Cuộc chiến của Mỹ tại I-Rắc qua phản ánh của báo chí Việt Nam (Trên cơ sở khảo sát báo Nhân dân, Quân đội Nhân dân, Tuần báo Quốc tế từ năm 2003 đến năm 2005)

Nhĩrníi thông tin vê cuộc chiên này bao giờ cũng là “ diêm nhân", là một troníi nhữnu ván đê quan trọng được ưu tiên hànii dầu, thu hút sự quan tâm hàng dâu đôi với hoạt động của báo chí

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XẢ HỘI VÀ NHÂN VÁN • • • •

LỜI CAM ĐOAN

Tôi cam đoan có n g trình nghiên cứ u : “C uộc chiên cua M ỳ tại ỉ-r ã c qua

p h an ánh cua báo chí Việt N am " là san p h á m của cá nhán tôi K e! qu ả nọhiên cứu n àv chưa từng đư ợ c cô n g hô d ư ớ i hát kỳ' hình thức nào khác!

H à Nội n g à y 2 0 1 0 2 0 0 7

H ọc viên

Nguyễn Thị Hoa

LỜ I CẮM Ơ!S Sau quả trình học tập và nghiên cừu, tỏi đã hoàn thành luận văn “Cuộc ciiến của M ỹ tại ỉ-rắ c qua phản ánh của báo c h í Việt ỉ \ a m ” để báo cáo tiước Hội đỏng khoa học cỏ được thành công này, tôi xin chân thành cảm ơn Tĩầy Phạm Thành Hưng - người đã hướng dẫn trực tiếp và chỉ bảo tận tình

ã t ô i hoàn thành khoá luận tôt nghiệp này!

Tỏi cũng xin chân thành cảm ơn các Thây, Cô giảo trong Khoa Bảo chí 1'ưởng Đại học KH-XH&NV - Đại học Quắc gia Hà Nội đã giảng dạv, dìu dît tói trong suốt khoá học vừa qua!

Qua đâv, tôi xin gửi lời cảm ơn tới các bạn - những người đã động viên gúp đõ trong quá trình thực hiện đê tài khoá luận này!

Hà Nội, ngày 20.10.2007

Học viên

Nguyên Thị Hoa

PH ẦN M Ò Đ Â U 4

C H Ư Ơ N G I: B Ả N C H A T c u ộ c C HIẾ N C Ủ A M Ỹ TẠI I-RẮC VÁN

ĐỀ T H Ô N G TÍN VÊ c u ộ c C H I Ế N CỬA M Ỳ TẠI 1-RẨC TRÊN THẾ

II Vấn đề thông tin về cuộc chicn của Mỹ tại I-rắt trên thế

C H Ư Ơ N G II: C U Ộ C C HI Ế N CỬA M Ỳ TẠI I-RẮC Q U A P H A N ÁNH

CỬA B A O CHÍ V I Ệ T N A M T Ừ N Ă M 2003 Đ Ế N N A Y 16

I Vài nét về lịch s ử , đất nuó'c, con ngưòi I-rắc 16

II Ý đồ và các bước can thiệp của Mỹ đối vói I-rắc 18

CHƯ Ơ NG III: N Ộ I DƯ N G V À H ÌN H TH Ử C P H Ả N Á N H C Ủ A B Á O

C H Í V IỆ T N A M V Ề C U Ộ C C H IẾ N CỬ A M Ỹ T Ạ I I-R Ả C B À I HỌC

K IN H N G H IỆ M Đ Ó I VỚ I V IỆ C P H Ả N Á N H T H Ô N G T IN TH Ờ I s ự

- C H ÍN H T R Ị Q UỐ C TÉ CỬ A B Á O C H Í V IỆ T N A M H Ô M N A Y 28

I Nội dung phản ánh của báo chí Việt Nam về cuộc chiến của

II Hình thức phản ánh của báo chí Việt Nam về cuộc chiến

PHẢN M Ỏ DẦU

1 Tính cấp thiết cua đề tài

Sau sự kiện 11.09.2001, “ Cải tạo Trung Đông” đã trơ thành m ột trong

n h jn g vấn đề cốt lõi thực hiện chiến lược toàn cầu của Chính quyền Bu-Sơ Mac đích chiên lược này tại Trung Đône của M ỹ là: Không chê nguôn cung cấo dầu mỏ; Nạăn chặn ảnh hưởng của các nước lớn khác; Loại bỏ tư tưởng

c h i nghĩa cực đoan chống M ỹ tôn tại phô biến ở khu vực “ Truna Đông rộng len” ; D uy trì sự sinh tồn và an ninh của I-xra-en với các nước Ả - rập ôn hòa, thản cận với M ỹ Chính quyên Bu-Sơ nhân mạnh trọng tâm cải tạo Trung Đcne là can thiệp ngày càng nhiều, can thiệp hết mức mới có thể thúc đẩy mở rệhg dân chủ, mà phương pháp hiệu quả nhất, trực tiếp nhất là vẫn phải thông quì biện pháp quân sự để thực hiện thay đôi chính quyền I-rẳc là con bài đầu tiê'1 trong “ ván bài đôm inô” cải tạo Trung Đông của M ỳ

Ngày 20.3.2003, bất chấp sự phản đối mạnh mẽ của dư luận trong nước

và quốc tế, phớt lờ vai trò của Liên Hiệp Ọuốc, phá huỷ những nguyên tắc cơ

b ả i đã hình thành và được công nhận trong quan hệ giữa các quốc gia, vi phim thô bạo luật pháp quốc tế, M ỹ đã đom phương tiến hành m ột cuộc chiến tra ih p hi nghĩa chống I-rẳc Với sức mạnh áp đảo về m ọi mặt, M ỹ đã nhanh chong lật đổ chính quyền X H út-xen

Nhưng hơn bốn năm sau cuộc chiến của M ỹ tại I-rắc, M ỹ vẫn chưa thể kế' thúc thắng lợi trên mặt trận chính trị tại I-rắc v ẫ n còn quá nhiều vấn đề

để nói tới một viễn cảnh hoà bình, dân chủ trên m ột đất nước mà hiện có kh)ảng 20.000 quân nổi dậy tiến hành từ 60-80 cuộc tấn công m ỗi ngày M>' ngày càng ngập sâu hơn tro n2, “ vũng lầ y ” tại I-rắc Những đòi hỏi về sự tha/ đổi cấu trúc cơ bản liên quan tới chính trị an ninh tại 1-rắc vẫn tiếp tục

là n ọ t thử thách, một eánh nặng đối với M ỹ , làm gia tăng làn sóng phản

dôi chiên tranh trên toàn thê g iớ i D ông thời, chât chứa nguy cơ tan rã của liê n m inh chổng khủng bổ do M ỹ cầm đầu và gây chia rẽ sâu sẳc ngay trong lòng nước M ỹ.

Cuộc chiến của M ỹ tại I-rắc đã và đang trở thành vấn đề thời sự quốc tế thu hút sự quan tâm của dư luận trong, ngoài nước và là m ột đề tài hấp dẫn cho những người nghiên cứu hoạt động của báo chí truyên thông V iệt Nam

Đ áy cũng chính là lý do tôi quyết định chọn đề tài “Cuộc chiến của Mỹ tại I- rac qua phản ảnh của báo chí Việt Nam”

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Hiện đã có một số luận văn của sinh viên trường Đại học K H X H và

N V - Đại học Quốc gia Hà N ộ i nghiên cứu về sự phản ánh của báo chí đối với vẩn đề thời sự trong nước và quốc tế, trong đó, đề cập phần nào tới cuộc chiến vùng V ịn h lần I Tiêu biểu là luận văn “Thông tin tuyên truyền về “sự biến” trên bảo Quân đội nhân dân'1 của V ăn Yên (năm 2002) N goài ra, Nhà xuất bản Thông tấn cũng xuất bản cuốn sách “Mỹ-I-rắc, Cuộc đoi đầu hai thể kỳ”

(2002) Đen nay, chưa xuất hiện tài liệu công khai nào nghiên cứu hoàn chỉnh

về chủ đề cuộc chiến của M ỹ tại I-rẳc (từ năm 2003 đến nay) qua sự phản ánh của báo chí V iệ t Nam

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu• • • o

3.1 Mục đích

Luận văn góp phần phát hiện cái nhìn toàn cảnh của báo chí V iệt Nam

về cuộc chiến của M ỹ tại I-rắc từ năm 2003 đến nay Trên cơ sở tiếp thu, tổng hợp tư liệu, kể thừa và phát triển kết quả nghiên cứu của người đi trước, luận văn đưa ra nhũng nhận xét về chiến lược toàn cầu của M ỹ nói chung và chiến lược “ Cải tạo Trung Đ ông” của M Ỹ nói riêne Đánh giá hoạt động phản ánh cuộc chiến của M ỳ tại I-rẳc của báo chí V iệ t Nam

- Cãn cứ vào mục đích của luận vàn, trên cơ sờ nghiên círu đường lỏi

dc m ớ i của Đảng, Nhà nước ta để chúng tôi tiến hành sưu tầm, phân loại,

ngniên cứu, phân tích nội dung thông tin liên quan đến cuộc chiến của M ỳ tại

l-ric đã được đăng tải trên báo Nhân dân, Ọuân đội nhân dân, Tuần báo Quốc

lể ư năm 2003 đến nav

-N ghiên cứu, đánh giá, nhận xét vê nội dung, hình thức chuyên tải vê

“ Cuộc chiến của Mỹ tại 1-rảc qua phản ảnh của bảo chí Việt Nam''. Cụ thể:

+Những đóng góp mà báo Nhân dân, Quân đội nhân dàn, Tuần báo

Q iổ c tế đã thể hiện trong hoạt động thôna tin về cuộc chiến của M ỹ tại I-rắc

+Những mặt mà báo Nhân dân, Quân đội nhân dân, Tuần báo Quốc tế

c h ia làm được trong hoạt động thông tin về cuộc chiến của M ỹ tại I-rắc

+Đưa ra m ột số đề xuất, kiến nghị mang tính giải pháp để báo chí V iệ t

N an làm tốt hơn nhiệm vụ thông tin quốc tế, đặc biệt đối với những vấn đề

th ri sự ở m ột số “ điểm nóng’' trên thế giới

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đê có điêu kiện tập trung đi sâu phân tích, tôi xác định khảo sát thông

tin về cuộc chiến của M ỹ tại I-rắc trên ba tờ báo: báo Nhân dân, Quân đội

nhm dân, Tuần báo Quốc tế Thời gian khảo sát được giới hạn từ năm 2003

đế I năm 2005

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn được sử dụng các phương pháp: sưu tầm, thống kê, phân tích

việc thôna tin tuvên truyền về “ Cuộc chiến của M ỹ tại I-rắc” trên báo Nhân

dâ:, Quân đội nhân dân, Tuần báo Quốc tế và trên m ột số sách, báo khác

Ngoài ra, luận văn còn được sử dụng các phương pháp logic, so sánh, quy nạp

và iiễ n dịch

3.2.Nhiệm vụ

6 Cấu trúc luận văn

Luận văn được chia thành 4 phần chính:

-Chương I I I: N ộ i dung và hình thức phản ánh của háo chí V iệ t Nam về

“ Cuộc chiến của M Ỹ tại 1-rấc” Bài học kinh nghiệm đối với việc thông tin thời sự - chính trị quốc tế của báo chí V iệ t Nam hôm nay

7

C H Ư Ơ N G I: BAN C H Á T CIJÓC ( H i É N CỦA MỸ TẠI I-RẮC VẤN Đ Ề T H Ô N G TIN V È c u ộ c CHI ÉN C Ủ A M Ỹ TẠI I-RẮC TRÊN

TH É GIỚI VÀ V I Ệ T N A M

I B Ả N C H Á T C U Ộ C C H I É N CỦ A M Ỹ TẠI I-RẮC

Trong cấu trúc của nên chính trị thể g iớ i, Trung Đ ông có một vị trí chiến lược vô cùng quan trọng, không chỉ về giao thông chiến lược (nằm ờ ngã ba châu lục Á , Phi, Â u-nơ i có nhiều đổi tác và cũng là đối thủ lớn của M ỹ như Nga, Phap đang hoạt động tại đây, đấy dần Trung Đỏng ra khỏi vùng lợi ích của M ỹ ) mà còn là khu vực có trừ lượng dầu lửa và khí đốt lớn nhẩt thế giới M ỹ mưu toan tìm m ọi cách để khổng chế, chi phối Trung Đông, trong

đỏ, tiến hành cuộc chiến ở I-rắc được xem là con bài đầu tiên và quan trọng

Cuộc chiến của M ỹ tại I-rắc được đánh giá là “ cuộc thử sức” lớn nhất

vì sự ra đời của m ột trật tự quốc tế mới kể từ sau khi chiến tranh lạnh đến nay Sau chiến tranh lạnh, các nước không kể lớn nhỏ đều giành ưu tiên cho phát triển kinh tế, “ chính trị là sự phản ánh tập trung của kinh tế” X u thế toàn cầu hoá, địa - kinh tế ngày càng trở thành nhân tố quan trọng trong quan hệ quốc

tế Những sự kiện nổi bật như quá trình mở rộng N A T O về phía Đông, việc nâng cấp H iệp ước an ninh N h ậ t-M ỹ năm 1996, cuộc chiến tranh Nam Tư năm 1999, chiến tranh ờ A fg a n ixta n năm 2001 .đ ã cho thấy những toan tính địa - chính trị không hề suy giảm T uy nhiên, chì khi M ỹ tấn công I-rắc thì những mưu đồ về địa - chính trị mới thực sự liên quan đến vấn đề cốt tử sau thời kv chiến tranh lạnh Đ ó là: thế giới có chịu chấp nhận m ột quốc gia lên ngôi đế chế, có quyền ban phát m ọi mệnh lệnh, có quyền áp chế từng quốc gia

và toàn the giới phải tuân theo cây gậy thống soái của mình hay không?

M ỹ tấn công I-rắc vì nhiều mục tiêu khác nhau, nhưng có thể xếp thành

02 nhóm mục tiêu cơ bản:

ì Mục tiêu chính trị

Đánh chiếm I-rắc, M ỹ sẽ tạo dược vành đai chiên lược kéo dài từ I-xra -

en qua ỉ-răc với A fganixtan, giúp M ỹ kiêm chẽ được các đông m inh; răn đe được I-ran, S i-ri; khống chế toàn bộ Trung Đông - cái nôi của đạo H ồi - “ m ối

de doạ tiêm tàng” đôi với an ninh và “ giá tr ị” M ỹ ; tạo thêm chỗ đứng cho M ỹ phontz toả Naa

Sự chiếm đóng I-rẳc sẽ tạo diều kiện để M ỹ chuyển quân, bổ tri lại lực lượng quân sự, điều chỉnh thế chiến lược về quân sự (các căn cứ quân sự mới (lang được di chuyển xuống phía Nam, tiếp cặn Ba Lan, H ung-ga-ri, X lô -v a -

k i- a ) trực tiêp uy hiếp an ninh các nước có tiềm năng trở thành đối thủ chính như Trung Quốc, Nga

M ỹ muốn chiếm I-rẳc để bảo vệ an ninh cho I-xra-en, xây dựng m ột nhà nước I-xra-en hùne mạnh bên cạnh m ột nhà nước P a-le-xtin nhỏ bé, không có chủ quyền Cuộc chiến tranh đánh I-rắc là đòn cảnh báo ngăn ngừa những nước chống đế quốc và chổng chủ nghĩa Phục quốc D o Thái ở Trung Dông Đ ồng thời, M ỹ cũng muốn tạo sự bất ổn định và gây chia rẽ để kiểm soát thế giới Ả rập

Cuộc chiến là thông điệp về sức mạnh mà M ỹ muốn gửi tới các đổi thủ tiềm tàng trên thế giới M ỹ muốn khẳng định là nước bá chủ thế giới

Trong thời kỳ chiến tranh lạnh, Châu  u là “ cấu trúc nền” của chính trị quốc tế, vì khi đó các nước lớn tập trung chủ yếu ờ Châu Âu Sau chiến tranh lạnh, tương quan lực lượng đã có những thay đổi cơ bản Nước N ga thừa kế Liê n X ô , tuy có sức mạnh tương đổi ngang bằng với M ỹ nhưng lâm vào khùng hoảng toàn diện; ở Đông Á , Trung Quốc đang nổi lên và xuất hiện thuyết “ m ối đe doạ từ ” đầu tiên ở N hật Bản và sau đó lan truvền sang phương Tây Từ quan điểm “ nước nào khống chế được đại lục  u - Á thì sẽ thống trị được thế g iớ i” , có thể đại lục Ả u -Á đang trở thành “ cấu trúc nền” của chính trị quốc tế thế kỷ 21

9

2 Mục tiêu kinh tê

Tấn công và chiêm giữ I-rấc, M ỹ sẽ đảm bao được nguỏn cưng cáp và

giá dâu lửa có lợi cho M ỹ Với trữ lượng dâu lửa lớn thứ hai thê giới sau A -

rập Xê-út (I-rẳc 112 tỷ thùng, Ả-rập Xê-Út 261 tỷ thùng), chi phí khai thác

(ỉãu rât rẻ (chỉ khoảng 1 U S D /thùng), nêu khôi phục cơ sở hạ tâng, công nghệ,

I-rắc cỏ thể trử ihành nước khai thác dầu ỉửa nhiều nhất thế giới trong thể kỷ

21 I-rắc đã trở thành một một trong nhữne then chốt quan trọng trong chiến

lược an ninh đối ngoại và an ninh năng lượng đối với M ỷ Giải quyết I-rắc

theo ý đồ của M ỹ , I-rấc sẽ trở thành chiếc van tron£ hệ tnổng dầu lửa thế giớ i

mà M ỳ có thế tự điều tiết nhàm phục vụ cho lợi ích của mình, trong đó có cả

việc khống chế toàn bộ khu vực Trung Đông và kiềm chế các đồng m inh

Châu  u (nơi có trên 60% nguồn năng lượng phải nhập khẩu), giúp M ỹ thực

hiện bàng được quyết tâm duy trì vị trí bá chủ của đồng đô la trong nền kin h

tế thế giới

II V Á N ĐÈ T H Ô N G TIN VÈ c u ộ c C H I É N C Ủ A M Ỹ TẠI I-

R Ắ C T R Ê N T H É G IỚ I VÀ V I Ệ T N A M

Cùng với sự phát triên như vũ bão của cuộc cách mạng khoa học công

nghệ trong xu hướng toàn cầu hoá, thế kỷ 21 là thế kỷ của sự bùng nổ thông

tin trên các phương tiện truyền thông đại chúng Truyền thông đại chúng đã

trở thành loại hình biến đổi nhanh nhất của thời đại, trờ thành một bộ phận

không thể thiếu, là điều tất nhiên trong cuộc sống hàng ngày của m ỗi quốc

gia, dân tộc Trong dòng thác những thông tin hàng ngày hàng giờ xuất hiện

trên các phương tiện truyền thông đại chúng, thông tin tuvên truyền về các sự

kiện thời sự nôi bật trên mọi lĩnh vực, mọi khu vực, đặc biệt là tại những

“ điêm nóng” trên báo chí đóng m ột vai trò cực kỳ quan trọng

Cuộc chiến của M ỹ tại I-rắc là vấn đề mang tính thời sự nóng hổi, tác

động không chỉ đối với nền kinh tế, chính trị của riêne I-rẳc, riêng khu vực

I ruỉiL’ Dông ma lan ra ca thé giới Nhĩrníi thông tin vê cuộc chiên này bao giờ cũng là “ diêm nhân", là một troníi nhữnu ván đê quan trọng được ưu tiên hànii dầu, thu hút sự quan tâm hàng dâu đôi với hoạt động của báo chí hiện đại và nhu câu thông tin ngày càng mạnh mẽ, cấp thiết của độc giả trên toàn thế giới.

Cuộc chiến tranh do M ỹ , Anh phát động chống I-rắc đã đánh dấu một

các nước, tác động sâu sac tới kinh tế thế g iớ i và các khu vực, tạo nên nhừna diễn biến phưc tap trong vân đề an ninh, đòi ngoại và tón eiáo, dân tộc của nhiêu quôc gia Là một nước luôn năm trong tâm ngăm cùa MỸ, V iệt Nam chịu nhiều tác động trên tất cả các lĩnh vực, đặc biệt là lĩnh vực quốc phòng,

an ninh và kinh tế Đây cũng chính là lý do mà cuộc chiến của M ỹ tại I-rẳc trở thành vấn đề thời sự quan trọng trong hoạt động thông tin của hệ thống truyền thôna đại chúng tại V iệ t Nam

Hệ thống truyền thông đại chúng tại Việt Nam đã phản ánh m ột cách toàn diện cuộc chiến của M ỹ tại I-rắc trên cơ sở quán triệ t sâu sắc sự chỉ đạo của Đ íing và Nhà nước ta về công tác đối ngoại nói chung và hoạt động thông tin quỏc tế nói riêng: “Chủng ta chủ trương và ủng hộ chính sách củng tồn tại hoà bình giữa các nước có chế độ chính trị-xã hội khác nhau, loại trừ chiên tranh xâm lược và mọi hình thức của chủ nghĩa khủng bố nhắt là chủ nghiã khủn^ bổ Nhà nước mà đế quốc Mỹ coi là quốc sách của họ” (Văn kiện đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ V I - Nhà xuất bản sự thật, trang 105)

Báo chí V iệ t Nam thể hiện rõ quan điểm của V iệ t Nam đối với vấn đề I-răc trước nhữne hoạt động can thiệp của M ỹ: Sớm lập lại hoà bình, an ninh

và ôn định ở I-răc, giảm thiêu nhừria tác hại mà cuộc chiên tranh gâv ra cho nhàn dân I-rẳc, bảo đảm chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ, quyền tự quvết của nhàn dân ỉ-rắc và luật pháp quốc tế để sớm có thể khẳc phục hậu quả chiến tranh và tái thiết đât nước I-rẳc Liên Hiệp Ọuốc cần phải đóng vai trò quan

t r ọ n g tronu toàn hộ q u á t r ì n h n à y và c h ỉ có n h â n d â n l - r ă c m ớ i c ó q u y ê n c h ọ n

l ự a c h í n h q u y ê n n ư ớ c m ì n h

Báo chí V iệt Nam cũng phản ánh sự đông cảm, tương thân, tương ái cua nuười dân Việt Nam với nhân dán I-răc trước nhừnũ thiệt hại vê người và cua mà cuộc chiến tranh của M ỹ đã gây ra Trong điêu kiện hiện nay, khi mà SƯC mạnh vê kinh te, quân sự của M ỹ ỉà không thê phủ nhận thi nhùng ám mưu của M ỹ là rât nguy hiêm cho nên hoà bình và an ninh quốc tể Sự can dự cua MỸ vào nhiéu nơi trẽn the giơi, đặc biệt là váo I-rấc đòi hỏi những dân tộc nhỏ hơn, những quốc gia yếu hơn phải không ngừng nâne cao cảnh giác và can đoàn kết chống lại âm mưu của M ỹ

Trong hệ thống truvền thông đại chúng của V iệ t Nam, báo Nhân dân, 'Quân đội nhân dân, Tuần báo Quổc tế là ba tờ báo có tính định hướng cao, có

my tír đổi với độc giả trong cả nước Báo Nhân dân là cơ quan ngôn luận của ĩĐảng là diễn đàn của nhân dân Báo Quân đội nhân dân là tờ báo Đảng uỷ

q u â n sự trung ương và Bộ quốc phòng, đại diện cho tiếng nói của các lực ] trơh£ vũ trang và nhân dân Tuần háo Quốc tế là cơ quan ngôn luận của Bộ

N g o ạ giao V iệt Nam, thông tin vì mục tiêu giao lưu, hoà nhập quốc tế Cả ba

tcờ b ác đều luôn nhận được sự chỉ đạo chặt chẽ, kịp thời của các cơ quan cấp tirên ịiú p cho việc thông tin tuyên truyền những vấn đề thời sự quổc tế, đặc

b iệ t lí về cuộc chiến của M ỹ tại I-rắc luôn giữ vững định hướng, phù hợp với dườní lôi thông tin tuyên truyền của Đảng và Nhà nước ta Với đội ngũ

p h ó ru viên, biên tập viên dày dạn kinh nghiệm, được “ thử lửa” qua nhiều đợt t:h ô n g tin tuyên truyền về những vấn đề thời sự trong và ngoài nước, đủ khả

m ăng )hản íma nhanh, đáp ứng được những yêu cầu của báo chí hiện đại cho t.h ấ y ỉáo Nhân dân, Ọuản đội nhân dân, Tuần báo Quốc tế đủ khả nănạ đáp

úm g ủrợc nhừne đòi hỏi khất khe của báo chí hiện đại Đây là một thuận lợi c-ơ hải cua ba t ờ báo trên trước nhừno nhiệm vụ thông tin tuyên truyên cuộc

chiên cua M ỹ tại I-răc nói riêng và những thông tin thời sự quốc tế nói chung trono, tương lai Bên cạnh đó, nhừng bước tiên mới trons công nghệ hiện đại (lã cho phép đội ngũ phóng viên bảo Nhân dân, Quân đội nhân dân, Tuân báo Quốc tế tiếp cận được với những thông tin về cuộc chiến dưới nhiều góc độ, vượt qua được những hạn chế trước đâv vê mặt kỹ thuật Nguồn thône tin dược mở rộng hêt sức phong phú, bao quát những biên độ rộng, với các cách thê hiện hêt sức đa dạng, băng nhiêu loại hình khác nhau, từ văn bản đến hình ành, truyén hình

T uy nhiên, cuộc chiến của M ỹ tại I-rẳc cũng là một trong những thử thách khắc nghiệt đổi với báo Nhân dân, Ọuân đội nhân dân, Tuần báo Quốc

tể trong việc thông tin, tuyên truyền về m ột sự kiện quốc tế lớn đang tác động mạnh tới diện mạo thế giới sau chiến tranh lạnh Trong bổi cảnh toàn cầu hoá,

kh i mọi luồng thông tin đều được lưu chuyển cực nhanh và rộng khắp, khi các phương tiện truyền thông đại chúng phương Tây hầu như chiếm ưu thế m ột cách áp đảo trên các kênh thông tin thì việc thông tin m ột cách đầy đủ, đa chipụ vê sự kiện này trong khi vẫn phải giữ vững được tính độc lập và định hướne tuyên truyền đòi hỏi những người làm báo phải có m ột bản lĩnh chính trị vững vàng, trình độ chuyên nghiệp cao, sự phân tích sắc sảo nhìn xa trông rộng và cả khả năng bám sát sự kiện trong thời gian dài Báo Nhân dân, Quân đội nhìn dân, Tuần báo Quốc tế đã phần nào đáp ứng được những yêu cầu đó

Ngay từ trước khi chiến tranh nô ra, Ban biên tập báo Nhân dân, Quân đội nhìn dân, Tuần báo Quốc tể đã xác định đây là m ột cuộc khủng hoảng chính :rị, quân sự, ngoại giao lớn có ảnh hưởng đến cục diện không chỉ ở khu vực Trung Đông - vùng V ịn h mà còn của toàn thế giới sau chiến tranh lạnh

N g u y co một cuộc chiến tranh dường như là điều không thể tránh khỏi Xuất phát tù nhừng nhận định chính xác đó cộne với khả năne xử lý nhanh nhạv cùa đội ngũ phóne viên, biên tập viên, báo Nhân dân, Quân đội nhân dân,

13

1 uãn báo Quôc tê đã trở thành những tờ háo tiêu biêu, nôi bật nhát trong việc dưa tir bài vé cuộc chiên của M ỹ tại 1-răc

I hông qua hệ thône bài viêt được đãníi tải với các thê loại phong phú,

đa dạng, phản ánh, phân tích, bình luận vấn đề từ nhiều chiều, báo Nhân dân, Ouân đội nhân dân, Tuần báo Ọuốc tế đã làm cho người đọc thấy rõ tình thể rióng bỏng của cuộc chiến tranh phi nghĩa đang diễn ra tại I-rắc ; thấy rõ chiến lược “ Cải tạo Trung Đ ông” của M ỳ và sự sa lầy của M ỳ trong chiến lược này; dồng t lời, thấy rô nhửng viễn cảnh xa vời về m ột nền hoà binh, dàn chu tại I- rắc, những nỗi đau thương mảt mát tột cùng mà người dân 1-rắc đang từng ngày, tjrng giờ phải gánh chịu

Thông tin quốc tế về cuộc chiến của M ỹ tại I-rắc đã trở thành m ột trong nhữne cột mốc quan trọng đánh dấu sự phát triển, ngày càng trưởng thành của báo Nhân dân, Quân đội nhân dân, Tuần báo Quốc tế N ó chứng tỏ Ban biên tạp của ba tờ báo trên đã có được cách nhìn nhận chính xác về triển vọng cũng rh u quy mô của cuộc chiến, đưa ra được sách lược thông tin tuyên truyền đung đăn, nâng cao uy tín của tờ báo; chứng tỏ đội ngũ những người lum bá.), đặc biệt là bộ phận thông tin tuyên truyên quôc tê, đã đáp ứng được những đòi hỏi nghiệt ngã của báo chí hiện đại, có đủ năng lực để phản ứng nhanh ih ạ y với những sự kiện thời sự mang tính toàn cầu, sẵn sàng chuẩn bị cho những sự kiện tương tự trong tương lai Đây là nguồn động lực vô cùng quan to n g trong đời sổng báo chí, làm cho báo chí trở nên năng động và có tính cạih tranh cao, là thời cơ đế báo Nhân dân, Quân đội nhân dân, Tuần báo

Q uốc tè phải phấn đấu, nồ lực hơn nữa trong những hoạt động của mình, đặc biệt là thông tin tuyên truyền về những sự kiện thời sự quốc tế tại những

“ điêm ló n g '’

hông tin quôc tê vê cuộc chiến của M ỹ tại I-rẳc của báo Nhân dân,

Ọ uân cội nhân dân, Tuân báo Quốc tê cũng chứng tỏ những phương pháp, xu

hướng nép cận vân dô thời sự quôc tẻ khóng hoàn toàn giông nhau, cầ n nghiên cứu một cách khách quan, khoa học, từ đó rút ra được những kinh nghiệm cân thiêt đẻ thông tin tuyên truyên vê vân đẽ thời sự quôc tê trên hệ tliồnạ báo chí V iệt Nam được tôt hơn trong thời gian tới.

Tiêu kết chưong / : Cuộc chiên tranh do M ỹ, Anh phát động chông I-rắc

đã đánh dâu m ột môc quan trọn« đôi với nên an ninh quôc tê, tác động sâu sắc tới kinh tế thế giới, khu vực, trong đó có V iệt Nam Cuộc chiến của M ỹ tại I- răc trơ thanh ván đe thơi sư quan trọng Thông qua lượng bai phong phú đa dạng, phản ánh nhiêu chiêu, nhiêu khía cạnh vê cuộc chiên của M ỹ tại I-rắc, báo Nhân dân, Quân đội nhân dân, Tuần báo Quốc tể đã quán triệt sâu sắc sự chi đạo của Đảng và Nhà nước ta về công tác đổi ngoại nói chung và hoạt động thông tin quốc tế nói riêng; khẳng định được vị trí, vai trò nổi bật của mình trong hệ thong báo chí V iệ t Nam; tạo sự tin cậy ngày càng cao trong lòng công chúng

15

( H l Ö \ ( II: C U Ộ C CH I ÉN CUA NI Ỷ TẠI I-R ẢC QUA P H Ả N ẢNH C Ủ A BẢO CHÍ VIỆT NA M TÌ NÀ IM 2003 Đ É N N A Y

I V À I NẺ 1 V I L ỊC H s ử , Đ Á T NƯỚC, C O N N G Ư Ờ I I-R Ắ C í-rắc năm ở Trurm Cận Đỏng (Tây Á ), phía Bac giáp Thố N h ĩ K ỳ , phía nam giáp Á-rập Xê-Út và Cô-oét, phía đông giáp I-ran và vịn h Péc-xích, phía

lâ y giáp X i-ri và G ioóc-đa-ni, ở vào khoảng 33° V ĩ Bắc và 44 ° K inh Đông Địa hình I-răc chủ yêu là đòna bănẹ rộng, sa mạc phía Tây Nam chiêm gần '/2 lãnh thó Phía đỏng bac la vùng cao nguyên Cu-rơ-gư-xtan co đỉnh cao tới 3.658m Dọc theo biên giới phía nam là đầm lâv lau sậy ngập nước Dọc theo biên giới I-ran và Thô N h ĩ K ỳ là những dãy núi cao

ỉ-răc có khí hậu sa mạc mùa hạ nóng và khô, nhiệt độ có khi lên tới

4 0 °c M ùa đông hơi lạnh, đặc biệt vùng núi phía Bắc dọc theo biên giới Thổ

N h ĩ K ỳ và I-ran mùa đỏng rất lạnh, thỉnh thoảng có tuyết rơi Lượng mưa trung bình từ 1 OOmm ở sa mạc đến 1 OOOmm ở vùng núi

I-rắc có hai con sông chính: Tigơrơ và Ơphơtat I-rắc là một đất nước giàu tài nguyên khoáng sản, đặc biệt là dầu mỏ, khí đốt; thường xuvên phải đối phó với bão lụt, bão cát và lũ lụt, đặc biệt phải đổi phó với vẫn đề ô nhiễm

m ôi trường, hậu quả của sự tăng trưởng công nghiệp khai khoáng

I-rắc là nước sản xuất dầu mỏ lớn Trữ lượng dầu mỏ của I-rắc được xác m inh là 112 tỷ thùng (đứng thứ hai thế giớ i sau Ả -rậ p Xê-Út, 262 tỷ thùng) N goài ra, nước này còn có 220 tỷ thùng chưa được khai thác Dầu

m ỏ chiếm v ị trí chủ đạo trong nền kinh tế, chiếm 95 % nguồn thu ngoại tệ của I-răc

I - rắc - tên cũ là M e-sô-phô-ta-m i - chiếc nôi của nền văn m inh Ba-bi- lon, Su-mê-ni, Á c-ca-din và A -s i-ri I-rắc là m ột quốc gia có lịch sử lâu đời và

là một trone nhừne trung tâm văn m inh cua thế giới thời cô đại Tại đây, vào khoảng 2500 năm TC N , những người Xu-m e cổ đại đã lập nên nhà nước đâu

tien cua mình, dật nên móng cho một nén văn m inh sau này phát triẽn rấ rực

rỡ là nên văn m inh Lưỡnũ Hà Dây là một trong những nơi ra đời chừviết sớm nhát thê giới và dược coi là “ chữ mẹ” của nhiêu loại chữ viết ở khu vực Tây Á Vào khoảng thế kỷ thứ X V I 11 TC N , Bộ luật H ăm -m u-ra-bi - Bộ uật thành văn lớn nhất của Phương Đôn£ cổ đại còn giừ được đến ngày na đã dược soạn thảo và cho ra đời Thành phô Ba-bi-ỉon được xây dựng vó rất nhiêu cóng trình vãn hoá, nghệ thuật nôi tiêng, trong đó độc đáo nhất là \rờn treo Ba-bi-lon - một trong '/ kỳ quan thê giới

Từ thế kỷ thứ 4 TC N đến đầu thế kỷ thứ 7, I-rắc bị đế quổc La m và

Ha Tư thông trị Dưới triều đại Á p-ba-xít (750-1258) hùng mạnh, B át-đ;trở thành trung tâm chính trị, kinh tế, văn hoá xã hội H ồi giáo xâm nhập khu 'ực này từ thê kỷ thứ 7 và văn hoá H ôi giáo vươn tới đỉnh cao trong thời đại;ủa triều đại Á p-ba-xít Hiện nay có 60% dân số I-rắc là người Ả-rập theo ỏng

H ồ i giáo Si-ai, 20% là người Ả-rập theo dòng X un-ni

Từ thế kỷ 13 đến thế kỷ 19, I-rắc lân lượt bị đế quôc Ba-Tư, phong lén

M óng Cổ, Thồ N h ĩ K ỳ đánh chiếm và thong trị Sau chiến tranh thể giới hứ nhất, A n h đánh bại đế quốc Ốt-tô-man, chiếm 1-rấc Năm 1920, H ộ i Ọiốc liên (tiền thân của Liên H iệp Quốc ngày nay) quyết định I-rắc thành nướcuỷ

tr ị của Anh Hoàng tử Phai-xan giành thẳng lợi trong cuộc bầu cử do Anh ến hành và trở thành quốc vương I-rẳc Cùng với lễ đăng quang của ông, qốc gia I-răc được thành lập, mặc dù nó còn nằm dưới quyền kiêm soát của ngrời

A nh Quân đội Anh ở lại J-rae theo đề nghị của vua Phai-xan trong khi ngrời Si-ai ở miền Nam và người Cuốc ở M iền Bắc chống lại chính quyền Phai-an

và ngưòi Anh để giành quyền tự trị

Sau chiên tranh thê giới lân thứ II, lợi dụng A nh bị suv yêu, M v ch cực can thiệp vào 1-rắc để hất cẳne Anh I-rắc tuyên bố độc lập, tách khoi nh hươrm cua Anh từ năm 1932 và được chấp nhận vào H ội quốc liên Nrr

'1958, Ap-đun K a-rim , một quân nhân có tinh thân dân tộc lãnh đạo cuộc cách

m ạng lật đô chế dộ quân chủ, tuyên bô thành lập nước Cộng hoà I-rẳc Qua nhiêu lân tranh giành đảng phái, năm 1968, đảng Phục hưng xã hội A-rập ( đủng Bát) theo chủ nghĩa thế tục, chú nghĩa xã hội và chủ nghĩa dân tộc toàn

Ả -rậ p giành chính quyền và lãnh đạo I-rẳc Cho tới năm 1979, X H út-xen nám quyên lãnh đạo đang Bát, trở thành Tông tnôns Với tham vọng vọng

k h ô i phục lại m ột nước I-răc hùng cường như trước kia, X H út-xen năm toàn

b ộ quyén hành ve đảng và chính quvền (Tong thư ký, ròng thống Thủ tướng

C h ủ tịch H ội đông chỉ huy cách mạng, Tông chỉ huy các lực lượng vũ trar.g)

II Ý Đ Ỏ V À C Á C BƯỚC C A N T H IỆ P C Ủ A M Ỹ ĐỎ I V Ớ I I-R Ắ C

1 về cuộc chiến tranh vùng Vịnh năm 1991

Năm 1980, X H út-xen tấn công 1-ran để trả đũa mối đe doạ xuất <hẩu cách mạng H ồ i giáo của I-ran Cuộc chiến tranh kéo dài 8 năm, đã phải tra giá mhiều sinh mạng, làm kinh tế I-rắc thiệt hại nghiêm trọng, uy tín của X.H út- x.en bị giảm sút

Nhằm khôi phục khả năng kinh tế của mình, ngày 2-8-1990, I-rắc đưa qiuàn vào Cô-oét (một nước nhỏ bé nhưng giàu dâu mỏ), mở đâu cho cuộc k.húng hoảng vùng V ịnh , dẫn tới một trong những cuộc chiến tranh lớn :uối còing ở thời điểm cuổi thế kỷ 20 Bốn ngày sau, vào ngày 6-8-1990, Liên Hiệp

Q u ố c ra lệnh trừng phạt thương mại I-rắc Bất chấp những sức ép của M /, I- riắc vẫn cương quyết không rút quân khỏi Cô- oét Tổng thống I-rẳc x /ỉú t-

X en tuyên b ổ : "Cô-oét đã thuộc vể chúng ta và chủng ta thề quyết tử đé giữ

mó đếr, cùng Có-oét đã trở thành một biểu tượng cho toàn thể giới A-rập’.

Còn Tổne thống M ỹ Bu-Sơ (cha) thì tuyên bố: " Việc ỉ-rảc không rút

kỉ hỏi Cô-oẻt không làm tôi ngạc nhiên, nhưng họ đã măc phải một sai 'ầm mghiẻn trọng". Lờ i tuyên bố đó có hàm ý khăns định rằng: MỸ sẽ dùng v í lực tiiên công 1-răc nêu I-răc không chịu rút quân khỏi Cô-oét

I rong khi các nhà ngoại giao quôc tê, dặc biệt là các đặc phái viên của

Liên Xô đi lại như con thoi để nhàm tháo gỡ cuộc khủng hoáng thì M ỹ đã tiến

hanh một cuộc động hinh lớn nhăm chuấn bị chiến tranh, đỏng thời xảy dựng

một liên minh quôc tê chông I-răc

Neày 17-1-1991, MỸ và các đông m inh của MỸ trong lực lượng đa

quỗc gia đã mơ chiến dịch "Bão táp sa m ạc", 0 ạt tiến công bằng tên lửa và

máy bay ném bom vào cả Cô-oét lẫn I-rẳc Ngày 15-2-1991, trong khi chiến

sự vẫn diễn ra ác liệt, [-rác đưa ra đề nghị 7 điểm nhằm giải quyết cuộc khủng

hoảng vùng V ịnh Ngày 24-2-1991, sau 5 tuân ném bom liên tục các thành

phố của I-rắc, kể cả thủ đô Bát-đa, lực lượng M ỹ và đồng m inh bẳt đầu cuộc

tiến công ồ ạt trên bộ vào vùng biên giới phía nam Cô-oét và I-rẳc

Ngày hôm sau, 25-2, chính phủ I-rấc thông báo lệnh rút quân khỏi lãnh

thổ C.O- oét , trở lại vị trí đóng quân trước ngày 2-8-1990 Ngày 27-2-1991,

Tổng thống M ỹ Bu-Sơ (cha) tuyên bố sẽ ngừng tấn công vào I-rắc kể từ ngày

28-2-1991 Cũng trong ngày này, 1-rắc tuyên bố chấp nhận tất cả 12 nghị

quyết của Liên Hiệp Ọuốc về vùng V ịnh N gày 7-3-1991, quân nhân Mỹ đầu

tiên rút quân khỏi vùng V ịnh sau khi chiến tranh ở đây kết thúc

N gày 20-3-1991, Quốc hội I-rắc chính thức quyết định huỷ bỏ việc sát

nhập lãnh thổ Cô-oét vào I-rẳc

Cuộc chiến vùng V ịn h 1991 kéo dài 6 tuần đã ngốn mất 80 tỷ USD

theo thời giá hiện tại N gay sau cuộc chiến kết thúc, I-rẳc bị áp đặt lệnh câm

vận của Liên Hiệp Quốc Cho đến thời điểm M ỹ tấn công I-rẳc vào năm 2003,

lệnh cấm vận này đã kéo dài hơn 12 năm, khiến cho đất nước I-rắc phải chịu

hậu quá nặng nề, đời sống người dân vô cùng khổ cực

2 về cuộc chiến của M ỹ tại I-rắ c năm 2003 và các bước can thiệp tiếp theo của MỸ

19

Cuộc chiến vùng V ịnh lán 1 cùa M ỹ nhăm khôi phục lại thê cân băng ở vùng V ịnh , xảy ra vào thời điếm chiến tranh lạnh đi vào kết thúc nên khiên người ta có cảm giác nước M ỹ chỉ muốn đảm bảo an ninh cho minh M ỹ tiêp tục đánh lừa, lạo ra cảm giác ấy bănu một hình ảnh nước M ỹ cỏ vũ hoà bình.

T u y nhicn, xét trên định nghĩa vẻ chiến tranh hiện đại thì cuộc chiên tranh của đế quốc M ỹ chống I-rắc đã được bẳl đầu ngay sau kh i kết thúc chiến tranh vùng V ịn h lần thứ nhất Cuộc chiên này thực chất năm trong chiên lược của M ỹ đỏi V Ớ I khu vực T ru n g Đòng, nhám bó trí thê cniên iươc quán sự, duy trì sức mạnh bá chủ thê g iớ i, từng bước điều chỉnh địa chiến lirợc co lợi cho M ỹ

Các biểu hiện của cuộc chiến tranh này là sự kết hợp giữa các biện pháp ph i bạo lực và bạo lực, biện pháp bao vây cấm vận kinh tế với biện pháp quân sự và sự răn đe chiến tranh M ỹ và A nh đã thiết lập hai vùng cấm bay trên không phận I-rắc, thường xuyên ban tên lửa các mục tiêu quan trọng của I-rấc, tập hợp lực lượng đối lập chính quyền I-rắc, kích động chia rẽ, ly khai Thong qua Liên Hiệp Quốc để bao vây cấm vận kinh tế và gâv khó khăn cho nliân df'in I-rẳc bằng chương trình đổi dầu lấy lương thực

Sau thảm hoạ khủng bố ở M ỹ ngày 1 1.9.2001, mượn cớ mở chiến dịch chống khủng bổ trên toàn cầu, chính quyền Oa-sinh-tơn đã liệ t I-rắc vào “ trục

ma quỷ” Tổng thốne M ỹ Bu-Sơ công khai tuyên bố cái gọi là “ học thuyết Bu- sa": "Chủng ta sẽ không phán biệt giữa những kè lập kế hoạch hành động khung bô và những kẻ cho chúng tạm trú".

Mượn cớ đó, MỸ mở một chiến dịch chống I-rắc trên quy mô lớn cả về chính trị kinh tế, quân sự và ngoại giao; sử dụng bộ máy tuyên truyền xuyên tạc, ra sức kích động dư luận về “ moi đe doạ của I-rẳc” vì nước này có vũ khí giết nsJtTÍ hàng loạt và Bát-đa có quan hệ với mạng lưới khủng bô An-kê-đa

M ỹ và đông m inh vừa ráo riết tăng cường triển khai lực lượng, quân sự ơ vùng

V ịn h , vừa ra sức lõi kéo các nước troim Hội dông bảo an Liên Hiệp Ọuôc thúc ép Lien Hiệp Ọuôc ung hộ họ dune vũ lực đê giải giáp 1-răc.

Trước nguy cơ nỏ ra một cuộc tiên cône l-răc, cộng đỏng quôc tê, trong

đó, cỏ những nước là thành viên trong Hội đông bảo an Liên Hiệp Quôc có nhiều nồ lực ngoại giao để tìm biện pháp hoà bình giải quyết vấn đề I-rắc Làn sóng biêu tình chổng chiên tranh lan rộng khăp toàn câu, ngay cả trong lòng nước M ỹ và những nước mà chính quvên ơ đó ủng hộ chính sách gây chiên của nhà câm quyên M ỹ Phía I-râc đả co nhiêu nhân nhượne, hợp tác tích cực với các đoàn thanh sát vũ khí của Liên Hiệp Ọuôc, thực hiện N ghị quyết 1441 của Hội đồng bảo an để tránh chiến tranh Sự hợp tác tích cực của I-rắc (mà tiêu biểu là tiến hành phá hủy các tên lửa A-sa-m út 2 được coi là có tầm bắn vượt quá quy định) đã được IA E A (Cơ quan năng lượng nguyên tử quốc tế) thừa nhận và cộng đồng quốc tế hoan nghênh

Song bất chấp sự thật đó, bất chấp nồ lực của cộng đồng quốc tế m ong

m uốn giải quvết vấn đề I-rắc bàng biện pháp hoà bình, bất chấp những hậu quả khôn lường mà cuộc chiến tranh l-rắc sẽ gây nên đối với các nước tham chiến, với khu vực Trung Đông và trên toàn thế giới, các thế lực hiếu chiến ở

M ỹ và Anh cùng những phẩn tử vào hùa với họ vẫn ráo tiết đẩy tới việc dùng

vũ lực để giải quyết vấn đề I-rắc M ỹ và Anh đã soạn thảo ra m ột bản N ghị quyết mới về vấn đề I-rẳc và đề nghị, thậm chí gây sức ép để Liên H iệp Quốc thông qua Tông thống M ỹ Bu-Sơ tuyên bố “ Sự lựa chọn đang ở phía trước Liên Hiệp Quóc đẻ đưa ra một giải pháp Sự lựa chọn cũng đang ở phía trước Sa-đam là thực hiện đầy đủ lời hứa của ông ta Và nếu không ai trong sổ họ hành động, Mỹ sẽ lãnh đạo đồng minh phả huỷ những vũ khí tồi tệ nhất từ tay một trong những lãnh đạo tồi tệ nhắt the giới theo cách của riêng mình".

Cuối cùng NQ mới 1441 đã được Liên Hiệp Quốc thông qua ngày 08.11.2002 với toàn bộ phiếu thuận cua 15 thành viên H ội đông bảo an Mặc

21

du ! rước nliicu phan ưrm khác nhau, đặc hiệt là các nước có quyền phu quyết trong I lén Hiệp Ọuỏc, nội dung cua han N ghị quyêt mái vê 1-rảc đã được chỉnh sưa một số theo hướng nhẹ hơn ban dâu song vẫn chứa đựng điêu cốt lõi: 1-rac khônẹ thê thực hiện được việc giữ độc lập, chu quyên của mình và cuộc chiên quân sự chông I-răc tât yêu xảy ra H ội đỏng bảo an Liên Hiệp Quốc đã thực sự bị M ỹ bỏ ngoài ria với thái độ ngạo mạn Đ iều này cũng chúng tỏ, chừng nào trái đất còn bị áp bức, bat cône, đói nghèo và bạo lực, chìmg đó luật của ke mạnh vân còn thông trị.

9h30 phút (giờ Hà N ộ i) neày 20.3.2003, cuộc chiến chống I-rấ c do

M v phát động đã chính thức nô ra mặc cho những nô lực can thiệp của cộng dona quốc tế M ỹ đã tập hợp được 150 nghìn quân từ hơn 30 nước trên thế giới để sử dụng trong cuộc chiến tại I-rắc Kèm theo đó là các loại

vũ khí hiện đại nhất

Trong ngày đầu tiên của cuộc chiến, các hoạt độns quân sự của M ỹ chỉ

co tính chảt thăm dò, không quá dữ dội như thường thấy ờ các cuộc chiển tri rác đây Chỉ sau đó m ột ngày, bộ binh M v bất đầu tiến quân vào I-rắc, chiếm giữ vị trí mà pháo binh I-rắc không với tới được Những ngày tiếp theo, mức độ ác liệt của cuộc chien ngày càng tăng lên M ỹ và Anh liên tục tiến hành các cuộc không kích dừ dội vào các cứ điểm quan trọng của I-rắc (trong

đó đánh vào những địa điểm nghi có các nhà lãnh đạo I-rắc ), mở đường cho

bộ binh đánh chiếm các thành phố và chuẩn bị vây ép Bát đa Quân I-rắc cũng kháng cự Uiá quyết liệ t và nhiều lúc buộc quân M ỹ phải dừng chân, chuyên sang phònc thủ Chiến tranh du kích, đánh bom cảm tử đã được I-răc đưa vào vận dụng, '.àm tinh thần của quân MỸ và Anh bắt đầu có biểu hiện lo sợ Bộ trương thônẹ tin I-rẳc ngàv nào cũn2 xuất hiện trên truyền hình một lần đê trả

n,à•' cũng khẳng (lịnh quân M ỹ và Anh sè phải tiẽp tục chịu nhiêu thiệt hại, n.h êu đòn tân công bât ngờ và mới lạ khác.

Sau khoảng 2 tuần, từ khi bắt dầu diễn ra cuộc chiến, đã có nhiêu nhận đ:ịrh, đánh giá của các chuyên gia quân sự là cuộc chiến này sẽ ngày càng ác lhệ: và ton thất của hai bên sẽ còn tăns cao, chiên tranh sẽ còn kéo dài T uy n.h ên, đến tuần thứ ba của cuộc chiến, đặc biệt là kh i M ỹ vây hãm và tiến vào

đ ược B á t đa, khả năng chống cự của I-rấc đột ngột giảm hẳn Tính đến ngày

ỉ 14, các trumz tâm kiểm soái và lãnh đạo CÜÛ I-rắc trên khắp cả nước hầu như điã bị p»há huỷ nặng Truyền hình của í-răc, m ột trong nhừne phương tiện hừu hiệu để đưa các thông tin về I-rắc bên ngoài đã bị M ỹ phá huỷ hoãn toàn Bộ truờ ng thông tin I-rắc không còn xuất hiện trên truyền hình như thường lệ

T ràn “ quyết tử” ở Bát đa hay sau đó là T i-cơ -rít theo như dự đoán đã không dáễn ra Vệ binh cộng hoà hay những lực lượng thiện chiến khác của I-rắc c:ùng v ớ i vũ khí trang bị không hiểu đã “ bay hơi” đi đâu Thế vào đó chỉ là

n ih in g cuộc giao tranh lẻ tẻ ở m ột số khu vực, lính M ỹ và A nh nhanh chóng lían ch ủ được tình hình ở tất cả các khu vực Với sức mạnh áp đảo về mọi rrnặt, liổ n quân M v -A n h đã nhanh chóng lật đổ chính quyền X H út-xen, cho dù

CỈUÒC chiến kéo dài gần 3 tuần (từ 20.3- 07.4.2003), lệch xa với khoảng thời gũsn 72 giờ mà M ỹ đã dự kiến

Cuộc chiến của MỸ tại I-rắc mới chỉ dừng lại ở chiến trường với những taíc động tươna đối nặne nề tới nền an ninh, kinh tế thế giới Còn chính trường I-rả c vẫn còn vô cùng phức tạp, tiếp tục tạo gánh nặng cho M ỹ trong thời gian díà sau đó M ỹ tiếp tục bị phá sản kế hoạch chỉ trong vòng một năm là ổn

đ iịrh được tình hình và bắt tay vào công cuộc xây dựng mô hình dân chủ, tái thiièt tại I-rẳc”

Không lâu sau cuộc chiến, nhữne lời chỉ trích cône khai nhăm vào ban lãir.h đạo hoạch định chính sách chiến tranh của M ỹ , về những sai lầm trong

23

cuộc chiên 1-răc ngà} càng tăng cao Cuộc chiên của M ỹ tại I-răc trên chính trường thời hậu chiến ngày càng gay cấn hơn, khiên M ỹ sa lây sâu hcyn Người dân I-rắc luôn phải đổi mặt với tình trạng vô chính phủ, mất trật tự, chơ dù Hội đồng điều hành I-rẳc, Chính phủ lâm thời của I-rẳc, rôi đên Chính phủ I-răc, Quôc hội I-rắc lân lượt được thành lập.

Tính đến thời điểm diễn ra cuộc bầu cử Quốc hội tại I-rắc (tháng 02.2005), theo con số thống kê chính thức của Lâu Năm góc, số binh sĩ M ỹ bị giết tại chiến irưòng I-rắc đã lẽn tứi hơn 2.160 người và số bị thương khoảng

16 nghìn M ỹ đã phải chi 240 tỷ USD cho cuộc chiến, tức là trung binh m ồi tháng cuộc chiến tranh I-rẳc tiêu hết gần 8 tỷ USD từ ngân sách của M ỳ Theo các nhà quan sát quốc tế, tông thiệt hại của M ỹ tại I-rấc lớn hơn nhiều so với cuộc chiến tranh V iệ t Nam và lớn nhất kề từ Chiến tranh thế giới thứ hai đến nay Chiến tranh hao người tốn của của M ỳ đang đem lại những kết quả trái ngược M ỹ không kiểm soát được các giếng dầu và cũng không lập được m ột chính quyền thân M ỹ tại I-rắc”

I-rắc được thiết lập thành một nhà nước theo chế độ liên bang với quyền lực đáns kể được trao cho các khu vực riêng rẽ I-rắc đã có Tổng thống mới thuộc lãnh đạo người Cuốc (ông J.Ta-la-ba-ni) Hai phó Tổng thống I-rắc được phân đều cho dòng Si-ai (phó Tổng thống Á p-đun-m a-đi) và dòng X un-

ni (phó Tổng thổng Ga-gi-a-va) Trong 3 năm sau cuộc chiến, I-rắc đã có tới hai Thủ tướns (cựu Thủ tướng I-bra-him G ia-pha-ri năm 2005 và Thủ tướng đương nhiệm N âu-ri M a -li-k i) Dưới sự “ nhiếp chính” của M ỹ, trong những mâu thuẫn cổ hữu mang tính sắc tộc tại I-rấc, câu trúc chính trị an ninh của I- ràc luôn chứa đựng những bất ôn khó lường, khiến đất nước này ngày càng gia tăng các vụ bạo động, đô máu

Chính quyền I-rấc không thể giải quyết được những mâu thuẫn nội tại trone lòng xã hội I-rắc Đó là việc người Si-ai muốn m ột quốc gia H ồi giáo có

quan h- thán thiôt với l-ran Tro nu khi người Cuôc, dưới sự hô trợ đặc biệt của M ỹ lại muôn m ột quỏc gia không thuộc tôn giáo nào và họ có quyên tự quyết r.hiều hơn với những khu vực nhiều dầu Ư m iền Bẳc; đồng thời, yêu cầu Chính ohủ mới không thành lập m ột nhà nước H ồi giáo I-rẳc Người X un-ni vốn bị coi là thất thủ sau sự kiện Chính quyên X H út-xen bị lật đô và đang chiếm '.hiểu số ghế troníi Quốc hội luôn sẵn sàng tiến hành các vụ tấn cộng mạo hiểm để can trở hoạt động của nội các mới I-rẳc Cả ba cộng đồng này đang X Ì C tiên chủ nghĩa dân tộc, tận dụna mọi thơi cơ đè thè hiện s ự độc lặp của mình và áp đặt ảnh hương chính trị của mình Các vòng thương lượng của Liên rr.inh người Si-ai và nsười Cuốc luôn trong tình trạng căng thẳng, thậm chí có :hời điếm đi vào ngõ cụt Các giáo sĩ người Si-ai đã và đang tức giận với "thái độ ương bướng" của người Cuốc và thường xuyên gây áp lực lên các thủ lĩnh người Si-ai trong Chính phủ, đặc biệt trong việc thúc đẩy thành lập một Chính phủ liên m inh với đảng của Thủ tướng hiện thời và những người

X un-ni mà không cần nhờ vào các đảng người Cuốc Tất nhiên, đây chỉ là một vịé-n cảnh khó cỏ thể xẩy ra

X H ú t-xe n đã bị tử hình, Chinh phù I-rắc đã tiến hành cải tổ nội các nhàm tăng cường hiệu quả của Chính phủ liên m in h đoàn kết dân tộc, nồ lực thúc đẩy kế hoạch hoà giải dân tộc, ngăn chặn tình trạng bạo lực đẫm máu le j thang song không có dấu hiệu gì khả quan cho nền an ninh, chính trị tại rước này Người dân I-rắc không giấu nỗi thất vọng về các chính trị

g ia -n h in g người đang tranh giành miếng bánh quyền lực hơn là quan tâm đén đò’ sổng của nhừne, dân thường Những người dân I-rắc lạc quan nhất cùng ciưa dám mơ về m ột đất nước I-rắc thổng nhất các vùng m iền, sắc tộc tro n g trcm g lai gần

Mặc du cuộc chiên của M ỹ tại I-răc đang đây liên m inh chông khủng

bò đênnguy cơ tan rã câv tranh cãi và chia rẽ sâu săc trong nội bộ nước M ỳ ,

25

đặc biệ giữa Dủng Dân chu và Đảng ('ô n g hòa, tạo dư luận phản đôi cao độ cuộc chiên trong nhãn dân M ỹ và nhân dân toàn thế giới song M ỹ chưa hê có

V định rút quân khỏi I-rắc” Tổng thống M ỹ Bu-Sơ tuyên hố không có kế hoạch rời nước này cho tới khi hòa bình được thiết lập M ỹ không chỉ tạo cớ kiểm soát nguồn cung dâu lửa, cô lập hóa mạnc lưới An-kê-đa mà còn tiếp tục tạo ân iượng là họ có thê giải quyêt tât cả những vân đẻ íhường ngày mà chính quyền I-rẳc đang gặp phải, kê cả vấn đê liên quan tới an ninh M ỹ đã cử Trung uớ n g Đ a-vít Pi-trây-ới (thay tướng G ióc-giơ Ca-say) giữ vị trí chỉ huy quân đói tại I-rắc, dự kiến gửi thêm 21.500 quân tới I-rắc Tống thống M ỹ Bu-

sơ cũng đã trình Quốc hội M ỹ kế hoạch neân sách tài khóa 2008 với tổng dự chi lẽn tới 2.900 tỷ USD, trong đó có 235 tỷ USD chi cho các chiến dịch quân

sự tại I-răc và Áp-ga-ni-xtan

Tiêu kết chưomg I I : hơn 4 năm đã trô i qua, “ việc giành thắng lợ i” có thể không còn mang ý nghĩa như những gì mà các nhà kiến trúc sư của cuộc xâm lược năm 2003 m ong đợi Tham vọng của M ỹ tại nước này trong việc tạo ra một nền dân chủ thân phương Tâv ở trung tâm thế giới Ả -rập đã bị thiêu Ciáy thành tro bụi Trong hoàn cảnh bị chiếm đóng, nhưng I-rắc trở thành vin là nơi tuyển quân, đồng thời, là cơ sở huấn luyện binh lính cho lực lượng An-kê-đa Tổng sổ thường dân bị thiệt đã vượt con sổ 100.000 người Hơn 3.'00 lính M ỹ (và gần 300 quân khác của liên m in h ) đã chết

I rắc liên tục xảy ra bạo động, trong đó, Bát-đa trở thành điểm nóng trung tím với ít nhất 3 cuộc chiến chồng chéo nhau đang diễn ra quyết liệt

M ột CIÒC chiến được tiến hành bời các phần tử thánh chiến H ồi giáo thuộc lực lưẹng An-kê-đa chống lại người M v, các lực lượng của Chính phủ và những hườne, dân người Si-ai M ột cuộc chiến diễn ra giữa các eiáo phái người / un-ni và nhừntỉ người Si-ai Cuộc chiến cuối cùng được tiến hành bởi nhiêu rgười X u n -n i cũng như những người Si-ai cùng tấn công chông lại

người M ỹ-lực lượng dược coi là ke chiêm đóng nước ngoài Cả ba cuộc chicn này đều dược đa số người X un-ni và người Si-ai tán thành.

Dư luận cũng cho răng cuộc xâm lược I-răc dã làm I-ran mạnh thêm Với cái chết của X H út-xen và với m ột chính phủ của người Si-ai thân thiện ơ Bátđa, các giáo sĩ ở Téhéran daña thê hiện một sự tự tin mới Giáo chủ A -li

K h a -m i-ỉii, nhà lãnh đạo toi cao của I-ran, nói răng nước M ỹ đang bị “ rơi vào một xoáy nước” và đang ngày càng bị chìm sâu hơn

CHU'O NG 111

NỘI DUNG VÀ HÌNH THÚC PHẢN ÁNH CỦA BÁO CHÍ VIỆT

NAM VÈ CUỘC CHIẾN CỦA MỸ TẠI I-RẮC BẢI HỌC KINH

NGHIỆM ĐÓI VỚI VIỆC PHẢN ÁNH THÔNG TIN THỜI Sự-CHÍNH • • •

TRỊ QUỐC TẾ CỦA BÁO CHÍ VIỆT NAM HÔM NAY

I N Ộ I DƯ NG P H Ả N Á N H C Ủ A B Á O C H Í V IỆ T N A M V Ề c u ộ c

C H IẾ N C Ủ A M Ỹ T Ạ I I-R Ắ C (Qua khao sát trên bảo Nhân dân, Quân đội

nhản dân, Tuân báo Ouôc tê).

Trên cả ba tờ báo Nhân dân, Quân đội nhân dân, Tuần báo Quốc tế, chủ

đề về cuộc chiến của M ỹ tại I-rắc luôn là một trong những nội dung quan

trọng, được phản ánh thường xuyên, liên tục dọc suốt thời điểm trước khi

cuộc chiến diễn ra cho tới nay Đặc biệt, trong thời điểm cuộc chiến diễn ra

quyết liệt, cả ba tờ báo trên đều đăng tải dày đặc các bài viế t theo nhiều thể

loại khác nhau nhằm cung cấp thông tin một cách toàn diện, đầy đủ về cuộc

chiến tới độc giả cả nước

Báo Nhân dân, Ọuân đội nhân dân, Tuân báo Quốc tế đã bao quát được

rất nhiều vấn đề, có đi sâu phân tích, tìm hiểu, cung cấp cho người đọc những

hiểu biết cần thiết về cuộc chiến, đồng thời có nhiều tư liệu, thông tin hẩp dẫn

bổ ích, thu hút được sự chú ý của người đọc, thể hiện m ột cách làm sáng tạo

trong thông tin thời sự-chính trị quốc tế Qua đó, người đọc có được cái nhìn

nhiêu chiều và tương đổi tổng quát, có định hướng đúng đan không chỉ về

cuộc chiến của M ỹ tại I-rắc từ năm 2003 đến nay mà còn về m ột vấn đề quốc

tế rất phức tạp liên quan đến vận mệnh của nhiều dân tộc, nhiều quốc gia

Đê phản ánh khách quan, trung thực, nhiều chiều về cuộc chiến của M ỹ

tại I-rắc, cả ba tờ Nhân dân, Quân đội nhân dân, Tuần báo Ọuốc tế đều khai

thác triệt đê m ọi thônạ tin liên quan trên nhiều nguồn, đặc biệt là các nguồn

quan chu yêu như Tuần báo (The Newsweek), Bưu điện Oa-sinh-ton (The

W asington Post), I hời háo N iu-oóc (The New Y ork lim e s), Roi-tư, B B C ,

T in tức quốc tc (International The News), AFP, Tuan báo Ọuốc phòng Giên

Intem ational.com ), Người quan sát (The Observer), Báo toàn câu Bổt-xtơn (The Boston Globle), T in tức Ả -rập (Arap News), Báo Độc lập (The Independent), Thừi báo A n-g iê -iép (The Angelev Tim es), Quan điểm (Le Point), Thế giới ngoại giao (Le M onde D iplom atique), báo Buôi chiêu (B ỉ), Báo tin tưc (Nga), Tán Hoa xã, Thông tấn xã V iệ t N a m w

Kẻ từ đầu năm 2003 đến nay, hầu như số báo nào của tờ Nhân dàn, Quân đội nhân dân, Tuần báo Quốc tế đều có trang tin, bài liên quan đến cuộc chiến của M ỹ tại I-rắc Trong hàng loạt các bài phản ánh, phân tích, tông hợp, phải

kể đến các nhóm tác giả tiêu biểu như Nhân Đăng, Hà Nhân, Nhân Hà, H ồng Tâm, M ạnh Tường, Văn Lục, Xuân Hiệu, M ỹ Hạnh (báo Nhân dân), Thu Hương, Lin h Tâm, Dương Hà, H uynh Tú L in h , K im Thanh, L in h Thu, H ồng Vân, N gọc Hưng, Lê Thế M au, Lương Sơn, Bảo Châu, M ỹ Hạnh, Trung Kiên, L in h Oanh, Hồne K ỳ , M ạnh Tường, K ỳ Duyên, H ồng Vân, Chí Thành,

K im Thanh, Thu Tranu, M in h Tâm, Chí Hiển, Mạnh Tường, Lê H ồng Khê (báo Quân đội nhân dân), Dương Hà, Chí Thành, Lê Bính, Quang Thuận, Vệ

N h i, Trung Tú, M in h Anh, Quang Tùng, Phạm M in h Nhật, Tiến Thành, Đặng Chuẩn, Hoàng Hạnh, Như Bình (Tuần báo Quốc tế)

N ộ i dung mà báo Nhân dân, báo Ọuân đội nhân dân, Tuần báo Quốc tế phản ánh về cuộc chiến của M ỹ tại I-rắc được nhìn nhận theo các khía cạnh sau:

1 Phân tích, làm rõ bản chất, mục tiêu cuộc chiến của M ỹ tại I-rắ c - cuộc chiến được coi là một bước m ở đầu kỷ nguyên mới trên chỉnh trường quốc tế.

29

Với nhừnu liêu dê, thê loại phản ánh mang màu săc riêng của từng tờ bao, nhưng cả ba tờ Nhân dân, Quản đội nhân dán, Tuân báo Quôc tê đêu nêu rất rõ rang, với những dẫn chứng, tư liệu sinh động vê bản chất cuộc chiến cua M ỹ tại I-rắc Cuộc chiến này là sự thứ nghiệm cho “ Chiên lược đánh đòn phu đầu’’ của M ỹ, đông thời, cũng là con bài đầu tiên trong “ ván bài đôm inô” cải tạo Trung Đ òng của M ỹ nhằm mục tiêu: Khống chế nguồn cung cấp dầu mo; Ngăn chặn anh hươns của các nước lớn khác; Loại bô tư tưởng chu nghĩa cực đoan chônạ M ỹ tòn tại phò bien ở khu vực “ Trung Đông rộng lơn” ; D uy trì sự sinh ton và an ninh của I-xra-en với các nước Thông tấn xã ôn hòa, thân cận với M ỹ.

Tiến hành cuộc chiến tại I-rắc, M ỹ sẽ bảo đảm nguồn cung cấp và giá dâu lưa có lợi cho MỸ trong điều kiện hạn chế Châu Âu, Nga, có mặt tại khu vực Trung Đ ông-vị trí quan trọng về mặt kinh tể, địa-chính trị M ặ t khác, nẳm giữ được I-rắc, khôi phục cơ sở hạ tầng, công nghệ, M ỹ có thể biến I-rắc có thể trờ thành nước khai thác dầu lửa nhiều nhất thế giới trong thế kỷ 21 “ Dầu lửa tại Trung Đông là máu của phương Tây, ni khống chế Trung Đông thì sẽ khống c hế cả the g iớ i”

V ớ i những mục tiêu về chính trị, kinh tế này, M ỹ sẽ khẳng định được v ị trí bá chủ thế giới của mình trong thời điểm hình thành trật tự thế giới trong

kỷ nguvên mới Điều này cũng khẳng định, những tính toán về tính địa-chính trị của M ỹ và các nước lớn khác không hê suy giảm, thậm chí có phương diện câng thẳng hơn cả thời kỳ chiến tranh lạnh

Đanh chiếm I-rắc, M ỹ sẽ tạo được vành đai chiến lược kéo dài từ Ix-ra-

en qua I-rẳc với A p-ga-ni-xtan eiúp MỸ kiêm chế được các đôns m inh, răn đe được I-ran, S i-ri, khổng chế toàn bộ Truno Đông, cái nôi của đạo H ồ i-“ mối đe doạ tiềm tàng" đối với an ninh và “ giá trị" MỸ, tạo thêm chồ đứng cho M ỹ phong ỉoả Nga

Sự chiếm dóng I-rắc sè tạo diêu kiện dê M ỹ chuyến quân, hô trí lại lực

lượng quân sự diêu chính thê chiên lược vê quân sự (các căn cứ quân sự mới đang được di chuyên xuông phía Nam, tiêp cận Ba Lan, H ung-ga-ri, X lô -va -

k i- a ) trực tiẻp uy hiếp an ninh các nước có tiêm năng trở thành đôi thủ chính như Nga M ỹ muốn chiếm I-rẳc để bảo vệ an ninh cho lx-ra-en, xây dụrm một nhà nước lx-ra-en hùng mạnh bên cạnh m ột nhà nước Pa-le-xtin nhỏ bé, không có chu quyên

Cuộc chiến tranh đánh I-rắc của M ỹ íà đòn cảnh báo ngăn ngừa những nước chông đê quôc và chông chủ nghĩa Phục quôc Do Thái ở Trung Đông

Đ ồns thời, M ỹ cùng muốn tạo sự bất ổn định và gây chia rẽ để kiểm soát thế giới Á rập Cuộc chiến chính là thông điệp về sức mạnh mà M ỹ muốn gửi tới các đối thủ tiềm tàng trên thế giới

Đe thực hiện ý đồ này, chính quyền Bu-Sơ nhấn mạnh trọng tâm cải tạo Trung Đông là can thiệp ngày càng nhiều, can thiệp hết mức mới có thề thúc đấv mở rộng dân chủ, mà phương pháp hiệu quả nhất, trực tiếp nhất là vẫn phải thông qua hiện pháp quân sự để thực hiện thay đổi chính quvền

Bản chất, mục tiêu cuộc chiến của MỸ tại I-rắc đã được phản ánh qua các bài viết tiêu biểu: “ Ba sự kiện cùng chiều", “Những lý do phi lý",

“ Chủng ta ném bom CÒ11 họ chịu đụng", "Đê chê ngạo mạn ", “ Tại sao họ lại gây ra chiên tranh ở I-rắc ? ”, “ Dầu mỏ, mục tiêu lởn cùa nhà cầm quyền Mỹ", "Tang băng chỉnh trị đang tan dưới sức nóng sa mạc", "Những miru

đồ, hành động đen toi và vỏ vọng”, “Hoá ra là vậy", "Chiếc mặt nạn nhản ]uvền Mỹ được bóc trần tại I-rắ c ”, “ Từ "đỗ dầu vào lửa" đến “pha nước 'ào rượu " (Báo Nhân dân), “ "Phương thuôc bô " dành cho ai? ”, “ Vĩ sao M ĩ’

sóng chổnạ chiến tranh", “ Bằng chứnẹ hay kiếm cở để gảy chiên?", "Các siêu cóìĩiỊ ty dâu mỏ đứng sau cuộc chiên chông I-răc " , “Dân chù “ hàng tôm

31

hang cá"", 'Tham kịch cua công lý", "Lương tri trúng đạn", “Nhâm từ trong tâm", "Giận quả mát khôn", “ 3 sự việc, một nguyên nhân” (Báo Quân đội nhân dân), "Những án sô của cuộc chiên ỉ-rãc", “ ’’Cuộc đôi mặt đảv kịch tính" "Giải mã động cơ chiên tranh của chính quyên Bu-Sơ”, "Bi kịch chưa cỏ hỏi két” , "Chiên tranh ỉ-rac : Sự phả sản của những toan tỉnh đáu tiên” , “Đánh bạc với chiên tranh", “ Vì sao ông Bu-Sơ vào trận?”, “Đ i tìm khả nănẹ đôi trọng với siêu cường Mỹ", "Phút thật thà cua "ngàiphó ” ”,

"Kịch ban ỉ-ràc cho ỉ-ra n? ”, “Buông rèm nhiẽp chính" “ ì-răc - một năm nhìn lại ”, “ Trò chơi chưa kết thúc ” (Tuần báo Quốc tế) Theo đó:

M ỹ không thể che giấu ý đô biến I-rắc thành chiếc van trong hệ thống dâu lửa thế giới mà M ỳ có thế tự điều tiế t đế duy trì vị trí bá chủ của đồng đô

ỉa trong nền kinh tế thế giới: “ Tiếp theo các cuộc chiến tranh tàn khốc ở Nam

Tư, Ảp-ga-ni-xtan, phâm giá và sinh mệnh con người lại đang bị trà đạp nghiêm trọng bởi cuộc chiến tranh tàn bạo do nhà cầm quyền Mv-Anh phát động chong nhân dân Ị-rắc, một quốc gia độc lập, có chủ quyền, ỉà thành viên Liên Hiệp Quôc Một lân nữa, tính mạng của con ngưòi lại bị đánh đôi cho tham vọng cùa các tập đoàn tài phiệt" (“ N hữ ng mưu đồ, hành động đen tố i

và vô v ọ n g ” , tác giả Đặng Dũng Chi, Báo Nhân dân, sô ra ngày 3.4.2003)

Báo Quân đội nhân dân, sổ ra ngày 31.3.2003 đã vạch trần thủ đoạn sẵn sàng đảo ngược tình thế của M ỳ trong quan hệ với I-rắc để tiến hành chiến lược an ninh đối ngoại và an ninh năng lượng của m ình tại Trung Đông:' Vậy mà giờ đây, cũng chính ông Hút-xen ấy lại trở thành kẻ thù hung hãn nhất của nước Mỹ và toàn thể nhản loại, là sự đe doạ khủng khiếp đoi với hoà pình thê giói Tại sao vậv? Chỉ vì ông phản ủng lại Mỹ, không muôn trở

¡hành bù nhìn ngoan ngoãn bên kia đại dương của họ Nêu mà như Hút-xen

đê Oa-sinh-tơn kiêm soát nguôn tài nguyên dàn mỏ của đât nước mình và /■hông tỏ vẻ ngang ngạnh với Oa-sinh-tơn thì chỉ trong nháy mãt, ông ta sẽ

trở thành nạười hạn tot nhất cùa M ỹ" (hài dịch “ V ì sao M ỹ q u y ế t lật đổ

X H ú t-x e n ” của bình luận viên R IA V a -le -ri Á t-x i-a n )

Mục tiêu đánh chiếm 1-rấc của M ỹ cho dù đã được nguỵ biện bằng

nhiêu lý do nhưng cuối cùng, vẫn lộ rõ theo cách “ nực cười” : “ Sự cởi mở

hiếm hoi của "ngài phó" Bộ Quốc phòng Mỹ pỏn-ua-vỉt đã gây ra một củ sóc

cho loàn thê giới Vị Thứ trưởng Quôc phòng từng vẽ ra kịch bản tân công 1-

rắc này mới đây đã thật thà khai răng Mỹ đảnh ¡-rắc không phải vì nước này

co vũ khi huy diệt' (“Phút thật thà của "ngài phó”, Tuần báo Quốc tê, số ra

ngày 22.5.2003)

2 Phăn ảnh, phân tích, đánh g iả đầy đủ, toàn diện, khách qu an, cỏ

hệ thống diễn tiến cuộc chiến của M ỹ tại I-rắc (kể cả trước, trong và sau

cuộc chiến).

V ớ i các nguồn phong phú được đội ngũ phóng viên (có nhiều kinh

nghiệm, trưởng thành từng ngày qua việc tiếp cận ngày càng sâu đối với

những vấn đề chính trị-th ờ i sự quốc tế) phản ánh, phân tích, tổng hợp, cuộc

chiến của M ỹ tại I-rấc đã được nhìn nhận dưới nhiều góc độ, phương diện

khác nhau, rất đa dạng và phong phú

Theo đó, cuộc chiến của M ỹ tại I-rắc được báo Nhân dân, Quân đội nhản

dân, Tuần báo Ọuổc tế phản ánh toàn diện, có hệ thống với ba giai đoạn cụ

thể (trước, trong và sau chiến tranh) và với tính chat gay go, phức tạp không

kém phần ác liệt, m ột mất m ột còn của nó Đ ó là sự phản ánh về cuộc chiẻn

tranh được M ỹ thực hiện bàng nhiều phương thức thủ đoạn, vừa có nóng, vừa

có lạnh, vừa có “ sức mạnh cứng” , vừa có “ sức mạnh mêm” Cụ thê:

2 L Giai đoan l i Cuôc chiến tranh tâm /ý, nsoai giao áp đăt.

G iai đoạn nàv tập trung vào việc gây chia rẽ, tìm cớ, tạo cớ, hợp phap

hoá lý do tấn còng, hòng dựa vào các thủ đoạn ngoại giao, chiên tranh tâm lý,

răn đe quân sự, mua chuộc vê kinh té đê buộc chính quyên I-răc phải chấp nhận những điêu kiện do M ỹ đặt ra.

2.1 ỉ Mỹ Ví ! đồn% minh đã phút động cuộc chiến tranh thông tin chổng ỉ-ràc trên toàn thê giới với mục tiêu làm mát tinh thản dân chủng, gây hoang mang trong lực lượng vũ trang, đảnh lạc hướng nhận định của bộ chỉ huy tôi cao ỉ-răc.

Công cụ chính để M ỹ thực hiện là hệ thong phương tiện thông tin đại chúng Hệ thông truyền thông đại chung nay đã cung cấp thông tin m ột chiều, logíc hoá các sự kiện theo ý đồ tuyên truyền của M ỹ Đồng thời, M ỹ hoá các phương tiện thông tin đại chúng ả các nước, sử dụng chúng để tuyên truyền cho M ỹ M ỹ đã tạo ra những bằng chúng giả gây thất thiệt cho I-rẳc rồ i cung cấp cho các cơ quan truvền thông của các quổc gia trên thế giới, đặc biệt là các quốc gia có quan hệ m ật thiết với I-rắc, qua đó thăm dò phản ứng của lãnh đạo các quốc gia này cũng như tình cảm của dân chúng m ột khi I-rắc bị tấn công Thône qua thủ đoạn này, M ỳ đã dựng lên bức tranh về m ột I-rắc đang tàng trữ và sản xuât vũ khí hạt nhân, vũ khí sinh hoá, có khả năng cấu kết với

tô chức khủng bố An-kê-đa hình thành m ột “ liên minh tội ác” và chính quyền

X H ú t-xe n luôn cổ ý ngăn cản các đoàn thanh sát vũ khí của Liên Hiệp Quốc Qua cách nói của người M ỳ và Anh, Sadam dường như đã trở thành “ quái

th a i” trong xã hội tiến bộ, tất yếu phải bị loại trừ

Cuộc chiến tranh thông tin mà M ỹ phát động tại I-rắc được phản ánh qua các bài viết tiêu biểu “ Mỹ đưa 500 nhà báo phản ảnh quán sự tại I-rắc ”,

“Sự mở đầu tồi tệ của chiến tranh thông tin ”, “Nhiều thông tin nhiều về cuộc chiên ỉ-rảc ”, "Lại bàn về tự do báo chí", "Tự do báo chí của M ỹ ”, “ Chính quyền Mỹ thừa nhận sai lầm thông tin tình báo về vũ khí huỷ diệt tại ¡-rắc"

(Báo Nhân dân); “ Thư điện từ đi trước bom đạn? ” , "Báo chí Mỹ đã bóp méo

sự thật vê cuộc chiên tranh ỉ-rãc ", “Người Mỹ không được thông tin trung

thực vê Ị-răc ”, ‘‘Băng chúng giả đé tân công ỉ-răc được tạo dựng thê nào? ” ,

"Ouan chức Mỹ thừa nhận bị buộc phải thay đổi thông tin tình báo về vũ khí

huy diệt tại 1-rẳc ", "Tô cáo chỉnh quyển Mỹ và Anh phúng đại thông tin vé vũ

khí huỷ diệt tại I-rac ’’ (Báo Quân đội nhân dân), “Sự suy giảm đạo đức của

một cường quôc", "Sản tìm băng chúng'', "Mỹ định lừa ai vậy?”, " Làm

phóng viên ờ ỉ-rẳc ", “Sự thật về 20 tin tình bảo giả tạo cở tấn công ¡-rắc của

liên quân Mỹ-Anh ”, " Cuộc chiến l-rắc được bắt đầu thế nào? ”, "Điều không

củ trong ban báo cáo tình báo ” ( J'uần báo Ọuổc té)

Phản ánh về nhừna thông tin sai lệch cuộc chiến của M ỹ tại I-răc dưới

“ cây gậy chỉ huy” của MỸ, tác giả Hồng Tâm v iế t“ ớ /2g trùm Lầu Năm góc

Mỹ Đ Đăm-xphên có sáng kiến cho các nhà báo Mỹ đi theo các ãoTĩ vị quân

đội Mỹ tiến công I-rắc đê chứng tỏ ông quan tâm đến người dân Mỹ muon có

nhiều thông tin và hiếu rõ sự thật tình hình chiến sự Nhưng nhiều người

trong so các nhà bảo đó đã phàn nàn, họ phải viết theo cái gậv chi huy của

Lầu Năm góc: tung tin Tổng thong I-rảc và gia đình đã chết trong trận bom

đầu tiên của Mỹ; không đưa nhiều tin về thương vong của liền quản Mỹ-Anh;

không viết về những thường dán I-rắc bị bom Mỹ giết hại ". (“Tự do báo chí

M ỹ ” , Báo Nhân dân, sổ ra ngày 02.4.2003)

Thông qua bài “Báo chí Mỹ đã bóp méo sự thật về cuộc chiến tranh

I-rắc”, Báo Quân đội nhân dân, số ra ngày 03.4.2003 đã thu hút sự quan tâm

của độc giả bàng thông tin đăng tải nội dung trả lời phỏng vẩn của ông Giôn

R M ẳc-Á c-thua - Tổng biên tập tạp chí Ha-pơ (Harper), tạp chí lâu đời nhât

của M Ỹ) về cuộc chiến tranh thông tin mà MỸ sử dụng để chổng I-rắc:

- Thường là nhũng thông tin bóp méo sự thật, rát xuyên tạc và ủng hộ quân đội Mỹ Ví dụ, hãng truyền hình Pháp đưa tin về một trận đảnh trong

khoảng 7-8 phút và cỏ cả phỏng viên tại chỗ phỏng vấn người dân, trong lúc

35

đó, chương trình “ tin tức hàng g iờ " - chương trình thông tin tự do nhát của

Mỹ chi đưa tin cỏ 30 giây, không đưa hình ảnh, không có máu, chỉ đưa hình

anh những toà nhà đỏ nát và sau đủ đưa luôn hình ảnh người phát ngôn của

quốc đội Mỹ nói rằng "Không biết có phải là du bom của chúng tói gảy ra

hay không? Tương tự, các hãng tin khác nhau Fox, CNN, ABC, CBS, NBC

ít khi đưa được những thõng tin chỉnh xác về diễn biến thực tế trong trận

chiến VI háu hết các tin bài và hình anh này đêu được biên soạn tại các căn

cử quân sự ở c.a-ta và Cô-oẻt Điêu đỏ có nghĩa la, các phóng viên đều ở

phía sau chiến tuvến và viết những bài báo dựa trên những thông tin, những

cảu chuyện mà các đơn vị quản sự tóm tắt gửi về

Mục tin vắn (Tuần báo Quốc tế, số ra ngày 13.02.2003) khẳng định

thêm cho độc giả rõ hơn bản chất của những nguồn thông tin mà liên quan

M ỳ -A n h sử dụng tuyên truyền cho cuộc chiến tranh phi nghĩa của mình:

“Ngày 8/2, Jane 's Information Group, tập đoàn xuất bản báo chí chuyên về

các vấn đề quân sự, cho biết tài liệu của Chính phủ Anh về vắn đề I-rẳc có

trích 3 bài báo của họ đăng từ năm 1997 và 2002 Văn phòng Thủ tướng Anh

đã thừa nhận họ đã copy lại từ nguồn công cộng mặc dù trước đó họ nói rằng

những tài liệu này dựa trên nguồn tin tình báo và đưa ra chi tiết mới nhát về

hệ thong an ninh và tình bảo của Tong thong X.Hút-xen \

2.1.2 Mỹ đã tập hợp và tranh thủ sự ủng hộ của các nước đồng minh ĩhỏng qua việc tăng cường các cuộc gặp gỡ và các chuyến ngoại giao con

¡hoi, sử dụng sức ép về kinh tế để thuyết phục các nước ủng hộ; gây sức ép

buộc Liên Hiệp Quốc thông qua một Nghị quyết mới về I-rẳc ”

N ộ i dung này được phản ánh dưới nhiều góc độ thông qua các nhóm

bài tiêu biểu “Hội đồng bảo an chia rẽ về giải giáp ở I-rảc ” , “ Chiến tranh /-

rắc phơi bày sự rạn nứt trong nội bộ Châu A u ”, “ về rạn nứt trong chính

quyên Mỹ - Anh xung quanh cuộc chiên tranh ỉ-ră c ”, “Ngân chặn nĩịũi mint

toan phát động chiên tranh chỏng nhản dân Ị-ràc", "Tham ân, tranh ủn ",

'Những khoản chi phí đê mua sự ủng hộ ”, "Anh, Nhật Bản nhát trí Liên Hiệp Quốc cần có vai trò quan trọng tại ỉ-rẳc sau chiến tranh”, "MỸ - Anh bắt đồng trong việc tải thiết ỉ-rắc ” , “Bất đong giữa Mv-EU vể van đề thời kỳ hậu chiến " (Báo Nhân dân), “ Rạn nứt lớn giữa Mỹ và Châu Au xung quanh vân

đề I-rắc", "Pháp, Đức chỉ trích Mỹ xung quanh vẩn đề Ị-rắ c”, “ Ngu, Pháp, Đức ra tuyên bổ chung phản đối chiến tranh I-rắc ”, “ Mỹ đòi thông qua Nghị quyết cho phép sử dụng vũ lực chông i-rắc “ Mỹ Anh, Tảv Ban Nha ra thời hạn chót ỉ 7-3 cho ỉ-rãc ”, “ Mỹ chủ trí, ai chủ chi? ” , "Chính quyền Mỹ thách thức cả thê g iớ i”, “Nhản đạo đê nặng tú i”, “ Miệng lưỡi ông Răm? ”, “Nga không có chẽ trong "mám tiệc dầu lừa" sau chiến tranh?”, "Phe chủ hoà muốn Liên Hiệp Quốc giữ vai trò trong tải thiết 1-rẳc ” , "Mỹ không chịu trao quyền kiêm soát ỉ-rẳc cho Liên Hiệp Quốc ” (Báo Quân đội nhân dân), “ Chiến tranh Ị-rắc đi ngược lại với lợi ích Châu Au ”, “ Quan điểm của các nước Hội đồng bảo an trong vấn đề I-rắ c ”, “Ngã giá cho một cuộc chiến ”, “ Cuộc đua tìm “ m ác” chiên tranh", " Giá bao nhiêu một đồng minh”, “ Chiến tranh I-

sự lạnh nhạt ” (Tuân báo Ọuôc tê)

Có thể nói, M ỳ đã giành thắng lợi trong mục tiêu bao vây, cô lập I-rẳc trên m ọi bình diện thông qua thủ đoạn tranh thủ sự ủng hộ của các nước đồng

m inh, sử dụng sức ép về k in h tế để thuyết phục các nước khác ủng hộ và gây sức ép buộc Liên Hiệp Quốc thông qua m ột N ghị quyết mới vê I-rac M ỳ cũng khôn khéo đưa ra những đảm bảo về quyền lợi và sự ưu ái mà các nước

có liên quan sẽ được hưởng nếu chấp nhận sự ủng hộ MỸ tân công I-răc” , đôns thời, đặt ra những yêu cầu hết sức vô lý cho các nước: hoặc chấp nhận đứng về phía MỸ và là đồng m inh cua M ỹ , hoặc đứng về phía đối thủ của MỸ

và đối chọi lại với M ỹ trong cuộc chiến này Quan điêm này không những gây

37

khỏ xử cho các nước nhỏ mà ngay cả với những nước lớn (Nga, N hật Bản, Đức, Pháp) cũng lâm vào tình trạng tương tự (vừa muốn chống lại xu thê đưn cực của M ỹ và đưa thế giới phát triển theo hướng đa cực, nhung cũng lại muốn dựa vào yếu tố M ỹ và tình hình phức tạp hiện nay đe phát triển kinh tế

và ui ải quyêt những công việc nội bộ của nước mình)

'\Sau thảm hoạ ngày ỉ 1.9.2001, mượn cở mở chiên dịch chông khủng

bo trên toàn cầu, chính quyền Oa-sinh-tơn đã liệt ỉ-rằc vào “ trục ma quỷ"

Từ đó, Mỹ mở một chiên dịch chóng ỉ-rẳc trên quv mỏ lớn cả vé chính trị, kinh tê, quân sự và ngoại giao; sử dụng bộ mảy tuyên truyền xuyên tạc, ra sức kích động dư luận vê cải gọi là “ môi đe doạ của I-răc ” vì nước này có vũ khí giết người hàng loạt và Bát-đa có quan hệ với mạng lưới khủng bô An-kê- đa Cừng với chiến dịch này, Mỹ và đồng minh vừa ráo riết tăng cường và triền khai lực lượng quản sự ở vùng Vịnh, vừa ra sức lỏi kéo các nước trong Hội đồng bảo un Liên Hiệp Quốc thúc ép Liên Hiệp Quốc ủng hộ họ dùng vũ

ỉ ực để giải giáp I-rảc (“ Ngăn chặn ngay m ưu toan p h á t động chiến tra n h chống nhân dân I- r ắ c ” , tác giả Văn Lục, Báo Nhân dân, số ra ngày 13.02.3003)

Ngay từ khi chiến dịch quân sự ở Á p-ga-ni-xtan còn đang diễn ra, M ỹ

đã bắt đầu bóng gió nói đển m ột cuộc tấn công quân sự đối với I-rắc và M ỹ cũng đồng thời tiến hành những bước chuẩn bị cho chiến dịch này M ỹ đã rất chú trọng đến các chiến dịch nsoại giao nhằm kêu gọi sự ủng hộ của các nước song đường lố i đổi ngoại mềm mỏng này của MỸ không có hiệu quả, kể cả với các nước vốn là đồng m inh khá thân cận của M ỹ như Đức, Pháp M ỹ chuyên sang chiến dịch ngoại giao dùng sức ép kết hợp với những đảm bảo vê lợi ích kinh tế và địa chính trị cho các quốc gia này V ớ i Đức, M ỹ đã gặp trực liếp lãnh đạo Đức, đề cập thẳng: Neu Đức tiếp tục phản đối MỸ tân côn£ I-răc ihì quan hệ hai nước sẽ bị tôn thất; đồng thời dưa ra những đảm bảo vê lợi ích

mà Dửc đang có ở I-rắc Với Nga, M ỹ dưa ra đảm bảo đôi với các khoản mà

I-ràc hiện đang nợ Nga cũng như những lợi ích khác mà Nga đang có; dịu hăn

tronũ vấn đề G rudia hay quân phiến loạn Chesnia Chiến lược ngoại giao này

của M ỹ đã đem lại kêt quả như mong đợi Sự cân thiẽt phải loại bỏ X H ú t-

xen và chế độ của ône ta đã trở thành lý do hợp lý đê M ỹ tấn công I-rắc

"Từ may ngày nay, đời sống quốc tế phập phồng trong cơn lốc nóng

trước một thảm hoạ lớn có tính toàn cầu Một cuộc đoi đầu ngoại giao căng

thăng hiềm có giữa phe chủ chiên và phe chủ hoà đã lẽn tói đinh điêm vào

ngày 17-3 Hội nghị Thượng đỉnh Mỹ - Anh - Tây Ban Nha ngày 16-3 tại đáo

A-dô-rét (Bô Đào Nha) ( ) đã trở thành cuộc tụ hợp của “hội đông chiên

tranh"" (“ M iệ n g vực chiến tra n h đã mỏ' ra ” , tác giả Quang Lợ i, Báo Quân

đội nhân dân, sổ ra ngày 19.3.2003)

Theo Bangkok Post, bài lược dịch “ G iá bao nh iê u m ộ t đồng m in h ? ”

của tác giả P.N (Tuần báo Quốc tế sổ ra ngày 13.3.2003) nhấn mạnh ngay từ

mời những khoản viện trợ hấp dẫn cho những nước nào đủng về phía Mỹ

trong cuộc chiên tranh chong I-rắ c ” Khi các biện pháp ''miệng'' đã bị vô

hiệu hóa, Mỹ buộc phải doc túi Cái giả đó chắc chắn sẽ vô cùng đắt và mạo

hiểm Chính quyền Mỹ đã dự tính chi một khoản 30 tỷ USD dưới hình thức

viện trợ và cho vay đối với những đồng minh cùng phe với M ỹ \

2 J.3 Mỹ đã lấy ưu thế về sức mạnh quân sự làm rệu rã tinh thần chiến đấu của quán đội I-rẳc trước khi chiến sự thật xảy ra.

Đ ó là việc M ỹ cho xây dựng những căn cứ quân sự không lô trên đât

Cô-oét và các nước chư hầu của M ỹ ; chuyển nhiều lực lượng hải, lục, không

quân và các đơn v ị đặc nhiệm cùng vũ khí trang bị đến khu vực Đông thời,

đây mạnh sản xuất vũ khí, đạn dược, tăng cường đánh trận giả, dàn xêp vê

việc sử dụne các căn cứ quân sự tại nhiêu nước V ùng V ịn h C á c hoạt độn£

39