Công tác quản lí giáo dục môi trường trong nhà trường

Ngày 31/1/2005 Bộ trưởng Bộ Giáo dục & Đào tạo đã ra Chỉ thị số 02/2005/CT-BGD-ĐT về: “Tăng cường công tác giáo dục và bảo vệ môi trường” xác định nhiệm vụ trọng tâm cho giáo dục phổ thô

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ:

1.1 Lí do chọn đề tài

Chúng ta đang sống ở thế kỉ 21, thế kỉ của sự phát triển vượt bậc về khoa học kĩ thuật Chất lượng cuộc sống ngày càng cao, nhu cầu xã hội ngày càng tăng, cũng là lúc mà vấn đề môi trường và bảo vệ môi trường được thế giới nói chung và Việt Nam chúng ta nói riêng đặc biệt quan tâm

Qua những khảo sát thực tế gần đây, môi trường đã thực sự lên tiếng cảnh báo đối với toàn nhân loại Chất lượng môi trường ngày càng có ý nghĩa to lớn trong sự phát triển bền vững đối với cuộc sống con người Vì thế mà trong những năm qua, bảo vệ môi trường và quản lí giáo dục về bảo

vệ môi trường là một trong những nhiệm vụ giáo dục được Đảng và Nhà nước ta rất chú trọng Ngày 31/1/2005 Bộ trưởng Bộ Giáo dục & Đào tạo đã

ra Chỉ thị số 02/2005/CT-BGD-ĐT về: “Tăng cường công tác giáo dục và bảo vệ môi trường” xác định nhiệm vụ trọng tâm cho giáo dục phổ thông từ nay đến năm 2010 là trang bị cho học sinh kiến thức, kĩ năng về môi trường

và bảo vệ môi trường bằng các hình thức phù hợp qua các môn học và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, xây dựng nhà trường xanh - sạch - đẹp Trong những gần đây, ở bậc tiểu học nói chung và tại trường tiểu học Núi Thành nói riêng, nội dung giáo dục môi trường đã được đưa vào dạy lồng ghép trong các môn học như: Khoa học, Tự nhiên - Xã hội, Đạo đức, Tiếng Việt…và được giảng dạy ngay từ lớp một Song, việc giáo dục môi trường qua các môn học kể trên hiện nay ít nhiều vẫn còn hạn chế Các kiến thức về môi trường hoặc có liên quan đến môi trường đôi lúc còn tản mạn, chưa có hệ thống Tri thức về sự tác động qua lại giữa con người và tự nhiên còn có phần hời hợt, mối quan hệ giữa các yếu tố của môi trường tự nhiên chưa được đề cập một cách sâu sắc, triệt để nên chưa nêu bật được sự cần thiết phải bảo vệ môi trường

Bậc Tiểu học là bậc học nền móng, bậc phổ cập của hệ thống giáo dục quốc dân Học sinh tiểu học đang ở độ tuổi định hướng và phát triển về nhân cách Giáo dục các em là cơ sở ban đầu làm nền tảng cho việc đào tạo các

em thành những công dân tốt cho đất nước “cái gì (về nhân cách ) không

làm được ở tiểu học thì khó làm được ở các cấp học sau.”

Kết quả thực hiện mục tiêu giáo dục môi trường phải là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa giáo dục lí thuyết và thực hành, giáo dục trong giờ học chính khoá và qua các hoạt động ngoài giờ lên lớp, được thực hiện bằng nhiều con đường giáo dục khác nhau…

Năm học 2008-2009 là năm học mà kế hoạch xây dựng “Trường học

thân thiện - Học sinh tích cực” đang được triển khai thực hiện rộng khắp

trong toàn ngành nói chung và tại thành phố Đà Nẵng nói riêng Hơn lúc nào hết, việc giáo dục cho học sinh có những hiểu biết về môi trường và hình

- 1

thành ở các em ý thức, kĩ năng về bảo vệ môi trường trong lúc này là vô cùng cần thiết.Vừa qua, Bộ Giáo dục cũng đã tổ chức lại các chuyên đề về thực hiện dạy lồng ghép, tích hợp giáo dục môi trường qua các môn học Đó cũng là một trong những nội dung không thể thiếu trong kế hoạch xây dựng

“Trường học thân thiện - Học sinh tích cực” đang được triển khai.

Từ thực tế trên, làm thế nào để nâng cao hiệu quả giáo dục môi trường

ở bậc tiểu học, làm thế nào để có thể hình thành cho học sinh tiểu học những hiểu biết về môi trường đang là vấn đề được quan tâm hiện nay

Bản thân tôi, là một Phó Hiệu trưởng, trực tiếp quản lí công tác dạy và học cũng như các mặt hoạt động giáo dục khác ở trường tiểu học, qua các

hoạt động giáo dục tại trường, tôi mạnh dạn chọn đề tài: “Một số kinh

nghiệm trong quản lí công tác giáo dục môi trường ở trường tiểu học”

với hi vọng sẽ đóng góp được ít nhiều cho công tác giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh tiểu học

1.2 Thực trạng môi trường ở Việt Nam và công tác giáo dục môi trường tại trường tiểu học Núi Thành:

1.2.1 Thực trạng môi trường Việt Nam:

Có thể nói, chất lượng môi trường Việt Nam hiện tại đang ở tình trạng báo động.Tài nguyên rừng cạn kiệt; tài nguyên đất suy thoái; tài nguyên biển suy kiệt; môi trường đất, nước, không khí ô nhiễm nặng; dân số tăng nhanh và phân bố không đều đã gây sức ép quá lớn đôi với môi trường

- Trên 50% diện tích đất tự nhiên bị thoái hoá, diện tích đât bình quân tính trên đầu người bị thu hẹp từ 0,2ha còn 0,1ha Diện tích rừng tự nhiên giảm từ 14,3ha xuống 9,6 ha

- Môi trường nước bị ô nhiễm nghiêm trọng do:

+ Nhu cầu nhu cầu nước dùng trong sinh hoạt nông ghiệp, công nghiệp ngày càng tăng nhanh

+ Nạn sử dụng hoá chất nông nghiệp và các chất tẩy rửa

+ Các chất thải của công nghiệp, của bệnh viện, của khu chăn nuôi, khu dân cư không được xử lí đúng quy trình

- Ônhiễm không khí do:

+ Chất thải của giao thông, sản xuất nông nghiệp, sản xuất công nghiệp, các hoạt động dịch vụ sinh hoạt của con người

+ Khói, chất độc của các hiện tượng tự nhiên

+ Các vi sinh vật tồn tại trong không khí

1.2.2 Vài nét về trường tiểu học Núi Thành và công tác giáo dục môi trường tại trường tiểu học Núi Thành:

1.3 Những căn cứ:

- Nghị quyết số 41/NQ-TƯ Ngày 15/11/2004 của Bộ Chính trị về tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kì đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước;

- Quyết định số 1363/QĐ -TTg ngày 2/12/2003 về Chiến lược bảo vệ môi trường quốc gia đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020 tạo cơ sở vững chắc cho những nỗ lực và quyết tâm bảo vệ môi trường

- Chỉ thị số 02/2005/CT-BGD&ĐT "Về tăng cường công tác giáo dục bảo vệ môi trường"

1.4 Giới hạn đề tài:

PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:

Với khả năng thực tế, trên cơ sở quá trình công tác tại trường, tôi đã đi sâu tìm hiểu, nghiên cứu các vấn đề về môi trường và giáo dục môi trường tại trường Núi Thành.Tôi nghĩ rằng, để thực hiện tốt công tác GDMT trong trường tiểu học, người cán bộ quản lí cần phải thực hiện được những nội dung cơ bản như sau:

II.1/ Xác định đúng các nội dung quản lí giáo dục môi trường trong nhà trường.

II.1.1 Xác định mục tiêu của giáo dục bảo vệ môi trường:

Giáo dục bảo vệ môi trường nhằm làm cho các em hiểu rõ sự cần thiết phải bảo vệ môi trường, hình thành và phát triển ở các em thói quen, hành vi ứng xử văn minh, lịch sự và thân thiện với môi trường Bồi dưỡng tình yêu thiên nhiên, những xúc cảm, xây dựng cải thiện và hình thành thói quen, kĩ năng sống bảo vệ môi trường cho các em Cụ thể:

* Về kiến thức:

Giáo dục bảo vệ môi trường ở trường tiểu học nhằm giúp học sinh bước đầu có những kiến thức cơ bản về môi trường như:

- Các thành phần môi trường: đất, nước, không khí, ánh sáng, động thực vật và quan hệ giữa chúng

- Các mối quan hệ giữa con người và các thành phần môi trường

- Ô nhiễm môi trường

- Các biện pháp bảo vệ môi trường xung quanh

* Về thái độ - tình cảm:

- Bước đầu hình thành ở các em những tình cảm, thái độ đúng đắn và thân thiện với môi trường Giúp các em biết sống hoà hợp, gần gũi và thân thiện với tự nhiên; Biết yêu quý thiên nhiên, gia đình, trường lớp, quê hương đất nước; Biết quan tâm đến môi trường xung quanh

Giúp học sinh bước đầu có khả năng tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường phù hợp với lứa tuổi các em

* Về kĩ năng:

- 3

- Học sinh có thể nhận biết các hành vi gây hại đến môi trường.

- Sống tiết kiệm, ngăn nắp, vệ sinh; Biết chia sẻ, hợp tác

- Thực hiện những hành vi bảo vệ môi trường và tham gia vào những hoạt động bảo vệ môi trường phù hợp với lứa tuổi các em

II.1.2 Xác định nội dung giáo dục môi trường:

Nội dung giáo dục môi trường trong trường tiểu học được lồng ghép, tích hợp trong các môn học và được đưa vào nội dung hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp với khối lượng kiến thức phù hợp như:

- Môi trường xung quanh học sinh

- Khái niệm về ô nhiễm môi trường

- Ý thức về bảo vệ môi trường

- Kĩ năng về bảo vệ môi trường trong cuộc sống và hoạt động

- Hình thành, phát triển và rèn luyện hành vi, thói quen, thái độ đúng trong bảo vệ môi trường

Nội dung giáo dục môi trường được thể hiện ở những hoạt động được thiết kế trên cơ sở một số khái niệm cơ bản có sẵn trong sách giáo khoa, nhằm làm rõ giá trị của môi trường đối với đời sống con người Các hoạt động giáo dục môi trường cuối cùng phải hình thành được ở học sinh ý thức

vê môi trường và có kĩ năng hành động thực tiễn để giải quyết các vấn đề môi trường

II.1.3 Xác định các biện pháp giáo dục môi trường:

Giáo dục môi trường là một quá trình lâu dài, cần được bắt đầu từ mẫu giáo và được tiếp tục ở các cấp phổ thông cũng như trong cuộc sống sau này Để chuyển tải được nội dung giáo dục môi trường đến với học sinh một cách hiệu quả, cần lựa chọn những cách tiếp cận hợp lí và khoa học Lựa chọn các phương pháp giáo dục phải xuất phát từ quan điểm tiếp cận trong giáo dục bảo vệ môi trường Đó là giáo dục về môi trường, giáo dục trong môi trường và giáo dục vì môi trường

Nghiên cứu từ thực tế, để thực hiện được mục tiêu, nội dung giáo dục bảo vệ môi trường trong trường tiểu học, trong điều kiện hiện nay, con đường tốt nhất là:

- Tích hợp lồng ghép nội dung giáo dục bảo vệ môi trường qua các môn học

- Đưa giáo dục bảo vệ môi trường trở thành một nội dung của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp

- Quan tâm tới môi trường địa phương, thiết thực cải thiện môi trường địa phương, hình thành và phát triển thói quen ứng xử thân thiện với môi trường địa phương

Thực hiện giáo dục bảo vệ môi trường có thể sử dụng nhiều phương pháp dạy học đa dạng như thảo luận nhóm, trò chơi, phương pháp dự án, đóng vai…đồng thời sử dụng những phương pháp đặc thù của các môn học

Tổ chức cho học sinh tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường cùng với cộng đồng Chú ý tạo ra thái độ đúng và tinh thần trách nhiệm cao đối với việc bảo vệ môi trường Chú trọng bồi dưỡng kĩ năng cho giáo viên trong công tác giáo dục bảo vệ môi trường

Tóm lại, Giáo dục về môi trường và bảo vệ môi trường là một nội dung giáo dục quan trọng cần được thực hiện nghiêm túc, đúng nội dung và đúng phương pháp để có thể mang lại hiệu quả cao trong công tác bảo vệ môi trường

II.2/ Tìm hiểu thái độ và nhận thức của giáo viên và học sinh về vai trò và ý nghĩa của công tác giáo dục môi trường cho học sinh trong nhà trường:

Giáo viên là người trực tiếp thực hiện công tác dạy và học, thực hiện nhiệm vụ giáo dục môi trường cho học sinh Mục tiêu giáo dục môi trường đạt đến mức độ nào là phụ thuộc phần lớn vào giáo viên Bởi vậy, khi đưa giáo dục môi trường vào trường tiểu học phải chú ý đến nhận thức và thái độ của giáo viên tiểu học

Để tìm hiểu vấn đề trên, chúng tôi đã thăm dò ý kiến của giáo viên trường tiểu học Núi Thành với ba nội dung và kết quả thu được như sau:

II.2.1Nhận thức của giáo viên về vai trò, ý nghĩa của giáo dục môi

trường thông qua hoạt động ngoài giờ lên lớp và chương trình chính khoá:

- Chúng tôi đã phát phiếu tìm hiểu đến từng giáo viên, trao đổi với giáo viên trên cơ sở ý kiến trả lời: đồng ý, phân vân, hay không đồng ý với những nội dung đưa ra và kết quả thu được như sau:

STT

NỘI DUNG CÁC Ý KIẾN

TRẢ LỜI Đồng ý % Phân

vân%

Không đồng ý

% 1

- GDMT phải đưa vào thực hiện ở

2

- GDMT cho học sinh Tiểu học là

một phần quan trọng đối với việc phát

triển bền vững cuộc sống con người

vào đầu thế kỉ 21

/

- 5

4 Đưa GDMT vào trường tiểu học là

một gánh nặng cho gíao viên và học

sinh

thực hiện trong giờ dạy chính khoá và

cả trong hoạt động ngoài giờ lớp là

việc làm:

-Rất khó thực hiện vì thiếu thời gian,

thiếu phương tiện giảng dạy và những

điều kịên cần thiết khác

- Giáo viên còn thiếu kiến thức về môi

trường và giáo dục môi trường

Chúng tôi cũng đã phát phiếu trưng cầu ý kiến giáo viên để tìm hiểu

về những nội dung GDMT cần thiết và phù hợp nên đưa vào giáo dục cho học sinh tiểu học, kết quả như sau:

TT Nội dung giáo dục môi

trường

Đồng ý (%)

Phân vân (%)

Không đồng ý

(%)

nuôi

sẽ nơi ở, học tập, nơi công

cộng

sử

sản

khí

13 Giữ gìn các nguồn nước

sạch

hoa

tạo, các công trình do con

người tạo nên

Qua việc khảo sát thông tin về việc đưa các nội dung trên vào giáo dục môi trường cho học sinh tiểu học, nhìn chung các nội dung về giáo dục môi trường hầu hết đều được các giáo viên đồng ý Đặc biệt, nội dung về bảo vệ cây trồng và giữ vệ sinh môi trường được 100% giáo viên tán thành Điều đó cho thấy những nội dung trên nhất thiết phải được đưa vào giáo dục môi trường cho học sinh tiểu học

Kết quả khảo sát trên, đã thể hiện nhận thức của giáo viên về vai trò,

vị trí, nhiệm vụ của giáo dục môi trường cho học sinh.Việc đi vào thực tế, vận dụng phương pháp cụ thể, còn tuỳ thuộc vào từng nội dung cụ thể, từng đối tượng học sinh, từng địa phương, từng điều kiện dạy học khác nhau Để học sinh có hành động thái độ đúng đắn với môi trường, vấn đề quan trọng hàng đầu đặt ra là phải nâng cao nhận thức đúng đắn và toàn diện của giáo viên về giáo dục môi trường Việc tổ chức bồi dưỡng kiến thức và kĩ năng cho đội ngũ giáo viên đang giảng dạy để nắm vững về giáo dục môi trường cần phải được tổ chức định kì, thường xuyên

II.2.2 Tìm hiểu nhận thức và nhu cầu giáo dục môi trường ở học sinh:

Để tìm hiểu nhận thức, nắm bắt khả năng thích ứng và nhu cầu của học sinh nhằm thực hiện giáo dục môi trường cho học sinh đạt hiệu quả cao, chúng tôi cũng đã khảo sát bằng phiếu trưng cầu ý kiến từng học sinh và kết quả như sau:

(%)

Không (%)

Lưỡng lự (%)

khoẻ mạnh ở những nơi

không khí thiếu trong lành

được không?

giữ gìn nguồn nước đang sử

dụng hằng ngày không?

- 7

3 Trồng và bảo vệ cây xanh

có phải là việc làm góp phần

bảo vệ môi trường trong sạch

hay không?

có gây tác hại cho môi trường

sống của con người hay

không?

khoáng sản, chặt phá rừng,

săn bắt muôn thú bừa bãi có

phải là hành vi phá hoại môi

trường hay không?

có hại có phải là hành vi bảo

vệ môi trường hay không?

có ảnh hưởng đến môi trường

tự nhiên hay không?

có phải là nhiệm vụ của học

sinh hay không?

9 Học sinh có nên làm

những việc gây ô nhiễm môi

trường không?

trường, học sinh có cần nghe

đài, đọc sách, xem phim ảnh

vè môi trường hay không?

học sinh làm vệ sinh trường

lớp thường xuyên hay không?

Qua trò chuyện với học sinh, tôi đã nêu ra một số tình huống khác nhau và yêu cầu học sinh giải quyết theo ý kiến riêng của mỗi cá nhân Kết quả thu được như sau:

Hành động Can ngăn Đồng tình Muốn can

ngăn nhưng

Không có phản ứng gì

ngại Vứt rác ra

Phóng uế

Vẽ bậy lên

tường nơi

công cộng.

Diệt chuột,

Qua kết quả trên, chúng tôi nhận thấy rằng phần đông học sinh đã có

nhận thức đúng về vấn đề môi trường Ở đây, học sinh cũng đã nhận thấy

giá trị của môi trường với sức khoẻ con người Nhưng vẫn còn có một số ít

học sinh chưa thật sự quan tâm đến môi trường, chưa có nhận thức đầy đủ

về môi trường Chính vì xuất phát từ sự hiểu biết hạn chế này đã dẫn đến

một bộ phận học sinh có hành động, thái độ chưa đúng đắn về môi trường

Có lẽ, bởi chúng ta chỉ mới thực hiện giáo dục suông, còn nặng về lí thuyết

chưa có điều kiện cho học sinh thâm nhập thực tế, phương pháp giảng dạy

của chúng ta đôi lúc còn hạn chế

Vấn đề đặt ra là "Lí thuyết phải đi đôi với thực hành"; Vì vậy cần phải

đổi mới phương pháp giáo dục môi trường trong nhà trường tiểu học, chú

trọng hơn nữa việc tăng cưòng tổ chức các hoạt động ngoài giờ lên lớp và tổ

chức cho học sinh tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường ở nhà trường

và địa phương

II.2.3 Định vị các địa chỉ có thể lồng ghép các nội dung giáo dục

môi trường của từng môn học:

Từ các nội dung cụ thể về giáo dục môi trường, trên cơ sở các môn

học ở bậc tiểu học, chúng tôi tổ chức cho giáo viên thảo luận, học tập,

thống nhất định vị các địa chỉ giáo dục môi trường cụ thể ở từng môn học,

từng khối lớp Chỉ đạo giáo viên thực hiện lồng ghép trên cơ sở các nội

dung giáo dục môi trường đã được định hướng như sau:

TT Vấn đề về môi trường Các nội dung cụ thể về

giáo dục môi trường

Môn học có cơ hội lồng ghép giáo dục môi trường

môi trường toàn cầu

Hat nhạc (1-2-3-4-5)

- 9

Mĩ Thuật (1-2-3-4-5)

Địa lí 4-5

Sự gia tăng nhiệt độ trên trái đất

Khoa học 4-5; Địa lí 4-5

trường

Dân số tăng nhanh- khai thác quá mức tài nguyên đất, rừng dẫn đến cạn kiệt tài nguyên và suy thoái môi trường

Tự nhiên và xã hội(TNXH)lớp1-2-3; Tiếng Việt lớp 5 ; khoa học lớp 4-5

lượng tự nhiên và chất đốt hằng ngày

Tiếng Việt lớp (3-4-5) TNXH lớp 3

Khoa học 4-5 4

Môi trường

Xanh-Sạch-Đẹp

Bảo vệ và chăm sóc cây trồng

Đạo đức, TNXH, tiếng việt các lớp 1-2-3-4-5

Giữ vệ sinh môi trường xung quanh

Môn Tiếng Việt từ lớp 1 đến lớp 5

Môn TNXH lớp 1-2-3 Môn khoa học lớp 4-5

Đặc biệt, chúng tôi rất chú trọng nội dung giáo dục môi trường địa

phương Căn cứ thực tế môi trường ở địa phương, chúng tôi đã lựa chọn

kiến thức về môi trường và bảo vệ môi trường của địa phương thông qua

môn địa lí lớp năm như sau:

TT Bài 1: Việt nam đất

Đà Nẵng trên bản đồ Việt Nam.Nắm được đặc điểm điều kiện tự nhiên của Đà Nẵng và thuận lợi về tự nhiên của Đà Nẵng so với các địa phương khác

1 Bài 2: Địa hình và

khoáng sản

- Xác định vị trí của Đà Nẵng trên bản đồ Việt Nam Đặc điểm về địa hình và khoáng sản của Đà Nẵng

2 Bài 3: Khí hậu - Mùa hè ở thành phố Đà Nẵng chịu ảnh

hưởng của gió gì là chính?

- Mùa mưa bão thường xảy ra khi nào?

- Ảnh hưởng của khí hậu với môi trường ở