Công tác bổ sung, xử lý và tổ chức vốn tài liệu đia chí tại thư viện thành phố hà nội

Trong những năm vừa qua, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về mảng tài liệu địa chí ở thư viện tỉnh, thành phố, vấn đề này tuy không còn mới mẻ nhưng nó vẫn mang tính thời sự và được

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

KHOA THÔNG TIN - THƯ VIỆN       

NGUYỄN THỊ MẾN

CÔNG TÁC BỔ SUNG, XỬ LÝ VÀ TỔ CHỨC

TÀI LIỆU ĐỊA CHÍ TẠI THƯ VIỆN

THÀNH PHỐ HÀ NỘI (Cơ sở 1 – 47 Bà Triệu – Hoàn Kiếm - Hà Nội)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

NGÀNH: THÔNG TIN – THƯ VIỆN KHÓA: 52 (2007 – 2011)

HÀ NỘI – 2011

LỜI CẢM ƠN

Trước hết, tôi xin được bày tỏ lòng cảm ơn chân thành và sâu sắc đến Tiến

sỹ Chu Ngọc Lâm, Chủ tịch Hội Đồng Khoa học Thư viện Thành phố Hà Nội – người đã nhiệt tình giúp đỡ tôi rất nhiều trong quá trình xây dựng và hoàn thiện Khóa luận tốt nghiệp của mình

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo trong Khoa Thông tin – Thư viện, trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, đã trang bị cho tôi kiến thức

cơ bản trong những năm tôi học tại trường và đã luôn sẵn sàng đóng góp các ý kiến quý báu cho Khóa luận

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới Ban lãnh đạo và các cán bộ công tác tại Thư viện Hà Nội, đặc biệt là các cán bộ công tác tại phòng Địa chí và Thông tin tra cứu, các bạn học cùng lớp đã luôn động viên, tạo điều kiện thuận lợi cho công việc nghiên cứu và hoàn thiện Khóa luận tốt nghiệp này

Mặc dù đã có nhiều cố gắng trong qúa trình nghiên cứu, song điều kiện thời gian và khả năng có hạn nên Khóa luận chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót Vì vậy rất mong sự đóng góp của quý thầy cô và các bạn cùng chuyên ngành để được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn!

Hà Nội, tháng 5 năm 2011

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU Error! Bookmark not defined

1 Tính cấp thiết của đề tài Error! Bookmark not defined

2 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu Error! Bookmark not defined

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Error! Bookmark not defined

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu Error! Bookmark not defined

6 Kết cấu của khóa luận Error! Bookmark not defined

Chương 1: THƯ VIỆN HÀ NỘI VỚI CÔNG TÁC BỔ SUNG, XỬ LÝ VÀ

TỔ CHỨC VỐN TÀI LIỆU ĐỊA CHÍ Error! Bookmark not defined

1.1 Khái quát về Thư viện Thành phố Hà Nội Error! Bookmark not defined

1.1.1 Quá trình hình thành và phát triểnError! Bookmark not defined

1.1.2 Vị trí, chức năng và nhiệm vụ của thư viện Hà Nội Error!

Bookmark not defined

1.1.3 Cơ cấu tổ chức và đội ngũ cán bộ Error! Bookmark not defined

1.1.4 Nguồn lực thông tin của thư viện Error! Bookmark not defined

1.1.5 Đặc điểm người dùng tin và nhu cầu tin về tư liệu địa chí Hà NộiError! Bookmark not defined

1.2 Những vấn đề chung về bổ sung, xử lý và tổ chức vốn tài liệu địa chíError!

Bookmark not defined

1.3 Vai trò của vốn tài liệu địa chí đối với hoạt động của Thư viện Hà NộiError!

Bookmark not defined

Chương 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BỔ SUNG, XỬ LÝ VÀ TỔ CHỨC

VỐN TÀI LIỆU ĐỊA CHÍ TẠI THƯ VIỆN THÀNH PHỐ HÀ NỘI Error!

Bookmark not defined

2.1 Công tác bổ sung vốn tài liệu địa chí tại Thư viện Hà NộiError! Bookmark

not defined

2.1.1 Tiêu chí lựa chọn tài liệu địa chí Error! Bookmark not defined

2.1.2 Các hình thức bổ sung tài liệu địa chíError! Bookmark not defined

2.1.2.1 Bổ sung hiện tại vốn tài liệu địa chí Error! Bookmark not

defined

2.1.2.2 Bổ sung hoàn bị vốn tài liệu địa chí Error! Bookmark not

defined

2.1.3 Kết quả bổ sung vốn tài liệu địa chí tại Thư viện Hà Nội Error!

Bookmark not defined

2.2.1 Mô tả tài liệu địa chí (biên mục tài liệu) Error! Bookmark not

2.3 Tổ chức, sắp xếp vốn tài liệu địa chí Error! Bookmark not defined 2.4 Nhận xét, đánh giá Error! Bookmark not defined

2.4.1 Ưu điểm Error! Bookmark not defined 2.4.2 Hạn chế Error! Bookmark not defined

Chương 3: ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG CÔNG TÁC BỔ SUNG, XỬ LÝ, TỔ CHỨC TÀI LIỆU ĐỊA CHÍ TẠI THƯ VIỆN

THÀNH PHỐ HÀ NỘI Error! Bookmark not defined 3.1 Nâng cao chất lượng công tác thu thập, bổ sung tài liệu địa chí Error!

Bookmark not defined

3.2 Thay đổi phương thức phục vụ của phòng địa chí Error! Bookmark not

defined

3.3 Hoàn thiện bộ máy tra cứu thông tin địa chíError! Bookmark not defined 3.4 Tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin trong việc bổ sung, xử lý và tổ chức vôn tài liệu địa chí Error! Bookmark not defined 3.5 Nâng cao khả năng đáp ứng nhu cầu tin cho bạn đọc bằng việc đa dạng hóa các sản phẩm dịch vụ thông tin địa chí Error! Bookmark not defined 3.6 Đào tạo nguồn nhân lực Error! Bookmark not defined 3.7 Tăng cường cơ sở vật chất cho hoạt động địa chí Error! Bookmark not

defined

3.8 Biện pháp đảm bảo về tài chính Error! Bookmark not defined

KẾT LUẬN Error! Bookmark not defined

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất nước ta đang trong thời kỳ hội nhập và mở rộng giao lưu với các nước trên thế giới; tiếp thu những giá trị tinh hoa văn hóa tốt đẹp của nhân loại Vì vậy, đòi hỏi chúng ta phải biết chọn lọc những giá trị phù hợp với văn hóa truyền thống của dân tộc mình Để làm được điều này, trước hết mỗi vùng, miền, địa phương cần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa riêng của mình Đây cũng là nhiệm vụ đặt ra cho các thư viện tỉnh, thành phố trong cả nước Bởi thư viện tỉnh, thành phố là trung tâm văn hóa của một vùng, là nơi tàng trữ, thu thập và phục vụ thông tin cho nhân dân; góp phần nâng cao trình độ dân trí; giáo dục lòng yêu quê hương đất nước; khai thác hợp lý các nguồn tài nguyên sẵn có của địa phương; góp phần phát triển văn hóa – kinh tế – xã hội Công tác địa chí có nhiệm vụ cung cấp đầy đủ thông tin để giải quyết những công việc đó Có thể khẳng định rằng công tác địa chí là một hoạt động đặc thù của thư viện tỉnh, thành phố, thể hiện sự khác biệt của nó với các loại hình thư viện khác Nếu không có công tác địa chí thì mọi công tác tổ chức và hoạt động của thư viện sẽ không hoàn chỉnh

Với vị trí đặc biệt của Thủ đô, hoạt động địa chí ở TVHN càng trở nên quan trọng, nó không chỉ đơn thuần phục vụ tìm hiểu, nghiên cứu chuyên sâu về Thủ đô, mà còn bám sát phục vụ những nhiệm vụ chính trị, những chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước nói chung, của Đảng bộ Thành phố Hà Nội nói riêng Vì vậy sự phát triển của Thư viện Thành phố chính là tấm gương phản

ánh sự phát triển của Thủ đô Hà Nội, bộ mặt của đất nước, niềm tự hào của dân tộc

Để đáp ứng tốt nhu cầu nghiên cứu, học tập và tìm hiểu về Hà Nội của bạn đọc trong và ngoài thư viện, thì công việc xây dựng được kho tài liệu địa chí phong phú về nội dung và đa dạng về hình thức là hết sức cần thiết Muốn làm được điều đó, đòi hỏi thư viện phải có kế hoạch bổ sung, thu thập, xử lý và tổ chức vốn tài liệu sao cho khoa học, hợp lý nhằm đáp ứng đầy đủ nhất, kịp thời nhất các nhu cầu của bạn đọc trong và ngoài nước

Hiện tại, trong kho địa chí của TVHN có rất nhiều tài liệu có giá trị và quý

hiếm như: kho sách Hán Nôm, các thư tịch cổ… Đây là những di sản văn hóa, là

nhân chứng lịch sử của dân tộc ta, nó góp phần không nhỏ vào kho tàng văn học nghệ thuật cũng như nền văn hóa đậm đà bản sắc Việt Nam Qua đó, nhằm giới thiệu với bạn bè quốc tế về đất nước Việt Nam, về nền văn hiến Thăng Long – Đông Đô – Hà Nội, và cũng là nguồn tư liệu quan trọng phục vụ cho các cơ quan nghiên cứu, những người có nhu cầu tìm hiểu về Hà Nội Nhưng số lượng và chất lượng vốn tài liệu quý này không chỉ dừng lại ở đó, mà nằm tản mát ở rất nhiều nơi, cả trong và ngoài nước Vì vậy mà đòi hỏi Thư viện cần có những kế

hoạch cụ thể để thu thập, xử lý, tổ chức và bảo quản lâu dài nguồn tài liệu này

Được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, đã có nhiều chỉ thị, nghị quyết

về bảo tồn, tôn tạo, sưu tầm và lưu giữ vốn văn hóa cổ Hà Nội nhằm xây dựng một bộ sưu tập tương đối đầy đủ về Thủ đô của chúng ta

Trong những năm vừa qua, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về mảng tài liệu địa chí ở thư viện tỉnh, thành phố, vấn đề này tuy không còn mới mẻ nhưng nó vẫn mang tính thời sự và được khá nhiều người quan tâm Xuất phát từ những lý do nêu trên, thông qua khảo sát thực tiễn về kho địa chí tại TVHN, tôi

đã chọn đề tài: “Công tác bổ sung, xử lý và tổ chức vốn tài liệu đia chí tại Thư viện Thành phố Hà Nội” làm đề tài khóa luận của mình Với kiến thức đã được

học ở trường, với sự tiếp thu học hỏi kế thừa tri thức của những người đi trước

và đặc biệt là sự hướng dẫn nhiệt tình của thầy giáo – TS Chu Ngọc Lâm Tôi hy vọng đề tài của mình sẽ góp phần đánh giá đúng thực trạng bổ sung, xử lý và tổ chức tài liệu địa chí tại TVHN, từ đó đề xuất những giải pháp nâng cao chất lượng cho công tác này

2 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận được trình bày dựa trên quan điểm duy vật biện chứng và đường lối chính sách của Đảng và nhà nước ta về văn hóa nói chung và về công tác thông tin – thư viện nói riêng Trong quá trình nghiên cứu tôi đã sử dụng các phương pháp: phân tích và tổng hợp tài liệu, khảo sát thực tiễn, thống kê số liệu, phỏng vấn trực tiếp để làm sáng tỏ nội dung đề tài

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: là vốn tài liệu địa chí tại TVHN

Phạm vi nghiên cứu: Công tác bổ sung, xử lý và tổ chức vốn tài liệu địa chí tại cơ sở 1 TVHN (47 Bà Triệu – Quận Hoàn Kiếm – Hà Nội)

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

* Mục đích: Nghiên cứu đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng công

tác bổ sung, xử lý và tổ chức vốn tài liệu địa chí tại TVHN

* Nhiệm vụ:

- Giới thiệu khái quát về TVHN

- Làm sáng tỏ vai trò của tài liệu địa chí trong hoạt động của TVHN

- Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng vốn tài liệu địa chí của TVHN

- Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác bổ sung, xử lý

và tổ chức vốn tài liệu địa chí của TVHN

5 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của khóa luận

Khóa luận đề xuất những giải pháp nâng cao chất lượng công tác bổ sung,

xử lý, tổ chức và khả năng đáp ứng nhu cầu tin về tài liệu địa chí của độc giả ngày càng tốt hơn Qua đó góp phần phục vụ sự nghiệp phát triển của Thủ đô

6 Kết cấu của khóa luận

Ngoài lời mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, khóa luận gồm

3 chương sau:

Chương 1: Thư viện Hà Nội với công tác bổ sung, xử lý và tổ chức vốn

tài liệu địa chí

Chương 2: Thực trạng công tác bổ sung, xử lý và tổ chức vốn tài liệu địa

chí tại Thư viện Thành phố Hà Nội

Chương 3: Đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng công tác bổ sung,

xử lý và tổ chức vốn tài liệu địa chí tại Thư viện Hà Nội

Chương 1: THƯ VIỆN HÀ NỘI VỚI CÔNG TÁC BỔ SUNG, XỬ LÝ VÀ

TỔ CHỨC VỐN TÀI LIỆU ĐỊA CHÍ

1.1 Khái quát về Thư viện Thành phố Hà Nội

1.1.1 Quá trình hình thành và phát triển

TVHN là một trong những hệ thống thư viện tỉnh, thành phố trực thuộc

Trung ương, được thành lập ngày 15/10/1956 với tên gọi ban đầu “Phòng đọc sách nhân dân” Thư viện đã qua nhiều lần thay đổi địa điểm: lúc ở bên bờ hồ

Hoàn Kiếm, khi về Mai Dịch, Lò Đúc, Văn Miếu – Quốc Tử Giám Đến tháng

1/1959, thư viện chính thức “định đô” tại 47 Bà Triệu và mang tên “Thư viện nhân dân Hà Nội”, nay là “Thư viện Thành phố Hà Nội”

Những ngày đầu mới thành lập, Thư viện chỉ có 4 cán bộ, với vốn sách nhỏ bé vài ngàn cuốn được chuyển từ kháng chiến về, ngoài ra là một số báo, tạp chí, cơ sở vật chất của thư viện còn nghèo nàn

Đến năm 1973, khi có Quyết định 178/CP của Hội đồng Chính phủ, việc thành lập kho tư liệu địa chí đã được đề cập và bàn bạc Năm 1973, Ban giám đốc Sở Văn hóa – Thông tin Hà Nội đã quy định rõ quy định và chức năng, đồng thời tiến dần lên phục vụ khoa học kỹ thuật bằng công tác địa chí và tư liệu” Năm 1983 phòng Địa chí và Thông tin – thư mục của Thư viện được chính thức

cứu về Thủ đô Có thể nói đây là quyết định hết sức đúng đắn của TVHN, nó đánh dấu một bước ngoặt – bước phát triển mới của hoạt động thư viện Thủ đô

Năm 1975, kháng chiến chống Mỹ thắng lợi, đất nước thống nhất, được sự quan tâm của thành ủy, UBND, HĐND, Sở Văn hóa Thông tin Hà Nội, TVHN từng bước hoàn thiện cơ sở vật chất, bổ sung thêm đội ngũ cán bộ có trình độ cao, tăng cường vốn tài liệu, đồng thời phát huy tốt công tác phục vụ bạn đọc thông qua một số hình thức tuyên truyền giới thiệu sách

Ngày 10/10/2008, công trình xây dựng mới TVHN cao 9 tầng mang dáng dấp của một cuốn sách mở tại 47 Bà Triệu - Quận Hoàn Kiếm - Hà Nội, đã chính thức được khánh thành nhân dịp kỷ niệm 54 năm ngày Giải phóng Thủ đô Đây cũng là một công trình văn hoá trọng điểm của Thành phố hướng tới kỷ niệm

1000 năm Thăng Long - Hà Nội Xây dựng trên 1.347m2 của trụ sở cũ, trụ sở mới của TVHN được đầu tư xây dựng hiện đại, gồm 8 tầng nổi và 1 tầng hầm, cao trình 29,7m, diện tích sàn 6.161m2 với hệ thống trang thiết bị đồng bộ, phụ trợ tốt cho hoạt động phục vụ người đọc

Sau gần 55 năm hoạt động, TVHN đã góp phần đáng kể vào sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ thủ đô cũng như “nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” Vì thế, Thư viện đã vinh dự được Đảng và Nhà nước trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như: 3 Huân chương Lao động (hạng nhất 2001, hạng nhì 1996, hạng ba 1990); Huân chương Độc lập hạng ba (2006), được Thủ tướng Chính phủ tặng Bằng khen ba năm liền (1977, 1978, 1979) Bên cạnh đó, TVHN cũng được Bộ Văn hóa Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) và UBND Thành phố tặng nhiều bằng khen và Cờ thưởng luân lưu “Đơn vị thi đua xuất sắc dẫn đầu ngành thư viện toàn quốc” (các năm 1997, 2000, 2002,

2004 và 2005); được Nhà nước công nhận là Thư viện Hạng I cấp Quốc gia (1998) và nhiều bằng khen khác Hiện nay, Thư viện đang lưu giữ một kho tàng thư tịch khá đồ sộ của Thủ đô và nhân loại, nhiều loại hình tài liệu cho người

sáng và người khiếm thị; đặc biệt có phòng tra cứu, phòng địa chí về Thăng Long - Hà Nội

Năm 2008, Quốc hội thông qua Nghị quyết điều chỉnh mở rộng địa giới hành chính Thủ đô Hà Nội Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng từng khẳng định:

"Việc mở rộng địa giới hành chính vừa bảo đảm không gian cho Hà Nội phát triển bền vững trong giai đoạn trước mắt cũng như trong tương lai lâu dài, vừa tạo điều kiện cho Hà Nội phát triển toàn diện, xứng đáng là trung tâm đa chức năng là yêu cầu cấp thiết hiện nay”

Chính vì việc mở rộng địa giới hành chính của Hà Nội, nên mọi công việc hợp nhất các tổ chức, cơ quan đoàn thể giữa Hà Nội cũ và Hà Tây đều được gấp rút thực hiện để đi vào hoạt động có hệ thống Và hoạt động thư viện cũng không

là ngoại lệ Sau sự kiện 1/8/2009, TVHN chính thức được hợp nhất và hiện nay

có 2 trụ sở làm việc Đó là tại 47 Bà Triệu – Hà Nội và tại 2B Quang Trung - Hà Đông (Thư viện Hà Tây cũ)

TVHN qua hơn nửa thế kỷ xây dựng và phát triển đã không ngừng lớn mạnh xứng đáng là một địa chỉ văn hóa quen thuộc và đáng tin cậy của bạn đọc Thủ đô và cả nước

1.1.2 Vị trí, chức năng và nhiệm vụ của thƣ viện Hà Nội

Cũng như các cơ quan thông tin – thư viện khác, TVHN có vị trí, chức năng và nhiệm vụ đặc thủ của mình

 Vị trí:

TVHN là thư viện công cộng lớn nhất của Thủ đô, trung tâm thông tin văn hóa, giáo dục quan trọng của thành phố, là trung tâm đầu ngành của mạng lưới thư viện ở Thủ đô Thư viện có vị trí đặc biệt quan trọng của Quốc gia (Theo điều 14, Mục 2 Nghị định số 72/2002/NĐ-CP ngày 6 tháng 8 năm 2002 của Chính phủ)

 Chức năng:

TVHN là đơn vị sự nghiệp có thu, có chức năng thu thập, bảo quản, tổ chức khai thác và sử dụng chung các tài liệu được xuất bản tại Hà Nội và nói về

Hà Nội, các tài liệu trong nước và nước ngoài phù hợp với đặc điểm, yêu cầu xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội, an ninh, quốc phòng trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước

 Nhiệm vụ:

1 Xây dựng và trình Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Hà Nội quy hoạch phát triển, kế hoạch hoạt động dài hạn, hằng năm của Thư viện và tổ chức thực hiện sau khi được phê duyệt

2 Tổ chức phục vụ và tạo mọi điều kiện thuận lợi cho người đọc sử dụng vốn tài liệu thư viện thông qua các hình thức đọc tại chỗ, mượn về nhà hoặc phục vụ ngoài thư viện phù hợp với nội quy thư viện

Phục vụ miễn phí tài liệu thư viện tại nhà cho người đọc cao tuổi, người tàn tật bằng hình thức gửi qua bưu điện hoặc thư viện lưu động theo quy định của Pháp lệnh Thư viện

3 Xây dựng và phát triển vốn tài liệu phù hợp với đặc điểm tự nhiên – kinh tế - văn hóa của Hà Nội và đối tượng phục vụ của thư viện như:

- Thu thập, tàng trữ và bảo quản lâu dài các tài liệu được xuất bản tại Hà Nội và viết về Hà Nội

- Bổ sung, trao đổi, nhận biếu tặng tài liệu của cá nhân, tổ chức trong và ngoài nước theo quy định của pháp luật

- Nhận các xuất bản lưu chiểu tại Hà Nội, các bản sao khóa luận, luận văn, luận án của sinh viên, học viên cao học, nghiên cứu sinh các trường đại học tại

Hà Nội, các công trình nghiên cứu khoa học của Hà Nội và các nghiên cứu về Hà Nội

- Xây dựng bộ phận tài liệu dành cho trẻ em, người khiếm thị, tài liệu bằng tiếng dân tộc phù hợp với đặc điểm dân cư trên địa bàn Thành phố

- Tăng cường nguồn lực thông tin thông qua việc mở rộng sự liên thông giữa thư viện với các thư viện trong nước và nước ngoài bằng hình thức trao đổi, cho mượn và kết nối mạng máy tính

- Lưu trữ các tài liệu có nội dung quy định tại Khoản 1, Điều 5, Pháp lệnh Thư viện và phục vụ người đọc theo quy định của Pháp luật

- Thực hiện việc thanh lọc ra khỏi kho các tài liệu không có giá trị sử dụng theo quy định

4 Tổ chức thực hiện công tác tuyên truyền giới thiệu kịp thời, rộng rãi vốn tài liệu thư viện đến mọi người, đặc biệt là các tài liệu phục vụ công cuộc phát triển kinh tế – văn hóa – xã hội Thủ đô; xây dựng phong trào đọc sách, báo sâu rộng trong nhân dân

5 Biên soạn và xuất bản các ấn phẩm thông tin – thư mục, thông tin có chọn lọc phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và đối tượng phục vụ của thư viện

6 Thực hiện ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động thư viện, tham gia xây dựng và phát triển mạng thông tin – thư viện của hệ thống thư viện công cộng

7 Hướng dẫn chuyên môn, nghiệp vụ cho các thư viện quận, huyện và cơ

sở trên địa bàn thành phố bằng các phương thức: biên soạn tài liệu, đào tạo, bồi dưỡng, tổ chức hội nghị, hội thảo về nghiệp vụ thư viện theo sự phân công của

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Hà Nội

8 Hợp tác quốc tế về lĩnh vực thư viện: tham gia các tổ chức quốc tế về thư viện; xây dựng và tiếp nhận các dự án tài trợ tài liệu, trang thiết bị và dự án bồi dưỡng cán bộ thư viện do các thư viện, tổ chức nước ngoài tài trợ hoặc tổ chức; tổ chức hội thảo, chia sẻ kinh nghiệm hoạt động; triển lãm tài liệu theo quy định của Pháp luật

9 Tổ chức các hoạt động, dịch vụ có thu phù hợp với chức năng, nhiệm vụ được giao và phù hợp với quy định của pháp luật

10 Quản lý tổ chức bộ máy, biên chế, hồ sơ tài liệu; thực hiện chính sách, chế độ đối với cán bộ, viên chức và người lao động thuộc phạm vi quản lý theo quy định của pháp luật và phân cấp quản lý của Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao

Hội đồng khoa học Ban giám đốc

P Bổ sung

và xử lý kỹ thuật

P Phục

vụ bạn đọc

P Nghiệp

vụ và phong trào cơ sở

P Đọc P Đọc P.Mượn

P Tin học

P Đọc P Thiếu Các phòng

Ghi chú:

Quan hệ chỉ đạo

Quan hệ phối hợp

 Đội ngũ cán bộ:

Theo số liệu thống kê, hiện nay thư viện có 75 cán bộ Trong đó có 56 cán

bộ thuộc diện biên chế, 19 cán bộ thuộc diện hợp đồng Trong năm vừa qua, Thư viện có sự thay đổi về đội ngũ nhân sự điều hành thư viện Đội ngũ cán bộ nhân viên trong Thư viện đều là những người cần cù và tâm huyết với nghề

Trình độ của cán bộ thư viện được tổng hợp như sau:

1.1.4 Nguồn lực thông tin của thƣ viện

Tài liệu của thư viện chủ yếu là tài liệu dạng truyền thống: sách, báo, tạp chí, xuất bản phẩm Các tài liệu hiện đại hầu như ít xuất hiện tại thư viện

Thư viện tiến hành kiểm kê từ 1/3/2011 đến hết 15/5/2011 (dự kiến) sau một quãng thời gian dài chưa tiến hành Tính đến trước thời điểm kiểm kê, nguồn lực thông tin của thư viện được thống kê như sau:

 Sách:

Từ khi mới thành lập cho đến nay, TVHN đã có một số lượng sách là 600.000 cuốn được phân theo các phòng với nhiều môn loại: sách chính trị xã hội, sách kinh điển, sách khoa học cơ bản và khoa học tổng hợp, sách văn học nghệ thuật sách y học, thể thao

 Báo, tạp chí:

Báo, tạp chí là những tài liệu cập nhật thông tin nhất, mới nhất phản ánh tất cả các mặt của đời sống xã hội: kinh tế - xã hội, văn hoá chính trị, nghệ thuật, thể dục thể thao, Hiện nay, ở TVHN có khoảng 530 loại báo, tập chí (có 458 loại tiếng Việt, 72 loại ngoại văn - chủ yếu là Tiếng Anh và Tiếng Pháp) Số lượng báo, tạp chí mỗi loại được bổ sung ít nhất là 2 tờ, nhiều nhất là 4 tờ cho một số

 Tài liệu địa chí

Tổng số vốn tài liệu địa chí ở TVHN gồm khoảng 13.510 bản

- Sách là vốn tài liệu có giá trị của TVHN gồm:

+ Sách Tiếng Việt: 7.759 cuốn + Tài liệu ngoại văn: 222 cuốn

- Báo, tạp chí: 500 tập với 1887 cuốn (báo đóng bìa) TVHN lưu giữ được

cả báo, tạp chí xuất bản trước và sau năm 1954

Ngoài sách, báo, tạp chí TVHN còn lưu giữ một kho tàng các tài liệu quý hiếm như Tổng hợp Thư mục địa chí tư liệu Hà Nội với 10.300 tư liệu, 475 cuốn hương ước, 1682 bản dập văn bia; 850 bản Thư tịch Hán Nôm; 55 tờ bản đồ, 45 băng đĩa và khoảng 200 ảnh có nội dung về Hà Nội

 Tài liệu phục vụ người khiếm thị

+ Sách chữ nổi: 2000 cuốn

+ Đĩa CD và băng casette: 589 băng, đĩa

 Bách khoa toàn thư, từ điển

- TVHN có 5 bộ bách khoa toàn thư chuyên ngành trong đó có Bách khoa toàn thư về văn học cổ điển Trung Quốc như: Lịch sử triết học Trung Quốc, Đương đại truyền kỳ, Ngoài ra, còn có bách khoa thư của Việt Nam như: Bách khoa thư Việt Nam, Bách khoa thư Hà Nội

- Từ điển: Số lượng từ điển của TVHN tương đối lớn khoảng 200 cuốn chủ yếu đó là từ điển ngôn ngữ và từ điển nghệ thuật

Hằng năm, TVHN bổ sung trung bình từ 6.000-8 000 cuốn sách với khoảng 1.500 tên sách khác nhau

Là một thư viện lớn của Thủ đô, do vậy Thư viện luôn quan tâm đầu tư phát triển vốn tài liệu của mình Nguồn tư liệu của thư viện thường xuyên được

bổ sung làm mới để phục vục bạn đọc dưới nhiều hình thức, đồng thời chú trọng ứng dụng CNTT, xây dựng bộ máy tra cứu truyền thống và hiện đại với 6 CSDL với hơn 174.000 biểu ghi Liên kết phối hợp chặt chẽ với các cơ quan thông tin – thư viện, các ban ngành, các tổ chức kinh tế – văn hóa – xã hội, tăng cường mở rộng quan hệ hợp tác quốc tế, chia sẻ nguồn lực thông tin, nâng cao hiệu quả hoạt động thư viện cả về quy mô và chất lượng

1.1.5 Đặc điểm người dùng tin và nhu cầu tin về tư liệu địa chí Hà Nội

Để hiểu rõ tình hình cụ thể của địa phương, công tác địa chí ở thư viện đóng một vai trò vô cùng quan trọng, tư liệu địa chí thực sự là có ý nghĩa đối với

sự phát triển của địa phương về mọi mặt Bởi lẽ tư liệu địa chí là cơ sở chủ yếu

để khai thác các thông tin về địa phương nhằm phục vụ cho công tác lãnh đạo, quản lý, nghiên cứu khoa học, phục vụ sản xuất và tăng cường sự hiểu biết về địa phương của lãnh đạo các cấp, các ngành cũng như của nhân dân địa phương Mặt khác, tư liệu địa chí cũng rất quan trọng đối với các nhà đầu tư, các doanh nghiệp trong và ngoài nước, bởi muốn đầu tư đạt hiệu quả, họ không thể thiếu thông tin

về địa phương Điều này cho thấy, nhu cầu về tư liệu địa chí của các thành phần bạn đọc khác nhau ngày càng phong phú, đa dạng

Người dùng tin là người tiếp nhận và sử dụng thông tin, người tham gia hoạt động thông tin, là người xử lý thông tin

Nhu cầu tin là đòi hỏi khách quan của con người đối với việc tiếp nhận và

sử dụng thông tin để duy trì và phát triển các hoạt động của con người

Trong thực tế, mỗi người không chỉ có một dạng hoạt động mà còn có nhiều dạng hoạt động khác nhau như học tập, giảng dạy, nghiên cứu, lao động sản xuất, giải trí Bất kỳ dạng hoạt động nào cũng nảy sinh từ nhu cầu thông tin

Do vậy, ở từng con người có thể có nhiều dạng nhu cầu thông tin

Nhu cầu thông tin địa chí bị chi phối bởi nhiều yếu tố mà trước hết đó là những nhiệm vụ kinh tế xã hội của địa phương Tiếp đó là sự phát triển không ngừng của xã hội do tác động của các yếu tố: Sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật, nguồn tin ngày càng phong phú đa đạng đã tạo nên những thay đổi lớn trong quan hệ sản xuất và các giai tầng xã hội kéo theo sự thay đổi về tính chất ngành nghề của người lao động… Từ những lý do đó có thể nói rằng các yếu tố trên có tác động một cách mạnh mẽ, sâu sắc đến quá trình tâm lý của người dùng tin và cũng tác động, ảnh hưởng làm thay đổi tính chất nhu cầu tin, nhu cầu đọc của họ

TVHN tổ chức tài liệu địa chí cho bạn đọc có nhu cầu tìm hiểu, nghiên cứu về Thủ đô trên nhiều lĩnh vực như: kinh tế, văn hóa, lịch sử, địa lý tự nhiên, các đặc điểm sản xuất của Hà Nội…

Qua việc trao đổi với CBTV ở phòng địa chí, tôi thấy nhu cầu sử dụng tài liệu địa chí ở TVHN rất đa dạng Bạn đọc có nhu cầu sử dụng tài liệu địa chí ở TVHN đa số là những người có trình độ văn hóa và chuyên môn cao Các tài liệu

mà họ tìm đọc thường là những tài liệu đòi hỏi khái quát, tổng hợp hoặc chuyên sâu từng lĩnh vực

Để nắm bắt tình hình sử dụng người dùng tin một cách chính xác, cần phân loại đối tượng người dùng tin Việc phân loại đối tượng người dùng tin địa chí sẽ giúp Thư viện phục vụ, cung cấp thông tin có mục đích, có chọn lọc phù hợp với nhu cầu thông tin tư liệu đa dạng của từng đối tượng đọc Căn cứ vào nghề nghiệp, trình độ học vấn, lứa tuổi, tâm sinh lý, thói quen và nhu cầu, sở thích đọc của người dùng tin địa chí khác nhau Chỉ có phân loại chính xác các nhóm đối tượng người dùng tin thì thư viện mới có căn cứ khoa học xây dựng vốn tài liệu có nội dung đầy đủ và phù hợp Vì vậy chúng ta có thể chia người dùng tin tư liệu địa chí ra các nhóm đối tượng chính sau:

 Nhóm những người dùng tin làm công tác lãnh đạo, quản lý:

Lãnh đạo, quản lý vừa là một khoa học vừa là một nghệ thuật Là một khoa học vì nó phải tuân theo các quy trình công nghệ nhất định, phải hiểu được đối tượng quản lý và môi trường quản lý Muốn đưa ra quyết định đúng đắn, người lãnh đạo ở địa phương phải nắm được các thông tin địa chí Là một nghệ thuật vì phải quản lý trực tiếp con người, mỗi con người là một thế giới riêng, có nhu cầu riêng phù hợp với các đặc điểm tâm sinh lý, phong tục tập quán ở từng địa phương

Các đối tượng thuộc nhóm này gồm: các cán bộ lãnh đạo địa phương, các nhà hoạch định chiến lược phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, các nhà đầu tư xây dựng, các doanh nhân trong và ngoài nước Nhóm bạn đọc này có nhu cầu tìm hiểu về địa phương và những yếu tố liện quan đến địa phương đó cũng như các vùng lân cận về mọi mặt: điều kiện địa lý tự nhiên, văn hóa, xã hội, quá trình

hình thành và phát triển,… khả năng phát triển kinh tế, điều kiện phát triển sản xuất Họ quan tâm đến kết quả của các công trình nghiên cứu khoa học, các đề tài đã và đang tiến hành, các nguồn thông tin có thể truy cập được thuộc chuyên ngành hoặc các ngành có liên quan Để có kết quả nghiên cứu đạt được mục đích, họ yêu cầu các tư liệu địa chí có nội dung phản ánh toàn diện, đầy đủ, chính xác, cụ thể và kịp thời nhất Đặc biệt lưu ý những tài liệu gốc về địa phương

Trong nhóm người dùng tin này thì đặc biệt quan tâm là các nhà lãnh đạo thành phố và lãnh đạo Sở Thông tin – Truyền thông Hà Nội Đây là đối tượng bạn đọc thường xuyên và quan trọng của Thư viện vì những thông tin về địa phương giúp họ có những đối sách thích hợp điều chỉnh chủ trương, kế hoạch phát triển mọi mặt hay từng mặt Ví dụ trong Đại lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội vừa qua, có rất nhiều chương trình tôn tạo, tu bổ những di tích văn hóa lịch sử, văn hiến của Thủ đô, và những thông tin địa chí Thăng Long –

Hà Nội là vô cùng quan trọng Vì vậy, tư liệu địa chí Hà Nội là một phần không thể thiếu được trong công tác lãnh đạo, quản lý của họ

Với đặc điểm người dùng tin như vậy, cách thức phục vụ chủ yếu của đối tượng này là phục vụ thư mục bài trích về địa phương, cho mượn tài liệu về nhà theo yêu cầu hoặc bạn đọc chuyển yêu cầu xuống, thư viện phân tích, trả lời kèm theo tài liệu gốc, để lãnh đạo kiểm chứng Có thể nói đây là đối tượng bạn đọc có yêu cầu cao, đòi hỏi độ chính xác, nhanh chóng, toàn diện, yêu cầu rộng về mọi lĩnh vực và Thư viện luôn luôn phải đáp ứng được yêu cầu bằng mọi cách, không được phép trả lời không Đó cũng là cách TVHN tự khẳng định với các nhà lãnh đạo về vai trò của vốn tư liệu địa chí đối với sự phát triển của Thủ đô

 Nhóm người dùng tin là các nhà nghiên cứu về địa phương:

Hoạt động thông tin địa chí cung cấp cho cán bộ nghiên cứu những thông tin về địa phương liên quan đến lĩnh vực nghiên cứu, giúp họ giải quyết nhanh

chóng những vấn đề thiết thực của địa phương, rút ngắn thời gian từ nghiên cứu đến triển khai, ứng dụng Hoạt động địa chí là một bộ phận quan trọng của nghiên cứu khoa học về địa phương Việc sưu tầm, thu thập tài liệu và thông tin đầy đủ, kịp thời những tài liệu về địa phương sẽ giúp các nhà nghiên cứu tiết kiệm được thời gian sưu tầm tài liệu, nắm bắt được tình hình, hiện trạng nghiên cứu về địa phương, từ đó lựa chọn những đề tài phù hợp, thiết thực với địa phương, tránh được hiện tượng trùng lặp với các công trình nghiên cứu trước đây

và đẩy nhanh việc ứng dụng các thành tựu nghiên cứu khoa học kỹ thuật vào đời sống

Các nhà nghiên cứu về địa phương đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc khai thác có hiệu quả vốn tài liệu địa chí Số lượng đối tượng bạn đọc này sẽ quyết định đến số lượng sản phẩm địa chí của địa phương

Tài liệu địa chí đóng vai trò vô cùng quan trọng và cần thiết đối với người làm công tác nghiên cứu văn hóa – xã hội Tài liệu này là công cụ không thể thiếu của họ, tài liệu đó không chỉ để trích dẫn, chứng minh mà còn góp phần làm sáng tỏ những lập luận, khơi gợi, phát hiện, khám phá những góc cạnh vấn

đề còn tiềm ẩn trong các sự kiện

 Nhóm người dùng tin là sinh viên, học viên cao học, cán bộ nghiên cứu khoa học:

Nhóm người dùng tin này việc đọc của họ gắn với một đề tài ổn định như viết khóa luận, luận văn, đề tài nghiên cứu thường là các vấn đề về Hà Nội hoặc

có liên quan đến Hà Nội Ngoài ra còn có rất nhiều sinh viên, học viên cao học chuyên ngành văn hóa, lịch sử, Hán văn… đã sử dụng tài liệu địa chí về Hà Nội của Thư viện Đây là điều đáng mừng vì nó là động lực thúc đẩy phát triển nghiên cứu về địa phương và đẩy mạnh công tác địa chí của chính thư viện

Nhu cầu tin của nhóm bạn đọc này rất đa dạng và tài liệu xám là một trong những tài liệu mà họ rất cần, để kế thừa và tránh sự trùng lặp trong nghiên cứu

 Nhóm người dùng tin nước ngoài:

Nhu cầu tin của bạn đọc là người nước ngoài cũng rất phong phú và đa dạng Nó bao quát tất cả các lĩnh vực như tìm hiểu phong tục tập quán, lễ hội dân gian truyền thống, các di tích lịch sử, các danh lam thắng cảnh, những ngành nghề thủ công… của Hà Nội Chính tài liệu địa chí cung cấp cho họ những thông tin về các lĩnh vực mà họ đang nghiên cứu như tìm hiểu về thị trường, thói quen tập tục để hướng đầu tư phát triển vào Thủ đô

Thời gian gần đây, số lượng các nhà nghiên cứu nước ngoài đến với thư viện có chiều hướng gia tăng, như TVHN đã từng phục vụ Philippe Papine làm

đề tài tiến sĩ về “Lịch sử Hà Nội”, phục vụ một sinh viên người Pháp sang làm

đề tài về “Đường phố Hà Nội” Đối với những đối tượng bạn đọc này, việc phục

vụ tài liệu địa chí cho họ có tác dụng to lớn Vì nhu cầu đọc của họ được xác định rõ ràng, sản phẩm của họ bao giờ cũng có vì việc đọc gắn với mục đích nào

đó như thực hiện các công trình nghiên cứu hay viết về sách, báo Nói cách khác, sản phẩm của họ sẽ tuyên truyền về Hà Nội và về Việt Nam ra nước ngoài

Để phục vụ, đáp ứng tốt được nhu cầu của họ thì tài liệu cần phong phú,

bộ máy tra cứu tốt – họ có thể tự biết họ cần những gì? Họ tự sử dụng bộ máy tra cứu để tìm tài liệu Và ngược lại, họ còn hỗ trợ rất nhiều cho công tác thu thập tài liệu Vì vậy, Thư viện cũng có thể mời họ làm cộng tác viên rất tốt cho phòng Địa chí

 Nhóm người dùng tin địa chí phổ thông:

+ Nhu cầu học tập, tìm hiểu:

Các đối tượng của loại nhu cầu này là người dùng tin địa chí phổ thông bao gồm quảng đại quần chúng: công nhân, nông dân, học sinh, sinh viên, bộ đội, cán bộ hưu trí Trình độ văn hóa ở mức trung bình Nhu cầu sử dụng tài liệu địa chí rất đa dạng, không ổn định, họ có thể đọc tất cả những tài liệu nói về lĩnh vực nào của địa phương Các tài liệu này đối với họ ít nhằm mục đích nghiên

cứu mà chủ yếu phục vụ học tập, mở mang tri thức và những vấn đề của địa phương mình đang sống Cán bộ địa chí cần theo dõi, nắm bắt, phân tích nhu cầu thông tin của bạn đọc, định hướng cho họ để điều chỉnh từ nhu cầu giải trí sang các nhu cầu phục vụ cho sự hiểu biết, nâng cao trách nhiệm với địa phương

+ Nhu cầu giải trí:

Trong cuộc sống con người, giải trí là một nhu cầu thực tế Xã hội càng phát triển, nhu cầu giải trí của con người càng phong phú, sinh động trở thành một nhu cầu to lớn và cần thiết Giải trí là một hình thức thay đổi tính chất lao động nhằm giải tỏa mệt mỏi, ức chế và phục hồi sức khỏe, đưa con người trở lại trạng thái mạnh khỏe toàn diện cả về thể chất lẫn tinh thần Nhu cầu giải trí nằm trong cả bốn nhóm đối tượng trên Nhu cầu của họ không hẳn là đọc một cuốn sách cụ thể, mà thường có nhiều câu hỏi phong phú, có thể là một sự kiện lịch sử hoặc một nhân vật nào đó

Như vậy, để đáp ứng tốt những nhu cầu của bạn đọc tới thư viện nghiên cứu tài liệu địa chí, bắt buộc cán bộ phòng địa chí của TVHN phải hiểu được đặc điểm của từng nhóm đối tượng để có những hình thức phục vụ thích hợp nhằm thỏa mãn các nhu cầu của bạn đọc một cách nhanh nhất, có hiệu quả và chất lượng nhất

1.2 Những vấn đề chung về bổ sung, xử lý và tổ chức vốn tài liệu địa chí

 Địa chí – địa phương:

Khái niệm địa chí với nội dung và ý nghĩa khoa học của nó, được các cuốn

từ điển, các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước giải thích như sau:

Theo “Từ điển Từ nguyên” do Nhà xuất bản Thượng Hải (Trung Quốc) xuất bản năm 1914 thì địa chí là sách ghi chép về địa dư bao gồm hình thể, núi sông, phong tục, sản vật của một vùng đất

Theo “Giản yếu Hán Việt từ điển”, GS Đào Duy Anh, quan niệm: “địa” là đất, một khu vực trên mặt đất, miền, nơi chốn, địa phương “Chí” là ghi lấy, bài văn chép, sách biên chép của sự vật, ghi chép “Địa chí là sách biên chép dân phong, sản vật, địa thế các địa phương”

Theo từ điển Bách khoa Việt Nam thì địa chí là loại sách ghi chép, biên soạn về địa dư, phong tục, nhân vật, sản vật hoặc giới thiệu địa lý, địa lý lịch sử, văn hóa của một địa phương Ngày nay địa chí được hiểu rộng ra là sách chuyên khảo về địa lý, lịch sử kinh tế, văn hóa của một địa phương

Theo GS Trần Quốc Vượng, địa chí là một loại chuyên khảo về một vùng

có lãnh thổ và bản sắc văn hóa xác định

Địa phương: là một phần nhất định của đất nước, được phân chia theo khu

vực hành chính – lãnh thổ hiện tại (tỉnh, thành phố)

 Khái niệm tài liệu địa chí:

Trong “công tác địa chí của Thư viện tỉnh” – tài liệu nghiệp vụ do thư viện quốc gia biên soạn và xuất bản đã đưa ra khái niệm “tư liệu địa chí” với nghĩa là:

tư liệu có nội dung đề cập đến lịch sử, hiện trình thuộc mọi lĩnh vực của địa phương, các nhân vật lỗi lạc của địa phương và những triển vọng phát triển của

nó

Trong “Cẩm nang nghề thư viện” của TS Lê Văn Viết định nghĩa tài liệu địa chí: Đó là tất cả các ấn phẩm tài liệu không công bố (viết tay, đánh máy, đồ họa), các tài liệu nghe nhìn, các vật mang tin đọc máy (băng từ, đĩa compac,…) hoàn toàn nói về địa phương, vùng đất hoặc có nhiều tin tức (theo khối lượng hoặc giá trị) về vùng đó, không phụ thuộc vào loại hình và phương pháp in ấn (sản xuất), số lượng bản, ngôn ngữ, nội dung xuất bản hay chế tạm, xu hướng chính trị và tư tưởng

Sau này, Hội nghị công tác địa chí của thư viện tỉnh, thành phố trong thời

kỳ đổi mới được tổ chức tại Phú Yên trong hai ngày 25-26/6, Thư viện Quốc gia

có thông báo kết quả hội nghị, trong đó nhắc lại quan điểm thống nhất về tài liệu địa chí là: tài liệu viết về đất nước con người của địa phương được xuất bản trên bất cứ vật mang tin nào, bằng bất cứ ngôn ngữ gì, được công bố ở bất cứ đâu trong nước và trên thế giới

Trên đây là một số khái niệm về tài liệu địa chí, tuy nhiên vấn đề này hiện nay còn nhiều tranh luận, vẫn chưa có quan điểm nào đi đến thống nhất khái niệm về tài liệu địa chí Mỗi khái niệm trên có những cách diễn đạt khác nhau nhưng đều khẳng định: tài liệu địa chí là tài liệu có nội dung đề cập đến địa phương

Tóm lại, có thể hiểu tài liệu địa chí là những tài liệu (xuất bản phẩm) có nội dung nói về địa phương hoặc liên quan đến địa phương, không kể chúng do

ai viết, được xuất bản, công bố ở đâu, thời kỳ nào, bằng ngôn ngữ gì

 Công tác địa chí:

Theo nghĩa rộng, công tác địa chí là nghiên cứu toàn diện về địa phương, vùng, khu vực của quốc gia, bao gồm các khâu công việc như: Biên soạn và xuất bản những tài liệu có nội dung liên quan đến địa phương; Sưu tầm, tập hợp, xử

lý, tổ chức, bảo quản và khai thác tài liệu địa chí phục vụ cho nhu cầu nghiên cứu địa phương; Tuyên truyền, phổ biến những kiến thức địa phương chí cho người dân Mục đích của nghiên cứu địa phương là tìm ra nét riêng, đặc thù và độc đáo của mỗi vùng đất Công tác nghiên cứu địa phương không chỉ có ý nghĩa quốc gia mà cả quốc tế, vì thông qua hoạt động này, các địa phương có thể quảng bá về đất nước, quê hương của mình đến với bạn bè khắp thế giới

Theo nghĩa hẹp, công tác địa chí trong thư viện là một bộ phận của công tác địa chí, được hình thành dựa trên hoạt động địa chí và công tác thư viện, có nhiệm vụ phát hiện, sưu tầm, thu thập, xử lý, tổ chức và bảo quản lâu dài vốn tài liệu địa chí và xuất bản phẩm địa phương, khai thác, sử dụng và phổ biến rộng rãi vốn tài liệu này tới các đối tượng bạn đọc, tuyên truyền kiến thức về địa

phương thông qua các phương tiện thư viện – thư mục, nghiên cứu khoa học và hướng dẫn phương pháp công tác địa chí cho thư viện địa phương

Trong điều kiện hiện nay, cùng với sự đổi mới, CNH – HĐH đất nước, công tác địa chí thư viện ngày càng thể hiện vai trò và ý nghĩa của mình đối với

sự phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội

 Công tác bổ sung tài liệu:

Công tác bổ sung tài liệu là bổ sung vốn tài liệu trong quá trình sưu tầm, nghiên cứu và lựa chọn những tài liệu có nội dung tư tưởng tốt, có giá trị khoa học thực tiễn, nghệ thuật cao để đáp ứng các nhu cầu đọc và thông tin của người dùng chính thư viện đó và của xã hội

 Công tác xử lý tài liệu:

Xử lý thông tin là tập hợp tất cả các công đoạn khác nhau nhằm biến đổi thông tin thu thập được thành dạng thể hiện mới phù hợp với mục đích của hệ thống thông tin cụ thể

Công tác xử tài liệu địa chí, tùy thuộc vào từng thư viện sẽ bao gồm các khâu như: mô tả tài liệu, phân loại tài liệu, định chủ đề và định từ khóa tài liệu, tóm tắt, chú giải tài liệu

 Tổ chức vốn tài liệu địa chí:

Tổ chức vốn tài liệu là phương thức sắp xếp tài liệu sao cho khoa học, hiệu quả Tổ chức vốn tài liệu một cách khoa học, hợp lý, tiện lợi trong sử dụng

và bảo quản là nhiệm vụ, mục tiêu quan trọng trong chu trình đường đi của tài liệu Có hai quan điểm tổ chức kho địa chí đang tồn tại trong các thư viện tỉnh, thành phố:

+ Tổ chức vốn tài liệu địa chí thành một bộ phận địa chí nằm trong kho đọc tổng hợp, kho chính như Thư viện Nam Định, Thư viện Hà Tây (cũ)

+ Đối với các thư viện tỉnh, thành phố có diện tích kho rộng rãi và các trang thiết bị cần thiết cùng biên chế cán bộ và số lượng tư liệu địa chí phong phú thì tổ chức thành kho địa chí riêng

1.3 Vai trò của vốn tài liệu địa chí đối với hoạt động của Thư viện

Hà Nội

Tài liệu địa chí là tài liệu rất quý giá, nó phản ánh những nét đặc thù, những tiềm năng, thế mạnh của địa phương, phản ánh đa dạng các yếu tố về tự nhiên, kinh tế, khoa học, phong tục tập quán và các truyền thống văn hóa quý báu của địa phương Là cơ sở cho chúng ta kiểm tra, khảo sát, quy hoạch, phân vùng kinh tế để xây dựng và phát triển nền kinh tế, văn hóa của địa phương Thật khó mà dựng lại lịch sử một ngành, một địa phương, những đóng góp và thành tựu của nó trong sự nghiệp xây dựng và phát triển của đất nước nếu không có những tư liệu này ghi lại, các nhà chuyên môn khó mà kế thừa những thành tựu của những người đi trước

Vì vậy, tài liệu địa chí chiếm một vị trí quan trọng trong hoạt động của thư viện tỉnh, thành phố Đồng thời, tài liệu này cũng gắn bó được thư viện với địa phương, khẳng định vị trí quan trọng của thư viện địa phương Có thể nói rằng

“Công tác địa chí là một nội dung rất đặc biệt và không thể thay thế trong hoạt động của các thư viện tỉnh, thành phố”

Như vậy, tài liệu địa chí là yếu tố tiên quyết của công tác địa chí, một trong những hoạt động đặc thù và có vai trò hết sức quan trọng đối với bất kỳ thư viện tỉnh, thành phố nào Điều này lại càng quan trọng hơn đối với TVHN – kinh thành lâu dài nhất trong lịch sử dân tộc Hà Nội vừa là Thủ đô, trung tâm chính trị, văn hóa, khoa học, giao dịch của cả nước Nơi hội tụ những hiền tài, các trường đại học, các viện nghiên cứu, các cơ quan đầu não của quốc gia Đồng chí Phạm Văn Đồng đã từng nói: “Hà Nội là nơi hội tụ những tinh hoa của dân tộc

để từ đây tỏa ra cả nước Hà Nội là biểu tượng khí phách anh hùng của lương tri

phẩm giá con người trong cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm và xây dựng đất nước”

Đối với hoạt động thông tin thư viện ở TVHN, tài liệu địa chí đóng một vai trò hết sức quan trọng

- Vốn tài liệu địa chí phong phú, đa dạng của thư viện được coi là nguồn lực thông tin đặc biệt quan trọng, là bức tranh toàn cảnh, chân thực về địa phương Thể hiện được tiến trình phát triển, sự vận động lịch sử của địa phương, của đời sống người dân địa phương, với tất cả những thay đổi, thành tựu, thăng trầm trên nhiều lĩnh vực khác nhau bằng vốn tư liệu địa chí mà thư viện lưu giữ được

- Hoạt động địa chí và vốn tài liệu địa chí, với tính chất đặc biệt của mình, thường xuyên cung cấp những thông tin phong phú, đa dạng, quý giá về vùng lãnh thổ, phục vụ đắc lực cho việc phát triển kinh tế, văn hóa, khoa học của địa phương

- Thông qua vốn tài liệu địa chí và hoạt động thông tin địa chí, Thư viện

đã góp phần tích cực vào việc giải quyết những vấn đề quan trọng của địa phương như: phân vùng quy hoạch kinh tế, nhận biết và khai thác đúng mức những tiềm năng thiên nhiên, đất nước, con người, bảo vệ môi trường, phục vụ đắc lực sự nghiệp CNH – HĐH ở địa phương

- Vốn tài liệu địa chí của thư viện đã góp phần quan trọng vào việc tuyên truyền, giáo dục tư tưởng nhận thức, tình cảm của nhân dân đối với quê hương đất nước, khơi dậy niềm tự hào trong nhân dân về địa phương, thôi thúc thế hệ trẻ hăng say hoạt động Đồng thời ngăn ngừa loại bỏ những xu hướng và biểu hiện xấu, tiêu cực…

Nguồn tư liệu địa chí toàn diện về Thủ đô Hà Nội có được nhờ nhiều thế

hệ, giúp nhận diện được rõ thực trạng của Thủ đô về nhiều mặt, là nguồn tài liệu chân thật, quý giá để giúp cho các cơ quan nghiên cứu, những nhà sưu tầm,

những người cần tìm hiểu về Thủ đô trong và ngoài nước có được những nguồn

sử liệu quan trọng, những tri thức và hiểu biết đáng tin cậy trong công việc cụ

thể của mình

Chương 2: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC BỔ SUNG, XỬ LÝ VÀ TỔ CHỨC

VỐN TÀI LIỆU ĐỊA CHÍ TẠI THƯ VIỆN THÀNH PHỐ HÀ NỘI

2.1 Công tác bổ sung vốn tài liệu địa chí tại Thư viện Hà Nội

2.1.1 Tiêu chí lựa chọn tài liệu địa chí

Vấn đề liên quan đến các tiêu chí xác định là tài liệu địa chí nói chung tuy

là phần lý luận, đang còn được tranh luận chưa thống nhất, nhưng lại rất quan

trọng và nó sẽ là cẩm nang, là công cụ cho cán bộ làm nhiệm vụ bổ sung tài liệu

địa chí Sau đây là một số tiêu chí được căn cứ vào những nguyên tắc chung về

hoạt động của TVHN do các thế hệ đi trước để lại, và qua tham khảo tài liệu chỉ

đạo nghiệp vụ của TVQG Việt Nam về công tác địa chí trong hệ thống thư viện

công cộng

Về ranh giới địa lý – hành chính:

Khi lựa chọn tài liệu địa chí, lấy ranh giới địa lý – hành chính hiện tại làm

căn cứ chính Tuy nhiên, ranh giới địa lý – hành chính của Hà Nội đã thay đổi rất

nhiều qua các thời kỳ lịch sử, do đó khi bổ sung tài liệu địa chí Hà Nội cần

nghiên cứu, xem xét địa giới Thủ đô qua các giai đoạn lịch sử dân tộc để thu

thập đầy đủ vốn tài liệu địa chí về Hà Nội Đây là công việc hết sức khó khăn và

đòi hỏi phải tốn nhiều thời gian và công sức đối với các cán bộ làm công tác lựa

chọn, bổ sung

Tài liệu có nội dung liên quan trực tiếp tới địa phương:

Điều đó có nghĩa là những tài liệu đó phải đề cập trực tiếp những vấn đề

với địa chỉ đúng tên địa danh, con người của địa phương đó Cụ thể:

 Các tài liệu có nội dung về tất cả hay phần lớn các khía cạnh của Hà Nội

Đó có thể về lịch sử hình thành và phát triển của cả Hà Nội Đó cũng có thể

là những tài liệu nói về tất cả hay nhiều lĩnh vực của Hà Nội như kinh tế, xã hội, văn hóa, khoa học…

Cần đặc biệt chú ý tới các tài liệu của Đảng, Nhà nước, Chính phủ đề cập

về địa phương Mảng tài liệu này chúng ta thường gọi là tài liệu chỉ đạo

Đây là những tài liệu hết sức quý giá vì thông thường trong các tài liệu đó nêu lên những đánh giá về những tiềm năng, đóng góp của địa phương đối với đất nước và đưa ra những phương hướng phát triển của địa phương trong thời gian tới Các tài liệu này có thể là Nghị quyết của Ban chấp hành Trung ương,

Bộ chính trị và của các cơ quan khác của Đảng Cộng Sản Việt Nam về địa phương; các Đạo luật, Pháp lệnh của Quốc hội, Nghị quyết của Chính phủ… Những tài liệu này là hết sức quan trọng cho việc nghiên cứu về địa phương, nghiên cứu lịch sử, hiện trạng và mục tiêu phát triển kinh tế - văn hóa, xã hội của địa phương đó

 Các tài liệu đề cập trực tiếp đến một khía cạnh nào đó của Hà Nội: lịch

sử,

kinh tế, văn hóa, xã hội…

Đây là mảng tài liệu chiếm số đông trong kho tài liệu địa chí của bất cứ thư viện cấp tỉnh nào bởi vì các vấn đề được phản ánh hết sức phong phú, đa dạng: từ những cái hay, cái đẹp trong đời sống, sản xuất đến những thói hư tật xấu trong sinh hoạt hằng ngày

 Các tài liệu nói về nhân vật địa phương:``

- Là những người không sinh ra ở địa phương nhưng sống, lập nghiệp, công tác, hoạt động gắn bó mật thiết cả đời người và có những đóng góp cho địa phương

Như vậy, có những nhân vật không chỉ là nhân vật địa phương của một tỉnh mà còn có thể là nhân vật địa phương của nhiều tỉnh, thành phố khác nhau Chính sự phức tạp như vậy đã gây nên những khó khăn trong tìm kiếm, thu thập tài liệu về những nhân vật dạng này Và để nghiên cứu một cách toàn diện về nhân vật các tỉnh, thành phố nên sưu tầm một cách đầy đủ những tác phẩm của nhân vật và về nhân vật đó

Về tài liệu có các nhân vật mang tính phản diện: thực tế các nhà nghiên cứu cũng cần nghiên cứu loại tài liệu này để so sánh, đối chiếu và đưa ra những kết luận phù hợp

 Sự kiện địa phương hay còn gọi là sự kiện địa chí: Sự kiện địa phương là

sự

kiện hình thành và diễn biến ở địa phương, có ảnh hưởng đến đời sống mọi mặt của địa phương Tuy nhiên, việc xác định các sự kiện này cũng rất phức tạp Bởi thực tế, ranh giới phân biệt giữa sự kiện địa phương và sự kiện chung mang tính chất tương đối Bởi vì, có những sự kiện mang tính chất chung nhưng ảnh hưởng sâu sắc đến địa phương và ngược lại, có những sự kiện riêng của địa phương lại lan rộng tới toàn quốc:

- Những sự kiện diễn ra ở Hà Nội và hoàn toàn thuộc về Hà Nội như: cuộc bầu cử Hội đồng nhân dân Hà Nội, khánh thành nhà Thái học được xây dựng lại,… Đây là sự kiện riêng ở địa phương, nên cần thu thập vào kho địa chí của thư viện

- Có những sự kiện diễn ra ở Hà Nội nhưng lại ảnh hưởng chung đến cả nước như: khai mạc Đại hội Đảng toàn quốc…, khai mạc Quốc hội khóa…, Hội nghị thư viện toàn quốc họp năm 2008 ở Hà Nội thì không cần đưa vào kho địa chí của thư viện và tùy vào trường hợp cụ thể vẫn có thể đưa vào kho tài liệu địa chí

- Các sự kiện có tính chất chung toàn quốc nhưng không thể tách ra khỏi

sự kiện của Hà Nội Ví dụ: sự kiện Hồ Chí Minh đọc Bản Tuyên ngôn Độc lập ở Quảng trường Ba Đình lịch sử ngày 2-9-1945 là sự kiện chính trị quan trọng của

cả nước, nhưng đồng thời không thể tách rời khỏi lịch sử Thủ đô Vì thế tài liệu

về sự kiện trên cần có trong kho địa chí của Thư viện

 Các tài liệu liên quan đến các khoa học tự nhiên:

Phần lớn các tài liệu địa chí có nội dung liên quan đến những bộ môn tri thức nghiên cứu các vấn đề trong khía cạnh địa lý Đó là những bộ môn như như

địa lý đại cương, địa lý kinh tế, địa chất, lịch sử, dân tộc học,…

Tài liệu có nội dung liên quan gián tiếp tới địa phương:

Đó là những tài liệu không đề cập trực tiếp tới địa phương nhưng có liên quan đến địa phương thì vẫn được coi là tài liệu địa chí của địa phương đó Trong công tác địa chí cần phải tính đến những đặc điểm thiên nhiên, lịch sử, kinh tế, dân tộc của địa phương đó, và trong một số trường hợp có thể vượt qua ngoài phạm vi những ranh giới hành chính Đặc biệt với Hà Nội, là một tỉnh có liên quan đến nhiều các địa phương khác Vì vậy, khi tìm tài liệu về lịch sử Hà Nội cần phải chú ý cả những tài liệu về các tỉnh lân cận như: Ninh Bình, Hà Nam, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh,… những địa phương có quan hệ lịch sử với Hà Nội

Về xuất bản phẩm địa phương: Xuất bản phẩm địa phương đóng vai trò

hết sức quan trọng trong việc xây dựng vốn tài liệu địa chí của thư viện Nhưng không phải tất cả các xuất bản phẩm địa phương đều được coi là tài liệu địa chí Chỉ những xuất bản phẩm địa phương nào có nội dung liên quan đến Hà Nội, đó mới là tài liệu địa chí Hà Nội và được bổ sung vào kho tài liệu địa chí Do đặc điểm tập trung nhiều nhà xuất bản, nên với Hà Nội xuất bản phẩm địa phương cũng phải đảm bảo tiêu chí: tài liệu do các cơ quan của Hà Nội biên soạn, in ấn, xuất bản

Một vấn đề khác cũng rất quan trọng là những tài liệu do các tác giả là người địa phương viết và xuất bản ở ngoài địa phương thì có phải là tài liệu địa chí không? Thiết nghĩ vấn đề này cũng cần được giải đáp thỏa đáng

Qua trao đổi với những người làm công tác địa chí ở TVHN, có thể khẳng định rằng dù tác giả là người địa phương này nhưng hoạt động thành danh ở địa phương khác và xuất bản các tác phẩm mà nội dung không liên quan gì đến nơi

đã sinh ra mình thì các tác phẩm đó không thể coi là tài liệu địa chí Nhưng những tác phẩm viết về tác giả đó có thể để cập tới thời kỳ, nơi người đó sinh ra, lớn lên, hoạt động trước khi chuyển đi nơi khác thì phải được đưa vào diện tài liệu địa chí của địa phương, nơi người đó được sinh ra Đối với các tác giả sinh

ra ở địa phương, thành danh ở địa phương nhưng các tác phẩm của họ chỉ được xếp vào diện tài liệu địa chí khi nội dung của chúng có nói về địa phương

Đây là những vấn đề còn tranh luận, chưa đi đến thống nhất Tuy nhiên, với Hà Nội, là nơi hội tụ, kết tinh và tỏa sáng của các nhân vật, danh nhân, nên điều này cần phải có những tiêu chí tương đối chặt chẽ để thư viện có kế hoạch lựa chọn tài liệu chính xác, đạt hiệu quả, tiết kiệm kinh phí

2.1.2 Các hình thức bổ sung tài liệu địa chí

2.1.2.1 Bổ sung hiện tại vốn tài liệu địa chí

Công tác bổ sung được Thư viện tiến hành trong suốt quá trình hình thành

và phát triển của mình Những năm qua, TVHN đã có cố gắng đưa công tác bổ sung hiện tại vốn tài liệu địa chí vào nề nếp Công tác này được liên tục tiến hành từ năm 1973 đến nay Bổ sung hiện tại cung cấp cho Thư viện khối lượng lớn những xuất bản phẩm và những tài liệu luôn được chú ý quan tâm và được sử dụng Thông qua một số nguồn bổ sung sau:

+ Tiếp nhận các tài liệu nộp lưu chiểu ấn phẩm địa phương thông qua phòng bổ sung của thư viện

Căn cứ vào một số văn bản của nhà nước về chế độ lưu chiểu văn hóa phẩm: sắc lệnh 18 – Sắc lệnh chủ tịch Hồ Chí Minh ký ngày 31/04/1946; Thông

tư số 83 VHTT/VP của Bộ Văn hóa – Thông tin ra ngày 29/06/1978; Quyết định

178 đã quy định nhiệm vụ của thư viện tỉnh: Được thu nhận các loại tài liệu xuất bản của địa phương theo chế độ lưu chuyển dành riêng cho địa phương và có trách nhiệm tàng trữ lâu dài, được thu nhận những bản sao, các khóa luận của các trường đại học ở địa phương, thu nhập đầy đủ các loại tài liệu in hoặc viết tay, các tài liêu Hán Nôm có liên quan đến địa phương Đặc biệt là trong chỉ thị

số 559/VH-CT do Thứ trưởng Bộ Văn hóa Đỗ Đức Dục ký ngày 11/06/1957 có quy định: “ các nhà in nộp cho Sở văn hóa một bản, các nhà xuất bản nộp cho

Sở văn hóa hai bản Ba bản sách này Sở sẽ chuyển cho các Thư Viện tỉnh, thành phố để tăng cường kho sách, báo phục vụ nhiệm vụ tại địa phương”

Theo văn bản này, TVHN cũng đã thu nhập được khá nhiều các ấn phẩm

có giá trị Nhưng trong thời gian gần đây, một số nhà in nhà xuất bản đã không nhận thức hết vai trò của công tác địa chí nên việc thực hiện nộp lưu chiểu chưa nghiêm chỉnh Do dó, công tác thu nhập, bổ sung tài liệu địa chí qua nguồn Thư Viện qua nguồn này gặp nhiều khó khăn Thiết nghĩ Sở Thông tin – Truyền thông Thành phố Hà Nội và các cơ quan ban ngành chức năng cần có những biện pháp kịp thời và kiên quyết đối với những cơ quan trên, yêu cầu các cơ quan này thực hiện nghiêm chỉnh các quy chế, chỉ thị của Bộ Văn hóa - Thông tin ban hành, tạo điều kiện để TVHN thu nhập, bổ sung đươc đầy đủ tài liệu nói về Hà Nội

+ Mua bằng kinh phí bổ sung hằng năm của Thư viện: Mua trực tiếp qua

các nhà xuất bản hoặc các cơ quan khoa học có xuất bản nói về địa phương Cán

bộ phòng bổ sung thực hiện nhiệm vụ này Ở đây có một hạn chế là cán bộ bổ sung không nắm được nhu cầu của độc giả địa chí, số lượng sách mua quá lớn,

việc đọc nhanh để lựa chọn cũng bị hạn chế Đây là một điều mà cán bộ địa chí cần lưu ý, tìm cách khắc phục

+ Trao đổi, biếu tặng: chủ yếu là sách tặng biếu của một số độc giả hảo

tâm, của một số cộng tác viên và tác giả, họ sử dụng tài liệu của thư viện để viết sách rồi tặng lại thư viện Tuy nhiên nguồn này không đáng kể Trong một vài năm gần đây, TVHN có thêm nguồn sách tài trợ từ Văn phòng Ban chỉ đạo chương trình kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội Tuy nhiên, nguồn này số lượng sách nhiều nhưng số đầu sách ít Thư viện tiến hành trao đổi, hợp tác, mua bán tài liệu ở các cơ quan bạn Thư viện tiến hành tìm kiếm, phát hiện những tài liệu địa chí qua các thư mục thông báo sách mới, các thư mục chuyên đề về lịch

sử, địa lý, danh nhân, của các thư viện bạn rồi tiến hành trao đổi, mua lại hoặc sao chụp tài liệu bổ sung vào kho địa chí

Kho địa chí còn thu nhập, bổ sung các tài liệu ngoại văn có nội dung viết

về Hà Nội Tuy nhiên, loại tài liệu này chưa nhiều do kinh phí có hạn, chủ yếu dựa vào việc trao đổi, biếu tặng tài liệu với các cơ quan bạn bè quốc tế

Ngoài ra, TVHN còn bổ sung tài liệu địa chí qua nguồn quyên góp, biếu tặng của các cơ quan, đoàn thể và các cá nhân ở địa phương Đây là nguồn quan trọng mà Thư Viện lưu tâm khai thác, vừa để tiết kiệm kinh phí bổ sung, vừa phát huy sức mạnh của các lực lượng xã hội vào kho tài liệu địa chí

Công tác bổ sung hiện tại, đầy đủ, kịp thời sẽ tạo điều kiện cho Thư viện phát triển nhanh vốn tài liệu, nâng cao chất lượng kho tài liệu nhằm phuc vụ tốt các nhu cầu nghiên cứu, tìm hiểu bạn đọc về Thủ đô Mặt khác, tổ chức tốt công tác bổ sung hiện tại sẽ làm cho công tác bổ sung hoàn bị đỡ tốn kém công sức, thời gian, kinh phí sau này.Tuy nhiên, công tác này đang gặp nhiều khó khăn do việc quản lý, kiểm soát việc thực hiện nộp lưu chiểu còn lỏng lẻo, chưa

có quy định chặt chẽ

2.1.2.2 Bổ sung hoàn bị vốn tài liệu địa chí

Để xây dựng kho tài liệu thật hoàn chỉnh, tìm kiếm, bổ sung những tài liệu chưa có hoặc chưa đầy đủ ở trong kho, TVHN không chỉ chú trọng bổ sung những tài liệu địa chí mới xuất bản mà còn đặc biệt chú ý tới những ấn phẩm đã xuất bản từ trước đây Bổ sung hoàn bị vốn tài liệu địa chí được tiến hành bởi lý

+ Do sự thay đổi về địa giới của Hà Nội từ xưa tới nay, nên có yêu cầu về

bổ sung các tài liệu của những vùng mới sát nhập về Thành phố

Công tác sưu tầm, bổ sung hoàn bị vốn tài liệu địa chí được tiến hành bằng một số nguyên tắc sau:

- Sưu tầm, bổ sung thông qua các thư mục, mục lục ở thư viện TVHN lập danh sách, danh mục các sách địa chí cần được bổ sung thông qua phương pháp tra cứu các mục lục ở một số thư viện lớn như: VNCHN, VTTKHXH, TVQG, TTLTQGI, Từ đó thư viện tìm cách thu thập bổ sung cho kho địa chí của mình

- Thư viện tiến hành thu thập sách báo cũ có nội dung về Hà Nội, tiến hành sao chụp các tài liệu cổ, quý hiếm như gia phả, hương ước, tài liệu Hán Nôm, gia phả dòng họ, các bản chép tay, các thần phả, thần tích, hiện còn lưu giữ trong nhân dân Tuy nhiên, công việc này tiến hành còn chậm do nhiều nguyên nhân: kinh phí eo hẹp, cán bộ phòng địa chí chưa lập hết được danh mục tài liệu địa chí cần mua

- Kết hợp sự tham gia của tất cả các cán bộ Thư viện để sưu tầm, bổ sung tài liệu địa chí như phòng đọc, phòng bổ sung, phòng mượn, phòng tạp chí Nếu cán bộ nào phát hiện tài liệu địa chí đều phải lập phích thông báo lại cho cán bộ

sưu tầm và bổ sung tài liệu địa chí của TVHN đã thu được những kết quả đáng

kể

- Thu thập ở những kho sách thanh lý: kho địa chí chính thức xây dựng từ năm 1983 nên phải bổ sung hồi cố những sách trước năm 1983 Vào những năm trước 1990, kinh phí của thư viện rất hạn hẹp, số lượng sách mua rất hạn chế, nhiều khi chỉ đủ cho kho của phòng đọc và phòng mượn Khi kho chật, sách cũ, phòng mượn thanh lý sách cũ, phòng địa chí phải xuống chọn những sách phù hợp với tiêu chí của phòng địa chí, mang về phục chế Lựa chọn sách thanh lý từ các kho đã thu được khối lượng đáng kể các sách địa chí có giá trị nội dung

Trong xây dựng vốn tài liệu địa chí, thực hiện được các bước trên phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện cụ thể của từng thư viện như: đội ngũ chuyên môn, kinh phí và tổ chức tốt mạng lưới cộng tác viên Hiện nay, trong dự toán ngân sách, Thư viện đã dành một khoản kinh phí thích hợp để tăng cường trang thiết

bị hoạt động và nguồn lực thông tin như bổ sung tài liệu địa chí từ các trung tâm

tư liệu lớn nhỏ trong và ngoài nước, mua lại trong nhân dân những tài liệu quý hiếm, xây dựng CSDL tại chỗ, mua các tài liệu địa chí điện tử… Nhờ vậy Thư viện đã sưu tầm, bổ sung được vốn tài liệu địa chí phong phú bao gồm đủ mọi loại hình

Như vậy, sưu tầm và bổ sung vốn tài liệu địa chí của TVHN được thực hiện qua hai phương pháp: bổ sung hiện tại và bổ sung hoàn bị Hai phương pháp này đã và đang được Thư viện tiến hành đồng thời Thư viện vẫn đang nỗ lực thu thập, bổ sung đầy đủ các tài liệu địa chí cần thiết, ưu tiên sưu tầm những tài liệu quý hiếm để hoàn thiện vốn tài liệu địa chí của mình, giúp cho việc phục vụ các yêu cầu tìm hiểu, nghiên cứu về Thủ đô Hà Nội của bạn đọc một cách nhanh nhất

2.1.3 Kết quả bổ sung vốn tài liệu địa chí tại Thƣ viện Hà Nội

Qua công tác bổ sung, sưu tầm, Thư viện đã có trong mình nguồn vốn quý giá về các lĩnh vực: văn hóa, chính trị, kinh tế, xã hội,… của Hà Nội Các tài liệu này có giá trị về nhiều mặt như: lịch sử, văn học, khoa học,…

Dưới sự lãnh đạo của Ban giám đốc thư viện cùng với những nỗ lực của cán bộ phòng Địa chí, trong những năm qua kho tài liệu địa chí của thư viện đã phát huy được giá trị của mình Kết quả nổi bật nhất trong công tác địa chí của TVHN là: hiện nay Thư viện đã thu thập được một khối lượng tài liệu địa chí về

Hà Nội phong phú, đa dạng và có chất lượng với khoảng 13.510 tài liệu

Sách tiếng Việt: 7759 cuốn

Có thể nói số lượng sách ở kho địa chí của thư viện chưa phải là nhiều, nhưng thực sự đây là một kho tài liệu quý, đáp ứng được nhu cầu nghiên cứu, tìm hiều về Hà Nội của bạn đọc Thủ đô Nội dung kho sách Tiếng Việt bao gồm:

 Tài liệu chỉ đạo: các bộ “Văn kiện Đảng toàn tập” “Hồ Chí Minh toàn

tập”… giúp bạn đọc có thể tra cứu các văn kiện, chỉ thị, nghị quyết về đường lối chính sách của Đảng và nhà nước với Hà Nội

 Tài liệu tra cứu nhanh về Hà Nội : Bộ “Bách khoa toàn thư Hà Nội”, Bộ

sách “1000 câu hỏi đáp về Thăng Long – Hà Nội” của Ban chỉ đạo chương trình

kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội Bộ sách “1000 câu hỏi đáp về Thăng Long – Hà Nội” của Nhà Hà Nội học Nguyễn Vinh Phúc và nhà văn Tô Hoài… Ngoài ra có trên 35 thư mục chuyên đề về Hà Nội, đặc biệt có bộ “Tổng tập thư mục địa chí Hà Nội” gồm trên 1 vạn tài liệu

 Các lĩnh vực cụ thể bạn đọc có thể nghiên cứu tại kho sách tiếng Việt: Địa

lý

tự nhiên, địa lý kinh tế, tiềm năng thiên nhiên của Hà Nội, quá trình hình thành

và biến đổi của Hà Nội qua các thời kỳ, sự biến đổi về cơ chế hành chính qua các

thời kỳ lịch sử, quy hoạch phố phường Hà Nội, đặc điểm kiến trúc Hà Nội, kinh

tế –văn hóa – giáo dục Hà Nội…

 Ngoài số lượng sách Việt được bổ sung theo thời gian thì kho địa chí cũng

có một lượng tài liệu trước năm 1954 (thu thập từ các tủ sách gia đình, tủ sách các nhân, cơ quan,…) khoảng 200 cuốn Tài liệu này chủ yếu là phóng sự, truyện ngắn, tiểu thuyết hoặc bút kí … Loại sách này giúp cho bạn đọc tìm hiểu về con người, cuộc sống của người Hà Nội trong thời kỳ Pháp thuộc

Sách ngoại văn: 222 tài liệu (Pháp – Anh)

+ Về Pháp văn thì Phòng Địa chí TVHN có một số tài liệu vốn rất quý chuyển từ UBND thành phố về vào khoảng các năm 1957, 1958 Hiện nay, phòng địa chí có 154 tài liệu tiếng Pháp Ngoài ra còn có một danh mục đáng kể các tài liệu quý có giá trị tham khảo về lịch sử, kinh tế, giáo dục, y tế, văn hóa…

Từ những tác phẩm chuyên sâu về Hà Nội của Dumoutier, Madrolle, Coesdès,

Durand, đến các loại tạp chí và báo như Indochine, Revue Indochinoise, Bulletin

de I’l.P Về sách tiếng Pháp hiện đại, ngoài một số sách đa phần đều được xuất

bản bằng song ngữ Việt Pháp do các tác giả Việt Nam viết, còn có cuốn

“Histoire de Hanoi” nguyên là đề tài tiến sĩ của Philip Papine – nguyên là Giám đốc Viện Viễn Đông Bác cổ… đây là cuốn sách rất có giá trị Về bổ sung sách ngoại văn hiện tại do kinh phí hạn hẹp nên sách ngoại văn xuất bản trong thời gian hiện tại gần như không có Trừ sách của Việt Nam in bằng tiếng nước ngoài

+ Sách tiếng Anh là mảng tài liệu có số lượng ít trong mảng tài liệu ngoại văn, chỉ có 68 tài liệu

Báo đóng bìa: (đơn vị tính là tập – 1 tập có thể là 1 tháng, 1 quý, 1 năm):

500 tập, với 1887 cuốn

+ Báo trước năm 1954: Văn hóa nguyệt san, Văn hóa tùng biên, Nam

Phong, Thế kỷ, Tiểu thuyết thứ bảy… là nguồn tài liệu quý cho những nhà nghiên cứu về Hà Nội thời kỳ Pháp thuộc

+ Báo sau năm 1954: có tất cả các loại báo, tạp chí của Hà Nội như Tuổi

trẻ Thủ đô, Phụ nữ Thủ đô, Nông nghiệp Thủ đô, Lao động Hà Nội, Người Hà Nội…, và một số báo, tạp chí của trung ương có liên quan đến lịch sử - văn hóa,

có giá trị nghiên cứu về Hà Nội: tạp chí Văn hiến, tạp chí Xưa và nay, tạp chí Di sản văn hóa, tạp chí Du lịch, tạp chí Văn hóa…

Đặc biệt, phòng còn giữ được báo “Hà Nội mới” từ năm 1956, thời kỳ này báo có tên “Thời mới” (1959 – 1967), cùng với “Thủ đô Hà Nội” (1959 – 1967) Sau năm 1968 báo “Thời mới” và báo “Thủ đô Hà Nội” sát nhập thành tên gọi là

“Hà Nội mới” từ 1968 đến nay

Bản đồ: 55 bản đồ

Trong đó có gần 20 bản đồ thời phong kiến và thời kỳ Pháp thuộc Ngoài những bản đồ nằm trong cuốn “An Nam hình thắng đồ” cho biết Trung Đô gồm một phủ, 2 huyện, phía Bắc và Tây giáp Nhị Hà (sông Hồng), phía Đông giáp Kinh Bắc (Bắc Ninh), phía Nam giáp Sơn Nam (tức vùng Nam Hà, một phần Hà Tây) Hay bản đồ Thăng Long trong cuốn “Hồng Đức bản đồ” cho biết ở Trung

Đô có 1 phủ Phụng Thiên, gồm 2 huyện Thọ Xương, Quảng Đức, mỗi huyện lại

có 18 phường Hoàng Thành Thăng Long ở vị trí phía Bắc sát Hồ Tây… TVHN còn có các bản đồ “Thăng Long thời Hồng Đức – 1470”, “Thăng Long thời Lý Trần 1010 – 1400”, “Bản đồ Phủ Hoài Đức năm 1831”, “Bản đồ Hà Nội 1866”,… “Bản đồ Hà Nội và kế cận 1951”

Nghiên cứu bản đồ Thăng Long – Hà Nội qua các triều đại, kết hợp với các thư tịch cổ, sẽ giúp chúng ta phác họa được một Thăng Long với sự biến chuyển qua các triều đại, sự thay đổi địa giới hành chính, và sự quy hoạch Thăng Long qua các triều đại thể hiện tầm nhìn sáng suốt của các vị vua đã xây dựng