định mức khung cước p h í p h á t hành cho từng khu vực trong cả nước nhằm p h á t hành báo chí đến các vùng có điều kiện kinh t ế - x ã hội khó khăn, vùng có điều kiện kinh t ế - x ã hội bặc biệt khố khăn, đến cộng đồng người V iệt N a m

mạnh: “Dù hoại dộng trong cơ chê'thị trường, công tác báo chí, xu ấ t bản,

in và p h á t hành trước sau vẫn là công tác cách mạng, là m ột bộ p h ậ n của

sự nghiệp cách mạng Đ ặ c biệt không th ể coi công tác p h á t hành n h ư việc

đi buôn đơn th u ầ n ’’ [68] Tiếp đó, Chỉ thị 22/CT-TW ngày 17 - 10 - 1997

về “Tiếp tục đổi mới và tăng cường sự lãnh đạo, quản lý công tác Báo chí - Xuất bản” cũng đã kịp thời uốn nắn và đưa ra nhũng chỉ đạo phù hợp với tình hình mới

Hội nghị tổng kết 4 năm thực hiện Chỉ thị 22/CT-TW của Bộ Chính trị (khoá VIII) đã khẳng định m ột trong những nhiệm vụ quan trọng phải thực

hiện là: “Quy hoạch và x â y diũig hệ thống thông tin đại chúng cân dối,

đồng bộ, hợp lý ( ) Đ ầu tư thích đáng, giải quyết hợp lý p h á t hành đ ể cố

21

thêm các ấn p h ẩ m p h ụ c vụ nông thôn, vùng núi, vừng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng có nhiều đồng bào các tôn giá o ” [70,21], Bên cạnh đó còn có

Chỉ thị 1 1/CT-TW của Bộ Chính trị về việc m u a và đọc báo, tạp chí của Đảng và Chỉ thị 19/CT của T ổng Công ty Bưu chính - Viễn thông Việt Nam

về việc tăng cường phát hành báo chí

Do có những đặc trưng nhất định về địa bàn cư trú, trình độ học vãn mức sống nên giữa đô thị và miền núi luôn có sự chênh lệch về mức độ hưởng thụ thông tin N h à nước ta đã xây dụng chiến lược, thông tin nhằm rút bớt sự chênh lệch đó 6 đề án về xây dụng và đầu tư cho văn h óa thông tin vùng đồng bào dân tộc thiểu số và m iền núi đã được xây dựng Đó là: Cơ chế phối hợp chỉ đạo và quản lý công tác thông tin phục vụ đồng bào dân tộc thiểu số, m iền núi; Báo chí phục vụ đổng bào dân tộc thiểu số và miền núi; Phát triển hoạt động văn hóa thông tin 6 tỉnh đạc biệt khó khăn m iền núi phía Bắc 2001- 2010; Phát triển hoạt động văn hóa thông tin vùng Tâv Nguyên giai đoạn 2001-2010; Phát triển hoạt động văn hóa thông tin vùng đồng bằng sông Cửu L o n s (2001 - 2010); Bảo tồn, phát triển văn hoá các dân tộc thiểu

số Việt N am (2003-2010) Đó là m ột biểu hiện cụ thể sinh đ ộ n s của chủ trương phổ biến thông tin được khẳng định một lần nữa trong N ghị quyết Đại

hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX: "Phát triển và hiện đại hóa m ạng lưới

thông tin đại chúng, nâng cao chất lượng các sản phẩm , dịch vụ p h á t thanh, truyền hình, báo chí, xu ấ t bản Đ ến năm 2010 hoàn thành c ơ bản việc p h ổ cập các phương tiện p h á t thanh, truyền hình đến m ỗi gia đình P h á t triển các điểm văn hóa kết hợp với hệ thống biũi cục khắp các x ã trong cả nước Dùng tiếng nói dân tộc và c h ữ viết của các dân tộc có ch ữ viết trên các phương tiện thông tin đại chúng ở vùng đồng bào dán tộ c ”[15, 209].

Từ những quan điểm cơ bản trong chỉ đạo, định hướng phổ biến, phát triển thông tin cũng như sự hỗ trợ m ột số đối tượng có thể thấy rõ sự quan tâm chỉ đạo, tạo điều kiện thuận lợi để báo chí phục vụ m ọi tần g lớp nhân dân, phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước củ a Đ ảng, N h à nước ta Sự chỉ đạo đó nhất quán và biến chuyển linh hoạt phù họ p với thực tiễn

ở thời điểm hiện tại, định hướng hoạt động phát hành b áo chí nói riêng, báo chí nói chung trong cơ c h ế thị trư ờ n s nhằm hai m ục đ ích cơ bản

fp/táf /ừiit/í ô/ív â/t/ơã ffuj/ Ợ///I/Ỉ /lệ ơsỉ/ erhiự e/tá/tợ e/ií đ f 7 Jiệ í Want /Aừi iu) /ỌSÓ -2002

Một là, hoạt động báo chí nhằm góp phần làm rõ những nội dung, bản chất,

xu hướng vận động phát triển của kinh tế thị trường ở nước ta X ác định

những mặt tích cực cần phát huy; chỉ rõ những hạn chế, tiêu cực cần khắc

phục Hai là, hoạt động báo chí phát huy vai trò tích cực phục vụ sự phát

triển nền kinh tế thị trường Kiên quyết phòng ngừa, khắc phục những ánh

hưởng tiêu cực của kinh tế thị trườns đối với hoạt động báo chí

Cũng cần nói thêm là Chính phủ quy định dịch vụ phát hành báo chí

và ấn phẩm định kỳ là một trong năm dịch vụ bưu chính của ngành Bưu

điện trong N g h ị định 109/NĐ-CP (12 - 11 - 1997)

N hư vậy, tư tưởng về việc truyền tải thông tin báo chí m ột cách rộng

khắp đã được thể hiện thống nhất, sinh động và cụ thể thích hợp với đặc

điểm của từng thời kỳ Đ ảng, N h à nước ta luôn dành sự quan tâm lớn tới

công tác phát hành báo chí và đã xây dựng được m ộ t hệ thống văn bản pháp luật tương đối hoàn chỉnh để hướng dẫn và điều chỉnh công tác này Điều

đó khẳng định tầm quan trọng và xác lập cơ sở pháp lý cho hoạt động phát hành báo chí N hờ đó m à hoạt động này không ngừng phát triển góp phần thúc đẩy sự phát triển chung của báo chí Việt Nam

có từ thời cổ đại, đó còn gọi là những hình thức truyền thông đơn giản Báo chí

là một hình thức truyền thông hiện đại và phức tạp về cơ bản cũng có nhũng yếu tố, cơ chế tác động, mô hình giống như của truyền thông sơ khai Mục đích chính của hoạt động truyền thông là nhằm tạo dựng và duy trì mối liên

hệ, đồng thời hướng đối tượng tiếp nhận tới những sự thay đổi nhất định Phần này chúng tôi điểm sơ qua lý thuyết truyền thông nhằm làm nổi rõ vai trò của phát hành báo chí trong việc thiết lập và duy trì mối liên hệ giữa báo chí và công chúng

23

sp/tál /ũì/i/t 6/Í& e /tí cùi ểếtâỉ ợưaểt /iệ tuỉi eãềtự e/tứềiự /uía e/t/ử rừiệ/ tỢùiíti //từ/ /í// /ỌSÓ-2002

Truyền thông là m ột quá trình liên tục trao đổi hoặc chia sẻ thông tin, tình cảm, kỹ năng n h ằ m tạo sự liên kết lẫn nhau để dẫn tới sự thay đổi trong hành vi và nhận thức [43, 24],

Để quá trình truyền thông được diễn ra liên tục, điều quan trọng là phải thiết lập và duy trì mối liên hệ giữa hai nhóm người chưa có sự hiểu biết và thông cảm chung M uốn vậy quá trình truyền thông có 4 yếu tô' cần thiết sau:

1 N guồn hoặc người cung cấp: là yếu tố khởi xướng cho việc thực hiện truyền thông

2 Thông điệp: là nội dung cần truyền tải được mã hoá theo cách riêng

mà các đối tượng th am gia truyền thông đều hiểu được

3 M ạch truyền, kênh: là cách thể hiện thông điệp, giúp nhận biết thông điệp qua 5 giác quan

4 Người tiếp nhận, nơi tiếp nhận: là đối tượng công chúng đông đảo

đa dạng và phức tạp

Để quá trình truyền thông đạt được mục đích là đối tư ợns tiếp nhận hiểu thấu đáo nội dung thông điệp và có những hành động tương tự, người khởi nguồn phải biết chắc điều m uốn thông tin và tác động đến đối tượng tiếp nhận ra sao N h ư vậy, họ phải hạn ch ế tối đa những rào chắn có thể nảy sinh trong quá trình chuyển tải thông điệp: điều kiện sống, địa vị xã hội, lứa tuổi, giới tính của đối tượng tiếp nhận Người làm truyền thông phải chú ý tới thái độ, phản ứ n s của người tiếp nhận, đó chính là phản hồi

Tuy nhiên, để thông điệp phát huy tối đa giá trị, điều cần thiết và quan trọng trước hết là nó phải được chuyển đến đúng lúc Vì khi đó nội dung thông điệp mới vận dụng được vào hoàn cảnh, thúc đẩy sự phát triển xã hội theo m ong m uốn của người khởi xướng

Hành động truyền thông chỉ diễn ra khi hai nhóm người riêng lẻ có sự quan tâm chung đến cùng m ột lợi ích gặp nhau thông qua một kênh truyền Quá trình truyền thông có thể được hiểu một cách đơn giản như sau qua mô hình truyền thông của học giả người M ỹ H arold Laswell:

Trong đó: s (Sourse, Sender) - nguồn phát, người khởi xướng

M (M essage) - thông điệp, nội dung

c (C hannel) - kênh, mạch truyền

R (Receiver, Destination) - người, nơi tiếp nhận

E (Effect) - hiệu quả Việc xác định hiệu quả trong hoạt động truyền thông hết sức phức tạp song cần thiết, bởi từ việc xác định hiệu quả sẽ có cơ sở đánh giá những hạn chế để có hướng khắc phục

Sau đó, mô hình này được bổ sung thêm 2 yếu tố là nhiễu (Noise) và phản hồi (Feedback) theo lý thuyết điều khiển học của Claude Shannon:

Có thể thấy kênh truyền là m ột yếu tố trung chuyển không thể thiếu của quá trình truyền thông, giúp biến thông tin khả năng thành thông tin thực tế trong m ối quan hệ:

N hà báo Tác p h ẩm / Công chúng

V _ ỉ \ _ }

Thông tin khả năng Thông tin thực tế

Hoạt động báo chí là quá trình liên tục của việc thu thập, xử lý và truyền bá thông tin Nếu như việc truyền bá (chuyển tải một cách nhanh chóng, kịp thời đến đũng đối tượng tiếp nhận) không được thực hiện tốt thì những hoạt động trước đó trở nên vô nghĩa N hững thông tin báo chí được tạo lập nhưng có thể vì lý do nào đó (không có báo ở nơi sinh sống để người tiếp nhận có thể m ua đọc hoặc giá báo quá cao so với thu nhập ), m ối quan

hệ trên sẽ không được xác lập Chỉ khi nào đối tượng tiếp nhận th ông tin có

25

cơ hội tiếp xúc với báo chí thì nội du n g thông điệp mới có thể làm thay đổi nhận thức, hành vi củ a họ trong hoạt động thực tiễn N hư vậy, đối với thông tin báo chí, m ối quan hệ cơ bản là giữa văn bản - tác phẩm và công chúnơ bởi vì bản thân nhà báo và tác phẩm không thể hoàn thành quá trình báo chí truyền thông m à chính công chúng có vai trò quyết định cuối cùng trono việc tiêu thụ thông tin báo chí.

1.3.2 P H Á T H À N H B Á O C H Í - M Ộ T M Ắ T X ÍCH Q U A N T R Ọ N G CỦA Q UY T R ÌN H T R U Y E N t h ô n g

Hoạt động báo chí, xét đến cùng là nhằm đạt được mục đích của nhà truyền thông Yếu tố này được đánh giá thông qua hiệu quả thu được Hiệu quả của hoạt động báo chí trong cơ c h ế thị trường thường được xét từ nhiểu góc độ: lợi ích thông tin tuyên truyền, giải thích chủ trương, đường lối của Đảng và N hà nước, lợi ích kinh tế Vậy khâu phát hành báo ch í tro n s quá trinh truyền thông có ý nghĩa như th ế nào đối với việc đạt được những hiệu quả trên?

1.3.2.1 XÉT T Ừ GÓC ĐỘ VĂN HÓA T ư TƯỞNG.

Phát hành báo chí là hoạt động thuộc lĩnh vực văn hóa tư tưởng, thông qua việc phổ biến, kinh doanh báo chí phục vụ cho các nhiệm vụ chính trị, kinh tế, khoa học kỹ thuật, văn hóa, xã hội và m ở rộng giao lưu với bạn bè quốc tế N hờ hoạt động phát hành, báo chí đến với đông đảo công chúng không phân biệt giới tính, thành phần, vùng miền T hông qua đó thực hiện quyền tự do thông lin, tự do báo chí, tự do ngôn luận của công dân

Nếu chỉ xét đơn thuần về mặt kinh tế, p hát hành báo chí là quá trình đầu tư vốn và sức lực nhằm tổ chức việc m u a bán, trao đổi báo chí n h ằm thu lợi nhuận N hưng lợi nhuận thu được từ loại h à n s h o á đặc biệt này bao gồm

cả lợi nhuận k inh tế và lợi nhuận văn hóa tư tưởng “ L ãi” về m ặt văn hóa tư tưởng rất khó xác định, trừu tượng và lâu dài Chính những tác đ ộ n g về mặt văn hóa tư tưởng này góp phần quan trọng tronơ việc thực hiện thắng lợi các mục tiêu chiến lược kinh tế xã hội của quốc gia Công đoạn phát hàn h được thực hiện nhanh chóng, rộng khắp giúp cho quá trình ch u y ển tải thông tin được nhanh hơn, người dân sẽ được tiếp cận đầy đủ, kịp thời các chủ trương, chính sách của Đ ảng, N hà nước N gười xây dựng th ô n g đ iệp cũnơ

sp/tát /là/i/i 64» e/úcui tttãĩ ỢÍ/ÍI/I /tệ cuĩt' eã/iợ e/uí/tợ /uía e/t/ó W f/ ơh/trt //tà/ &,/ /Ọ.ỸÓ-2002

sẽ thuận lợi hơn trong việc phản ánh truyền bá thông điệp do hiệu quả thu được từ những số báo trước đó

Báo chí là hoạt động thông tin mang tính chính trị - xã hội, chứa đựng

tư tưởng chỉ đạo của giai cấp lãnh đạo nhằm thiết lập một trật tự xã hội Báo chí chỉ phát huy tác dụng khi được đưa đến tay người đọc, thâm nhập vào quần chúng Nếu sản xuất ra báo chí nhưng không phát hành thì vô dụng, những tư tưởng chỉ đạo không thể đến được với người dân Bởi vậy, phát hành có ý nghĩa lớn trong việc tuyên truyền vãn hóa tư tưởng, là chiếc cầu nối liền Đảng với dân Thông qua phát hành, báo chí được chuyển tới độc giả để thực hiện chức năng văn hóa - tư t ưở ng n h ằ m vào hiệu quả xã hội, tác động tới tư tưởng, tình cảm tâm lý, nâng cao trình độ giác ngộ xã hội chủ nghĩa và trình độ thẩm mỹ của nhân dân, đáp ứng nhu cầu lành mạnh của các tầng lớp xã hội ở mọi lứa tuổi Hoàn thành tốt công tác phát hành báo chí là góp phần hoàn thiện và phát hay tác dụng cao nhất của báo chí Công tác phát hành báo chí được thực hiện tốt tức là không những phấn đấu làm cho báo chí phát triển tăng nhanh về số lượng, số loại, phát hành đều khắp, đúng đối tượng mà còn nỗ lực góp phần nâng cao kiến thức, nâng cao dân trí cho nhân dân để xây dựng đất nước ngày càng giàu mạnh

Làm tốt công tác phát hành báo chí chính là chiến đấu thấns lợi ở một tuyến quan trọng trên mặt trận chính trị tư tưởng văn hóa

ì 3 2 2 P H Á T HÀNH BÁO CHÍ NHÌN T Ừ GÓC ĐỘ BẢO CHÍ TRUYỀN THÔNG.

Từ việc phân tích mô hình truyền thông, thông tin báo chí ở trên, có thể thấy hoạt động báo chí là một quá trình liên tục, khép kín của tất cả các công đoạn, thiếu bất kỳ một yếu tố nào trong đó, quá trình thông tin cũng không thể thành công Một cách ngắn gọn, hoạt động báo chí trải qua 3 khâu cơ bản: xuất bản - in ấn - phát hành Do đó, một mạng lưới phát hành

đủ mạnh, rộng khắp tới các đối tượng tiếp nhận luôn là điều trăn trở của các toà soạn, nhất là trong nền kinh tế thị trườnơ

Quá trình truyền thông là một chu trình khép kín Trong chu trình ấy, mỗi côns đoạn có thể được coi là một mắt xích Do vậy chúng đều có ý nghĩa quan trọng như nhau, thực hiện tốt một công đoạn cũng tức là đóng

27

0 6 ứ l /ưì/t/i /uí& c/ií'túi ttràĩ S / / / / / / 1 /lệ cííĩt eã/tợ c/ití/iự / /7/51 c/t/tỉ <7; '•/ Oờr/t/ //>! ủ// rỌ,<ỉó-2002

góp cho quá trình truyền thông diễn ra nhanh chóng, hiệu quả và hoàn hảo hơn Các công đoạn đều có quan hệ mật thiết với nhau tạo thành một thể thống nhất nhằm làm cho tác phẩm báo chí đạt hiệu quả mong muốn tối ưu Phát hành báo chí là sự vận động tiếp theo của quá trình truyền thông, chỉ khi công đoạn này được thực hiện thì mới có công đoạn tiếp theo Nếu như

nó bị dừng vì một lý do nào đó có nghĩa thông điệp truyền thông không đến tay bạn đọc, cũng có nghĩa là toàn bộ các công đoạn trước đây sẽ không mang lại bất cứ một hiệu quả thiết thực nào Hoặc nếu nó được thực hiện chậm đi cũng sẽ ảnh hưởng rất nhiều đến hiệu quả tác động của thông điệp

mà người gửi m ons đợi Phát hành là công đoạn trực tiếp quyết định việc chuyển thông điệp tới độc giả sớm hay muộn, thậm chí có hay không sự tiếp cận báo chí - công chúng Bởi vậy, mặc dù không trực tiếp xây dựng nên nội dung thông điệp song phát hành báo chí có vai trò quyết định cuối cùng tới hiệu quả truyền thông

Cũng trong mô hình truyền thông, yếu tố hiệu quả là mục đích cuối cùng nhà truyền thông cần đạt được Hiệu quả thu được sau khi đối tượng tiếp nhận nội dung thông điệp nhờ khâu trung gian phát hành - chuyển thông điệp tới người nhận Do đó hiệu quả của báo chí nói chung, của công tác phát hành báo chí nói riêng rất khó xác định, thường mang tính gián tiếp, ít biểu hiện cụ thể Để đạt được hiệu quả, báo chí cần phải hay về nội dung, hấp dẫn về hình thức để có thể chuyển tải tốt nhất những thông tin chính trị - kinh tế - xã hội tới người đọc Nhưng xét ở một lát cắt dưới góc

độ phát hành, thì trước hết là khả nãng tiếp nhận của công chúng báo chí với thông tin đó Bởi vậy, phát hành là trạm trung chuyển tin tức, là thao tác cần thiết trong truyền thông để thu được hiệu quả lâu dài

Báo chí mang những đặc trưng chung của truyền thông, đồng thòi cũng có nét riêng khác với các phương tiện thông tin đại chúng khác ngay ở công đoạn phát hành Nếu như sản phẩm cuối cùng của phát thanh, truyền hình là băng, hình thì với báo viết là tờ báo in hoàn chỉnh Nếu như cônă chúng truyền hình, phát thanh chỉ cần có máy thu hình, máy thu thanh trong vùng phủ sóng là có thể tiếp nhận được nội dung thông điệp truyền thông thì báo in phải nhờ khâư trung gian báo chí chuyển báo tới Khác với sách (cũng là ấn phẩm xuất bản), báo chí mang tính định kỳ và thời gian

tồn tại không lâu, tuỳ thuộc vào định kỳ xuất bản Khi thời gian qua đi, thông tin sự kiện sẽ giảm tác dụng, đôi khi mất tác dụng Một trong những điều làm nên tính hấp dẫn nhất của thông tin đó là tính thời sự Do vậy, việc hết sức quan trọng là báo chí phải đến được với bạn đọc một cách nhanh chóng nhất.

1.3.2.3 XÉT T Ừ G ÓC ĐỘ KỈNH TẾ.

Phát hành báo chí là quá trình tổ chức, lưu thông báo chí trên thị trường nhằm đáp ứns: nhu cầu đa dạng, phong phú của các đối tượng Báo chí là sản phẩm của auá trình lao động sáng tạo và kỹ thuật công nghệ nhằm mục đích tuyên truyền, giáo dục, phổ biến tri thức, thông tin thông qua hoạt động trao đổi, mua bán trên thị trường

Đảng và Nhà nước ta luôn xác định công tác xuất bản - báo chí là công tác chính trị, tư tưởns và văn hóa Việc hạch toán kinh tế cũns là để phục vụ nhiệm vụ chính trị Như vậy, hạch toán kinh tế có ý nghĩa quan trọng góp phần thực hiện tốt nhiệm vụ chính trị Nếu như việc hạch toán kinh tế không được thực hiện tốt sẽ khó lòng đảm bảo cho việc thực hiện nhiệm vụ chính trị được lâu dài, đúng hướng

Nhờ khâu phát hành, tính năng giá tộ sử dụng của hàng hoá báo chí được thực hiện bởi nó được tiếp cận với đối tượng sử dụng Khi tiêu thụ sản phẩm báo chí, các đơn vị tham gia phát hành làm lợi cho nhà sản xuất, đóng góp vào sự phát triển chung của kinh tế đất nước Cũn2 trong quá trình này, việc trao đổi giá trị của hàng hoá được thực hiện và đáp ứng nhu cầu của công chúng báo chí Theo đà tăng trưởng của đời sống kinh tế - xã hội, nhu cầu của độc giả ngày càng cao, công tác phát hành phải biến đổi, cải tiến để phục vụ độc giả ngày một tốt hơn Thông qua việc phổ biến các tri thức chính trị - xã hội, khoa học công nghệ, văn học tới công chúng sử dụng sản phẩm tinh thần này còn giúp kích thích, làm nảy sinh những nhu cầu mới Cons chúng báo chí, ngoài việc lựa chọn theo ý thích của minh, còn chịu ảnh hưởng phần nào bởi ý kiến, đánh giá của những người xung quanh Như một phản ứng dây chuyền, nhu cầu đọc báo theo đó được nhân lên Giá trị sử dụng của sản phẩm báo chí và mức độ thoả mãn nhu cầu công chúng

là nhân tố quan trọng giúp tái tạo nhu cầu Như vậy, quá trình phát hành

29

báo c hí g ó p p h ầ n t h ú c đ á y t ă n g t r ư ớ n g n h u c ầ u m u a và đ ọ c b á o t r o n g c ác tầng lớp d â n cư, đ ó n g g ó p trực tiếp vào s ự ph át tri ến c ủ a b á o chí.

Phát h à n h b á o c h í k h ô n g n h ũ n g đ ã m b á o c h o sự tồn tại và p há t triến của tòa b á o m à c ò n k h ả n s đ i n h sự lỏn tại, ý n s h ĩ a c ú a nó đối VỚI ban đ ọc

và điều q u a n t r ọ n g là tạo đ i ể u k i ệ n đế c ô n g tá c xuấ t b án b á o c h í đ ượ c ổn định Chí s ố p h á t h à n h là c ă n c ứ c ư bán đ á n h g iá h iệ u q u á kin h d o a n h cua

tờ báo M ă t k h á c , l ư ợ n g phát h à n h c ò n thế h i ệ n uy tín c ủ a tờ b á o đối với đòc s iá, k há n ă n s c a n h t ranh ve nòi (Jun.il h ìn h thức, kh a nãrui c h i ê m lĩnh thị irưừna L ư ợ n 2 phá t h à n h lón c òn Iiiúp g i á m íiiá t h à n h in ấn, bới sô’ lưnng

in c a n s nh ic u , s i á t h à n h cà n e ha N h ư \ ' ậ v chi phí g i á m đi m à n s u ó n thu laiu V • • • I w •_ .

tă nă Hơn nữa, d o a n h thu c h í n h c ú a mỏi c ơ q u a n bá o c h í là từ phái h à n h va

q u á n g cáo M ộ t s ố tờ b á o h á u n h ư k h ô n g q u á n s c á o n h ư CôiiiỊ an Itltán dãn All ninh ỉlỉế iỊÌỚi c ó n g u ồ n thu k h á c h í n h n h ờ ớ l ư ợ n s phát h à n h lớn Do vậy p h át h à n h t ạ o n g u ồ n t hu lớn n h à i , c h ủ Yêu n h ấ t c u a đ a p h á n c á c h áo

tr ong thời ki nh t ế thị t r ư ờ n s V a lại, l ư ợ n 2 p h á t h à n h lớn h a y n h ỏ c ó V nu hĩ a

q u y ế t địn h đ ế n n s u ổ n thu t h ứ hai t r on g k i n h d o a n h b á o chí: q u á n s cáo

L ư ợ n s t i r a s e và uy tín tờ b á o la c ă n c ứ đe đ ị n h g iá q u á n g c áo N h ữ n s tò báo

c à n g lớn, l ư ợ n s p h á t h à n h cànsĩ n hi ề u , p h ạ m \ i p há t h à n h c à n g rộn 2 ihì iiiá

q u à n s c áo càri2 c a o, k h á c h h à n e q u á n2 c á o c à n e nh iề u

T r o n s thời kv kin h tế thị irườiiii huu hết c á c b á o đ ẽ u phái lự hạch

t oán, xét vẽ m ặ t k i n h tế phát h à n h có V n g h ĩ a s ố n g c ò n đối với mỏi toà soạn N ếu n h ư Cổn2 đ o ạ n n à y tiên h à n h c h â m hơn đ ự đ ị n h h o ặ c t hực hiên

k h ô n g t hà n h c o n e , tức là bá o k h ỏ n s bán đ ư ợ c sẽ d ẫ n tới thi ếu vốn đ à u tư

c h o q u y trình t iế p the o T i n h t rạ n g nà y k é o dài toà b á o sẽ k h ô n ư c ò n ki nil phí hoạt đ ộ n g , tất sẽ á n h h ư ở n g lớn đốn c h ấ i l ượ ng t h ồ n s tin và d ờ i s ố i u nơười l àm bá o Lợi n h u ậ n thu về từ việc b á n b á o e i ú p t r a n s trái c h o toàn bọ

q u á trình san xuất C ù n s với k h o á n thu từ q u á n g c á o , tiền b á n b á o anh

h ư ở n s k h ô n g n h ỏ tới sự phát triến c ú a tờ b áo Phá t h à n h b á o c h í g i ú p h oà n

t hà n h q u á trì nh s an x u ấ t, thu lọi n h u ậ n , h a o 2ổ m c á lợi n h u à n k i n h tố \ à lọi ích xã hối Đ ó c h í n h là m ụ c liêu phái dạt đ ư ợ c khi kết ihíic m ộ t q u y trình kinh d o a n h C h í n h việc đ á p ứ n s n hu c ẩ u c ô n u c h ú n s c ó d i n h hướriìi dã

đ ó n s s ó p vào t h à n h c ô n e c u a c h i ê n lược c o n miười q u ố c gia D o \ ặ v , lơi

nhuậ n t r o n g k i n h d o a n h b á o c h í phai d ượ c ihu ve từ hoạt đ ô n g c h â n c h ín h

và phái đ ượ c tính b ã n s g iá trị sử dụniỉ c u a b á o chí.

Q u á t r ì nh p h á t h à n h c ũ n ‘2 là q u á i r ì nh đ è k i ế m n g h i ệ m c á YC nội duriii hình thức, s ố l ượ ng m ỏ i loại an p h á m bác) chí xuất bá n n h ư hiên lai có phù hợp ha y k h ô n g Sự p h á n á n h t r un g thực lừ cônsĩ c h ú n g 2iúp n gười làm bá o cái tiến c ô n g tác, c á c h thức c u a m ìn h Khi d ưa sản p h á m b á o c h í vào lun

t h ô n s mới t h ấ y rõ p h á n ứ n s , thái đ ộ c ủ a c ô n e c h ú n s m à khi x â y d ụ n g tác

p há m, n h à b á o k h ỏ n s thè' lườntĩ trước hết được Bởi t h ế p h á t h à n h g ó p phân tích cực vào việc s án x u ấ t ấn p h á m bá o c h í theo đ ịn h hướniỉ H ơ n thố phái

h ành là k h â u c uối c ù n s g i ữ vị trí q u a n trọníi trong q u y t rì nh x u ã i ban - in - phát h à n h K h ỏ n s t hế nói đốn san xuất m à k h ô n g lưu t h ô n g

1.4 VÀI N É T VỀ PHẮT H À N H BÁO CHÍ GIAI Đ O A N

1925 - 2002.

Với s ự ra đời c ủ a tờ Thanh Niên ( 1 92 5 ) , m ộl d o n s b á o c h í mới xuãì hiện ớ V i ệ t N a m - b á o c h í c á c h mạníi C ũ n g từ đ ày , h o ạ t đ ộ n s phát h à n h , lưu t ru y ền tài liệu p h ụ c vụ c á c h m ạ n‘2 đ ượ c thưc hiên m ộ t c á c h c ó hệ ihốn' Ị

đ ó n s g ó p đ á n g kê c h o c ô n s c u ộ c g.iái phónsỉ đất nước S o n g son.u với sự

k i ệ n n à y , c ô n g tá c p h á t h à n h b á o c h í đ ư ợ c n â n g lên m ộ t t ầ m V nehTa m ới :

C ù n s với n h ữ n g c h u ẩ n bi vể măt vũ t r a n s , sác h b á o c á c h m a n s đ ượ c lưuC ■ • • *— ■

t r u y ề n với h ìn h t hức vừa c ô n g k ha i vừa bí mậ t n h à m c ú n g c ố tinh t hâ n,

đ ộ n s viên t oà n đ á n t ộc đ â u tranh vì m ột nén h ò a bì nh, đ ộ c lập N g a y từ thời

kỳ b á o c h í mới x u ấ t h i ệ n ở Việi N a m , m ặ c dù c hị u s ự q u ả n lý, k i ế m d u y ệ t gát g a o c ủ a c h í n h q u y ề n thực dâ n , s o n s n h ữ n s n s ư ờ i y ê u n ướ c, g i á c n a ỏ lý

t ưởng c á c h m a n s đ ã n h ậ n thức đ ư ự c sức m ạ n h lớn lao c ú a b á o c h í và uìm

q u a n t r ọ n g c ứa việ c g i ữ 2Ìn vãn h ó a dà n tộc, thế h i ệ n l ò n g tự t òn d à n lộc Đỏi n g ũ n h ữ n g n s ư ờ i l am báo tiến bộ d ã dũnii c a m đ à u t r a n h đ c ra b á o và

31