THIẾT kế và TRIỂN KHAI CHỦ đề “vẻ đẹp đất nước, CON NGƯỜI VIỆT NAM” TRONG dạy học TRUYỆN, kí HIỆN đại VIỆT NAM lớp 6

- Cách thức xây dựng chủ đề “Vẻ đẹp đất nước, con người Việt Nam” - Một số yêu cầu đối với việc triển khai chủ đề “Vẻ đẹp đất nước, con người Việt Nam” trong dạy học truyện, kí hiện đại

THIẾT KẾ VÀ TRIỂN KHAI CHỦ ĐỀ “VẺ ĐẸP ĐẤT NƯỚC, CON NGƯỜI VIỆT NAM” TRONG DẠY HỌC

TRUYỆN, KÍ HIỆN ĐẠI VIỆT NAM LỚP 6

- Cách thức xây dựng chủ đề “Vẻ đẹp đất nước, con người Việt Nam”

- Một số yêu cầu đối với việc triển khai chủ đề “Vẻ đẹp đất nước, con người Việt Nam” trong dạy học truyện, kí hiện đại Việt Nam

- Xác định rõ mục tiêu chủ đề

Một trong những nhiệm vụ quan trọng của hoạt động lập

kế hoạch bài học Ngữ văn là xác định và viết mục tiêu cầnđạt Mục tiêu được xem như cái đích bài học cần hướng tớitrong quá trình dạy học Mục tiêu đồng thời là căn cứ để kiểmchứng “đầu ra” của quá trình dạy học, chi phối việc tìm kiếm,chắt lọc nguồn tài liệu cho bài học cũng như lựa chọn cấutrúc, tổ chức các đoen vị nội dung bài học, thiết kế các hoạtđộng dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả học tập của ngườihọc.[36, 129] Trên cơ sở mục tiêu chung của môn học, ngườigiáo viên xác định mục tiêu của từng chủ đề, từng bài học vàtừng tiết học Không có mục tiêu xác định sẽ không có cơ sở

để lựa chọn nội dung, phương pháp dạy học cũng như đánhgiá hiệu quả của một tiết học, bài học Mục tiêu của mỗi tiếthọc, bài học định hướng trên các mặt: kiến thức cần đạt, kỹ

năng cần rèn luyện và thái độ cần hình thành sau khi hoànthành từng bài học cụ thể, qua đó định hướng phát triển nănglực cho học sinh.[36, 59]

Khi dạy học theo chủ đề trong bộ môn Ngữ văn, việcxác định mục tiêu của chủ đề có ý nghĩa rất quan trọng Mụctiêu của chủ đề dạy học không đơn thuần là tổng cộng mụctiêu của bài học trong cả chủ đề cộng lại mà phải là sự “siêutổng cộng” Nghĩa là cái đích mà kế hoạch dạy học theo chủ

đề hướng tới tầm bao quát rất lớn, vượt xa khả năng mà mỗibài học độc lập có thể đạt được Mục tiêu của chủ đề chỉ cóthể đạt được khi học sinh đã tham gia vào các giờ học thuộcchủ đề và thực hiện các thao tác tư duy như tổng hợp, kháiquát vấn đề để rút ra khái niệm trừu tượng, đặc điểm… và vậndụng vào giải quyết vấn đề thực tiễn [ 36, 59]

Vận dụng vào dạy học chủ đề “Vẻ đẹp đất nước, conngười Việt Nam”, mục tiêu của chủ đề không đơn thuần làmục tiêu về kiến thức, kĩ năng, thái độ, định hướng phát triển

năng lực của từng bài học đọc hiểu văn bản truyện, kí “Sông nước Cà Mau”, “Vượt thác”, “Cô Tô” cộng lại mà phải được

xác định dựa trên việc tổng hợp các mục tiêu ở mỗi bài học vàphát triển theo hướng khái quát hóa hoặc vận dụng vào thực

tiễn Mục tiêu cần đạt của chủ đề “Vẻ đẹp đất nước, conngười Việt Nam” được xác định cụ thể như sau:

hiểu các văn bản (Sông nước Cà Mau - Đoàn Giỏi; Vượt thác

- Võ Quảng; Cô Tô - Nguyễn Tuân).

- Có cái nhìn bao quát và cảm nhận độc đáo riêng mình

về cảnh quan thiên nhiên và con người ở mỗi vùng miền trênđất nước Việt Nam theo hành trình khám phá từ Nam ra Bắc

* Về kĩ năng:

- Tiếp cận văn bản truyện, kí hiện đại Việt Nam theo thểloại, bước đầu hình thành kĩ năng đọc - hiểu các văn bảntruyện, kí hiện đại Việt Nam theo chủ đề “Vẻ đẹp đất nước,con người Việt Nam”

- Nhận biết được tầm quan trọng và hiệu quả của chủ đề

“Vẻ đẹp đất nước, con người Việt Nam” trong học tập vàtrong cuộc sống

- Phân tích các cách thức, kĩ thuật miêu tả của tác giảtrong những câu văn, đoạn văn tả cảnh, tả người của các nhàvăn

- Vận dụng để thực hành các kĩ năng miêu tả: lựa chọn

từ ngữ, viết câu văn giàu sức gợi tả, gợi cảm, tự viết một đoạnvăn miêu tả sáng tạo

- Phát triển các kĩ năng: thuyết trình, làm việc nhóm,giao tiếp, phát triển năng khiếu và sự sáng tạo của bản thânthông qua giải quyết các nhiệm vụ học tập

mong muốn được khám phá, giới thiệu với bạn bè năm châu vềcảnh quan thiên nhiên, con người Việt Nam.

* Định hướng hình thành năng lực:

- Phát triển các năng lực chuyên môn: năng lực tri giácngôn ngữ nghệ thuật, năng lực cảm xúc thẩm mĩ, năng lựcđánh giá, năng lực tự nhận thức

- Phát triển các năng lực chung: năng lực thu thập thôngtin, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực hợp tác, năng lực tựhọc, năng lực sáng tạo…

Có thể nói, yêu cầu xác định mục tiêu cần đạt là cơ sởcho việc GV tìm kiếm, chắt lọc nguồn tài liệu cho bài họccũng như lựa chọn cấu trúc, nội dung kiến, phương pháp vàthiết kế các hoạt động dạy học và kiểm tra, đánh giá cụ thể.Đồng thời, mục tiêu cũng là căn cứ để giúp HS định hướngquá trình học tập biết mình phải học cái gì, cần phải làm gì

và được đánh giá điều gì sau quá trình học tập Nghĩa làgiúp HS có chuẩn tự đánh giá kết quả học tập của mình.[36,129]

- Xác định kiến thức trong nội dung chủ đề đảm bảo tính cơ bản, chính xác, khoa học và đạt mức khái quát cao

Hướng tới việc nâng cao tính tích cực của học sinh tronghọc tập, giáo viên cần quan tâm tới vấn đề: học sinh cần họcnhững gì và mức độ được bao nhiêu Muốn vậy, giáo viên cầnnghiên cứu kĩ nội dung bài học mà mình sẽ cấu trúc lại thànhchủ đề để lựa chọn kiến thức cơ bản, đồng thời cũng xác địnhmức độ kiến thức theo chiều sâu hay chỉ khái quát, phù hợpvới từng đối tượng học sinh và cũng theo nhu cầu của họcsinh Kiến thức cơ bản trong các văn bản truyện, kí hiện đại

mà giáo viên sẽ dựa vào đó để xây dựng chủ đề cần phải đượcxác định rõ ràng đâu là kiến thức trọng tâm, đâu là phần mởrộng Trên cơ sở đó mới lựa chọn được phương pháp dạy họctích cực phù hợp để học sinh tiếp nhận một cách hứng thú vàhiệu quả Khi xác định được kiến thức cơ bản giáo viên cầnphải kiểm chứng độ chính xác cũng như đảm bảo tính khoahọc khi lựa chọn vào làm nội dung của chủ đề cần tìm hiểu vànghiên cứu Việc lựa chọn những kiến thức cơ bản, chính xác,khoa học tạo điều kiện hình thành cơ sở cho học sinh hiểu biếtđược nội dung của chủ đề mà mình tìm hiểu

Nếu hạn chế của mô hình dạy học truyền thống là kiến

thức thu được rời rạc, chưa có liên hệ gắn bó với nhau thì dạyhọc theo chủ đề sẽ tạo ra một mạng lưới kiến thức để học sinhnhìn nhận được vấn đề một cách hệ thống và logic Kiến thứctrong chủ đề “Vẻ đẹp đất nước, con người Việt Nam” sẽ lược

bỏ những kiến thức trùng lặp giữa các bài để trở nên súc tíchhơn và được hệ thống lại, phát triển vấn đề theo khuynhhướng khái quát hóa Hoạt động đọc hiểu của học sinh trongtừng văn bản sẽ cùng bám vào kiến thức cốt lõi của chủ đề làđặc trưng của thể loại truyện, kí trong loại hình tự sự và vẻđẹp thiên nhiên, con người Việt Nam để tìm hiểu, phân tích

Từ đó, học sinh có kĩ năng soi chiếu đặc trưng thể loại truyện,

kí và nội dung vẻ đẹp thiên nhiên, con người Việt Nam đượcthể hiện như thế nào trong từng tác phẩm (hoặc đoạn trích).Sau khi kết thúc chủ đề, học sinh sẽ có một tổng thể kiến thứcmới, tinh giản, chặt chẽ và mang tính khái quát cao hơn so vớinội dung ở từng bài học riêng lẻ trong sách giáo khoa

Trong dạy học chủ đề “Vẻ đẹp đất nước, con người ViệtNam”, mục tiêu kiến thức của chủ đề không chỉ là những hiểubiết sơ giản về tác giả, tác phẩm, cảm nhận được những nétchính về nội dung và nghệ thuật của các tác phẩm (hoặc trích

đoạn) trong từng văn bản Sông nước Cà Mau (trích truyện

“Đất rừng phương Nam” của tác giả Đoàn Giỏi), văn bản

Vượt thác (trích truyện “Quê nội” của nhà văn Võ Quảng), văn bản Cô Tô (trích bài kí “Cô Tô” của nhà văn Nguyễn

Tuân) mà phải khái quát, hình thành cho học sinh những

những hiểu biết sơ lược về hai thể loại: truyện và kí hiện đại

trong loại hình tự sự Để từ đó, học sinh phân biệt được điểmgiống nhau và khác nhau của hai thể loại này Điểm giốngnhau của truyện và kí là đều tái hiện đời sống bằng kể và tảqua lời của người kể chuyện Song, các tác phẩm truyện thìthường phải có cốt truyện, nhân vật, lời kể Những yếu tố đó

do tác giả hư cấu (tưởng tượng, sáng tạo ra trên cơ sở hiệnthực) và được kể một cách khách quan Còn ở tác phẩm thuộcthể kí thì không bắt buộc phải có cốt truyện và nhân vật Cáctác giả thường viết theo sự liên tưởng Mọi sự vật, sự việc vàcon người trong kí đều là có thật Tác giả thường bày tỏ trựctiếp cảm xúc, suy nghĩ của mình về sự thật đó Cùng với đó,học sinh phải nắm được nội dung chủ đề là tìm hiểu, phát hiện

ra vẻ đẹp của cảnh quan thiên nhiên và cuộc sống sinh hoạt,lao động của con người Việt Nam được phản ánh trong từngvăn bản truyện, kí của chủ đề Từ đó, học sinh có cái nhìn baoquát và cảm nhận độc đáo riêng mình về cảnh quan thiên

nhiên và con người ở mỗi vùng miền trên đất nước Việt Namtheo hành trình khám phá trên “bản đồ văn học” từ Nam raBắc.

Mục tiêu kiến thức của dạy học theo chủ đề không dừnglại ở đó, điều học sinh rút ra được phải có ý nghĩa thực tiễnlớn, cụ thể là từ vẻ đẹp cảnh quan thiên nhiên và con người ởmỗi vùng miền trên đất nước Việt Nam được khắc họa trongmỗi văn bản, học sinh tìm ra điểm chung về vẻ đẹp đất nước,con người Việt Nam đó là: cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp,phong phú, giàu có của đất nước Việt Nam chúng ta từ Bắcđến Nam, từ biển đảo đến rừng núi, qua đó thể hiện cuộc sốngcon người Việt Nam trong sinh hoạt, lao động thật giản dị,khiêm tốn, thông minh, tài hoa và rất anh hùng

- Nội dung kiến thức trong chủ đề phải phong phú, đa dạng

Với cách dạy học đọc hiểu văn bản truyện, kí hiện đạithông thường theo đặc trưng thể loại, nội dung mà giáo viêncung cấp chủ yếu nằm trọn trong từng văn bản riêng lẻ sáchgiáo khoa cung cấp, số ít giáo viên mở rộng kiến thức, liên hệtheo chủ đề, đề tài Vì vậy kiến thức mà học sinh thu nhậnđược còn đơn lẻ, riêng rẽ và quan trọng là chưa hình thành

trong các em các thao tác phân tích, tổng hợp, so sánh… đểđạt được mục tiêu bài học.

Khác với lối dạy học truyền thống, dạy học theo chủ đềnội dung rất phong phú Ngoài việc học sinh cần nắm vữngkiến thức một cách hệ thống, logic, các em còn phát triển tưduy một cách sáng tạo thông qua các bài học gắn với thực tiễn

để từ đó đưa ra được những nhận xét mang tính các nhân mà

ở đó không có gò bó, khuôn phép Nội dung chủ đề không chỉnằm trong môn Ngữ văn mà nó còn được mở rộng trên cơ sở

sử dụng kiến thức liên môn với các môn học khác như: Lịch

sử, Địa lý, Giáo dục công dân, … Có như vậy, học sinh khôngchỉ đạt được mục tiêu bài học đề ra mà còn giúp các em cóđược vốn kiến thức văn hóa phong phú Đồng thời, từ đó giáoviên có những điều chỉnh trong phương pháp, hình thức tổchức dạy học của mình, cũng như có những cách thức kiểmtra đánh giá mới phù hợp với trình độ năng lực nhận thức,năng lực hiểu biết của học sinh

- Cấu trúc nội dung chủ đề phải có tính hệ thống

Thay cho việc dạy học được thực hiện theo từng bài/tiếttrong sách giáo khoa, những bài học được cấu trúc lại thành

một chủ đề cần phải có mối liên hệ chặt chẽ với nhau, cónhiều điểm tương đồng để giáo viên tổ chức thành một hệthống cho học sinh tìm hiểu Bởi lẽ, dạy học chủ đề nhằmmục đích khắc phục sự rời rạc của việc dạy học độc lập ởnhững bài học vốn có liên quan mật thiết với nhau về nộidung, tinh giản kiến thức bị lặp, cấu trúc lại chương trình, sắpxếp lại các đơn vị kiến thức theo hướng phù hợp hơn với điềukiện giảng dạy, giúp học sinh dễ nắm bắt kiến thức hơn, tránh

sự nhàm chán cho người học, giảm bớt thời gian vốn bị thiếukhi thực hiện mỗi tiết học

Cụ thể, trong chương trình Ngữ văn 6, ta nhận thấy cómối quan hệ mật thiết giữa các văn bản truyện, kí hiện đạiViệt Nam bởi sự tương đồng về thể loại (Trong thực tế, không

có một thể loại hoàn toàn riêng biệt Các thể loại truyện, kíthường pha trộn, thâm nhập vào nhau.); có chung nội dungphản ánh; lại được đặt trong mối quan hệ tích hợp với việcvận dụng các biện pháp tu từ so sánh, nhân hóa trong kiếnthức Tiếng Việt để phục vụ cho mục tiêu tích hợp với làm vănmiêu tả Trong khi các văn bản truyện, kí tái hiện vẻ đẹp đấtnước con người Việt Nam trong chương trình Ngữ văn 6 lạiđược bố trí rời rạc, cách quãng khó cho việc tiếp nhận một

cách hứng thú của học sinh, cũng như khó cho việc hình thànhnăng lực đọc hiểu văn bản truyện, kí hiện đại Việt Nam theochủ đề “Vẻ đẹp đất nước, con người Việt Nam”.

Vì vậy, việc dạy học các văn bản truyện, kí hiện đại ViệtNam theo chủ đề sẽ tạo ra cách đọc hiểu văn bản truyện, kímột cách hệ thống, logic Từ chủ đề này, học sinh có kĩ năngđọc hiểu các văn bản truyện, kí hiện đại Việt Nam theo chủ

đề Đồng thời, học sinh sẽ có những hiểu biết, cảm nhận mới,sâu sắc của bản thân về thiên nhiên, đất nước, con người ViệtNam qua các truyện, kí đã học Cho nên, việc xây dựng mộtchủ đề dạy học đọc hiểu các văn bản truyện, kí hiện đại ViệtNam sao cho thật hệ thống, logic là rất cần thiết để tạo hứngthú, phát triển năng lực cảm thụ thẩm mĩ cho học sinh với cácthể loại văn học hiện đại này

- Quy trình xây dựng chủ đề “Vẻ đẹp đất nước, con người Việt Nam” trong dạy học truyện, kí lớp 6

Theo Công văn hướng dẫn số 5555 - Hướng dẫn xây dựng chủ đề dạy học của Bộ GD&ĐT (2014) [1], quy trình

xây dựng và tổ chức chủ đề dạy học nói chung gồm 5 bước,tương ứng 5 thành phần:

- Quy trình xây dựng và tổ chức chủ đề dạy học

“Cô Tô” có nhiều điểm tương đồng

Thứ nhất: Về nội dung, cả ba văn bản đều tái hiện bức

tranh cảnh sắc thiên nhiên tươi đẹp, phong phú, giàu có củađất nước Việt Nam từ Bắc đến Nam, từ biển đảo đến rừng núicùng với cuộc sống sinh hoạt và vẻ đẹp của con người ViệtNam trong lao động

Thứ hai: Về thi pháp nghệ thuật, cả ba văn bản đều thể

hiện các cách thức, kĩ thuật miêu tả trong những câu văn,đoạn văn tả cảnh, tả người rất riêng, độc đáo của mỗi nhà văn

Thứ ba: Xét ở góc độ thể loại, ba văn bản truyện, kí này

đều thuộc loại hình tự sự Không chỉ có vậy, các văn bảntruyện “Sông nước Cà Mau”, “Vượt thác” (chỉ là đoạn tríchtrong tác phẩm truyện dài) mang nhiều yếu tố kí nên không cócốt truyện, nhân vật hoặc cốt truyện, nhân vật rất đơn giản, dovậy có nhiều nét tương đồng với bài bút kí “Cô Tô”.

Song, trong phân phối chương trình Ngữ văn 6, các vănbản này lại được học riêng rẽ, tách rời nhau, thậm chí có sựcách xa nhau về số tiết Văn bản “Sông nước Cà Mau” đượchọc ở tiết 77, văn bản “Vượt thác” được học ở tiết 85 và vănbản “Cô Tô” lại học ở tiết 103, 104 trong chương trình Việcđọc hiểu ba văn bản có nhiều điểm tương đồng cách xa nhaunhư vậy sẽ không tránh khỏi việc trùng lặp ở một số kiến thứcnào đó, khó cho việc hình thành năng lực đọc hiểu chung chocác văn bản này và thậm chí có thể gây ra sự đơn điệu, nhàmchán cho người học

Từ thực tiễn đó, chúng tôi nhận thấy cần dạy học đọchiểu ba văn bản truyện, kí hiện đại Việt Nam lớp 6 này theomột chủ đề đơn môn, nhấn mạnh về nội dung, phù hợp vớiđặc trưng thể loại và tích hợp được với kiến thức làm vănmiêu tả Bởi vậy, chúng tôi lựa chọn đặt tên cho chủ đề là “Vẻđẹp đất nước, con người Việt Nam”

Như vậy, tên chủ đề thể hiện nội dung bao trùm cả bavăn bản truyện, kí mà học sinh sẽ tìm hiểu Đồng thời, tên chủ

đề cũng phản ánh nội dung cơ bản nhất học sinh cần phải nắmvững và lấy đó làm cơ sở để đọc hiểu từng văn bản được họctrong chủ đề Đây cũng là tiền đề để học sinh nhận ra nhữngvăn bản khác ngoài chương trình được học có cùng nội dungchủ đề

- Xác định mục tiêu cần đạt của chủ đề

Mục đích của dạy học chủ đề là để hình thành và pháttriển tốt nhất năng lực cho người học Trong dạy học chủ đề

“Vẻ đẹp đất nước, con người Việt Nam”, một chủ đề dạy họcđơn môn, chúng tôi chú trọng đến việc hình thành và pháttriển các năng lực chuyên biệt của môn Ngữ văn đó là: hìnhthành cho học sinh kĩ năng đọc hiểu văn bản theo chủ đề “Vẻđẹp đất nước, con người Việt Nam”, bên cạnh đó còn gópphần rèn luyện cho học sinh kĩ năng làm văn miêu tả

Từ đó, chúng tôi đã xác định rõ mục tiêu tổng quát vàmục tiêu cụ thể của chủ đề “Vẻ đẹp đất nước, con người ViệtNam”

- Lập bảng mô tả các cấp độ nhận thức chủ đề

Bảng mô tả các mức độ nhận thức chủ đề theo địnhhướng năng lực chia làm 4 mức độ theo thang đo nhận thứccủa Bloom và được sắp xếp, mô tả ở những mức độ khácnhau, thể hiện sự phát triển: Nhận biết - Thông hiểu - Vậndụng - Vận dụng cao Bảng mô tả các mức độ nhận thứctrong chủ đề phải bám sát mục tiêu chủ đề cũng như mục tiêucác bài học cụ thể của từng bài học trong chủ đề.

Tóm lại, bảng mô tả các cấp độ nhận thức chủ đề chính

là cơ sở để xây dựng và xác định các loại câu hỏi, bài tập đểrèn luyện, phát triển các năng lực cho người học và đấnh giákết quả thực hiện chủ đề

- Xây dựng hệ thống câu hỏi chủ đề

Sau khi lựa chọn được tên chủ đề học tập, xác định rõmục tiêu của chủ đề, căn cứ vào bảng mô tả các cấp độ nhậnthức chủ đề GV bắt đầu xây dựng hệ thống câu hỏi địnhhướng cho việc dạy - học chủ đề Hệ thống câu hỏi/bài tậptrong dạy học chủ đề được xây dựng theo các cấp độ nhậnthức, trên cơ sở đó GV thiết kế, tổ chức các hoạt động đọchiểu các văn bản trong chủ đề và lựa chọn phương pháp, hìnhthức tổ chức cho toàn bộ chủ đề học tập

Trong dạy học chủ đề “Vẻ đẹp đất nước, con người ViệtNam”, hệ thống câu hỏi/bài tập hướng đến việc hình thành vàrèn luyện cho học sinh từng năng lực thành phần và các thaotác, kĩ năng cụ thể như sau:

Một là, định hướng và tạo hứng thú trong học tập và thực

hiện nhiệm vụ học tập cho học sinh Hệ thống câu hỏi của chủ

đề gồm các câu hỏi được phân chia theo các cấp độ nhận thứcgồm: câu hỏi nhận biết, câu hỏi thông hiểu, câu hỏi vận dụng

và câu hỏi vận dụng cao Các câu hỏi chủ đề sẽ giúp học sinhxác định được nội dung kiến thức cần chiếm lĩnh trong chủ đề,chiếm lĩnh kiến thức trong từng tiết học, trong từng phần củanội dung bài học Đồng thời, hệ thống câu hỏi của chủ đề cũngchính là một hình thức của nhiệm vụ mà giáo viên chuyển giaocho học sinh khi học tập chủ đề Thông qua việc sử dụng hệthống câu hỏi này, học sinh chủ động thực hiện nhiệm vụ họctập tìm hiểu văn bản chứ không phải thụ động chờ đợi giáoviên đem kiến thức đến và chép Lúc này, học sinh chính làtrung tâm của hoạt động học, còn giáo viên có thể phát hiệnkịp thời những khó khăn của học sinh để có biện pháp hỗ trợphù hợp, hiệu quả; không có học sinh bị "bỏ quên" trong giờhọc

Hai là, học sinh có thể sử dụng hệ thống câu hỏi chủ đề

như một công cụ đọc hiểu văn bản và cũng là một hình thứcghi bài Nghĩa là, mỗi nội dung kiến thức tìm hiểu trong hệthống câu hỏi học tập chủ đề HS trả lời luôn trong tờ phiếubài tập từ câu hỏi nhận biết đến câu hỏi thông hiểu và đặc biệt

là câu hỏi vận dụng, vận dụng cao Các câu hỏi thông hiểuđịnh hướng nội dung tìm hiểu bài học thường khá rõ ràng vàkhoa học nên rất thuận lợi cho HS giải quyết nhiệm vụ họctập, nắm vững kiến thức bài học Những nội dung trả lờichính xác trên phiếu câu hỏi (sau khi GV nhận xét, sửa chữa)cũng chính là kiến thức bài học cần đạt đến

Ba là, hệ thống câu hỏi chỉ đề giúp GV dễ dàng trong

việc tổ chức thực hiện dạy học phân hóa Bởi lẽ, các câu hỏiđịnh hướng được phân chia theo nhiều mức độ khác nhau, yêucầu tất cả học sinh làm việc và lựa chọn vấn đề phù hợp vớimình Việc làm này cũng góp phần khuyến khích học sinhmạnh dạn, tự tin trong trao đổi, tranh luận, thể hiện và tạođiều kiện cho GV động viên, khen ngợi kịp thời học sinh cónhững phát hiện mới mẻ, sáng tạo

- Lựa chọn phương pháp dạy học cho chủ đề

Theo cách dạy thông thường, các bài học theo chủ đềthường được tổ chức dạy học theo các môn học riêng lẻ.Phương pháp này hạn chế sự tham gia, mức độ tham gia cóthể giảm nếu học sinh nhận thấy các môn học đều có chungchủ đề mà không có sự liên hệ gắn kết với nhau và với thực

tế Nhưng mọi việc sẽ khác gắn việc tổ chức dạy học chủ đềvới các phương pháp, kĩ thuật dạy học hiện đại theo địnhhướng phát triển năng lực học sinh như: Dạy học đàm thoạinêu vấn đề, Dạy học giải quyết vấn đề, Dạy học hợp tác theonhóm, Dạy học dự án, Chiến thuật đọc hiểu văn bản,

Dạy học đàm thoại nêu vấn đề

Phương pháp dạy học đàm thoại nêu vấn đề thườngđược giáo viên sử dụng trong việc mở đầu chủ đề nhằm khơidậy hồi hứng trải nghiệm của học sinh, đồng thời nêu vấn đề

có gắn với nhu cầu tìm hiểu của chính học sinh (những vấn đềmang tính thực tiễn) tạo sự thu hút, chú ý của học sinh vào bàihọc ngay từ đầu và thuận lợi cho việc tạo hứng thú của các emđối với việc đọc hiểu văn bản

Dạy học giải quyết vấn đề

Dạy học giải quyết vấn đề là một quá trình dạy học

nhằm phát triển năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyếtvấn đề của học sinh Học sinh được đặt trong một tình huống

có vấn đề, thông qua việc giải quyết vấn đề đã giúp học sinhlĩnh hội tri thức, kỹ năng và phương pháp nhận thức

Cấu trúc quá trình giải quyết vấn đề gồm các bước cơbản sau:

và hợp tác cùng nhau để giải quyết nhiệm vụ được giao

Những nhiệm vụ học tập giao cho học sinh cần khuyếnkhích sự phối hợp của các thành viên trong nhóm, cần hình

thành thói quen cho học sinh Trong dạy học theo nhóm nhỏ,học sinh học cách chia sẻ, giúp đỡ tôn trọng lẫn nhau, tăngcường sự tham gia và nâng cao hiệu quả học tập Phươngpháp dạy học theo nhóm nhỏ là một trong các phương phápdạy học tích cực mang lại hiệu quả cao và đã được sử dụng rấtnhiều ở các nước trên thế giới và ở Việt Nam hiện nay.

Tiến trình làm việc nhóm thường được chia làm 3 giaiđoạn:

1 Làm việc toàn lớp (lần 1): Nhận, chuyển giao nhiệm

vụ, bao gồm các hoạt đông: giới thiệu chủ đề, xác định nhiệm

vụ nhóm, lập nhóm, làm việc nhóm lớp

2 Làm việc nhóm: lập kế hoạch, thỏa thuận quy tác làmviệc, tiến hành giải quyết nhiệm vụ, chuẩn bị, trình bày báo cáokết quả hoạt động nhóm

3 Làm việc toàn lớp (lần 2): Các nhóm trình bày kếtquả trước lớp, lớp đánh giá các nhóm

Phương pháp gợi tìm

Đưa ra những câu hỏi gợi mở theo trình tự phát triển đểhọc sinh nắm được logic vấn đề, giúp các em suy luận diễnbiến câu chuyện, diễn biến tâm lý, hành động của nhân vật

Áp dụng chiến thuật đọc hiểu

- Đọc hiểu tổng quan văn bản: Hoạt động này thực hiện

trong tiết đầu của chủ đề Dựa trên những tri thức nền đã có,học sinh sẽ thông qua tên chủ đề, tên tác phẩm, thể loại, tácgiả, kênh hình giáo viên đưa ra phân tích và suy đoán, từ đóhình thành những hình dung ban đầu về chủ đề và nội dung,

thi pháp của văn bản Tương tự áp dụng trong các tiết đọc

hiểu từng văn bản trong chủ đề: tác giả, tác phẩm, vị trí đoạntrích…

- Kĩ thuật đánh dấu và ghi chú bên lề: Ở các tiết đọc

hiểu văn bản giáo viên sẽ cho học sinh đọc lại một lượt và tiếnhành đánh dấu, ghi chú bên lề với yêu cầu cụ thể tùy vào từngbài đọc hiểu

Ví dụ: Sử dụng kĩ thuật ghi chú và đánh dấu bên lề đểchỉ ra đoạn văn miêu tả dòng sông và rừng đước Năm Căn

Sơ đồ hóa kiến thức: Sơ đồ ở đây không đơn thuần là sơ

đồ tóm tắt kiến thức, mà sơ đồ có thể là được thiết kế với theocách thể hiện nội dung đặc trưng của tác phẩm Để xây dựng

và hiểu được sơ đồ đó đòi hỏi học sinh cần hiểu về bài học ởmức độ sâu sắc hơn là chỉ đơn thuần là nhớ kiến thức Hoạt

động hoàn thiện sơ đồ sẽ được thực hiện ở mỗi tiết học vănbản hoặc trong buổi cuối cùng tổng kết chủ đề Cụ thể, mỗinhóm phụ trách một văn bản truyện, kí trong chủ đề sẽ lêntrình bày thành quả sơ đồ của đội và nội dung học sinh đãnhận thức được và muốn truyền tải đến cả lớp.

- Mô tả chủ đề “Vẻ đẹp đất nước, con người Việt Nam” trong dạy học truyện, kí lớp 6

- Điều kiện và kế hoạch tổ chức dạy học chủ đề

Dạy học theo chủ đề “Vẻ đẹp đất nước, con người ViệtNam” là dạy học đọc hiểu các văn bản truyện, kí theo chủ đềđơn môn nên cần tổ chức, sắp xếp lại các tiết dạy theo mộttrình tự hợp lí, có tính hệ thống để làm sáng tỏ được mục tiêucủa chủ đề Vì vậy, trước khi tiến hành đọc hiểu các văn bảntrong chủ đề cần phải tìm hiểu khái quát về chủ đề để học sinhbiết được mục tiêu của việc học tập theo chủ đề, xác định nộidung trọng tâm của chủ đề và có những hiểu biết sơ lược vềhai thể loại: truyện và kí hiện đại Sau đó, GV tổ chức cáchoạt động dạy học để học sinh làm quen và bước đầu hìnhthành kĩ năng đọc hiểu các văn bản truyện, kí trong chủ đềchủ đề Cuối cùng, học sinh được củng cố những kiến thức cơ

bản đã học trong chủ đề, mở rộng kiến thức, đồng thời vậndụng những điều lĩnh hội được từ chủ đề vào thực tiễn.

Trên cơ sở nghiên cứu, rà soát chương trình SGK Ngữvăn 6 hiện hành, đảm bảo các yêu cầu mục tiêu của chủ đề

chúng tôi tổ chức xây dựng kế hoạch dạy học chủ đề “Vẻ đẹp

đất nước, con người Việt Nam” như sau:

- Tên chủ đề: Vẻ đẹp đất nước con người Việt Nam

- Thời lượng dạy học chủ đề: 2 tuần (bao gồm: 1 tuầnhọc sinh chuẩn bị dự án, 04 tiết học tập chủ đề trên lớp)

- Tổ chức dạy học chủ đề gồm 4 tiết với các hoạt động

cụ thể như sau:

- Kế hoạch dạy học chủ đề “Vẻ đẹp đất nước, con người

Cấu trúc nội dung bài học mới theo chủ đề “Vẻ đẹp đất nước, con người Việt Nam”

Địa điểm thực hiện

Tiết 77 Tiết

77

Tiết 1: Chủ đề

“Vẻ đẹp đấtnước, con ngườiViệt Nam”

- Giới thiệu về chủ đề

- Phân công nhiệm vụ,hướng dẫn học tập chủđề

- Đọc hiểu văn bảnmẫu: “Sông nước Cà

Báo cáo kết quả đọchiểu văn bản “Vượtthác” và “Cô Tô” theochủ đề

Trên lớp

- hiểu các văn bản truyện, kí hiện đại Việt Nam còn lại trongchủ đề Và sau chủ đề này học sinh biết cách đọc hiểu các vănbản mới có cùng chủ đề Từ đó, các em cũng sẽ nhận thứcđược tầm quan trọng và hiệu quả của chủ đề “Vẻ đẹp đấtnước, con người Việt Nam” trong học tập và trong cuộc sống.Không những thế, học tập chủ đề còn giúp cho học sinh bướcđầu biết cách làm văn miêu tả (tả cảnh thiên nhiên, tả ngườitrong hoạt động)

- Mục tiêu của chủ đề “Vẻ đẹp đất nước, con người Việt Nam”

Mục tiêu tổng quát của chủ đề “Vẻ đẹp đất nước, con

người Việt Nam”

Kiến

thức

- Hình thành những hiểu biết sơ lược về hai thểloại: truyện và kí hiện đại trong loại hình tự sự

- Nhớ được nội dung cơ bản và những nét đặc sắc

về nghệ thuật của các tác phẩm truyện, kí hiện đạiViệt Nam trong chủ đề Nhận biết được những nétđẹp riêng của cảnh quan thiên nhiên ở mỗi miềnđất của Tổ quốc qua việc đọc hiểu các văn bản

(Sông nước Cà Mau - Đoàn Giỏi; Vượt thác - Võ Quảng; Cô Tô - Nguyễn Tuân).

- Có cái nhìn bao quát và cảm nhận độc đáo riêngmình về cảnh quan thiên nhiên và con người ở mỗivùng miền trên đất nước Việt Nam theo hành trìnhkhám phá từ Nam ra Bắc

Kĩ năng - Tiếp cận văn bản truyện, kí hiện đại Việt Nam

theo thể loại, bước đầu hình thành kĩ năng đọc hiểu các văn bản truyện, kí hiện đại Việt Nam theo

-chủ đề “Vẻ đẹp đất nước, con người Việt Nam”.

- Nhận biết được tầm quan trọng và hiệu quả củachủ đề “Vẻ đẹp đất nước, con người Việt Nam”trong học tập và trong cuộc sống

- Phân tích các cách thức, kĩ thuật miêu tả của tácgiả trong những câu văn, đoạn văn tả cảnh, tảngười của các nhà văn

- Vận dụng để thực hành các kĩ năng miêu tả: lựachọn từ ngữ, viết câu văn giàu sức gợi tả, gợi cảm,

tự viết một đoạn văn miêu tả sáng tạo

- Phát triển các kĩ năng: thuyết trình, làm việcnhóm, giao tiếp, phát triển năng khiếu và sự sángtạo của bản thân thông qua giải quyết các nhiệm vụhọc tập

Thái độ - Tạo hứng thú cho HS với chủ đề, tích cực tham

gia các nhiệm vụ học tập trong chủ đề

- Hình thành và bồi dưỡng tình yêu quê hương đấtnước, yêu con người và cuộc sống cho HS

- Khơi dậy cho HS niềm tự hào về vẻ đẹp thiên

nhiên, con người ở mỗi vùng miền trên đất nước

và ý thức giữ gìn, bảo vệ, mong muốn được khámphá, giới thiệu với bạn bè năm châu về cảnh quanthiên nhiên, con người Việt Nam

mĩ, năng lực đánh giá, năng lực tự nhận thức

- Phát triển các năng lực chung: năng lực thu thậpthông tin, năng lực giải quyết vấn đề, năng lực hợptác, năng lực tự học, năng lực sáng tạo…

Mục tiêu cụ thể chủ đề “Vẻ đẹp đất nước, con người Việt Nam”

Mục tiêu đọc hiểu văn bản “Sông nước Cà Mau”

- Nắm được nghệ thuật miêu tả và thuyết minh củatác giả ở đoạn trích này Phân tích được tác dụng

của một số biện pháp tu từ được sử dụng trongđoạn trích

Kĩ năng

- Tiếp cận văn bản theo thể loại, bước đầu hìnhthành kĩ năng đọc - hiểu các văn bản truyện hiệnđại Việt Nam theo chủ đề “Vẻ đẹp đất nước, conngười Việt Nam”

- Nắm được nghệ thuật miêu tả kết hợp với thuyếtminh của tác giả ở đoạn trích này và biết vận dụngkhi làm bài văn miêu tả

- Phát triển các kĩ năng: thuyết trình, làm việcnhóm, giao tiếp, phát triển năng khiếu và sự sángtạo của bản thân thông qua giải quyết các nhiệm vụhọc tập