CƠ sở lí LUẬN và cơ sở THỰC TIỄN dạy học vợ CHỒNG a PHỦ, NGƯỜI lái đò SÔNG đà với CHỦ đề đất nước, CON NGƯỜI tây bắc

Cơ sở lí luậnThời sự đổi mới phương pháp và những vấn đề lý luậnmới Đổi mới phương pháp dạy học hiện nay luôn là một vấn đề nóng hổi được các nhà nghiên cứu sư phạm cũng như mỗinhà giáo

CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN DẠY HỌC VỢ CHỒNG A PHỦ, NGƯỜI LÁI ĐÒ SÔNG ĐÀ VỚI CHỦ ĐỀ ĐẤT NƯỚC, CON NGƯỜI TÂY BẮC

Cơ sở lí luận

Thời sự đổi mới phương pháp và những vấn đề lý

luậnmới

Đổi mới phương pháp dạy học hiện nay luôn là một vấn

đề nóng hổi được các nhà nghiên cứu sư phạm cũng như mỗinhà giáo quan tâm Để nâng cao hiệu quả, chất lượng của giờhọc, tăng sự hứng thú cho học sinh thì điều quan trọng là tìm

ra những phương pháp giảng dạy sao cho phù hợp nhất Tuynhiên để làm được việc ấy không phải là điều dễ dàng Hiệnnay tình hình đổi mới phương pháp dạy học với nhiều phươngpháp mới, nhiều kĩ thuật mới được đưa ra gây nhiều nhữngtranh luận trái chiều nhau

Thời sự đổi mới phương pháp dạy học hiệnnay

Những năm gần đây, đổi mới phương pháp dạy họcđược xem là một phương châm quan trọng để nâng cao chấtlượng giáo dục Chính vì thế xuất hiện rất nhiều phương phápdạy học mới Một vấn đề đặt ra hiện nay là giáo viên ôm đồmnhiều phương pháp dạy học khiến cho bài dạy phân tán Vậy

để dạy văn bản có hiệu quả giáo viên nên chọn phương pháp

thích hợp cho từng kiểu bài Ở phần chuẩn bị giáo viên nênxác định đâu là phương pháp chính, đâu là phương pháp bổtrợ.

Để có thể đạt được điều ấy, trong quá trình giảng dạy,

GV cần phải tích cực để làm bừng tỉnh trong tâm hồn HS sựham hiểu biết GV cần dạy các em biết suy nghĩ và có nhữnghành động thiết thực Chính bởi vậy, việc đổi mới phươngpháp dạy học là cần thiết Đổi mới phương pháp giúp học sinhchủ động hơn, tích cực hơn trong giờ học Cũng chỉ có đổimới phương pháp dạy học chúng ta mới khắc phục được thựctrạng trì trệ trong giáo dục hiện nay, từ đó mới góp phần thúcđẩy kinh tế xã hội đất nước phát triển được

Những vấn đề lý luận mới về đổi mới phương pháp dạyhọc

Trong những năm gần đây, vấn đề nổi cộm là làm sao đểđổi mới phương pháp dạy học cho hiệu quả, tạo sự hứng thúcho học sinh mỗi tiết học, mỗi môn học Trong số đó, nhữngvấn đề liên quan đến một số phương pháp dạy học tích cựcnhận được sự quan tâm nhiều nhất

Khái quát về phương pháp dạy học tíchcực

“ PPDH tích cực là các phương pháp được sử dụng

trong quá trình dạy học, nhằm phát huy cao nhất tính tích cực, chủ động, độc lập, sáng tạo trong học tập của người học dưới vai trò tổ chức, điều khiển của giáo viên.”[45]

Phương pháp dạy học tích cực bao gồm những đặc trưng

cơ bảnsau:

Trước tiên là dạy học bằng việc tổ chức các hoạt độngcủa học sinh một cách linh hoạt Người học được cuốn vàonhững hoạt động do giáo viên tổ chức chứ không ngồi thụđộng lĩnh hội kiến thức từ thầy cô Trong quá trình học tập,người học trực tiếp tham gia vào quá trình tìm tòi, làm thínghiệm, phát hiện ra mâu thuẫn và giải quyết mâu thuẫn tronghọc tập để tự mình chiếm lĩnh tri thức Có như vậy, học sinhmới không thụ động, không xa rời thực tiễn, biết áp lý thuyếtvào thực hành

Thứ hai, đặc trưng của dạy học tích cực là người dạy chútrọng rèn luyện phương pháp tự học cho học sinh Sự tự họccủa người học đóng vai trò quan trọng trong quá trình hìnhthành kiến thức cũng như quá trình lên lớp của người giáoviên Tự học là phương pháp cốt lõi để người học có thể

chiếm lĩnh tri thức, hiểu sâu vấn đề Người giáo viên nếu rènluyện được cho học sinh khả năng tự học sẽ hình thành ở họ

sự đam mê, lòng say mê nghiên cứu, tìm tòi và bản thân ngườihọc thấy được tình yêu với công việc mình làm Dạy học tíchcực đang cố gắng biến người học từ thụ động sang chủ động,

tự học, tự tìm tòi để khámphá

Trong dạy học truyền thống xưa kia, quá trình đánh giáthường chỉ do người thầy quyết định Nhưng trong dạy họctích cực cần có sự kết hợp đánh giá của thầy và của cả trò.Đánh giá trong dạy học không chỉ nhằm mục đích thu nhận lạikết quả của quá trình dạy, học mà quan trọng còn tạo điều kiện

để người GV nắm bắt được khả năng của mỗi học sinh, từ đóđiều chỉnh cách dạy sao cho phù hợp Giờ đây, không chỉ căn

cứ vào quá trình đánh giá của GV, năng lực của mỗi HS cần

có sự đánh giá của cả HS Mỗi HS có thể được sự đánh giácủa cả thầy và các bạn trong lớp đánh giá lẫn nhau Bởi họcsinh đánh giá lẫn nhau không những phát hiện ra điểm mạnh,yếu của bạn

Chuyển từ dạy học thụ động sang dạy học tích cực, mỗithầy cô giáo không còn đóng vai trò là người độc tôn truyềngiảng kiến thức một cách nhàm chán nữa mà giờ đây mỗi nhà

giáo là một người đạo diễn, mỗi giờ học là một bộ phim dongười đạo diễn ấy biên dựng GV cần để học sinh tự học, tựtìm tòi, thảo luận với nhau, thậm chí có thể tranh luận cùngnhau để đạt được hiệu quả giờhọc.

Để có được một giờ học theo phương pháp tích cực,người GV cần có sự chuẩn bị công phu từ khâu soạn giáo án,chuẩn bị tư liệu, các phương pháp tổ chức giờ học hiệu quả.Người GV cần có tâm thế vững vàng, kiến thức chuyên môntốt để có thể xử lý những tình huống ngoài tầm, vượt dự địnhbởi

học sinh vô cùng sáng tạo trong tất cả mọi lĩnh vực Dạyhọc tích cực đóng vai trò quan trọng để thúc đẩy sự chủ độngcủa học sinh, khiến HS phải động não, phải làm việc tích cựctrong mỗi giờ học mới mong hoàn thành nhiệm vụ và mới cóthể khắc sâu hơn trithức

Một số vấn đề về đổi mới phương pháp dạy học truyền thống nhằm phát huy tính tích cực củaHS

Đổi mới phương pháp dạy học không có nghĩa là phủnhận hoàn toàn những phương pháp dạy học truyền thống nhưthuyết giảng, phát vấn Mỗi GV cần chú trọng chuyển từ dạy

học truyền thống sang dạy học tích cực lấy HS làm trung tâmnhưng cần chú trọng phát huy tính tích cực, chủ động, sángtạo của HS trong mọi tiết học.

Nội

dun

Từ nhiều nguồn khác nhau:SGK, mạng thông tin, sách

g Chủ yếu từ SGK báo

quan trọng là mỗi GV biết sử dụng chúng làm sao chophù hợp với điều kiện và từng đối tượng học tập

Tổng quan về dạy học theo chủđề

Khái niệm dạy học theo chủ đề

“ Dạy học theo chủ đề là hình thức tìm tòi những khái niệm, tư tưởng, đơn vị kiến thức, nội dung bài học, chủ đề,…

có sự giao thoa, tương đồng lẫn nhau, dựa trên cơ sở các mối liên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập đến trong các môn học hoặc các hợp phần của môn học đó (tức là con đường tích hợp những nội dung từ một số đơn vị, bài học, môn học

có liên hệ với nhau) làm thành nội dung học trong một chủ đề

có ý nghĩa hơn, thực tế hơn, nhờ đó học sinh có thể tự hoạt động nhiều hơn để tìm ra kiến thức và vận dụng vào thực tiễn.” [45]

Dạy học theo chủ đề ở cấp THPT thực chất là cố gắngtích hợp kiến thức ở các vấn đề trở nên liền mạch với nhau

hơn Lượng kiến thức không rời rạc mà có sự liên hệ mật thiếtvới nhau, giáo viên cũng rèn sự tư duy logic cho HS.

Mục tiêu của dạy học theo chủđề

Dạy học theo chủ đề có những mục tiêu khác với việcdạy theo lớp - bài của trước đây như sau:

Phát triển một cách toàn diện cho học sinh không những

về kiến thức mà còn về kĩ năng, thái độ, phẩmchất

Học sinh không những được rèn hiểu biết về bản chất của một vấn đề tri thức mà còn hiểu tiến trình tìm ra bản chất của vấn đềấy

Phát triển cho học sinh khả năng tổng hợp, tư duy, suy luận các vấn đề trong một tổng thể có liên quan mật thiết

vớinhau

Học sinh được rèn các kĩ năng cần thiết trong cuộc sống hiện nay như kĩ năng giao tiếp, kĩ năng xử lý thông tin, kĩ năng hợp tác, tựhọc

Vai trò của GV và HS trong dạy học chủđề

Vai trò của GV : Trong dạy học theo chủ đề, GV tổ chức

và hướng dẫn học sinh quá trình tự học là chính Người thầy không còn là người độc tôn tronmg giờ học chỉ thao thao về lượng kiến thức cần truyền thụ nữa Giờ đây, thầy là người kiến tạo ra các cơ hội cho HS được quyền bày tỏ, được quyền đưa ra những ý kiến của mình Thầy là người chỉ cách học sinh tự tìm ra chân lý của tri thức và giúp họ thấy hứng thú với cái mà họ vừa tìm ra Người thầy không nhất thiết cần phải dạy toàn bộ lượng kiến thức quy định trong phạm vi thời gian cho phép, thầy có thể chỉ hướng dẫn một phần, học sinh

có cách tự tìm ra những phần tri thức cònthiếu

Trong dạy học, theo chủ đề chủ yếu là vai trò chủ đạocủa HS nhưng cũng không vì vậy mà vai trò của người giáoviên trong giờ học bị suy giảm Người thầy đóng vai trò nhưngười chỉ đường, dẫn dắt học sinh đi đến những vùng đất mới,những vùng trời mới của tri thức với thái độ hồ hởi Không cóthầy chỉ đường, học sinh sẽ mò mẫm trong biển mênh môngcủa tri thức và khó định hướng được những vấn đề cần thiết,cốt lõi cần rút ra trong bài học

Vai trò của HS : Trong dạy học theo chủ đề, học sinh

luôn giữ vị trí trọng tâm, là người hoạt động chính trong mỗi thời gian cho phép Bằng sự tìm tòi, trải nghiệm và quá trình

tích lũy, học sinh có quyền bày tỏ những ý kiến, thái độ với đơn vị kiến thức trước sự hướng dẫn của GV Mỗi HS có quyền quyết định một phần kiến thức mà mình tìm được

nhưng đảm bảo kiến thức ấy nằm trong heej thống logic cho phép HS cần tự mình tìm tòi kiến thức làm rõ những vấn đề

mà giáo viên giao phó, từ đó phát hiện ra quy luật, bản chất của bài học HS không chỉ tìm hiểu nguyên những câu hỏi trong SGK mà còn hoàn thành những nhiệm vụ học tập do

GV giao phó , phục vụ cho chủ đề học tập của mình

Yêu cầu của dạy học chủ đề

Yêu cầu của kiểu dạy học theo chủ đề là HS trong quátrình học phải tự mình thực hiện các nhiệm vụ học tập, giảiquyết các vấn đề

Khi dạy học theo chủ đề giáo viên phải sáng tạo và linhhoạt khi lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp với mỗi chủ

đề tích hợp Các phương pháp thường được sử dụng đó làphương pháp dạy học theo dự án, phương pháp trực quan,phương pháp thực địa, phương pháp dạy học nêu và giải quyếtvấnđề

Tiến trình xây dựng một chủ đề dạyhọc

Theo thiết kế chương trình giáo dục hiện nay, đặc biệttùy bộ môn trong nhà trường, không phải nội dung nào cũng

có thể thiết kế để giảng dạy theo chủ đề được Điều quantrọng những nội dung kiến thức ấy trong SGK phải phù hợp

và nằm trong một hệ thống chủ đề nhất định Mỗi môn học cóthể có những chủ đề dạy học nhất định tùy từng đặc trưng bộmôn của môn học đó

Tiến trình xây dựng một chủ đề cụ thể như sau

Bước 1: Xác định tên chủ đề và thời lượng thực hiện.Bước 2: Xác định các nội dung của chủ đề (xác định các

đề mục, xây dựng những nội dung kiến thức của chủ đề)

Bước 3: Xác định chuẩn kiến thức, kỹ năng, thái độ vànăng lực, phẩm chất cần hướng tới cho học sinh trong từng đềmục để thiết kế chuỗi hoạt động phùhợp

Bước 4: Xây dựng bảng mô tả các cấp độ tư duy (nhậnbiết, thông hiểu, vận dụng, vận dụng cao) cho mỗi đề mụchoặc chung cho cả chủ đề

Bước 5: Xác định các sản phẩm cần hoàn thành hoặcbiên soạn câu hỏi, bài tập tương ứng với các cấp độ tư duy đã

mô tả (câu hỏi, bài tập dùng trong quá trình dạy học và kiểmtra đánh giá).

Bước 6: Cụ thể hóa tiến trình hoạt động học Trong đótiến trình hoạt động học là chuỗi hoạt động học của học sinhthể hiện rõ ý đồ sư phạm của phương pháp dạy học tích cựcđược áp dụng trong toàn bộ chủ đề

Tiến trình dạy học cụ thể cho chủ đề học tập Bước 1: Giới thiệu tổng quan về chủ đề họctập

Dạy học một chủ đề học tập thường sẽ diễn ra trong mộtthờilượng

thời gian dài hơn cho phép Chính bởi vậy GV cần cónhững sự chuẩn bị cần thiết, tốt nhất và đầy đủ để phục vụcho chủ đề học tập của mình Trước tiên, GV cần giới thiệukhái quát về chủ đề học tập của mình với HS, định hình cho

HS mình sẽ định dạy những vấn đề nào, học sinh biết đượcmình sẽ được học vấn đề nào Đồng thời, HS nắm được mụctiêu, ý nghĩa quan trọng của chủ đề học tập mà GV đang địnhhướng Khi nắm được tổng quan về chủ đề, HS sẽ hình thành

ý thức tự học, tìm tòi những vấn đề liên quan đến chủ đề họctập

Bước 2: Đưa ra những câu hỏi định hướng bài học cho HS.

Công việc quan trong của dạy học chủ đề là GV xâydựng được nhưng câu hỏi định hướng cho chủ đề học tập củamình GV nêu những câu hỏi định hướng để giao nhiệm vụcho HS, gây hứng thú với HS về những chủ đề học tập màmình đang hướng đến Trong những câu hỏi định hướng cónhững vấn đề là nhiệm vụ giao cho các nhóm HS chuẩn bị đểthuyết trình

Bước 3: Tổ chức tiến trình dạy học trên lớp

Khi dạy học theo chủ đề, giáo viên thường chia lớpthành các nhóm nhỏ để HS có thể thảo luận, trao đổi dưới sựđịnh hướng của GV Mỗi nhóm cử đại diện lên trình bày kếtquả mình đã làm được trong thời gian cho phép chuẩn bị ởnhà Đó là công sức của cả nhóm nên người trình bày thườngphải thâu tóm được tất cả các nộidung

Sau đó các nhóm cùng thảo luận về vấn đề vừa đưa ra

GV là người chuẩn xác kiến thức cuối cùng Các nhóm có thể

bổ sung cho nhau để hoàn chỉnh lượng kiến thức được giao

HS có thể trình bày bằng công nghệ thông tin GV có thểcăn cứ vào đó đánh giá quá trình chuẩn bị của học sinh từngnhóm, đồng thời phát huy khả năng làm việc nhóm cũng nhưnăng lực sử dụng công nghệ của học sinh.

Bước 4: Đánh giá tổng hợp của GV.

Sau khi các nhóm trình bày, thảo luận, bổ sung, GV cóthể có những bài kiểm tra nhỏ để đánh giá học sinh são chophù hợp với năng lực tiếp nhận của từng đối tượng Quá trìnhđánh giá được tiến hành dưới nhiều hình thức như kiểm tratrắc nghiệm, kiểm tra miệng, kiểm tra bằng phiếu hỏi hay quátrình trình bày của cácnhóm

Kết quả học tập của học sinh sau khi học xong một chủ

đề học tập sẽ được đánh giá bằng cách GV nhìn nhận quátrình học sinh tham gia hoạt động trong nhóm, học sinh nắmbắt lượng kiến thức thông tin đến đâu thông qua những bàiviết hay trả lời miệng nhanh Có thể quá trình kiểm tra sẽkhông giống như thông thường các bài dạy trên lớp nhưng

GV cần có quá trình đánh giá đồng đẳng, tránh sai lệch giữanhững học sinh với nhau

- Mẫu giáo án dạy học theo chủ đề

Thời lượng dựkiến

Phương tiện thựchiện

Phương pháp tiếnhành

PHẦN KẾ HOẠCH CHITIẾT TIẾT 1 : Tên bài ……

Phương tiện thực hiện

Dạy học tích hợp chủ đề trong bộ môn Ngữ văn

- Quan điểm tích hợp trong bộ môn Ngữ văn ở trường phổ thông

Môn Ngữ Văn trước hết là một môn học thuộc nhómkhoa học xã hội, điều đó nói lên tầm quan trọng của nó trongviệc giáo dục quan điểm, tư tưởng, tình cảm cho học sinh.Môn Ngữ Văn còn là một môn học thuộc nhóm công cụ Điều

đó nói lên mối quan hệ giữa Ngữ Văn và các môn khác Họcmôn Ngữ Văn sẽ có tác động tích cực đến kết quả học tập cácmôn khác và các môn khác cũng góp phần giúp học tốt mônNgữ Văn Cho nên tự nó cũng toát nên yêu cầu tăng cườngtính thực hành giảm lý thuyết gắn với đời sống

Xuất phát từ những căn cứ đó, chương trình đã nêu mụctiêu tổng quát của môn ngữ văn: Môn Ngữ Văn có vị trí đặcbiệt trong việc thực hiện mục tiêu chung của trường trunghọc: góp phần hình thành những con người có trình độ họcvấn phổ thông , chuẩn bị cho họ tiếp tục học lên bậc học caohơn Đó là những con người có ý tức tự tu dưỡng, biết thươngyêu quý trọng gia đình, bè bạn, có lòng yêu nước, yêu chủnghĩa xã hội, biết hướng tới những tư tưởng, tình cảm cao đẹp

như lòng nhân ái, tinh thần tôn trọng lẽ phải sự công bằng,lòng căm ghét cái xấu, cái ác Đó là những con người biết rènluyện để có tính tự lập, có tư duy sáng tạo, bước đầu có nănglực cảm thụ các giá trị chân, thiện, mỹ, cho nghệ thuật, trướchết là trong văn học, có năng lực thực hành và năng lực sửdụng Tiếng Việt như một công cụ để tư duy và giao tiếp Đócũng là những người có ham muốm đem tài trí của mình cốnghiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tươnglai.

Việc giảng dạy theo quan điểm tích hợp không phủ địnhviệc dạy các tri thức, kỹ năng riêng của từng phân môn, đồngthời đó còn là sự tích hợp liên môn giữa Ngữ văn và các mônhọc khác như Lịch sử, Địa lý… Vấn đề là làm thế nào phốihợp các tri thức, kĩ năng thuộc các môn học đó vào trong bàidạy thật nhuần nhuyễn nhằm đạt tới mục tiêu chung của mônNgữ Văn

Thực trạng của việc dạy và học Ngữ văn trong trườngTrung học phổ thông hiện còn những tồn tại là nội dung củanhiều bài giảng Ngữ văn chưa thực sự tạo được hứng thú họcđối với học sinh Học sinh hiểu một cách rời tạc, hời hợt vềkiến thức Ngữ văn, không nắm được mối liên hệ hữu cơ giữa

các tri thức thuộc lĩnh vực đời sống xã hội, về kiến thức liênmôn…

Dạy học theo chủ đề tích hợp là một trong những nguyêntắc quan trọng trong dạy học nói chung và dạy học Ngữ vănnói riêng, đây được coi là một quan niệm dạy học hiện đại,nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, đồng thời nâng caochất lượng giáo dục Dạy học tích hợp làm cho người họcnhận thức được sự phát triển xã hội một cách liên tục, thốngnhất, thấy được mối liên hệ hữu cơ giữa các lĩnh vực của đờisống xã hội, khắc phục được tính tản mạn rời rạc trong kiếnthức

Dạy học tích hợp liên môn trong Ngữ văn là hình thứcliên kết những kiến thức giao thoa với môn Ngữ văn như Lịch

sử, Địa lí, Giáo dục công dân Rèn luyện kĩ năng sống, giáodục bảo vệ di sản văn hóa địa phương… để học sinh tiếp thukiến thức, biết vận dụng vào cuộc sống và ngược lại từ cuộcsống để giải quyết các vấn đề liên quan đến môn học…

Dạy học tích hợp và khai thác văn bản dựa vào đặc trưngthể loại là phương pháp, đồng thời là nguyên tắc của bộ mônNgữ văn ở chương trình THPT Tích hợp là hợp lại để thống

nhất các mặt riêng lẻ thành một tổng thể, phối hợp tối ưu cáchoạt động dạy học khác nhau, các kỹ năng phương pháp củamôn học khác nhau, nhằm đáp ững mục tiêu, mục đích cụ thể,hướng đến một nội dung ao hàm cao hơn, sâu hơn.

Việc vận dụng kiến thức liên môn với môn Lịch sử, Địa

lý và ứng dụng Công nghệ thông tin làm cho hiệu quả của bàihọc Ngữ văn được nâng cao Giúp cho học sinh học bài vớiniềm say mê, hứng thú Đồng thời làm cho các em hình dungđược một cách chân thực, sinh động về những cuộc đấu tranhcủa nhân dân ta trong lịch sử gắn liền với truyền thống dựngnước và giữ nước của cha ông ta từ xa xưa Qua đó giúp hìnhthành ở các em thái độ biết ơn, biết quý trọng những conngười, những vị anh hùng dân tộc có công dựng nước và giữnước; đồng thời tự hào hơn về truyền thống vẻ vang, hàohùng của dân tộc một thời

Việc vận dụng quan điểm tích hợp liên môn vào dạy họcNgữ văn ở trường THPT chẳng những dựa trên cơ sở các mốiliên hệ về lí luận và thực tiễn được đề cập trong các phân mônVăn học, tiếng Việt, làm văn cũng như các bộ phận tri thứckhác như hiểu biết lịch sử xã hội, văn hoá nghệ thuật mà cònxuất phát từ đòi hỏi thực tế là cần phải khắc phục, xoá bỏ lối