chuyên đề 1 On tap truyen ki Viet Nam

Tác phẩm * Tóm tắt: VB Tôi đi học của Thanh Tịnh là một dòng hồi tưởng mien man của nhân vật tôi về ngày đầu tiên đến trường Gặp lại cảm xúc rất quen thuộc mà các em đã được tìm hiểu qu

Chuyên đề 1:

TRUYỆN, KÍ VIỆT NAM TỪ 1930- 1945

4 tác phẩm truyện Việt Nam thời kỳ 1930 – 1945 có trong chương trình gồm: Tôi đi học, truyện ký Trong lòng mẹ, đoạn trích Tức nước vỡ bờ trong tiểu thuyết Tắt đèn và truyện ngắn Lão Hạc Nhìn chung, các văn bản này thuộc thể loại tự sự với hai dòng nội dung chính, vừa phản ánh hiện thực tàn khốc của xã hội nhưng cũng thể hiện tính nhân

đạo, lòng yêu thương giữa con người với nhau

I Kiến thức chung

- PTBĐ: đều là tự sự, được sáng tác thời 1930- 1945

- Đề tài: đều lấy đề tài về con người và cuộc sống xã hội đương thời (đi sâu miêu tả số

phận cực khổ của những con người bị bần cùng hoá)

- Nội dung:

+ Phản ánh nỗi bất hạnh của con người trong xã hội PK nửa thực dân:

Trong xã hội phong kiến nửa thực dân, con người sống lay lắt cùng sự cực khổ và

bế tắc Họ là người nông dân nghèo túng nhưng giàu lòng tự trọng mà tiêu biểu là nhân vật lão Hạc trong tác phẩm cùng tên của Nam Cao Đó có thể là những người phụ

nữ có hoàn cảnh bất hạnh, đáng thương với sức mạnh phản kháng tiềm tàng như chị Dậu ở đoạn trích Tức nước vỡ bờ

+ Ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn, phẩm chất của con người

Có thể nói rằng, ngoài việc nhận thấy hiện thực tồi tệ của xã hội thời bấy giờ, người đọc còn cảm nhận được vẻ đẹp tâm hồn cũng như phẩm chất đáng trân trọng của con người sống trong thời kỳ này Dù cho rơi vào hoàn cảnh khó khăn nào, họ vẫn luôn giàu lòng tự trọng và tiềm ẩn một sức mạnh phản kháng mãnh liệt.

+ Những xúc cảm nhẹ nhàng trong cuộc sống đời thường

Bên cạnh phản ánh thực trạng xã hội, các tác phẩm truyện Việt Nam giai đoạn

1930 – 1945 còn nói lên nét đẹp về mặt tình cảm, cảm xúc của con người trong cuộc sống bình thường như tình mẫu tử, hay ký ức về tuổi thơ trong sáng, lòng nhân ái Qua

đó thấy được tấm lòng yêu thương con người của nhà văn, sự đồng cảm sẻ chia với các

số phận con người.

II Các tác phẩm cụ thể

1 Văn bản Tôi đi học – Thanh Tịnh

a Tác giả

- Thanh Tịnh (1911 – 1988), ông sáng tác trước Cách mạng 1945, đặc biệt thành công

ở 2 thể loại truyện ngắn và thơ

- Đặc điểm trong sáng tác (PCNT): Những tác phâm giàu chất thơ, giàu chất trữ tình, bang bạc nỗi buồn và in đậm dấu ấn tuổi thơ

b Tác phẩm

* Tóm tắt: VB Tôi đi học của Thanh Tịnh là một dòng hồi tưởng mien man của nhân

vật tôi về ngày đầu tiên đến trường ( Gặp lại cảm xúc rất quen thuộc mà các em đã được tìm hiểu qua tác phẩm Cồng trường mở ra – Văn 7: Đó là dòng hồi tưởng của mẹ trong đêm trước ngày khai trường của con)

c Câu hỏi bổ trợ và nâng cao

Câu 1: Tác dụng của việc lựa chọn ngôi kể?Tình huống truyện có gì đặc biệt?

- Ngôi kể: Thứ nhất , xưng tôi - phù hợp với dòng hồi tưởng của nhân vật, cảm xúc tuôn trào của nhân vật; Khiến cho truyện ngắn Tôi đi học mang dáng dấp của một hồi kí (ghi lại những cảm xúc rất chân thực của mình trong ngày đầu tiên đến trường)

- Tình huống truyện: Tác phẩm đã xây dựng một tình huống truyện thật đặc biệt – ngày đầu tiên đến trường với biết bao cảm xúc, tâm trạng về dấu mốc quan trọng trong

Tôi đi học là truyện ngắn giàu chất trữ tình của nhà văn Thanh Tịnh Truyện không đi vào những biến cố, những xung đột xã hội gay gắt mà đó là những cung bậc cảm xúc khác nhau của nhân vật tôi trong ngày đầu tiên đến trường Câu chuyện vì thế mặc dù nhẹ nhàng nhưng vẫn vô cùng sâu lắng, in những dấu ấn đậm nét trong lòng người đọc.

Câu chuyện được bắt đầu bằng không gian thấm đẫm chất thu, không gian của tiếng trống khai giảng, của những ngày cắp sách đến trường Từ những ngày của hiện tại, nhân vật tôi nôn nao nhớ về quá khứ, nhớ về ngày đầu tiên đến trường của mình.

Sự thay đổi cả về tâm trạng và nhận thức của nhân vật tôi diễn ra theo từng chặng, phù hợp với cách đọc và tư duy của các bạn nhỏ, nhưng vẫn khiến người lớn thấy xúc động

vì được sống lại những cảm giác về ngày đầu tiên đến trường của mình.

Sự thay đổi ấy trước hết là ở cảm giác về con đường đến trường: “con đường này tôi đã quen đi lại lắm lần, nhưng lần này tự nhiên thấy lạ Cảnh vật chung quanh tôi đều thay đổi, vì chính lòng tôi đang có sự thay đổi lớn: hôm nay tôi đi học” Nhân vật tôi tự thấy bản thân đã thay đổi, đã trưởng thành, bởi vậy không chỉ khung cảnh thay đổi mà ngay cả những hoạt động hàng ngày của cậu như thả diều hay ra đồng nô đùa với chúng bạn đã không còn nữa Trong nhận thức non nớt của mình, cậu bé nhận rằng bản thân đã chuẩn bị bước vào ngưỡng cửa mới của cuộc đời, mình đã khôn lớn và trưởng thành hơn.

Trong bộ quần áo vải dù đen được mẹ bị chu đáo chuẩn bị, cậu thấy mình trang trọng và đứng đắn hơn Tác giả đã thật tinh tế khi dùng hai từ “trang trọng” “đứng đắn” để diễn tả tâm trạng, sự trưởng thành của nhân vật tôi Hành trình thay đổi nhận thức còn được thể hiện trong hành động hết sức đáng yêu của cậu bé, cậu cầm hai quyển vở trên tay đã thấy nặng nhưng còn yêu cầu “mẹ đưa bút thước cho con cầm” với ý nghĩ ngây thơ “chắc chỉ người thạo mới cầm nổi bút thước” Ý nghĩ non nớt có chút buồn cười nhưng cũng thật đáng trân trọng của cậu bé.

Khi đứng trước sân trường cảm giác “chơ vơ” lại dấy lên Rồi khi được thầy thống đốc gọi tên nhân vật tôi giật mình, lúng túng, quả tim như ngừng đập Và đáng yêu nhất chính là lúc cậu bé bất giác òa khóc lên nức nở khi sắp phải chia tay mẹ để vào lớp học Cậu bé được bước vào một thế giới mới, rời xa thế giới quen thuộc có mẹ

ở bên chăm sóc, đùm bọc.

Bước vào lớp học là cảm giác vừa xa lạ, vừa gần gũi, vừa ngỡ ngàng nhưng cũng rất tự tin Nhân vật tôi cảm thấy mùi hương lạ xông lên trong lớp, mọi thứ xung quanh đều lạ, tự nhận chỗ ngồi làm của riêng, ngay cả người bạn lần đầu tiên gặp cũng không

hề có cảm giác lạ lẫm Nhân vật tôi đã tái hiện một cách đầy đủ, chân thật những cung

bậc cảm xúc khác nhau về ngày đầu tiên đến trường Một cách thật tự nhiên, mỗi chúng

ta dường như cũng được sống lại bầu không khí của ngày tựu trường đầu tiên ấy.

Câu 2: Tìm và phân tích các hình ảnh so sánh trong truyện ngắn " Tôi đi học" của Thanh Tịnh.

"Tôi đi học" là một truyện ngắn mang màu sắc hoài niệm của Thanh Tịnh Ngoài cảm xúc dào dạt, tác giả đã sáng tạo nên một số hình ánh so sánh rất đẹp

Tác giả đã so sánh và nhân hóa để viết nên những câu văn giàu hình tượng và biếu cảm: Những cảm giác trong sáng ấy là những kỉ niệm mơn man nao nức của buổi tựu trường ngày xưa không hề bị thời gian vùi lấp, trái lại, cứ mỗi dạ thu về, nó lại "nảy

nở trong lòng" đem đến bao cảm xúc vui sướng, bổi hồi, tâm hồn như tươi trẻ lại, trong sáng hơn tựa như "mấy cành hoa tươi mỉm cười giữa bâu trời quang đãng"

Câu văn thứ hai có hình ảnh so sánh:

"Tôi có ngay cái ý nghĩ vừa non nớt vừa ngây thơ này Ý nghĩ ấy thoáng qua trong tâm trí tôi nhẹ nhàng như một làn mây lướt ngừng trên ngọn núi".

Buổi tựu trường, chú chỉ cầm hai quyển vở mới thế mà vẫn cảm thấy nặng "bàn tay ghì chặt" mà một quyển sách vẫn xệch vì chú quá hồi hộp Mấy cậu học sinh khác

ôm sách vở nhiều lại kèm cả bút thước nữa, trong lúc đó, mẹ chú lại cầm hộ bút thước cho chú Cái ý nghĩ "chắc chỉ người thạo mới cầm nổi bút thước" được so sánh với "làn mây lướt ngang trên ngọn núi" đã làm nổi bật ý nghĩ non nớt và ngây thơ, trong sáng và hồn nhiên cùa nhân vật "tôi"

Câu văn thứ ba: "Trước mắt tôi trường Mĩ Lí trông vừa xinh xắn vừa oai nghiêm như cái đình làng Hòa Áp"

Nhân vật "tôi" đã từng đi bẫy chim quyên, từng ghé lại trường một lần; lần ấy chú thấy trường "là một nơi xa lạ" "cao ráo sạch sẽ hơn các nhà trong làng" Nhưng lần này trường Mĩ Lí đã trở thành trường của chú nên chú mới cảm thấy "xinh xắn" Tâm trạng một học trò mới "lo sợ vẩn vơ" và bỡ ngỡ nên mới cảm thấy trường Mì Lí "oai nghiêm như cái đình làng Hòa Ấp" Hình ảnh so sánh này cũng thể hiện sự ngây thơ, hồn nhiên của nhân vật "tôi" trong buổi tựu trường

Hình ảnh so sánh thứ tư là đặc sắc nhất Tác giả đã lấy hình ảnh "con chim con đứng bên bở" so sánh với cậu học trò mới "bỡ ngỡ" nép bên người thân để làm nổi bật tâm lí của tuổi thơ trong buổi tựu trường vừa "ngập ngừng e sợ" vừa khao khát học hành, mơ ước bay tới những chân trời xa, chân trời ước mơ và hi vọng

Hơn 60 năm đã trôi qua, những so sánh mà Thanh Tịnh đã sử dụng vẫn không bị sáo mòn, trái lại hình tượng và cảm xúc của những so sánh ấy vẫn còn duyên dáng, nhã thú

Câu 3: Phân tích tâm trạng nhân vật tôi trong truyện ngắn Tôi đi học

Tác phẩm của Thanh Tịnh luôn mang đậm chất trữ tình, mỗi câu văn tựa như một câu thơ Những câu chuyện của ông luôn khai thác sâu các cung bậc cảm xúc khác nhau của nhân vật về một khoảnh khắc, thời điểm quan trọng nào đó trong cuộc đời Trong

tác phẩm Tôi đi học, Thanh Tịnh đã xuất sắc khi cho người đọc thấy được những cung bậc cảm xúc, tâm trạng của nhân vật tôi trong buổi tựu trường đầu tiên

Tác phẩm kết cấu theo dòng hồi tưởng của nhân vật, trình tự thời gian của buổi tựu trường, với ba phân đoạn chính: trên đường đến trường, ở sân trường và trong lớp học Với lối kết cấu này giúp tác giả vừa miêu tả được sự việc diễn ra vừa thể hiện được tâm trạng của nhân vật một cách tinh tế, hợp lí

Không gian đậm chất thu với “lá ngoài đường rụng nhiều và trên không có những đám mây bàng bạc” chính là những tác nhân khiến nhân vật tôi mơn man nhớ đến những kỉ niệm về ngày đầu tiên đến trường Và cũng từ đây những cảm xúc, những

kỉ niệm về ngày đầu tiên ấy cứ thế ùa về trong tâm trí nhân vật tôi

1 Trên con đường đến trường là cảm giác mới lạ Cảnh vật cậu bé đã đi lại

lắm lần, vốn thân quen mà hôm nay bỗng nhiên thấy lạ “Tôi” cảm thấy mình “trang trọng” “đứng đắn” khi lần đầu tiên mặc bộ quần áo học sinh do mẹ kĩ lưỡng chuẩn bị, cảm giác trang trọng ấy còn là bởi lần đầu tiên cậu được cầm sách vở, được đến trường Cảm thấy bản thân đã khôn lớn, trưởng thành, bởi vậy cậu còn mạnh dạn đề nghị mẹ cho cầm thêm bút, thước Cảnh vật bên ngoài và bản thân nhân vật đều có sự thay đổi, bởi trong lòng chính tôi đã có sự thay đổi lớn: “hôm nay tôi đi học”, tôi đã bước sáng một ngưỡng cửa mới của cuộc đời, tôi khôn lớn và trưởng thành, tôi ý thức được trách nhiệm của bản thân

2 Nhưng đứng trước sân trường Mĩ Lí lại là cảm giác e ngại, có chút bâng khuâng, sợ hãi: trường Mĩ Lí dày đặc cả người, ai cũng quần áo tươm tất, gương mặt tươi vui, sáng sủa Ngôi trường vừa xinh xắn mà lại vừa oai nghiêm và nhân vật tôi bỗng thấy mình thật bé nhỏ trong không gian đó, đâm ra lo sợ vẩn vơ

Khi chuẩn bị vào lớp học là hàng loạt trạng thái cảm xúc xen lẫn nhau được tác giả miêu tả hết sức tinh tế Tiếng trống “vang dội cả lòng”, cậu cảm thấy mình “chơ vơ” Cậu hồi hộp đứng trong hàng nghe gọi đến tên mình, khi nghe gọi đến tên cậu đâm

ra giật mình và lúng túng Không chỉ vậy, khi phải xa bàn tay mẹ, cậu thấy sợ hãi và chỉ muốn mãi nắm đôi bàn tay mềm mại, ấm áp ấy, có lẽ trong cuộc đời cậu chưa bao giờ cậu cảm thấy xa mẹ của mình đến vậy Có những hôm cậu “đi chơi suốt cả ngày với chúng bạn”, lòng “vẫn không cảm thấy xa nhà hay xa mẹ chút nào hết” nhưng lần này chỉ xa mẹ trong chốc lát mà thấy “chưa lần nào thấy xa mẹ như lúc này” Cậu thấy như vậy bởi, đến trường là một môi trường hoàn toàn mới, thế giới mới khác hẳn với trước đây, không có những người thân quen, bạn và thầy cô hoàn toàn xa lạ, bởi vậy trong lòng dễ nảy sinh cảm giác “xa mẹ” đến như thế Chính vì vậy mà cậu khóc nức nở giống như các bạn khác, người thì “ôm mặt khóc”, người thì “tiếng thút thít đang ngập ngừng trong cổ họng”

3 Bước vào lớp học cũng là những cảm xúc đầy tinh tế của cậu Nhân vật tôi quan sát xung quanh, thấy mọi thứ vừa xa lạ, vừa gần gũi, có chút ngỡ ngàng nhưng cũng rất tự tin Cậu thấy những người bạn mới nhưng lại không hề thấy xa lạ, có sự

quyến luyến xuất hiện bất ngờ và tự nhiên Cậu lạm nhận chỗ ngồi là của riêng mình Bất chợt thấy cánh chim, cậu chợt nhớ về những kỉ niệm cũ Và cậu vòng tay lên bàn chăm chỉ học bài đầu tiên Tôi đi học

Tác phẩm đã cho thấy một tâm hồn tinh tế, nhạy cảm, giàu cảm xúc của nhân vật tôi trong ngày đầu tiên đến trường Không chỉ vậy, cậu bé còn là một người có ý thức, ý thức được sự trưởng thành của bản thân, ý thức được ngưỡng cửa quan trọng trong cuộc đời mình Cậu bé vừa mang trong mình những nét hồn nhiên, ngây thơ vừa

có nét khôn lớn, trưởng thành

Tác phẩm là sự kết hợp hài hòa các phương thức biểu đạt: tự sự, miêu tả, biểu cảm Vừa kể được diễn biến câu chuyện, vừa cho thấy tâm hồn nhạy cảm, cung bậc cảm xúc phong phú của nhân vật Sử dụng linh hoạt các biện pháp so sánh: “Tôi quên thế nào được những cảm giác trong sáng ấy nảy nở trong lòng tôi như mấy cành hoa tươi mỉm cười giữa bầu trời quang đãng”,… những hình ảnh so sánh mang vẻ đẹp thơ mộng, tinh tế đã góp phần tạo nên chất trữ tình cho tác phẩm Ngôn ngữ kể chuyện nhẹ nhàng, giàu chất thơ

Tác phẩm đã cho thấy những cung bậc cảm xúc phong phú, đa dạng của nhân vật tôi trong ngày đâu tiên đến trường Những kỉ niệm, những cảm xúc này sẽ in đậm dấu ấn trong lòng mỗi chúng ta, là động lực để mỗi chúng ta không ngừng phấn đấu, vươn lên

+ Khác nhau :

Văn

bản

Thể

loại

Phương thức biểu đạt

Trong

lòng

mẹ

Hồi ký

( trích )

(xen trữ tình)

- Nỗi đau của đứa bé mồ côi và tình yêu thương mẹ của chú bé

- Văn hồi ký chân thực trữ tình thiết tha

Tức

nước

vỡ

bờ

Tiểu

thuyết

( trích )

Tự sự - Phê phán chế độ

tàn ác , bất nhân

Ca ngợi vẻ đẹp tâm hồn, sức sống mạnh mẽ , tiềm tàng của người phụ nữ nông thôn

- Khắc hoạ nhân vật và miêu tả hiện thực một cách sinh động, hấp dẫn

Lão

Hạc

Truyện

ngắn

(trích)

Tự sự (xen trữ tình)

- Số phận bi thảm của người nông dân cùng khổ và nhân phẩm cao đẹp của họ

- Nhân vật được đào sâu tâm lý Cách kể chuyện tự nhiên, linh hoạt vừa đậm chất triết lý và trữ tình

* Hoạt động 3 : Cho HS phát biểu theo cảm thụ cá nhân: Em thích

nhân vật nào hoặc đoạn văn nào nhất ? Vì sao ?

- Nghệ thuật: đều cĩ lối viết chân thực, gần với đời sống.