Sự giúp đỡ của việt nam đối với cuộc kháng chiến của nhân dân lào

3ự đũng cảm... H iệp ưa - Pháp dã cho phép Pháp vào Bông Jư ong dế th a y quân Tàu Tưởng.

P lă lĩ' I s nỏ n i u

I - ĩ ÌĨGHĨA VẰ PH4ỈI VI NGEIÊií cứu CỦA BỀ ĩ ‘l l

T rong quá t r i n h c h iế n dấu dầy g ia n k h ổ , fay s i n h c ủ a dân l à o dề g ià n h dôc l £ p dân t ậ c , nh ân d ân V iệ t Nam lu ô n ] dành cho nhân dân Lào một sự g iú p d& h ế t sức to l á n , dầy "

n g h ĩa v5i t i n h th ầ n khảng k h á i , vô t u , t r o n g s á n g B$ng cl

Nu Hấc Phum Xa v ẩ n dã m5i : " Nếu n h u không cố s ự gi^

của s ả n g Lao dông V iệ t Nam, nhân dân Y i ệ t Nam, khô ng cổ s;

Binh xuong máu c ủ a quân d g i n h â n dân V i ệ t Nam, t h ì d âu dưỉ

l ố i cố dìSng d i cháng n ữ a cũng không th ề g ià n h tìược th ắ n g ]

to l ổ n n hư n g ày n ay (5 )» Sự g iú p d ỡ , c h i v i ệ n c ủ a S ínhân dân v à auân d ô i V iệ t Nam l à một t r o n g nhũne n h â n tố c bản dua o ách mang Lào d i dẽn th ắ n g l ợ i t r o n g cuộc k h á n g ch chống K.ễ th ù n g o a i xâm v à g iữ vBng n ền dộc l á p cho dân tqc

ŨUQC c h i ế n t r a n h c á c h mang ỏ Lào do ĩ)ảng ŨQng sảxi 1É

à a o , t i ế n hành t r ê n một khu w c c h iễ n lư ợ c quan t r q n g củ a dấu t r a n h gay g ắ t , auyếx l i ệ t g iũ a c á c t h ế lự c c á c h mang 1 phản c á c h a s n g quốc t ế iỉuốn g ià n h th ấ n g l ợ i t r o n g cu ô c c]

t r a n h , n h ấ t t h i ế t p h ả i dánh bs.i lự c lư ợ n g phan c á c lr mang ì

bao lự c cách Hang, v ì vây dấu tran h vũ tr a n g lu ô n lu ô n l à

th ứ c dấu T ran h cơ bản tr o n g mQi thòri kỳ p h á t t r i ễ n c ủ a cuc

c h iế n t r a n h c á c h ỉnsng Là m ột nư-^c phong t r à o c á c h mang p]

t r i s n châm ho n , 'àân số í t , cho n ên c á c h mang Lào muốn t h ,E

d ịc h không t h ề c h ỉ dua vào sứ c manh c ủ a d ân t ộ c , mà c ầ n pl dưa vào V i ê t Kaxn n ó i r i ê n g v à V iệ t líam - Cam pu c h i a n đ ỉ (< cùng c á c ni*5c a n h em k h á c v m5i cổ khả n an g g ià n h th á n g lo : ngược l a i » sự l ổ n manh c ủ a c á c h mang Lào s ẽ ta o thêm sứ c í cho c á c h mang V i ệ t Nam*

7 Ì v â y , g iú p đ& c á c h mang Lào không c h ỉ l à n g h ĩ a vu

t ế mà cò n l à t r á c h n h i- im dân tộ c củ a n h â n dân V i ệ t Nam 1

g i# p d&ỹ c h i v i ệ n củ a V iệ t Nam cho Lào t r o n g t h ỉ r i kỳ kháni

c h i ế n chống P h á p , chủ y ếu l à v ề m ặt qu ân s ự , t r o n g dó bao

đưòng l ố i , t u tu ỏ n g chẻến lư iyc, c h iế n t h u â t , tổ chức lu c i

p h uo ng th ứ c t i ế n hành c h iế n t r a n h , v v nhàm g iú p Lào Xi

êựrig th ự c lự c c ẩ c h mang, t i ễ n hănh c h ie n t r a n h g i ả i phđng dđ

t g c Do v đ y lu đ n ân c h ỉ chú trQ n g dề c đ p dến au â t r ì n h g iứ p đồ-, c h i v ií n v ề m ặt quđn sự c ủ a V iệ t Mam d ố i v ổ i cuộc khân g

c h i ế n củ a n h đn dần L ăo ra y n h i í n , v ề m ột mức đg n ầ p d ổ , l u i

â n cũ n g n í u l í n m ôt phần s u g iú p đ& c ủ a V i ệ t Nam cho c â c h Lăo v ề m ặ t xđy dụng s ả n g , v ề x đy dựng c h ín h quyền c â c h mang

Từ k h i c â c h mang Iiăo c ò n tr ứ n g n ư đ ti, đến k h i dê cố k h ả

n ê n g t i ỉ m inh dăn gânh v â c , lê n h dao CUQC khâng c h i ế n cứ a rmđ-

g iằ n h êộc l đ p dđn t ô c , t í t th ^ n g l ợ i n h ể cho ăến th ắ n g l g ê ngí

că n g to l d n , ta o r a những buốc nhảy vQ t t r o n g t i ế n t r i n h d i

c ủ a c â c h mạng L ă o , dều gắn l i ề n v ơ i sự g iú p đ5 v ă l i í n m inh

Luđn ân cùng c h ỉ Iìb*m n í u l í n quâ t r i n h g iú p ê ờ của Ch

p h ủ , quđn ê ộ i v ă n h đn dđn V i ệ t Nam d ố i ’ v ó i n h đ n dđn l ă o tro n , mgt k h o ản g th ĩ r i g ia n xâc d ịn h v ă câc dân h g i â , n h đ n x ĩ t duợc

n í t r a cĩing dua t r í n cơ sơ sự g iứ p d& c h i v i i n dđ m ột câc h

k h â c h quan» mă không lăm ảnh hưổng dẫn n h đ n tố chủ q u a n , nhê;

t ố cố t í n h q u y ế t đ ịn h củ a câch mang L ă o

Đê d ă n h , nhđỉi-ctố chủ quan l ă nhđn t ố q u y ế t đ ịn h s u ? h ấ

t n ế n c ủ a sự v & t, nhưng n h đn tố k n âch q u a n , b văo n h ũ n g th ĩr i

d i ế a n h ắ t d ịn h , nhùng d iề u k ií n n h ấ t d ịn h cũng cổ t â c d m g

ạ u y ế t d ịn h c h iề u hưóng p h â t t r i ế n củ a sõt v đ t Theo c â c h n h ì n

n h đ n d<5, sự g iiip dử vủa V iệ t Nam d ố i v 5 i c â c h iaang L ă ũ tr o n g

t h ĩ r i kỳ khâng c h iế n chũng th ự c êđn P h â ? l ă n h u v đ y L'ối th e o

c â c h k h ắ c , t h ì s u g iú p dỡ của Chính p h ủ , quđn d ô i v ằ n h đ n ê đ

V i ệ t iía a tr o n g t h ă i kỳ dầu cuộc khâng c h i ế n chống th ự c âđn ? Ct5 t ấ c ẵnc qu an trQ ng óến c h iề u huống p h â t t r i í n c ủ a phong

t r ă o c â c h mang củ a nhđn dđn l ă o tr o n g cu ô c dấu t r a n h nhđm g i dôc l đ p cho dđn x ộ c , dđn ch ủ v ă banh p h â c

1’iiông qua s u k iệ n l ị c h s ử cu th ế t r o n g quâ t r i n h , g iú p

c ủ a C h ín h p h ủ , quđn d ô i v ă nh đn dđn v i ệ t Ham, l u đ n ân cũng c

mong muốn gốp một phan nhỏ b ĩ văo v i ệ c tìm h iể u d ô i n ĩ t v ề mi

quan h i âoăn k l t c h iế n êẫu, t ìn h hữu n g h i dặc b i ệ t Lăo - v±í

V i ệ t - l ă o dược x u ấ t p a â t t ì t môt t i n h h ìn h th ự c t ế i ă cố chu

m ột k ! t h ù , ch u n g một v đ n mệnh dđn t ầ c Sự gắn bổ g iữ a Lăo -

V i ệ t dược b ấ t dầu t ừ mối h iễ m hoa c ủ a 2 dđn tô c v ă không t htắc-h r ò i n h a u tr o n g quâ t r i n h t i í n h ăn h c â c h m ang TÙ gổc dô)

doàn s í t c h iế n dấu Lào - V i ệ t ngày càn g bần c h ặ t , c à n e p h á t

t r i ế n hon t r o n g g i a i doan m ối củ a công CUỘC xây dựng v à bắo V

tổ quốc củ a 2 n ư d c , 2 dân tQC

Chủ n g h ĩ a dế quốc v à bon phản dgng qụoc t ế n g à y n ay r a

sứ c dùng m gi t h ủ do an thâm ã ô c , t i n h T i dế hòng p h á m ối doàn

k l t g iũ a 3 nư ứ c ĩ>ông Dưcmg n ổ i c h u n g v à L ầ o - V i ệ t 'j x đ i r i ê n g , hồng l ô i kéo c ấ c n ư íc d i ch êo h con duỉm g mầ nhân d â n ’ moi niỉác

^ dã chgn cho l ị c h s u p h á t t r i ề n của dân tQc mình v ì v â y , v iệ c

chon dề t à i này nhầm n iu lê n s u giú p à 5 vô t u , tro n g Bắng, tà cảm anh em gấn 'Dố, cùng nhu tr á c h n hiêm nặng n ề của nhân dân

V iệ t Nam d ố i v ó i n h â n dần L ào f tr o n g d ó , l ầ s ụ hy s i n h dầy t í

anh h ùn g , đũng cảm, x ả th â n v ì c á c h mang l à o c ủ a nhũ ng n g ư ĩã cộng s a n , c á c cán b ô , c h iế n s ĩ t ì n h nguyên, quân V i i t Nam dã c

v 5 i nh ũn g n£UÒd công sản v à những n gư ỉri y ê u n u ứ c L ào , tù n g bu dưa cuộc k h á n g c h iế n củ a dân tộ c l à o d i l ê n n h ũ n g d ín h cao củ

th á n g l ợ i tr o n g cuộc dấu t r a n h g i ả i phtíng dân tQc v à cũn g nhà

dề cho IHQÌ ng ư ĩri xhấy dưọc r â n g ''T r ê n th ế g i đ i nèy» h a i anh chứng t a c h ỉ có một không h a i tr o n g l ị c h sử c ấ c h mang t h ế gi<5 Chỉ có n g ư ờ i cộng s ả n v i ệ t Nam g iú p ngư ỉri Lào m<5i như t h ể , cb

cố nhân d ân V i i t Ivam g iú p nh ân dân Lào mói như v â y ’ ’ ( 5 ) lỉêu

b í t auiyc d i ề u dố cũng l à nhâm dề cho các t h ế h i h iê n t a i * mai

s a u củ a 2 dân tô c Lào - V iệ t tn ấ y v à n ìề u dược r à n g : c ả tr o n cuộc c h i ế n dấu cũng nhu tr o n g xây đung d ấ t n ư ớ c , 2 dân t ô c Là

V iê t lu ô n lu ô n l à anh em, t ì n h doàn k ễ t 1 ào - V i ệ t l à không

th ễ t á c h r ỉ r i n h au ã ư ợ c , l i ê n m inh doàn k l t c h i ế n d ấu Lào - Yi líam có x ín h quy l u â t củ a sự p h á t t r i ế n củ a m ôi n u ó c dễ tù d<5 cùng n h a u g ìn g i ữ , t h ấ t c h ặ t hon nữ a mối quan hệ doàn k ễ t Lào - V i ê t n g à y càn g t r o n g s á n g , p h á t t r i ề n t ố t dep h o n , sâu hon, là.m cho t i n h đoàn k ế t hữu n g h ị Lào - Y iệ x * * s â u hon nưd Hong Hà,’ cử u L o n g 1' :• ' ' sán g hon t r a n g râm , n g á t thopi h o n n±

d ố a -h o a n ằ3 thcm n h ấ t 1'

I I - L I CH s ủ U&S1ẺK CỨU VẤZ\T S Ề

à Lào c h u a cổ công t r i n h nào n g h iê n c ứ a v ề v ấn dề n à y

V iệ t Nam, c á c n h à n g h iê n cứu cũng c h ỉ n 5 i tim h i ễ u , n g h iề n ci!

v ề mảng l i ê n minh doàn k ế t c h i ế n d ầ u , mối quan h ệ g iữ a c á c d l

t ộ c ỏ t r ê n bán dảo r ô n g Dưong, nh u n g g i a i do a n kháng c h i ế n

chống th ự c dân Phấp cũng chua co' dược nhũng cô ng t r i n h n g h iê n

cứ u dầy dủ v ề công t ắ c g iú p Lào c ủ a 7 i ệ t Nam cổ th ề d i em qua

m<3t Bố t ầ i l i ệ u như : Bắo cắo tổ n g hợp t i n h h ìn h c h i v i ệ n l u c

lư g n g cho c á c h mang Lào tĩt th á n g 8/1945 dẽn th á n g 1 2 / 1 9 7 5 ;

l ị c h b i ê n n i ê n môt số sự k i ê n v ề CUQC c h iế n t r a n h c á c h mang Lào v ằ sự g iú p d& của Bang công s ả n V i i t Nam v ề m ặ t' quân s u t nàm 19 4 5 dến 1975 ( củ a V iên I iịc h s ủ qụân s u v i ệ t Nam nàm I9S hay 30 năm Dang công s ả n V iệ t Nam th ự c b iê n n g h ĩ a v ụ quốc t ể

v 5 i cá c h mang Lào v ề au ân S1Í 1 9 4 5 - 1975 (Hqc v i ê n quân s u c a

c ấ p , n&m 1 9 7 5 )» v v 5(5 l à nhữ ng t à i l i ệ u r báo cáo r tổ n g kế ỡon tn u ầ n v à chưa duỹc công bố v à l à nhũng t à i li ễ u , dừng dể

n g h iê n cứu tham k h ả o , hay mgt số công t r i n h n h u cuốn ' ' Quân khu 4 - L ị c h sử kháng c h iế n chống th ự c dân P hấp xâm lư ợ c (194

1 9 5 4 ) ' ' - Nha x u ấ t bản QIDIỈD 1990 hoặc lu â n án pbtí t i ể n s ĩ sử học của Ngô ĩ ă n g T r i về 11 Hâu phưong Thanh Nghệ T ĩn h t r o n g

kh án g c h iế n chống J?háp 1^46 - 1 9 5 4 ’ ’ » 1989 l ư a t a i phòng t ư

l i ê u k.hoa l ị c h s u , Trưòng d a i hQC Tổng hơp và l ị c h sử các sư

doàn 30 4 , sư doàn 525» 3O8 củ a n h à x u ấ t bản QDHD cũng cổ

dề c£ p dến môt số sự iíiê n v ề sự g iú p dỡ c ủ a V iệ t Nam d ố i v á i

c á c h mang L à o

Vẩn dề sống còn của 3 ả â n tộ c Dông Duong p h ả i cùn g n h a u

ão àn k ế t , l i ê n m inh c h iế n à ấ u bảo v i v à x ây dyng d ấ t n ư ó ti, mộ'

v ẩn dề có t í n h a u i l u â t tồ n t a i v à p h á t t r i ế n c ủ a 3 d ân tô c

t r ê n báo dlo Bông Dưong dã dưiyc k h ắn g d ịn h tr o n g cuố n *' L iê n

m inh do àn k ế t c h iế n ã ẫ u V iệ t Kam - Lào - Cam pu c h i a NXB s «

t i i â t H 1383 ' ' củ a S a i tư c n g Hoàng Ván T h á i ; 11 u ộ t số v ấn

dề l i ễ n m inh 3 n ư íc Bông D ưong' ’ IL W 1ỈẨ 1966 c ủ a Phaỉt

N guyên Long ho&c cấc b à i v i ế t c ủ a các n h à n g h iê n c ứ a dăng

tr o n g c á c ta p c h í N ghiên cứ u l ị c h s u , ta P ch í cô n g s ả n

c á c hCD g i ẩ phưoxig Tây cũ n g cọ n h ũ n g công t r i n h n g h iê n

cứ a v ề mối quan hê g iữ a 2 n ư 5c Lào - V iệ t Nam như 2 t ấ c g i ả

Iia n g e r v à Z a s l o ì í v 5 i cuốn ' ' b ^ữ Y iệ t I7am v à P a t h é t l à o 1 '

(LTo r t h Vietnart* and th e P a t h é t L ao ) do tr u ồ n g d a i hoc Hav<5-fc

x u ấ t bản 1970 (ch u a d ị c h ) Uuốn sá c h dược v i ế t r a t r ê n cơ BỞ dua vào những l ĩ r i k h a i C’l a c é c t ù b in h Lào V i ệ t a à d ị c h b ấ t dược h o ặc Qầu h à n g , nh un g ch ủ y ế u l à t ù g i a i ãoan 19 5 4 t r ẳ ' d i

6

-pnlLn chống j?háp cũ ng c h ỉ s ơ q u a

v 5 i cuốn ''C h â n l ý th u ộ c v ề a i ' * c ủ a h a i học g i ả n g u ô i

l à G r a n t ơ I v a n x ơ v à I^envin H âu lây do n h à x u ấ t b ản QDKD xoi

bản nám 1986» tr o n g dó các t ẩ c g iả cũng cố nhũug ý k iế n và

c á c h n h ì n của m ình v ề mối quan h ệ Lào - V ìê t ; cuốn ' ' Chư tù

c ủ a V iệ t Nam1 ' c ủ a A tơ J Bômmen, v v do b i c h i D hối b ở i

những t h i ê n k i ế n l ệ c h l a c h o ặc tìm h i ế u e n ư a t h â t k h á c h quan

v ề thực t r a n g c á c h mang ỏ Đông Dương n ê n cổ m ột số l u â n diễm

dã cho r à n g : l à o lu ô n lu ô n l ằ m ít quốc g i a b ị phu th u ộ c và<:

V iệ t Nam i như Mác t i n X uất P hố c dã v i ế t : ' ' t ẫ t cả c á c l ĩn h

vực làm r a q u y ế t d in h l á a , t ừ c h ín h s á c h n g o a i g ia o cho d ền ]|

hoach k in h t ế v à an n in h quân s ự dầu phụ th u ộ c vào s ự c h ỉ hui

củ a V iệ t lía m '' (4 6 ; 8 5 ) cũag cố những công - tr in h n g h iê n cứu

của m ột v à i học g i ả phutong l â y dã n h ì n th ấ y ãư?e b ản c h ắ t củi

mối quan hệ V iệ t - Lào l à ' 'm í t mối qu an hê c ủ a s u hợp t á c Ví

p h ố i hợp hành d ô n g , chứ Không p h ả i mối quan hê th ố n g t r i cua

V iệ t H an *1 (4ị6; 3 9 ) - Tu.y n h i ê n dó cũng c h ỉ mởi l à cổng t r i n h

n g h iê n cứu về Ciối qtTan h i g iữ a 2 dân t ộ c , 2 Nhà nư ớc V i i t Nai

L à o L ộ t số n h à n g h iê n cứ u, n h à b á o , chủ y ể u l à n g ư ĩri P h áp cc

nhũng côn g t r ì n h v i ế t về c h iế n x rau ti Bông Ducmg song cùng chi

dề câp dưcc SVÍ c h i v iê n của V i ệ t Nam cho Lào tr o n g t h ò i kỳ

a ) Qua v i ệ c s ư a tầm t ư l i ệ u , ctniag t ô i ã ẵ p h á t h i ệ n thêm n h ã

t ư l i ệ u q u í , ch u a từ n g dược công b ố , n hư nhữ ng bức d i ê n , th ư

c ủ a cắc lã n h t u Lào g ử i cho Trung ưcmg Dang V i ệ t Nam, n h ấ t 1;

g u i cho Chủ t ị c h Hồ C hí M inh, ho^c nhDng b à i v i ể t c ủ a mót số

c á c c á n bô V i i t Nam công t á c g iú p Lào tr o n g t h ỉ r i kỳ k h án g c h

c h ố n g ?hắp» t r o n g dó cổ nh ữ ng mốc l ị c h sử dưực n ê u l ê n dán g

lu â n á n , ãiều d<5 cũng phần nào g iú p í c h cho nhữ ng ngưồ-i d i s,

t i ễ p tụ c n g h iê n cứu về v ấn dề n ày v à cũng g iú p cho v i ệ c n g h i cứu g i a i đoan sau th u â n l ợ i hon

2 - Ĩ1ỔIÌ/Ỉ góp về n ộ i dun.K khoa h g c

a ) Toàn bô quá t r i n h g iú p d& p h ố i họp dược t r ì n h bày th eonhS ng nốc l ị c h s ả th ô n g qua quá t r i n h p h á t t r i ề n c ủ a c ắ c h mai

L à o ĩ)ổ l à EiQt quá t r i n h g iú p d& t ừ th ấ p dến c a o , t ừ DQ phần

dến to à n d i ệ n , t ừ b iế n d ổ i về lu ô n g đển sư b iế n d ổ i về c h ấ t , nhâm t»0 r a th ự c lự c cá c h mang cho Lầo dế V iệ t Han cc5 d o i t u

l i ê n minh cùng chống kẻ th ù chung v 5 i h i ê u ạuẩ cao h o n I7g

l a i Là0 không p h ả i c h ỉ n h â n sự g iú p dỡ mQt cách th u dông mà

s v cố gẩng p h á t t r i ề n th ự c lự c n ộ i t a i * cùng c ỉ iia s ẻ VỚI các

m®2ig V iệ t Nam gánh n ặng c h ie n tr a n h , dem l a i nh ữ n g th á n g l o i

c á c h mang cho h a i n ư d c TÙ th ự c t ế l ị c h sử g iú p d5 của V i ệ t Nam cho c á c h mang Lào t r o n g kháng c h i ế n chống P h áp l u â n ấ n nhằm làm n ổ i b â u l ê n mối quan h i b iê n chứng g iữ a n h â n t ố ch ủ ciuan v à k h á c h q u a n Nhân tố chủ au an đống v a i "trồ q u y ế t d ị n

s ự p h á t t r i ề n , nhu ng ở vào những th ĩ r i dìếm v5± n h ữ n g d iề u k i

n h ấ t đ ịn h , n h â n t ố k h ách quan cùng có t á c dông q u a n t r o n g d ế

c h i ều hưổng p h á t t r i ể n của nhân to chả quan Su g iú p d& của

V i ệ t Nam cho Lào th ỉ r i kỳ n ày d ã phản á n h t í n h b iê n chứng như

v â y

( 1 ) T rầ n Hữu D ực ii ô t số ý k iế n về 3 c h i bô công s ả n ở Trung

Ha Lào ão l ỉ n h ủ y Quảng ĩ’r i phu t r á c h h ồ i 1950 - 1 9 3 1

Tư l i ê u t a n n g h iê n cứu l ị c h s ủ D ẩnê nhân, d ân c ạ c h mang

c) Y ỏi n h ũ n g ic lt lu â n ', b à i học t ù g ác dô l ị c h Bvtp lu â n án dã

g(Jp phần phê phán nhũng quan diễm s a i lầm , x u y ên t a c l ị c h sử quan h i Lào - Y iê t v à cũng g iiíp cho các th ế h ệ t r ế h iệ n t a i

cũng như tương l a i h iề u , nhân thứ c rõ hon ' ' mối quan iiỆ dặ.1

b i ệ t Lào - V i ệ t Ham' ' v ầ có nhũng suy n g h ĩ , nành dông dứng di

dề củng c ố r t h ấ t c h ặ t m ci quan hệ đoàn k e t f g iú p d5 Lào - Vi

IV - ÍH/ÓÍỈG 2HẮỈ NGHIẺK cứu VẰ CẤC NG-UŨN t ư L l£ ư

Dễ f c iả i a u y ế t âề t à i d ã xác d ịn h , p h ả i dề c â p dén th ự c

t i ê n aiiá t r ìn h phát t r i ề n d i l ê n của cấch mang l à o , thông oii

sự g iú p ã ữ , c h i 'v iện (c h ủ y ểu l ầ v ề m ặt quân s u ) c ủ a n h â n dâj

V iệ t Nam C1U& từ n g th ỉri k ỳ , qua th ự c t i ê n dố dể n h ìn th ấ y rS

n é t mối quan h i c h ặ t chè g iừ a cách mang Lào v à v i ệ t Nam l à Không th ề t á c h r ì r i V iệ t Nam g iú p dõ- các h mang Lào dể c á c h luaiig Lào cố "thực l ự c , ngưQ-i l a i , s u tr u ỏ n g th à n h củ a phong

t r à o c á c h nisngr khắng c n iế n Lào gốp phần t a.0 d iề u k iệ n cho kháng c h iế n V i ệ t líam g ià n h duơc nhữrig th ắ n g l ợ i xo l ó n v à

th ắ n g l ợ i c ủ a V iệ t Nam l a i ta o d iề u k i ệ n cho c á c h m#ng Lào ngày càng p h á t t r i ề n h o n BỞi v â y , p hư sag pháp ch ủ yếu duợc

sử àvn£ t r o n g lu â n á n n à y l à phưcmg pháp l ị c h sử v à l ô g í c Bên sanh dố còn có sử dựng thêm phưong pháp so s á n h , dề so s

s u p h á t t r ì ế n củ a s u g i$ p củ a s u trư ở n g tn à n h t r o n g mối quan hê Lào - V i ệ t N au

Luân á n dã sử dựng c ắ c nguồn t u l i ệ u s a u :

1 - Cấc v i n k i ê n củ a ĨT u n g ưong D ẩng Cgng s ả n Bông Dưong, ĩ ả a

Lao dông V i ệ t Sam, Tổng quân ủy v ó i c á c c h ỉ t h ị , hu ấn l è

c ắc v ã n k i ê n h ồ i n g h i T run g ưong dồng t h ĩ r i cổ tham khảo

nh ũn b à i v i ế t về ouân s u , v ề l i ễ n m in h , hợp t á c , c á c b à i ph

b iê u c ả c c á c n h à lã n h dao 2 Đ ang , 2 C h ín h p h ả Lào - V iệ t Nan

về t ì n h doàri k ế t c h iế n d ấ u , t i n h hữu n g h i d4c b i i t ; 1 f lu â n

n g h i t h u â t quân s ự , v ề c h iế n t r a n h n h â n d â n , x ây áự ag lự c

lu c n g v ũ t r a n g n h ân d â n , xây dvng căn cứ d ị a

2 - Nguồn t u l i ê u báo cáo củ a c ắ c cơ quan ouân s ự , củ a c á c

d ị a phưong v ề sự g iú p dơ cho Lào được l u u t r ũ t r o n g c á c 0 9 qa

l ư u t r ữ ỏ- V iệ t Ham, n hữ ng tư l i ệ u r t à i l i ê u v i ế t v ề s u g iú p đ& của V iê t lỉam d ỉ i v ứ i Lào ở các co quan n g h iê n cứu l ị c h sủ

auân s ự , c á c cơ quan ph u c TU c h i v i ê n cbo c á c h mang Lào ĩr

3 - bỗ dụng Hguon t u l i ệ u của Ban n g h iê n cứu lịc -h sử s ả n g

n h â n dân c á c h mang Iiào

4 - Tham k h ảo, sủ dung những h ồ i ký của các cán b g , ch iế n s ĩ

V iệ t Nan d ã tù n g tham g i a h o a t dô n g , c h iế n Qấu g iú p ã 5 cho

l ô n g Dưong (d ã dưọ-c d ịc h san g t i ế n g Y iệ t) v i ế t v ề cuỹc c h iế n

t r a n h xâm lư ợ c củ a hQ & s ô n g Dương.

3D

-P & IĨ I I : BƠI BƠ1ĨG

UCEƠƠIĨG I

Sự PHƠI Hựp GIƠP DO GIỮA VIÊT nam Y l IẪO

Tữ HỬA CUỨI THẾ z f XIX DẾN 1946

V i ệ t ỉĩsun v à Lào l à 2 quốc g i a cổ cùng m ội v ị t r í d ia

l ý nâm -trên b ấn ãảo ĩ ông Duong, Qổ dãy T ruồng Son hùng T Ĩ

là m ãưòng b iê ii g i ứ i kéo d à i th e o s u ố t c h i ề u d à i hầngn.c)ỉìing

c â y số củ a nư<5c L à o Dã từ l â u d ồ i, h a i dân t ô c Lào - V iệ t

Ham dã từ n g c <s nhQng mối thâm g ia o m ât t h i ế t , n h ẩ t l à n h â n dâ

c á c díân tộ c số n g dQc the® b iê n g í ó ì i Liối quan hê dố &h5ng o h í

m í t t h i ế t mà ở n h iề u d ị a phuang còn mang são t h á i hQ hàng

h u y ế t tộ c n ữ a I iịc h sử nnững th ế hê tr ư ớ c à ã từ n g g h i l a i nhS ng t r a n g s ủ dẹp đẽ củ a mối quan hê g iứ p d& l ã n n h a u Lào -

V i ệ t , V i ệ t - l à o một c á c h r ẩ t t ự n h iê n q ú a oổò th ồ ri kỳ mà n an

n g o a i xâm de àQa mõi n ư ó c , s v g iiíp d5 l ã n nha u dế n g à y oàng

c h ặ t c h ẽ , c ú t h ề Ke tĩ t k h i c ầ h a i ã ẩ t nưứo L à o , V i ệ t d ầu nfi.ni

d ư ó i á c h th ố n g t r i của bon th ự c dân dế qúốc P h áp xâm l ư ợ c ,

I - v à i n é t v ề g iứ p đ5- Lào - V iệ t , V i ệ t - Lào t r o n g CQQC d ấu

t r a n h chống th ự c dân P háp xâm lu g c ( t ù n ủ ạ c n ố i t h ế kỷ YTT

dến dầu năm Ĩ 9 5 0 ) •

Yào nh ữ n g ncim c u ố i th ế kỷ XEX, b ẳn g t ắ t c ả n h5n g thổ

đo an nrua c h u ô c , chi dô, ch j£ r ẽ , sử dụng sứ c mạnh bằsig cmân sụ

-thực dân P hắp d ã hoàn th à n h công CU.QC xâm 'lưọ-c c ủ a chiSng b

V i ê t Nam ( I884 ) v à là o (1 8 9 3 ) Sau k h i dánh ch iếm dược 2 E.rc5c

L à o , 7 i ệ t Kam, dễ qUốc P háp b ấ t dầu t h i ế t l â p bộ máy th ố n g

t r i th ự c d â n v à t i ế n hành nhũng cuôc K h a i t h á c nhằm cưdp d o a l

t à i n g u y ê n , b ố c l ô t n h ân công r l m a.t, mở r ô n g t h ị tr ư ò n g dề

b i ế n L à o , V i i t th à n h n ơ i tiê u , th ụ hàng h ó a c ủ a c h ứ n g

Sự th ố n g T r i của dễ quốc Pháp b Dông lư o n g d à th ề h iê n

■tắt c ả t í n h c h ấ t v à dặc diếm của chủ n g h ĩa dễ a u ố c th ự c dân

P h áp t r ê n tliu ô c d ị a của chiíng

Dư<5i á c h th ố n g t r i tà n ‘Dao dã n a n của th u c d â n P háp

Dhân d ẩn 2 dân tô c Lào V iệ t Nam n ổ i r i ê n g v à n h â n dân Lào

-V iệ t Nan - Cam pu c h i a n ổ i chung ngày càng Dần c ù n g , d ố i khi

d ấ t nưtSc l a c h a u , k in h zễ k i ệ t q uê, thui* chôtỹ p h á s ả n , v àn hốa dân tQc b i c h ầ ãap» Đổ c h ín h l à sự ' ' k h a i h ố a v à n m inh'

củ a chủ n g h ĩa th ự c dân P h áp i

v ớ i sự xâm lư ợ c v à th o n g t r ị c ủ a th ự c dân P h áp t r ê n bí

đ ao Dông Dưong, v ổ i v i ệ c n h êp 5" xứ t hành Dông Dưong th u ộ c

n h ân dân 3 n ư 5c Dông Dưong cùng p h ả i t i ế n hành l à : g ià n h dQc l£ p cho dân t g c , dánh d u ũ i th ự c dân P h á p Một y ê u cầu

k h ách quan d ặ t r a cho n h â n dân 3 dân tộ c Lào - V i ệ t Nam - Ci

pu c h i a muốn g ià n h dộc l â p cho dần t ộ c , 3 dân tô c Đông Dưon,không còn con duĩmg nào k h ác l à k z v a i s á t cán h đán g l ê n r c

nhau t i ế n hành đến cùng CUQC dấu tra n h mật mất u ộ t còn dể

dắnh d u ổ i dỗ quốc itiấ p v à ta y s a i

l ù k h i th ự c dân P h áp t i ế n hành cuộc c h iế n T ra n h xâm 1'

n h â n dân V i ệ t Ivam và n h â n dân các b<5 tộ c Lào dã a n h d.ùng dii

l ê n , cưong a u y ế t chốn* l a i STi xâm lu^G v ầ th ố n g t r ị của ch ứ

jj*.c dù 'uọn vua quan phong k iế n ùèn n h á t dã àầu hàng g i ặ c , b;

r ẻ ĩổ q u ốc, i một mức dô nhất d ịn h , cắa CUQC khởi n g h ĩa của

nông dân ỏ h a i nu5c Lào - V i ê t dã cố s v l i ê n h i V(5i n h a u c ùdánh Pháp* 2(5 l à s u g iú p d& của nhân dân các bQ t ộ c Lào b d'

b iê n g i ó i a ố i vổ-i VUA Hàm N gh i và i'ôn T h ấ t T h u ỹ ế t t r c n g

* 'p h o n g t r à o cần v ư c n g ' *, k h i 2 ông d i qua Sa v ẩ n Na K h i t ,

Hà Xay, Bẩn Toong (Tà x ẻn g £ on g ) th u ộ c t ỉ n h Khăm ĩluôn dế r a

Hà i ĩ n h t i ế p tụ c t i ễ n h àn h kêu g q i nh ân dân dứng l ê n dánhPháp* 2 0 l à sự p h ố i hcrp c h iế n dẫu g iữ a n g h ĩa qu ần củ a P han

D in h Phùng ỏ Hưong Khê cùng n g h ĩa quân Lào dề cbăii dá n h quâ

P háp xừ dèo k u G ia , Qui Hợp sang cn iếm Khê ma l a t ( L à o ) Ho

t r â n th ắ n g Bà T r a i (n à T ĩn h ) ngày 2 -6 -1 6 9 0 v 5 i s ự p h o i hợp

n h ị p n h àn g g iữ a n g h ĩa quân 2 nư<5c dán h đ ịc h k h i chứng t ừ ỉĩa K.éo san g Hằ T ĩn h K p oài ra » c á c CU.QC k h ở i n g h ĩ a Khác củ a Hà 7i~n lũao, Tống Duy ĩ'â n , Caiũ Bá Thưóc cũn g dã b i ế t l i ề n h i , d

vào sự g iiíp dờ của n h â n d ân các DÔ tô c Lào b p h í a B ác đề đu

■ trl a n â r k h ả i n a h ĩ a chống P háp của n i n h , cho n ê n , ' ' c á t h i

12

-khang d ịn h rẰ ng phong t r à o cân vưong m iền ĩ r u n g n á i ch u n g ,

phong t r à o Thanh - lỉg h i - T ĩn h n đ i r i ê n g , s b d ĩ cổ th ễ kéo tì

d à i dược t ớ l nhũng nâ-m c u ố i th ế k ỷ TTX, môt l ý do quan

tr o n g l à v ì n g h ĩa quân dã b i ế t dựa vầo nưđc Lào a n h em p h í a

sa u dé duy t r ì CUQC c h iế n d ấ u '* (5 3 ; 25)«

Ngược l a i » cấc cu ồ e k h ổ i n g h ĩ a c ủ a n h â n dârL Lằo n ổ i dây chống l a i sự th ố n g t r ị củ a P háp cùng dã dược s v t r ợ g iứ p

t í c h cực c ủ a n h â n dân V i ệ t Nam dQÒ b i ê n g i á i * D iê n h ìn h l ầ

cu ộc k h ở i n g h ĩa Chau í h a í á t Ghaỹ (1916 - 1921) à ã nổ r a &

lUQt vùng rô n g lổ n t ù t r u n g tâm X iên g K hoảng, l a n rô n g dến tâ r

BS-ện Biên P h ủ , Son L a t j j a i Châu cu a V iS t Nam- DÓ l à CUQC'

k h ở i n g h ĩa củ a b<5 tộ c H'MÔiig b Lào v à V i ệ t Nam* D ặc b i ệ t l à

cuộc khởi n g h ĩa của ông Kẹo - Kôm ma dăm (1 9 0 I - 1937) &

líam Lào, kéo d à i t ố i 36 nam iiQ t t r o n g nhũng n g u y ên n h â n mà <

CUQC knở i n g h ĩa này duy t r ì l â u như v â y cũng nhìr vào s ự g iú p

d5 của các dân tô c V iệ t Ham sống doc dãy Trưồng Son như d ân

tô c La v ê , Tà ô i , y â n u iề u

iĩh ìn l a i l ị c h sử mối quan hê b th ỉr i kỳ n à y , cổ th ế th ẫ :

r à n g mối ouan hê g iú p dỡ Lào - V i ệ t , V iệ t - l à o b ắ t n g u ặn t ù

c ô i rẽ củ a mối ouan h i tự nhiên, về d ị a l ý , k in h t ế , x ã h g i

tr u 6 c a â y , n a y k n i tn ự c dân P háp d ặ t ẩ c h xâm l u ọ c , th ố n g t r i

l ê n n h ân dân 2 dân tô c t h ì mối quan h i này c h u y ề n san g môt

t í n h c h ấ t n 5 i , dó l à nhu c ầ u t o a vào nhau dề chống P h á p , k ! i

th ù cnung củ a 2 d â n t ộ c xuy mói c h ỉ đ iẽ n r a t r o n g nh ùn g kiruivực n h ấ t d ị n h v à n í i mang t í n h c h á t g iú p dỡ n h a u mQt c á c h

' 't ự p h ế t' ' và mi.c dù những CUQC k h ở i n gh ía của nhân dân 2

dân tộ c dều o ị d ìn t r o n g b iế n máu, nh u n g nó dã dề l a i v à là m đày th ê u nhữ ng t r a n g sử dep đẽ của m ối quan nê g iú p dS l ã n r.hau g iữ a 2 dân xôc v à l à n t i ề n dề cho mối l i ê n m inh doàn

k ế t c h iế n d ấu củ a 2 dân t ộ c Lào - V i ệ t Nam t r o n g những g i a i

đoan l ị c h s ủ sa u này của C12QC dấu tr a n h và đôc 1 âp dân t ô c ,

a â n chủ v à c h ủ rieihla x ã h â i ở môi n ư ớ c

I I - ^ ậy C£ Bỏ c á c h mang, g iú p d5 v à p h ố i họ-p víri n h â n

d ân Lào n ổ i dậy g ià n h c h ín h q u y ề n

vào nhíitig nLm c u ố i củ a th â p n i ê n 2 0» ỏ V i ệ t Na® dà

h ìn h tìià n h 3 tổ chức D ang : Bông Duong công s ả n ĩ ả n g , An NaEimcâng s ả n d ả n g , Dông Dưong cộng s ả n l i ê n d o a n c á c tc chức

14

-cỹng s ả n t r ê n dã t í c h cực h o a t dông v à t i ế n h àn h x ầy dung t

c h ứ c , cơ s ở s ả n g tr o n g n h i ề u d ĩa phưong và t r ự c t i ế p l i n h dao cấc cu ộ c dấu t r a n h củ a công n h â n v à nông d â n Cắc CU.QC dẫu t r a n h manh mẽ dố dã ta o th à n h m ột phong t r à o d ầu t r a n h

c á c h m&ng dân t ộ c , dân chủ l a n rô n g kh ắp nưóxĩ V i ệ t Nasi

I r ư 6 c y êu cầu c ủ a l ị c h s ử ỷ đ u ó i Bự c h í dao củ a auốc

t ế công s ả n v à tr ự c t i ế p l ằ Nguyễn l i Quốc, n g ày 3*2 1 9 3 0Eẩng cộng s ả n V iệ t Nam r a d ồ i ĩ ế n th á n g 1 0 1 9 3 0 d ổ i t ê n

th à n h s ả n g công sản Bông Dưong

v ứ i s ự r a đĩũ củ a B ang công s ả n Đông D ưong, phong t r à

c á c h mang Dông Dưong dã dược x á c d ịn h l à một bộ phân củ ap&ong t r à o vô sảỉi th ế g i £ i TÙ dây t r ở d i phong t r à o dấu

t r a n h các h mang v à quan hê g iữ a h a i H’j5 c Lào - V i ệ t lĩam b ấ t dầu d i vào quá t r i n h ' ' t ự g i á c * ' d u ó i sự lã n h dao củ a m ô t dẩng mác x í- t chân c h ín h , th ự c h iê n n h iêm w d ân t ô c , dân

c h ủ và d ịn h nưóng dến mục t i ê u x ã h â i chủ n g h ĩ a , cổ th ề khẩng d ịn h rầngỹ quá t r ì n h dế quốc P háp xâm n h â p v à th ố n g

t r ị bán dảo Dông Dưong cững l à quá t r i n h p h á t t r i ễ n c h ín

muồi của d iề u Kiện khách quan của mối l i ê n minh c h iế n tìẩu

g iũ a ỳ dân tô c t r ê n bán d ả o Quá t r i n h dọ c u ố i cùng dà "trở

th à n h ' ' t ự g i á c ' ' k h i B ắng công s ả n s ô n g Diiong r a dòã vào dầu na.m 1 9 5 0 ĩả n g r a dĩ?i dắnh dấu m ột bư$c n g o ặ t quai,

tr iỉn g t r o n g l ị c h sủ l i ê n ;ain h doàn k ễ t , th ố n g n h ắ t d ấu

t r a n h , ch ố n g chủ n g h ĩa dế quốc chung cho cả 3 d ân tô c Iiào -

n h iê n , t r ư d c dố nhũng n g ư ĩri cgng s á n V iệ t Nam cũ n g dẵ Ct5

quan t â n đ ến v ì ê c vân dộng c á c h mang ỏ L ào , v à ỏ môt mác

dô n n ấ t d ị n h cũng dã cổ giTÍp d5 nbẳm gây dựng c á c cơ sở

c á c h m ang T rự c t i ế p th ự c h iê n sự g iú p d& dố l à Y i ệ t Fpm

th a n h n i ê n c á c h mang ãBng c h í hQi v à Đang nân V i ệ t ; d ị a

b àn h o a t dông ohủ y ếu ở m iên Trung nư đc L à o TÙ nàm 1326 - 1927» tổ chứ c Thanh n i ê n c ắ c h mang dồng c h í h ô i d ã v â n dâng

tổ c h i c c ắ c h g i á i hữu, h ô i V iệ t k i ề u y ê u nu<5c, mả I 5 p huấn lu y ệ n c á c h mang T iếp đến nám 1 9 2 8, Tổng bô Tân V iê t dống b Huế d ã p h á i n g ư ỉá i ê n l a c v i n dộng một 90 cô n g chức

t a i cắc công s ở , x i n g h iệ p c ủ a P háp ỏ ĩr u n g v à Ha Lào như

b 5 a Vẩn Na E h ệ t , Pac s ễ , Thà IChẹc ÌJỔ chiSc th à n b co s ở c ạ c h

n a n g th e o tô n c h ỉ của B ang Tân V i ệ t , tr ự c th u ộ c vào sự lã n h

dao củ a ĩ'n g 'DÔ Tân V iệ t ỏ Huế (2 4 )» cũng th ỉ r i g ia n ă ổ r g iữ a

nàm 19 28, Nguyên Ấi Quốc dang h o a t dông c h ỉ dao phong t r à o

c á c h mang ở vùng ĩiông B ẩc T h á i Iia n Ngưĩri dã mở l<5p huẩn

lu y ệ n c á c h mang v à t r ự c t i ế p ' g ia o n h iệ m v u cho các dồng c h í

san g h o a t dông h Thà X h ec, X iên g Vang, Xa v ẩ n Iía K h êt

(1 2 3; 1 2) • ITgưĩri r ấ t quan tâm dến t ì n h h ĩn h k i n h t l F c h ín h

t r ị , xà h(Ji ; quan hê g i a i cấp> số lư ọng thanh n i ê n , phu n ữ ,

công nhâxir nông đ â n , dĩrâ sống c ủ a n h â n dân l a o dông v à

dã g<5p n h iề u ý k iể n c h ỉ dao d ố i V(5i phong tr à o cách mang ở

L ào

S au k h i s ả n g uộng s ả n s ô n g pưong th à n h lâ p » v 6 i t r á c h

nh iệm g iú p d& cách mang Lào d i l ễ n , nhùng n g ư ỉri cộng s ả n

V iệ t Nao õã t í c h cực t i ế n hành nh iệm w của m ìn h Tháng 1 0

1930 xứ ủy Trung kỳ cổ n g h ị q u y ế t g ia o cho T Ỉnh ủy t ỉ n h

Quảng T r ị phu t r á c h g iiíp ã& c á c cơ sở các h mang v à tổ chức

Đẳng ỏ T ru ng - Bs L ào Từ dố t r ở d i , TỈnh ủy Quảng T r i áã

t í c h cực v ân dông quần chứng, n h ấ t l à công n h â n và c á c tà n g 16p x ã h ô i t i ế n bô k h á c r tu y ề n t r u y ề n , g iá o d u c , lằ E rõ b a n ,

th ù , và dã dần dần tổ chức dược c ắ c tổ chức quần chứng cách

mạng n h ư cô ng h ô i dỏ, líông h ộ i d ỏ , Thanh n i ê n CQng s ả n hoặc

tổ chức n h ũ n e h ộ i tư ơ n g t ầ , á i hữu nhằm dưa auần ch dn g vào con đưĩmg dấu t r a n h các h m ang TỈn h ủy t ỉ n h Quảng T r ị

dã g ủ i s á c h , báo c á c h mang p h á t hành ỏ Quảng T r i n n ư D iề u

l ệ s ả n g , th ô n g t r i đ ổ i t ê n E ảng,, báo ' 'L ặ t x r â n d t ? ' ' f báo ' * issn cầy nghèo ' ' l ê n T rung - Ha L à o T Ỉn h ủy cũng dà c ả

t ỉ n h ủy v iê n T rần ỉígQc Hoành sa n g Lào dề huống d ã n , g iú p d ỡ ,

Kiềm Tra cá c mặt cổng t ắ c và công nhân 3 c h i 'DQ cộng san ở

S a vẳn Ha X h ệ t, i*ac s ê , Thà k h ẹ e Bồng th ò i T Ỉn h uy c ằ n g ia o

cho dồng ch 'i Nguyên ìígQc lâm b í th ư c h i bô s ả n g Dông Hằ

T rác h n h iệ m tổ chức ổưòng g ia o th ô n g l i ê n l a e g iữ a các c h i

DQ b T rung - ba Lào v ố i 1’ỉn h ủ y Quảng T r i , ch u y ền t à i l i ệ u ,

c h ỉ t h ị t ĩ ỉ Quảng 2 r ị f Xiỉ ủy T ru n g kỳ sang Lào v à chu yến c ấ c báo cáo c ủ a các c h i DQ ĩ ẩ n g ỗ- Lào v ề Zví ủ y , Txnh ủ y Quảng

T r ị

Sự g iú p đ5 x íc h cực dá ãẵ ta c d iề u k iệ n h ìn h thành cắc

15

-tổ chứ c ĩ 1 ản g câng s ả n ở iaôt số vùng của l à o Hãm 1 9 5 1 » ỉr P a c

s ê , Sa Vẩn Ha ĩ í h i t , ih à ilhẹc dã hinh thành 3 c h i bô 2ang công

8ẩ n lo s ụ p h á t t r i ế n cá c h a a n g ữ là o còn y ể u , dảng v i ê n

ng ư ồ á Lào chưa cố a i» n i n lã n h dao các c h i bô àản g t r ê n ãều

l à n g ư ĩri V i ệ t KaH* Er.ư c h i 'bộ S a vẩn ỉỉa K h ẹ t b í th ư c h i bô l à d5ng c h í T rầ n Vàn Xiêm ; b í t h u c h i bộ P ac s ê l à dồng c h í Lưong S ĩ c ầ u ; b í th u c h i bô Thà Khẹc l ằ dồng c h í Vo Vãn ĩ^iyên (24) • E ến năm 1 9 3 2 » cắc tổ chức s ả n g cộng s ả n ở Lào d ã dưiye công n h â n l ầ nhùng c h i DÔ t r ự c th u g c s ả n g cô n g s á n Đông Dưong

líăm 1 9 3 3 » V iêng Chán l â p dược 5 c h i b ộ , Thành ủ y T iên g

Chăn dược th à n h l £ p T ính dến ’ ' giQa nãm 1 9 3 4 , & Lào cổ 32 dồng c h í l à d ản g T iê n r ả n g công sả n ĩ ông I/uong, gồm 6 c h i

b ô " ( 1 2 3 ;1 6 )

Theo c h ỉ t h ị của Ban lã n h dao h ả i n g o a i củ a ĩ'ả n g công

sản Bổng Dưong, n g ày 7 » 9 1 9 34» các c h i "DQ ĩ a n g cân g s ả n Lào

dã hgp đ ư á i sự c h ả to a của dong c h í Lê H anh T r in h ( d a i d iê n

Ban l ã n h dao h ả i n g o a i của s ả n g công s á n Bông Dưong) b con

x iê n g Xu (V iên e C h a n ), ĨÍQÌ n g h ị dã b ầu r a ban cbấp hành ĩ'ả n g

c â n g s ạ n tr ự c th u ộ c s ả n g Gông s ả n Đông Dưong ( g g i t ấ t l à xứ

ủy L ào ) gôm 3 dồng c h í (123; l õ ) , s a u k h i th à n h l£ p » x ứ ủy

dã r a t à báo ’ 'Gương c h u n g '* ( i n bằng chữ V i ệ t Nam), báo

''B a n t h ợ ' 1 ( i n bỈLng chũ L à o ) , b ên sa n h dố con cổ t a p c h í

* 'B ôn s ê v í c h 1' c ủ a Ban lã n h dao h ả i n g o a i c ủ a 2 ảng i n bằng

cả ch ữ V i ê t v à L à o

ĩ'ù k h i có sự là n h dao c ủ a Dang sô n g s ả n , các CUQC dấu

t r a n h c ủ a quần chúng ia o đ<jng L ào , dã cố nhũ ng néu b i ế n chuyến

m 5 i c á c CUQC dấu tra n h đ ò i quyền l ơ i v l k in h t ế và ch ín h t r ị

n g à y c à n g n h i ề u , n g à y càng cổ s v p h ố i hgrp c h ặ t chè V(5i n h a n ,

(♦ ) C u ố i nám 1932» xủ ủy Lào dược th à n h l â p do dồng c h í Phan

r ì n h Ẹy l ằ n b í th u XiS ủy ín g o à i r a còn cố dồiií.' c h í Pham Văn

SÔ l à ủy v iê n th u ồ n g v u xứ ủ y ) Khung xứ ủy d ầu t i ê n củ a Lào

h o a t côn g không dược ‘Dao l â u t h i do d ịc h d án h p h ắ 2 dồng c

Sy v à s ô b i b ắ t

( T r ằ n Hữu Dực« iã ô t số ý k iẫ n về 5 c h i bô B ang công s ả n ở

•Trung - Ha jjào đo l ỉ n h ủy t ỉ n h ỹuảng T r ị p h u t r á c h h ồ i 1 9 3 0

-( t )

1 9 3 1

Tư l i ê u Lan n g h iê n cứ u L ịc h s ả ĩ>ảng n h â n ãan c á c h mang

tổ chức ĩ'ẫ n g cân g s ả n ở u ô t số vùng của L à o Nam 1 9 3 1 » & Pac

s ê , Sa v ắn tía ĩíhẽw , ĩ hà Khec dã h ìn h th à n h 3 c h i bô í ản g công Bẩn Do sự p h á t t r i ề n các h lũ&ng ở Lào cò n y ế u , d in g v i ê n

ng ư ò á Lào chưa cố a i» n ê n lã n h ãao các c h i bộ dảng t r ê n dều

l à n g ư ỉri V iệ t l í a a ET.ư c h i bô S a Van Na Z h ệ t b í th ư c h i bô l ầ d5ng c h í T rầ n Yă.n Kiêm ; b í t h u c h i bg P ac s ẽ l ằ dồng c h í

Luang S ĩ c ầ u ; b í th ư c h i b<5 Thà Kiaẹc l à dong c h í Vo Ván Tuyêri( 2 4 ) s ế n nám 1932» các tổ chức Bang côn g s ả n ở l à o d ã dược

b ộ " ( l 2 3 ; l õ )

Theo c h ỉ t h ị củ a Ban lã n h dao h ả i n g o a i c ủ a ĩ ’ắ n g công

s ả n Dông Dưong, n g à y 7 9 1 9 5 4 * các c h i bg ĩ ẫ n g cân g sản Lào

dã hyp d ư 5 i sự ch u tQ a cua ãồng c h í Lê ila n h T r in h ( d a i d iê n Ban l ã n h dao h ả i n g o a i củ a s ả n g ũông s á n Bông Dưong) ỗ- còn

x iê n g Zv (V iễn e C h a n ) liQi n g h ị dà bầu r a b an chấp h àn h ĩ ‘ảng

cô ng s ạ n tr ự c th u ộ c s ả n g Gông s ả n Đông Dưong ( g q i t ấ t l à xứ

ủy L ào ) gom 3 dồng c h í (123; l ồ ) , s a u k h i th à n h l â p x ứ uy

dã r a tò- báo » 'Gưong ch u n g ' ' ( i n bẳng chữ V i ệ t Ham) * báo

• 'B an thgr' 1 ( i n bùng chữ L à o ) , t ê n sa n h d<5 côn cổ ta P c h í

* 'E ô n s ê v í c h ' ' củ a Ban lã n h dao h ả i n g o a i c ủ a s ả n g i n bằng

c ả ch ữ V i ệ t v à L à o

ĩ'Ct k h i có sụ lã n h dao của ĩ ảng sôn g s ả n , các CUQC dấu

t r a n h c ủ a quần chủng la o dộng L ào, dã cổ những n é t b i ế n chuyến,

m í i Cẩc CUQC Qấu t r a n h d ò i quyền l ợ i v ề k in h t ế v à c h ín h t r ị

n g ày c à n g n h i ề u , n g à y càn g cổ s v p h ố i hg-p chặ-t chè v5i n h a u ,

(* ) C u ố i nám 1 9 3 2 * x ủ ủy Lào dược tn à n h lâ p do dồng c h í Phan

D ĩn h Hy làm b í th ư xứ ủy ( n g o à i r a cồn cổ đon ị- c h í Ph&m Tán

SÔ l à ủy v iê n th u ồ n g v u ủ y )* Khung xứ ủy d ầu t i ê n c ủ a Lào ho&t dâng' không dưọ-c bao l â u t h ì v$ do d ịc h dánh ? h ấ 2 dòng c 2y v à SÔ b i b ắ t

( ỉ r ầ n Hữu D ực i i ộ t số ỷ k iế n v ề 3 c h i bQ Bỏng công s ả n ở Ị

T rung - Ha jjào do T Ỉn h ủy t ỉ n h ỹ u ln g T r ị p h u t r á c h h ồ i 19 3 0 - ■

Tu l i ệ u Lan n g h iê n cứ u l ị c h sư Đ ang n o ã n ãần c á c h aan g

l i ê n hệ v ó i n h a u K h i phong tr à o xô v iễ x N ghi T ĩn h nổ r a T đề

p h ố i h ợ p , vào th ắ n g 1 2 1 9 5 0 » công nhân b ến cản g V iễng C hăn, công n n â n mỏ Phôn ! ỉịu , BÒ Nèng (i£hăm ìíu gn) dã dấu t r a n h QÒi

tăn g lư o n g , phản d ố i chủ đ u ổi th ợ Tháng 4 v à 5 1 9 3 1 , công

n h â n làni dưòng L ắc xao (Kham iiuôn) õã n h i ề u l ầ n b ã i c ô n g , d ấu

t r a n h d ồ i c ả i t h i ệ n chế dô làm v i ệ c c à n g n g ày c á c cu ộc dẩu

t r a n h càn g nổ r a có tổ chức hon v à bưóc d ầu th u dược n h ũ n g

thấng l ợ i n h ấ t d in h Đ ièn h ìn h l à CUỘC b i ểu t ì n h của thanh

n i ê n Lào v ằ V i ê t k iề u ữ V iêng Chăn nổ r a vào th ầ n g g iê n g

1 9 3 5 , phản d ố i bgn th ự c dân Pháp b ấ t giam vô c á một t hanh n iê n ,

v à tố cáo r p h ản d ố i sư aàn áp dã man củ a bQn th ư c dân Hiáp*

d ò i p h ải xử tù những tê n ểc ô n Cuqc Diểu t ì n h dã làm cbD thực

dân P h ấp lú n g trán g r lo sợ dến n õ i tê n to à n quyền Đông Dưong

p h ả i cử tê n trĩu n n â t th á c i^ẩc t i tì ỉ V iệ t Bam sa n g Lào dề g i ả i

t r a n h củ a nông d ân ' ' b ấ t c h ín h phủ p h ả i th u th u ế b ân g dồng 'bac

cũ v à dồng 'Dac m ói; chống sư u (1 1 1 ; 5 1 5 )* S a i I Dẳn.ecân g s ả n Dông Dưcmg (3 1 9 3 5 ) dã nhân x é t : ’ ' Trong kho ắn g 2

nám sau n à y , cổng n h ân v ân ãông p h á t t r i ề n ỏ L à o '' ( 1 1 1 ; 4 7 6 )

' • Gao trằ o cách mang mối dã la n khấp cấc m iền hâu t i ế n (L ầo,

cao l ũ i ê n ) ' ' (1 1 1 ; 400) " Chỉ cổ Đang b<3 Ai Lao b i ế t c h ỉ dao

cô n g h ồ i d ỏ , l â p r a tò- bác ’ ' Ban t h e ' ' r iê n g cho công h g i 11

(1 1 1 ; 5 02) v à uhầỉi lố n c á c cuôc dầu t r a n h b ã i công b iễ u t i n h

b Lào d ư é i sự lã n h dao c ủ a í ảng công s ẩ n đều dược th ấ n g l ọ l ,

h o ặc hoàn t o à n , ho<*c xừng phần " (1 1 1 ; 4 9 5 )

1‘ro n g ìchi th ự c h iệ n syt lã n h dao duy n h ấ t t r o n g phong

t r à o d ấu t r a n h c á c h n&£g, ĩ ảng công s ả n Bông 3ư ong n g ay t ừ

r ẫ t sớm dã c h ú ý vấn áề '* á ân tô c t ự q u y ế t ' ' c ủ a các dân tCoBông D ucng l ẫ n g lu ô n n h ắ c n hở nhũng c á n bộ dản g v i ê n , nhũ ng

n g u ĩri cỳ ng s ả n p h ả i chống t u tu ỏ n g hep h ò i , t ư tư ở n g ruiổxỉ

l ổ n , t ư tư ỗ n g lcì t h ị dân tộ c ho^c tự t i dân XQC lĩ g h ị q u y ế t

v e công t ắ c t r o n g c á c dân tộ c t h i ễ u số c ủ a ĩ>ản£_CQng s ả n BôngiDưong 0 S a i h ô i l ầ n I ' ' th ừ a n h ân cho cá c dáỉ^H gc ă'2?c auyền

t u do hoàn xoàn Chống h ế t các hinh thứ c trự c t i ế p và g iá n

17

-t i ế p dem d ân -tô c r.ằy dằn áp v à bóc l ô -t dần -tộ c k h á c ' ' (1 11 ;

tư á n g ' 'm i ệ t t h ị n g ư ờ i dân tQ c th iế u , s ố ' ' (1 1 1 ; 5 3 2 ) mà

tr o n g công t ấ c v â n dộng c á c h mang p h ả i ' ' d ễ ý hQ vào hàng

n g ũ c á c h mang’ ’ ; ' 'dem ha vào các c ơ q u an c h ỉ d a o ’ ' (1 1 1 ;5 3 5 )

Eưồng l ố i v à c h ín h sá a h dân tộ c này c ủ a h ả n g công s ả n Bông

Duong dã xuy ên s u ố t quá t r i n h lã n h da.0 c á c h mạng nhầm th u c

h iệ n kh ẩu h iệ u v ề q iy ề n dẫn t ô c t ự a u y ế t của các d ân tô c

t r ê n bán dẩo Bông Dưong

Trư5c sự p h át t r iể n không ngừng của cấc CUQC dấu

t r a n h v à n sày c à n g /n g u y hiêm cho n ền th ố n g t r i c ủ a th ự c dân

pháp ỏ L ào, P h áp dã thự c h iệ n c h ín h s á c h d àn áp k h ố i l i ệ t ,

t à n bao d ố i v ộ i cấc cuộc dấu t r a n h củ a quần c h ín g n h â n d ân

la o dô n g Sự khủng bố dã man củ a th ự c dân P háp dà gây n ên nnừng tổ n t h ấ t n ^ n g n ề cno piiong t r à o c á c h mang í L à o I ĩh iề u

c h i bô £ ảng b ị v õ , nhũng đồng c h í lã n h dao c h i b ô , xứ ủy b i

b ấ t Theo tn ố n g xê õ h ì t ừ năm 1939 dễn nă.m 1944» th ự c dên

r h á p dã bắx giam v à tr u c x u ấ t 44.7 n g ư ờ i c á c h nang (1 2 3 ; 1 4 ) Phong t r à o c á c h mang ở Lào tam t h b i li-n g xu ốn g, như n g t r o n g

dố v ã n âm ỉ ngq n l ử a c h í chỉr diều K iên th u â n l ọ ì l à bùng lên

d c t cháy kẻ th ù xâm lư ợ c

T inh h ìn h th ế g i á i v à ĩ'ô n g Dưong c í n h iề u c h u y ế n b i ế n

ảnh huống tr ự c t i ễ p dẫn phong t r à o c á c h a a n g ở Đông D uong

C h iế n t r a n h t h ể g i ó i l ầ n I I bùng nổ ( th á n g 9 1 9 3 9 ) ĩ>ễ quốc

P háp cũng nh ảy vào vòng c h i ế n - ở Bông Dưong, nhằm n u c d íc h

phục vu cho CUQC c h iế n tra n h dế quốc Pháp dà thực h iệ n ch ín h

sá c h p h ất x í t háa bô máy thống t r ị , th ản g ta y dằn áp cá c euôc

dấu t r a n h củ a qu ần chúng d i d ô i v ó i c h í n h s á c h n a a c h u ô c , du

d ô , l ù a p h ỉn h n h â n dân- T iế n hàn h vơ v é t , sư u c a o , -thuế n ặ n g ,

tỉaig cuông bốc l Q t Thực h iê n ch ín h s ấ c n k in h t ễ c h iế n tr a n h ,

lù n g b ấ t th a n h n i ê n vào l í n h dư a san g P h áp l à n b i a đ3 d a n

C hín h s á c h cự c k ì p h á t x í t phảr- dông c ủ a P háp dã dẩy nh ân

d ân r ô n g Dưong r ơ i vào m jt cu ô c sống b ầ n cùng dã khổ cực

càn g Kíiổ CVÍC hon n ữ a

Tháng 6 1 9 4 0 , dế quốc Phấp dầu hàng p h á t x í t D ức

Tháng 9 194.0 p h á t x í t iih â t n h ả y vào Đông Dưong Kề t ĩ t dây

n h â n á â n Bông Dưcng r ơ i vào thảm hQa p h á t x í t m ôr cổ 2 tr ồ n g

á c h áp b á c bđc lQ t củ a n a i t ê n dế qu ố c, p h ắ t x í t P h á p - ĩ ĩ h â t

2 ro n g t ì n h h ìn h dố th á n g 11.1939» Ban ch ấp hàn h t r u n g ưong D ắng Gọng sả n s ô n g 3)uong dã hgp hQĨ n g h ị l ầ n th ứ 6 đễ

ch u y ền hưóng c h ỉ dao c h iế n lư ợ c cách mang t r o n g t h ỉ r i k ì dấu

t r a n h c á c h mang m6±, etauấn b ị mQi đ iè u k i ê n dề dứng l ê n k h ở i

g i ả i phống dân tô c dể g i ả i o u y l t (1 1 2 ; 5 8 ) C hau h iê u cắ c h mang ru.qng d ấ t di7<7c gấc l a i th a y vào đố l ú c n à y c h ỉ m d ì t i c h ìcírcĩụâg d á t củ a nhíing t ê n d ị a ch ủ phản b (ji quy ền l ợ i d ân t ô c

v 5 i c h ín h s á c h d ó , h ộ i n g h ị đ ã chủ tr u o iig l â p ' 'L íặt t r â n dân

tg c th ố n g n ữ ấ t phản õế Dông D ưcm g" nhằm t â p hựp rô n g r ã i t ấ t

cả c á c i ự c lưgmg dẫng p h á ir c á .nhân y ê u nưóc vào mQt k h õ i

chống c h iế n t r a n h dế q u ố c, chốr.'i P h á t x í t , dánh đổ dế dUốc vằ

bè l ũ phản d ôn g , g ià n h ÙQC l £ p ho Bông D uong Hố ỉ n g h ị cùng chủ tr ư ơ n g d u a k h ầu h i i u th à n h -Lấp c h ín h phủ l i ê n Dang côr

hòa d ân cnủ Đồng Duong, nhung v ân tô n trQ n g quyền dân t(Jc t u

q ụ y ể t c ủ a cắc dân tộ c ở Bông D ưrng * ’ Su l i ê n i- i i p c á c dân

tô c Đông Dương không n h ấ t t h i ế t b ấ t buQc c á c dâi t ô c p h ả i

th à n h l â p mQt quốc g i a duy n h ấ t v ì c ấ c dân tộ c T i ệ t Kamf iá iên Lào xư a n ay v ân cổ sự dộc l â p ’ ’ (112; 6 1 )

Tháng 5•1941» H Íi n g h i t r u n g ưong S an g công s ấ n Dông Duong l ầ n tiiứ V I I I dã Ỉ13? v à n h ã n d ịn h c h iế n t r a n h t h ế g i ó i

s ẽ làm cho các n u á c áễ auõc b ị suy y ễ u , phong t r ầ o c ắ c h mang

t h ế g i ố i s ẽ p h ắ t t r i ế n n an h hon nũa» c á c h Eiang ỏ n h i ề u n ư ác

s ẽ th à n h công và m ỉt l o a t các nưóo x ã h g i chủ n g h ĩa s ẽ r a dĩri

P h ân t í c h tÌT ih h ìn h v à mâu th u â n g i a i cấp b Bông Dương môt

cách khoa hQc, h ô i n g h i dã chủ trư cn g tr u ó c .e t p h ả i g i ả i

phó ng cho ãuợe c ắ c ã â n tô c b ị áp biíc b rDông Dưong t h o á t k h ể i

á c h th ố n g t r ị c ủ a dế ọuốc P h áp - N b â t ' 'N ếu không g i ả i q u y ế t

19

-lá t

du cc vần aề d ân tg c g i ả i phổng, không d ồ i dược dộc l â p t ự do cho to à n t h ế dân t ộ c , t h ì cLắng nhữ ng to à n t h ề quốc g i a à ẩn

t â c còĩi chịu, mãi k iế p ngựa "trâu mà quyền l ợ i của bộ phân, g i a i

c ắ p ãến v a n nam cũng Không d ồ i l a i đ iỉ(? c '' (1 1 2 ; 1 9 6 ) v i vây»

n h iệ m vu g i a i phóng c â n tộ c v ẩn àvtqrc t i ế p tụ c th ự c h i ệ n , d ặ t

l ê n hàng d ầu n hư Hôi n g h ị 2 ru n g ưong l ầ n 6 dã dề r a

Trong d iề u k i ệ n , t i n h h ìn h mới ỏ Bông Duong, h<Ji n g h i

d ã chủ trư ơ n g g i ắ i q u y ễ t v ẩ n dề d ân t ô c ỏ t r o n g khuôn khổ

c ủ a tĩm g nước, nhàm th ứ c t ỉ n h t i n h -thần àân tQ c c ủ a cắc m tdc Dông Dương BỞi v â y , h ộ i n g h ị dã q u y ế t đ ịn h th à n h l â p Llặt

t r â n V iệ t Nam dQc l £ p dong minh ( V iệ t L ĩin h ) c ồ n b n à o t h ì

ch ủ trư o n g g iú p Lào th à n h l â p A i la o dộc l á p dồ n g minh v à Cao i-.iên dộc l â p dồng n in h , sau dđ s ẽ t i ễ n i 5 i "thành l â p s ó n g

Dưong dQc l â p dồng m in h B ắng khẩng d ịn h l a i v à tô n tr q n g

n g u y ên t ấ c d ân tô c t ự q u y ế t củ a cấc d ân tQc ỏ Bông Dưong S au

k h i thẩng l ợ i cáo dân ZQC cổ thề tùy ý dứng r iê n g r ẽ thành

m ột quốc g i a àQc l £ p hay l â p th à n h l i ê n b a n g ' ' 5ự Tự do dôc

i â p của các dân tộ c s ẽ dược th ừ a nh ân v à c o i - t r q n g '' (112; 197)*

HỘi n g h ị dã d ậ t ra vấn dề vũ tra n g k h ả i n g h ĩa » c o i dây l à

n h iệm vu tr u n g t â n t r o n g g i a i doan h iê n t a i : ' 1 Cuôc các h

mang r ô n g Dưong k ế t l i ê u bằỉig một CUQC k h ở i n g h ĩ a v õ t r a n g ' '

(1 1 2 ; 2 1 4 ) **uốn dưa CUQC k h ở i n g h ĩa võ t r a n g d ến th ắ n g l ợ i

t h ì p h ả i r a sứ c p h á t t r i ề n lự c lưgmg cấ c n mang, tr o n g các doàn

t h e cách m ang, tr o n g lự c lu ọ n g ạuần chiíng cùng c á c h ìn h th á c

tổ chức V ũ t r a n g ( t i ế u tn du k í c h , du k í c h c h í n h th ứ c , v à tổchức b in h l í n h dế o u ố c ) P h a i lu ô n lu ô n sã n s à n g ch u an b ị m ôt

l ự c lư ợng dủ dế k h i cổ d iề u k i ê n t h ì dứng l ê n k h ả i n g h ĩa

g ià n h c h ín h quy ền ở t r o n g tù n g p h ầ n ’ ’ mỏ dưòng cho một CUQC

tố n g k h ở i n g h ĩ a 1' (1 1 2 ; 217)*

Tháng 2 1 9 4 3 » Ban chẵp hành th u ồ n g vu ĩ'ru n g ưong Bang CQng s ả n Dông Dưang d ã Khân cấp hap hQi n g h ị, ã á n h g i á tin h ,

h ìn h đan g cố nhữ ng ch u y ến b iế n Bẩu s ấ c cho c á c h mang Bông

iu c n g v à dề r a s á c h lưcrc nhâm dãy manh công t\£c v â n dông tu y ê n

t r u y ề n ũUần chứng ỏ c á c th à n h phố v à dô t h ị ; mở rq n g n ẻ t t r â n

cứ u n ư ó c , tà n g cưĩmg s v l ã n h dao củ a B ang t r o n g phong t r à o d ấu

tra n h cách mang, lắ p iISrt tr â n th ốn g n h ắ t chống p h át x í t I ĩh ít

-? h ẩ p ; gấp n í t chuắn t ị k h ở i n g h ĩa l â t ã ổ / s u th ố n g t r i củ a

p h á t x í t K liâ t _ P h á p

Trirác t ì n h h ìn li khố k h án c ủ a c á c h mang L à o , nhầm tổ

chức l a i các cơ sở cách mang, gây dựng l a i phong t r à o , p h át

t r i ế n s ả n g h g i n g h ị dã t r a o t r á c h n h i êm cho X'4 ủy T ru n g

Kỳ ( V iệ t Ham) l i ê n l&c v ớ i xứ ủ y Lào (1 2 5 ; 2 7 ) ch u ẩn b ị chá-p

th ỉ r i co th u ẫ n l y i tr o n g d iề u k i ê n d iê n b i ế n cổ l ợ i c to c á c h

m ang, v d i sự g iiíp dỡ vủ a xứ ủy Trung kỳ v à s u h o a t dông t í c h

cực của c ấ c dồng c h í lã n h dao vừa vưoá nguc quay t r ẻ l a i h oat

QÔng phong t r à o các h mang Lào dã dần d ầ n dược phuc h S i,

các c h i ÒQ ĩ)ảng ở ĩ’hà xíhẹc, S a vắn Iỉa Z h i t v à V iêng C hăn dã

l a i duyc th à n h l£ p v à l i ê n l a c dưgrc v 5 i n h a u

Ãlíia hè năm 1 9 4 4 , n g h ỉ q u y l t Trưng ưong 5 1 9 4 1 dugrc phố

b iế n £ các cơ sở D ắng của L à o Tháng 2 -1 9 4 5 luặt t r ậ n Ai Lạo dộc lậ p ậồng xLrJr: r a dò-i v 5 i chưong t r i n h h àn h dâng l à :

đoàn k ế t EKji t ầ n s 15p n h â n dân Lào dế d ấu t r a n h g ià n h d ộ c ì£ p cho dân t ộ c ; xây đựng lự c lư ọn g quần c h iín g , lự c lư ợ n g v ũ t r a n g ,

l â p c h iế n k h u , cnuếln b ị dón t h ồ l Cữ vùng 1 ên k h ỉ i n g h ĩa

g ià n h c h ín h o u y ề n -h á n g 0 l i ' 45» h ộ i n g h ị Dang bq ỏ Lào dã hop

và b ầu ráB an chấp hành của - ản g (dây l à xứ ủy l£ p l ầ n thiS 4 )

'AÚ ủy iiào dà cú dồng c h í ĩ r ầ r i Eiíc v ịn h v à Duong ff r í ĩ r u n g d i

dự hCi n g h ị xoàn quốc của ĩ ảng (ÌIQP ỏ Tản T rà á ngày 1 3 0 1 3 4 5 )

xứ -ly dã phân công t r á c h nh iệm cho cắc dồng c h í l ã n h dao về

các n ơ i hoat ãộns và nắm phong t r à o Y ớ l sự c h ỉ dao s ấ t k a o , cự

t h ế , duọc sự g i i p à~' tâ n t i n h c ủ a V iệ t k i ề u ở T h ái L a n , c á c

khu càn cú dà dugrc h ìn h th à n h ỏ các vùng đQc b iê n g i í i T h á i - Lào như s a :on pha rihon, hOQng K h a i, Na khon pha nôm, 1 UC da

Han "hanh n iê n Lào, V iệ t K iều hàng trám nguò-i dã duye đus

d ến các knu c:~n C'& n à p dễ imẩn lu y ệ n qptân sự v à nọc tâ p c h ín h

t r ị Kgày 1 1 5 1 5 4 5 » ở c.~n cứ I7a Ke (Ha khon pha nôm) dã lâ p

r a d ô i v ũ t r a n g l i ê n quân Lào - V i ệ t , s a u dc5 mQt số c á c dơn

v ị dã phân t á n v ề hn s.x dâng h y iê n g C hăn, Thà Khẹc v à S a v ẩn

IIa H i ệ t , gay cơ s ở , chuấr b i lự c lư ọ n g cho c u ô c dấu t r a n h

£ -à n h c h ín h q u y ề n

T ro n g k h i ãổ t ì n h h ìn h th ế g iớ i, v à ĩ i â n t Duong cố n h i ề u

ch uyến b i ế n th u ẫ n l c d cho oáciĩ m*ng L à o £h ầt x í t ĩ) ức DỈ t i ê u

d i ệ t (5.1 9 4 5)» à ĩ>ông D ư jn g , p h á t x í t IThât l á t P háp nấm quyền

th ố n g t r ị Tháng 8 1 9 4 5 àvứ i sự lã n h dao c ủ a ĩ)ản g Cgng s ả n

Bồng D uong, nh ân dân V i ệ t Nam dã vùng dây tố n g Khởi n g h ĩ a

g ià n h c h ín h ouvền tù tay phát x í t lĩh â t Tháng l ợ i của CUQC

21

-tố n g k h ở i n g h ĩa dã dua đến sự k i ệ n ngày 2 9 1 9 4 5 nước V i ệ t iĩam

dân chủ câng hòa ra dôã.

ĩ ố i ằ t h ò i cơ th u â n l ơ i to lổ n cho c á c h mang L à o lttặ-c õù

2 dồng c h í d i áv h ộ i n g h i to à n quốc của B ang cô ng s ẩ n Bông

Dưang chua về dến n ơ i , nh an g xứ ủy l à o do nấm vũng t h ò i cơ dẵ

q u y ế t d in h v â n dông nhân dần đứng l ê n t i ế n hành k h ơ i n g h ĩ a

g ià n h c h ín h q u y ền

H gôi nổ củ a CUQC n ổ i dây g ià n h c h ín h q u y ền ỉ V iêng ChĂn

b ấ t dầu tĩt CUQC dẫu tra n h của công nhân x ỉ n g h iệ p d ệ t Ca pha lĩgày 1 6 8 1 9 4 5 » 500 công nhân x í n g h iip d i t âã b ã i cô n g , y ê u cầu btjn Nhât phải tra o tr ẩ l a i x í n g h iệp cho ngưò-i l à o , không dưgrc trao cho b(jja ~ h á p Phát x í t Nhầt đà dưa h iể n b in h dến dằn

ấ p f nhung -trước s ỉe manh ãoàn k ế t của cổng nhân d ệt (c ả công

n h ân L ào , công n h ân n g u à i V i ệ t ) , dược sự ủng hg c ủ a quần chứng

nhẵn dân th ủ dô V iêng JhaHf b<jn p h á t x í t E n â t buộc p h ả i d ấp ứng

y êu cùa củ a công n h â n , ia o l a i x í n g h iê p cho công n h â n Tkúíng

lQ i của cuộc dấu ■tran.il nà;.' cùng v ớ i su lã n h dao c i a ủ y , Khôn

khéo vâri dộng n h â n ã â n , dã th ứ c dầy ‘th àn h m õt l à n sđnẾ xuống dưònír dẩu t r a n h của cắc tầ n g lcSp n n ân dân th ủ d ô ITgày 2 3 3 1 3 4 5 »

CUQc n o i dây của n h â u aâr the' dô V iê n g CíhỀin dã r i à n h dược th ắ n g

l ọ i

cĩưié v ố i sự n ổ i dâjr g ià n h c h ín h quyền ỉ tim ãô Vi eng C hăn, UIQT ÌOS.T cắc th à n h Ọ i.ĩ, ãô t h i cũng dã n ổ i õ â y lĩhân dân Lào cùng v ớ i V iệ t K iều đ? ỹraống duòĩig b iể u t ì n h , tu ầ n hành t h i u y ,

b i ế u dutong lự c lu ọ n g k h í th ễ c á c h mang dây n hư sống cồn»

ỉ T rung j-à o , n ơ i phong t r à o cách msng s ô i n ổ i n h ấ t , lự c

lư ọ n g c á c h íuang c ủ a auần chứtit khá n s n h v à cũng l à ncri dồng bào

V iệ t k i ề u t â p tr u n g dông đ ả o , có t ố chức cứu quốc rộ n g r ã i dư^c

x ây dựng t ừ t r u ó c D u íi sự lã n h đ&o củ a c h i bộ B ang, n h ân dân

dã g ià n h dược c h ín h q u y ề n , ỗ Thằ Khec v à Sa v ắ n Na K h i t , dua

vào t i n h h in h th ự c t é , bàng s u v â n dọng khéo l é o , mqt m ặt n h ũ n g

ngưiri công sản b i ế t dựa vào sức manh của auằn ctning, mặt khác

th ô n g au a nh ữ ng n g u ỉri Lào cổ uy t í n tr o n g nh ân ã â n , v â n d ô n g ,

t h u y ế t phuc an h em công chúc v à Châu X holng ( t í n h t r ư ẫ n g ) •tuyên

bố tấ n thành ch ín h th e QQC lâ p m £i d ư íi quyền l i n h dao của Lào

ĩ t xa l a

T ron g CUQC v â n dầng g ià n h c h í n h quyềr ớ L ào , V i ệ t ĩc iề u dẵ

cổ nhõng âố n c g<5? r ấ t quan t r g n g vào th ắ n g l ợ i chung c ủ a n h â n

dân Lào t r o n g v iệ c g ià n h c h ín h Q uyền Bằng t i n h th ầ n , lucc lư ợ n g

v à hành động c ụ t h ế c ủ a m ình, V iệ t k iề u dà tỏ r õ cho n h â n

àân Lào th ấ y r à n g ho lu ô n lu ô n c o i Qẩt nưổ-c Lào l à quê hưong,

c o i s u n g h iệ p c á c h mang củ a Lào cũng c h ín h l à sự n g h iệ p ciỉa

hQ Chính nnững h àn h dông th ự c t ễ của V iệ t k i ề u , dã la m cho

n h ân dân Lằo thêm h iế u ngư ĩri T i ệ t , ta o nên t i n h c á n g ấn b<í

g iS a 2 dân tộ c L à o , V i ệ t , g iũ a n h â n dân Lào v à V iệ t k i ề u v ố i

n h a u , ta o n ên ản h huởng t ố t , th u â n l ọ i cho t i n h đoàn k ế t Lào -

V i ệ t S au k h i g ià n h dược c h ín h q u y ền , quan hê Lào - V i ệ t n g ày

càng t ố t ỏep hơn l ê n , th ế h iệ n tro n g cắc CUQC m ít t i n h , tu ầ n tuần

hành s a u k h i g ià n h c h ìn h q u y ề n

s á n g 30 6 1 9 45» ở 3 a v á n Na ixhêt d ã cổ c á c cuôc b i ế u

t i n h cúa quân chiing n h ầ n dân Lào v à V iệ t k i ề u dễ hoan hổ

xhấng l ? i c ủ a nutác V i i t Ham v à b i ế u t h ị t i n h t h ầ n doàn k ế t ,

hợp tá c g iữ a h a i dân tg c Lào - V i ệ t , số ngưi?i t ố i dự dông

t 6 i 2 van n g u ĩr i ũỉr V iệ t v ạ cĩr l ầ o được kếo l ê n ỉ Khắp n ơ i ,

cấc iíhầu h iệ u ’ 'lm 5 c Lào dộc l â p muôn nám' ' , ' 'L ào - V iệ t

hợp tá c au ô n n á m '' , ' 'ủ n g hQ C h ín h phủ lâm th & i V iệ t NaEi' '

dtc?c chang ỏ các n g ả đư ồ ng T a i cu ầc m ít t i n h tổ n g ãốc Lào

vè d a i Diều hôi V i i t k iề u cứu quốc dà n ố i chuyện và kêu gQi

sự họp t á c Liât t h i ế t g iũ a 2 dân tQC Lào - V i ệ t T rư a 3 1.8.194- 5:

th eo c h ỉ t h ị củ a p h á i v iê n Tổng bô V iệ t M inh, c á c công chức

nguòd Y iê t dẵ E1Ở h ộ i n g h ị n ĩri tổ n g dốc v à những nguò-i lã iih

daũ c h ín h quyền Lào t ố i d«, dế g ia o nhõng chức v u chủgi; v ề

các n g àn h hành c h ín h cho n g ư ỉri L ào - s â y l à b i ế u h iê n lò n g

tô n tr o n g q ày ền dôc l â p v à qu y ền lầm chủ c ủ a n h â n dân L ào ,

bên Cgr.n ảổ l à sự tỏ r õ t n i ê n c h í , lò n g th à n h th ự c c ủ a v i ệ t

k i ề u d ố i v ố i n h ân dân Lào v à cũn g xda d i n h ũ n g su y n g h ĩ không ông

t ố t của nguĩri Lào v ề ngưồd V i | t Ham mà bqn thự c dân, phát x í t

dẵ tù n g tu y ê n t r u y ề n nhàm c h i a r ẽ 2 dân t ộ c

N g o ài cấc h n a t dông g iú p d&, gđp p h ần t í c h cực t r o n g

v i ệ c g ià n h c h ín h quyền của ltfc lư ơ ng V iệ t k i ề u ở L à o , V i i t '

lí am c^n d iề u những don v ị g i ả i phống au ân v ư ợ t b i ê n g i5i s a n g

dánh bqn t à n b in h P h á ? dang ch iếm g iừ các v ị t r í , t r u c g ia o

th ô n g ouan trQ n g , nhiin g iú p dỡ nh ân dân p h ía Dông Lào v à n â i

d i a Lào n ổ i dây g ià n h c h ín h q u y ề n

S au k h i b ị lí n â t dảo ch án h l £ t dổ, n ọ t s ố lự c lư ợ n g q u â n

đ ộ i P háp 'íồ V iê t iỉaiũỹ Lào dã ch ay k h ỏ i c á c th à n h p h ố , dô t h i

v ề ắ n n á u ỏ vùng rừ n g n ú i thuQ c b i ê n g i 6 i Lào - V i i t , ch iếm

g i ữ các vùn g xung y ế u , tổ chức l a i lự c l u ọ n g , chĩr th ò -i cơ

23

-g ià n h l a i c h ín h cmyền củ a ch ím -g dã r ơ i vào t a y p h á t x í t N n â t.

ỉ duồHẾ số 7 , bon tà n quân gồm 1 d a i d ô i c h i Im g i ũ

IToqnÊ h e t , Ban b a n , -a ỉm g n g a n , UÚ 2ÒO.Ẽ n g a t

ỏ dubng số 9 , khoảng 1 t i ế u âo àn tằ n quân chiếm áống

vùng s ề p õ n , I-UĨmg p h i n , P h a l a n ô Khăm c ô t , Lấc x a o , cổ hon

1 d a i dqi c h iế n g iữ ,

ỏ dưồng số 12», cổ m ít d a i ãQ i t à n b in h ch iếm g iữ dèo

—■ự G ia , Ba n a p n ao, Nhom lũa r a t , lia hả xay

à sầsa nưa» tà n quân d ịc h chiếm g iữ sám t ợ lĩưồng n a ,

íkiưỉrcig l a u

S au k h i c ắ c h nang th ẩ n g S I 9 4 5 ở V i ệ t Nam th à n h cổ n g ,

n h â n duiyc c h ỉ t h ị và s v p iiíp d& củ a Pháp ỏ Can c ú t t a (Ẩn 2<j), bQn tà n quân Pháp 'D*t dâu t i ế n h àn h các b o a t ãQng chống phắ

c h ín h quyền n h ân dân ỏ các t ỉ n h V i i t Nam àQc b iê n g iổ -i, t i ế n

liằnh à ố t phá CU(5? b.^c nhân dân L ào, lấ p ch ín h q ujền ta y s a i

của chứng lê n 'ó cấc d ịa phưcng, tu y ên tru y ền c h ia rẽ t ì n h doàn

k ế t g i Sa iiìiân dân uào - V i ệ t , 1 ấy aó làm b à n dap uy h iế p n a n

cộc lg p của V iệ t 1 Ĩú-I.

Thục h iệ n ý 00 y.ÔL luQ c l a i Lào v à r ô n e D uonc, b phần

213 i i i a L ào, nr-à:; 2 5 C I Ì 4 5 OQR t ằ n Dinh Pháp c L iễ a Huôi s a i ,

" p à y 2 > á.Iií4-p ciidnf o r i l a - ẩ n con , 2 6 8 cỉrin g c h iẫ ia J'jtòng x a y 29*8 c h ín h t)hả rh £ v t r a o nh iệm Tự cho t ê n au an n à n Inphen* ( c h ỉ :(ch ỉ:: I s e lu j ĩi£ t â n 'cin h i'h ắ p 5 l>ắc iià o ) th a y DẶt c h í n h phủ P háp

ã l ề u hằnìi ELQi o5nũ "iêc c ủ a c h ín h phủ b ên carxh v u a L ào Tên

n à y dã dua cả X dơ- v ị xàn b in h vào ãống ở Hoàng cu n g Luông

pha bnng v à ch iếm Luông pha Dang n g ày 5 3 6 ITgàỵ 2 9 1 9 4 5 » bon

t ầ n b in h ih á p ão tê n a a i úy B is ơ lô v à tr o n g ứy o ô c h ie c h ỉ huy

dẵ d ấn h c h iế n t h ị t r ấ n X iên g K hoảng, t à n s á t r ấ t d ã nan n h ũ n g

n g u ĩri dần là n h b dây ( c ả Lào v ầ V i ệ t k i ề u ) Ngày 5 «9 một đ a i

d ô i lí n h Pháp do trung t á -r-ha bo rơ c h ỉ huy dà ngang n h iên dem

qu ân vào’ V iễng ch ăn dđng ỉ cô n h i v i ệ n (n ay l ằ Bq v â n t a i v à

bư u d iệ r ) ? ù nhSng v i t r í cu ân P háp ch iế m , chiíng th ư ò n g dùng

n h à n g à ® Tị nhỏ tẩ n công vào nhĩíng n ơ i c h ín h qu y ền nhân dân

m ói được i&F» uy h iế p n h â n d â n , tằ n s ắ t dân l à n h Bể t u v ê v à

g iú p n h ân dân iiào n ổ i dây g ià n h c h ín h Quyền, q u ân d ô i g i ả ỉ

phống V iệ t Kam áã cùng v ố i lự c 1 ưọng v ũ t r a n g Lào t i ế n hành

c á c ho&t dộng củ a Iiiình de đán h d ị c h

Đ ối v â i phần h ô n g L à o , t ù N ghi T ĩn h , dồng c h í Lê Lqc ch u

t ị c h í y ban quân sự t i n h Hp T ĩn h củng dồng c h í Nghiêm T hưổng,

c h ỉ huy c h i d ộ i P han D inh Phùng dã q u y ế t d ịn h t ổ chực một d a i

d ộ i gồm d ô i v i ễ n chã dQÌ v à dân quân t ự v | 2 huyên Hưong S o n , Đức Tho d ư ó i s ự ch ỉ huy củ a đồng c h í T rầ n B in h B é , hành quân

t i ế n dánh T ị t r í lía pê (nâm s ắ t dưồng số 8 th u ộ c t í n h Khăm nruqn) Na pề dược g i ả i Ềhống T iếp d<5, p h ố i hợp c h i ế n d ấu v 5 i

bô d g i Eưong S c n , Bức I h o , bô đ ã i Thanh Chuông (E ghê An) do dồng c h í Thọ c h ỉ huy càng lự c la ọ n g v ũ t r a n g l à o bí m ât t â p

k í c h quân d ị c h ỏ Khăm cọ-t, quân Pháp bể ch ay t o á n l o a n , l i ê n

qu ân Iiằo - V i ê t t r u y k í c h dến c ầ u Na hưong g i ế t thêm t ê n quan

t ư v à t ề n qu an h a i P h áp (7 0; 58) Ngày 2 1 91 Khăm C 7t đưọc

g i ẫ i ph ổ n g C h iế n th ắ n g ỏ Na pê ciỉa l ự c lư ợ n g v ũ -tra n g 2 nư6c

L ào, V iệ t mà g iữ Vai tr ò dác b i ệ t quan trqng l à Itíc lu ợ n g vũ

t r a n g t ỉ n h Nghê T ĩn h l à '' c h i ế n công d ầu x u ấ t s á c 1 ' (7 3 ; 5 8 ) ,

dã tao d iề u k i ệ n thuân l ợ i thđc dắy CU.ÔC n ố i dây của nhân dân

g ià n h c h ín h qu yền b Trung L ào.

cùng v ố i nhung h o a t dông v ề quân s u , ve c h ín h t r ị , QUần

dÔ i” g i ả i phổng V i ệ t Naia dã tu y ê n tr u y e n , v â n dộng n h â n dân Lào

n ổ i dầy đánh ^ h ắ P i cùng họp tá c 'thân t h i ệ n v 5 i V iệ t Nam V iệc dưa q u ân V iệ t liam s a n g Lào l à dế ' 'q u a d ắ n h P háp g iiip Lào

g ià n h dQc lâp » đế ã ân k h ỏ i p h ả i sư u t h u ế 1' (4 2 ) nhằm làm cho

n h â n dân Lào h iế u dược dông cơ dua quân V i ệ t Nam s a n g Lào l à

niột hành d<Jng g iú p nhân dân g ià n h ch ín h q u yền Sau k h i e i ả i

ph óng i\Ta p ê , qu ân g i a i phđng T i ệ t Nam g iú p n h â n dân Lào l£ p

r a ứy ban g i ả i pháng Na pê do Thao xay làm c h ả t ị c h , s a u d ổ i

r a Tjy b a n n n ân d â n ’ 'X ha Qa l a t x a d o n '' (4-2)

à tâ y đưòng số 9t b(j d ộ i g i ả i phóng t ỉ n h Quảng T r i p h ố i

hợp v 5 i lự c lư ợ n g v ũ t r a n g là o do ' 1 dồng c h í Thao ô , Ru h ãc

c h ỉ huy cùng v 5 i d^ng ch í ĩr ầ n Quang ĩỉ> à i, 'Dằn bac v<5± các

dồng c h í phụ t r á c h Trung bô K.ễ hoach p h ố i hQ-p t á c c h i ế n cửa

l i ê n q u â n '1 (7 8 ; 5 y ) Chỉ huy tr ư ỏ n g n ặ t t r â n ỡuĩmg 9 l à dồng

c h í Ba Thụ, dồng c h í Chu Huy i*lân dược c ủ l à n c h ín h t r i ủy v iê n

n ặ t t r á n L a t t r â n dưồng 9 dã được sư chủ ỷ quan tâm să n s á c , chuẩn b ị t ố t về v â t ch ấ t và t in h thần của nhân dân khu 4 và Trung b ô

L iê n au ẵn Lào - V iệ t ữ m ặt t r â n đưồng 9 d à t i ế n hàn h

m ột số t r â n d ắn h quân P háp í t h ị t r ấ n s ê pôn ( d i i t v à b ắ t

số n g 53 t ê n j?háp» th u to à n DQ v ù k h í , quân d ụ n g ) , 'dường p h i n ,

H uqì caỵ» ĩ n a Khoông, P ha l a n t h u dược aă± số th ấ n g l ợ i

25

-n h a t d i-n h

ò dưĩmg s ố 7 , dầu tháng 1 0 1 9 4 5 a ộ t tru n g đQi bô dQi

huy ên Thanh Ghưong do dồng c h í Kguyẽn n h u c ầ u , b í th ư h u y in

ủ y Thanh Chưong c h ỉ hu y , t i ế n ' d án h T ị t r í Noọng h é t Khung do

c b u â a b ị ch ư a k ỹ , b ị d ịc h phuc k í c h , don v ị b i tổ n t h ấ t n ặ n g ,

dồng chi- Kguyên Hhư-Cầu hy s ia h ££ au tổn th ất t r ê n , V iệ t Nam

d ã tă n g cu ố n g l ự c lưQcág l ê n 1 t i ế u ãoàn» cử c á c dồng c h í 72 Văn B ín h , N guyên O anh, Nguyên Bín h Từng c h í dao m ặt t r â n , d5n g '

c h í Quốc V in h lầ m ch ả huy t r u á a g

ỗ Sầm ntta, dược sự phối hơp của mót don v ị g i ả i phống

quân Việt-iỉiam, nhân dần dã n ổ i dây-chiếm tín h l y và cắc miền

l â n c â n l â p r a ứy b an n h â n d ân t í n h sầm nư a vào n g à y 8 I I I S 4 5 Ngày 8 1 1 1 9 4 5 » tr ư ó c dông àảo cấc n h à cầm quyền Lào v à quân

d ộ i g i ả i phống Y iệ t Nam, mQt CUQC m ít t in h 3000 ngtiĩri họp t r ê n

s â n v ân đ ô n g S ai b iế u quân dQi V iệ t Ham v à chủ t i c h ủy b a n

n h â n dần sầm n ư a dã dQc d iê n v ă n

Ngày I I I I 194 5 tr o n g mqt n g ô i c h ù a , l ê tu y ê n th ệ t r u n g

th à n h v ổ i c h í n h phủ A i l a o v à họp tá o V(5i quân d ô i V iệ t Ham

d ã cử hành r ấ t lo n g t r o n g

(5 t h ủ dô T iên g C han, sau k h i g ià n h dược c h ín h quyền t ừ

t a y p h á t x í t EThầt, ng ày 6 1 0 19 4 5 mót c h ín h phủ lâ m th ỉ r i l à o dqc l â p dã dưọ-c th à n h l £ p v à ng ày 1 2.1 0 1 9 4 5? c h í n h phủ d ẩ

c h í n h phủ lâm thòô Lào v à h i vQng r ằ n g q u a n hệ Lào - V i ệ t n g ày

c q n g t ố t đ ẹp hcxn Trong bức th ư có ão an ’ 'Kề t ừ ns ẫ j hôm n a y ,

t ô i t h a t h i ế t hy vgng r à n g t i n h th â n t h i ệ n g iữ a nư<5c A i Lao v à zxìx 6 c của K gầi s ẽ dược hoàn hảo, khang k h ít non, vững c h ẵ i hon

t r u đ c b ộ i p h ầ n ' ’ (1 0 0)

C h ín h p h ủ 7 i | t Nam d ân chủ công h ò a n g ày I4 I O I S 45 ỏà

g iỉi d iệ n c h ú c mỉmg v i ệ c th à n h l â p c h ín h phủ lâ m t h ỉ r i Lào dổc

l » p B ây l ằ c h í n h phủ d ầ u t i ê n v à cùng l à duy n h ấ t công rủiân

n ẽ n dộc l â p c ủ a Lào v à c h ín h phủ lâm th ỉ r i Lào dộc l£ p »

E gày 1 6 1 0 1 9 4 5 * tr o n g cuộc hQi dàn g iữ a th ủ tư ổ n g Ehăm

mao v à o a i d iê n c h ín h phủ V iê t Nam dân ch ủ công hỉ>a T rầ n Điic

V ịn h , h a i b i n d ã n h ấ t t r í l ằ s ẽ cùng n h a u hợp t á c g iú p d5 l ã n

n h a u v ề các m ặt* chủ y ếu l à về m ặt quân s ự , nhâm t i ế p tụ c t i ễ n

hành CUQC k h á n g c h iễ n chổng th ự c dân P háp xâm l ư ợ c 1'i ể p dđ

ng ày 3 0 1 0 1 9 4 5 h iệ p á ịn h v ề tổ chức l i ê n qu ân là o - V i ệ t dược ì

ký k ế t g iũ a d a i d iê n 2 nư<íc, t r o n g đó chuyền g ia o c ẩ c lv c lư ọ n g

vũ t r a n g Việ-t k i ề u th à n h c á c d o n v ị áẳm tr o n g h i th ố n g -tổ chức

l i ễ n q u â n Ban c h ỉ buy l i ê n quẩn gồm cổ nhũng c ấ n bô l à o v à

V i i t do Hoàng th â n Xu pha n u vông,, bộ trư ở n g auốc p hồng t r ự c

t i ế p c h ỉ h u y

Đố l à nhữ ng CUQC h ô i dàm v à h iệ p - d i n h d ầu t i ê n giQ a c h ín h phủ 2 rm< 5c Những h i i p d ịn h n à y d ã d ặ t cơ sĩr pháp l ý cho sự

g iú p d& l ã n n ftau g iữ a 2 n ư đ c , l à v i ễ n dá d àu t i ê n d ặ t n ề n mống

pháp l ý cho mối l i ê n m inh đoàn k ế t c h iế n d âu chống 'mẻ t h ù

chung của 2 áân t â c Là 0 -ị V i ệ t

Sau k h i & T rungu ong cá c h iê p dịnh dược ký k ể t , cá c t ỉn h

dgc b iê n g i ó i Lào - V iệ t cũng d ã cố nhũng h iệ p ư<ỷc 'đ ia phưong dược kỷ k ễ x Ngày 1 1 1 1 1 9 4 5 » t ì t th ự c t i ẽ n p h ố i hợp c h i ế n dẩu

th ấ n g l ợ i ả vùng Na p ê , Khám c ợ t , Lấc x a o , í y ban n h â n d ânhuyên Hưong bũE (Hà T ĩn h ) dã cùn g c h ỉ bay don v ị g i ả i phốngquân Lào ( t ỉ n h Khán mu(Jn) dống ả dồn Na pễ h(jp bàn kế hoach

p h ố i họp g iú p dỡ ì ẵ n nh au t r o n g v i ệ c phòng t h ủ b i ê n g i ó i 2 nưótĩ

t r ê n piiãM v i d ị a phuong minh (1 0 3 ; 9 8 )

N g o ài v iệ c htyp t ắ c g iú p d& l ẩ n n h a u t r o n g v iệ c phòng th ủ ,

h iệ p d in h còn dề câp đến vấn dề kinh t ế : 2 bên buôn bán b ìn h

th u ồ n g v 5 i nhau cho phép n h â n dân 2 nư ổc qua l a i là m á n ,

buôn b á n V iệ t NaQ dưa m uối, v ả i t á n cho L à o , l à o dua t r â u , lọ n , lâm s ả n b ản cho V i ệ t Nam ; iraôn b á n qua l a i p&ải dóng th u ế quá

cẫnh cho ởy ban 18 0/ 0 (4 2 )

ỏ Na p ề , ' 1 th á n g 1 0 1 9 4 5 đã lâ p ra ở y ban V iệ t - Lào th â n

t h i ệ n t ô i làm trư ở n g b a n , P h an T rọ n g T hành ủy v i ê n , B in h lĩho Iiâx

ủy v i ê n t h u k ý " (4 2 )* Lan n ày có nhiêm v u quan h i t r u c t i ế p

vổ-i n h â n dân v à ủy b an cá c h mang l à o Là môt đ ị a b à n q u an tr q n g

n i n Na pê Qttữc sự quan tâm s â u s ấ c củ a t ỉ n h , k h u IV v à T ru n g

uong V i ệ t Nam* rrhiều dồng c h í cẩn bQ cao cấp của V iệ t ỉĩam ãà

dược d i ề u sa n g dế c h í dao v à g iú p dõ- c h ín h qu y ền l à o m<5i duợc

l â ? n i n v l v â y , T rư ng Lào l à môt n ơ i mà lự c 1-Jỉ0ng c á c h Dang

của auần chiỉng khá manh, duợc tổ chức c h 4 t c h ẽ , ch ín h quyền iòiá

vũ n g

27

-ủ' phần n ộ i d ị a Iiào, n h â n dân Iiào cùng v ớ i lự c lư ọ n g vũ

•tran g l i ễ n quân Lào - V iê t vừ a p h á t dậng cu ô c vân dông s ià n h

c h ín h q u y ền , v ù a tổ chức các t r â n tâ p k í c h t ấ n công các v i t r í

o à t à n quân P háp chiếm g iữ , p h ố i hợp V(5i sự n ố i dây c ủ a oU-ần

ciníng n h ân d â n J~ếc dù lự c 1 ưọng vũ t r a n g Lào - V iệ t v ù a m5i

dược th à n h lâ p » nhưng dã tỏ r õ lò n g quả cam , q u y ế t tâ m , anh

dũng 7 i vây* r ấ t n h iề u nhõng t r â n d á n h bgn t ằ n b i n h Pháp

v à t a y s a i dã á i ê n r a r ấ t ác l i ệ t v à ã ã g ià n h dược nhũng th ắ n g

l ơ i n h ấ t đ ịn h

Vối nhũng t r â n dánh ở b ả n Na Kha v à Thà ngổn ( I I 1 0 194?) »> Bân co n ( lố 1 0 1 9 4 5 ) , Na p ê , Mưĩmg p h in , Thà Khec ( 1 3 1 0 1 9 4 5 )»

Sầm nưa dã làm cho uy t í n của lụ c lư ọ n g vũ tr a n g Lào - Y iệ t

duơc n âng c a o IíhSng th *ng l ộ i g ià n h đư<yc t r ê n mặt t r â n quân

sự dã gốp phần ouan tron g vào tháng l(? i của công CUQC Tần dông

g ià n h c h ín h quyền củ a nriin d ân L à o TỈt g iữ a th á n g e đ ến c u ố i

th á n g 11.1945» c h ín h Quyền nh ân dân I)ào dã dược l â p n ê n ĩ} n h iề u

n ơ i

> cíưie v ớ i nh ũ n g don v i V iệ t k i ề u nẳm t r o n g lự c lưíTLg l i ê n

au ân Là 0 - V iệ x , n h iề u don v ị bộ dQi g i ả i phóng V iệ t Ham dutợc

cử sa n g g iú p n h â n dân Lào dã t(? rõ t i n h th â n quốc t ế vô s ả n

tr o n g s á n g 3ự đũng cảm hy s i n h của hQ l à nhũng v i ê n d á

n ề n mống vững en ấc cho , ? lâu ã à i , , của t ì n h doàn k ể t Lào - V i ệ t

Cuqc k h ở i n ^ h ĩa g ià n h c h ín h quyền nám 1945 l à 2131 th á n g

l ợ i l ị c h s ủ c ủ a cá c h mang L à o , nố d ã k h ẩn g d ịn h chủ quyền dân

t ộ c , k h ô i phục i& i quốc g i a Lào s a u n h ũ n g năm d à i nổ l ệ 3 au 15

nấm t i ế n hành v ần dông c á c h mang, mặc d ù lự c 1 ưọng c á c h mang

còn mỏng và y ế u , nhung áo b i ế t phát ÍLTiy SIÍC manh của to à n th ể

n h â n à â n t r o n g nư(5cf Ĩ1& ch^c t i n h th ế v à thô-i co cá c h mang,

K iên quyết hành QQng nên dã g ià n h dưtyc th ấn g l<yi« idộ t tron g

nh&ng th à n h côn g l á n củ a s ả n g ỏ Lào l à ctã k h ữ i dây àược t i n h

th ần áân t g c , k ễ t lĩ<?p c h ặ t chẽ lự c lư g n g cách aan g cua các dân

r ô n g Duong, t r ự c t i ế p l à Xi5 ủy L à o líhuxtg như v ây ch u a d 'ì n ế u

khô ng n ố i õ ế n c o n n g ư ỉri, nh ũn g ngưò-i dã là m n i n th ấ n g l ợ i bcLng

n.-.Sng h o s t GQng Dc 'cỉ- dẫy hy s in h dễ gây dựng n ê n phong tr à o

oách a» ng r ô n g l á n á l à nhSng ngòá câng s ả n , nhĩhĩg ng ư ỉri Là

y êu nưổc cùng to à n th ể n h ân dân cac g i a i tầ n g củ a L à o £ố l à

nnSng d lỉig v i ê n 5’Ihế' cộng s ả n ngưòri V iệ t Nam duợc r ả n g cộng

s ả n lồ n g iư o n g g ia o t r á c h nh iêm sang gây đyng phong t r à o cách

ca n g ỡ -uào

K hi ĩ ả n g cô n g s ả n ĩiô ng Duong dược th ằ n h l â p , t r ê n th ự c

t ể c h ỉ ĩr V iệ t Naia mổl cổ cắc c h i bộ Đ ẳng công s ả n , còn ở Lào

hoàn to à n chưa c5 raôt to chức c h i bậ ĩ>ảng công s ả n nào cẫ-

ĩ ẳng oộng sản l ô n g i)ư.ong lú c n à y , h iể u dứng, thực c h ấ t l à Eẩn

của nhũng n g ư ỉã công s a n V iệ t Kam Nhưng do t í n h quốc t l của

ch 'in h ĩ ảng g i a i cẩ? vô s ả n , n ê n n g o à i t r á c h nhiệm d ố i v<5i

c ân oQC r a « những nguò-i cộng s ả n V iệ t Nam cồn c<5 t r á c h nhiệm

g iú p dS d ố i Vt5i phong trà o của các n ư íc anh em có chung một k

thù nũa* jo v £ y , v iệ c Dẳng g ủ i những dẳng v iê n cua mình sang

Lào ho&t ág n g cũng l ằ nhâm g iú p d& phong t r à o c á c h a&ng của

Itào ■ ây l à v i ệ c làsi dứng, th ễ h iề n t i n h th ầ n quốc xế công

sẩn của nhùng ng/iỉĩri công s ả n V iệ t Nam

Jo d iề u k.i-in và t ì n h h ìn h thự c t ẽ cách dang củ a Lào nên

£ i a i dóan - ^y45» có th ế n ố i dây l à th M kỳ nh ũ n g n*ruM

CQnn sản v i ệ t iĩaa dã góp phần trự c t i ế p làm công tắ c vân dông

s â y áựng c á c h :aang ỷ Lào* còn những dảng v iê n cqng s ả n l ằ

n g u ò i Lào t r o n g ẻria i do an n ày còn í t Bỏã vây* t ấ t cả các

công v iê o t ù v ân dân-ế, tu y ê n t r u y ề n , x ây dyng c0, s ở cách, mang

b ồ i ãưõng c ố t c ắ n cá c h ưi&ng đều do nh ũn g công s ả n V iê t

Ka2 c.ựa vào k h õ i v iẽx ,:ie u ớ Ìiảo v à ớ ĩ h á i .uan t i e n h à n h * 1

’ 1 Ji'.ín h n hữ ng aồn£ c h í V iệ t Kam ũẵ l ă n l ộ n tr o n g n h â n đâxL L à

phong t r à o tro n g côn£ nhân m ỏ'' (5 0 ; 2 1 ) Su bền b ỉ không

.-lêt u ỏ i , Không quảr n g a i knó khàn, hy s in h dổ của các dẳng

v iê n công sẩr Vi ê t .;ai- dà ''ã à n ãần tâ p hợp các xu h^óng yêu

n u 5 e , t i ế n DÔ -trong nnân dân, tron g các tần g lố p x ã h ộ i, vân

dâm? v à tổ c h ú a qụầĩ- cỉrln g dứng l ê n dẩ t r a n h V(5i c á c CLÌnh

th ứ c t h í c h hQ-p v à phong p h ứ ' ' (4 8 ; 1 0 )

dù d u a vào k h ố i V iệ t k iề u dề t i ế n hành cu ộ c v ân dâr

c á c h n a n g , n h ã n g ngữ ĩri công s ả n V iê t Kan v ẵ n lu ô n ch u trư c n g

tu y ê n t r u y ề n , v ân dông, hưổng dân ngưồ-i Lào vào t r o n g cuâc

d âu t r a n h c i.u n g , cùng i à ^ c á c h 2s a g , không Ke n g a ĩri Lào d(5

th u ộc tần g l6 p n à o Nhũng s á c h , báo, tr u v ề n don, lu ô n lu ô n

dược i n b ln g h a i t h i t i ế n g V i ê t v à L à o Ivgoài v i ệ c v â n dông

29

-t-<yễn tr u y ề n -trong cấc tầ n g lớ p n h ân d ân la o dộng, ho còn

tr a n h thủ và l i ê n hệ u £ t t h i ế t v á i những n g ư ò i Lào tro n g cắc

h q i y ê u n ư ó c , các th â n s ĩ có t i n h th ầ n dân tộ c ; hiỉổng ho ủne h<J cuộc dấu t r a n h củ a n n â n d ân chống dể qu ố c, p h ắ t x í t

Các lã n h t u s ẳ n g cô n g s ả n s ô n g Duong, n h ấ t l à Ho C hí

lã n h , tron g g i a i doan nưóc s ô i lử a bỏng này d i quan tầ u th eo

d õ i d iê n b i ế n v ằ sự p h ắ t t r i ề n của c á c h mang L ào, dưa r a nhũng

c h ỉ dãn s á t hợp v à £‘ảng dã cử nhũng àản g v iê n cqng s ả n ưa t ứ ,

nh ữ ng ng u ồ ã con dũng c ẩ c , những dcm v ị v ũ t r a n g sa n g Lào dế gây dựng phong t r à o , g iú p n h ân dân Lào cùng t i ế n h àn h c á c h mang v à s á t cán h kề v a i c h i ế n dấu dế bảo v ê , củng cố c h ín h

qu yền n ố i th à n h lâp » bảo v ệ n ền đQG l £ p củ a Lằo« Uặc d ù n h iề u

l ú c p h ả i là ci những công v i i c " t h a y ' 1 cho nhũng n g ư ĩri L ào ,

nh un g v ắn tô n tr ọ n g auyền l à n chủ, au y ền dQc l â p c ủ a nhân dân Lào •

bự givíp d5 của V iê t iỉam cho cuôc c á c h mang Lào ở g i a i

do an này l à t i ề n ãề cho môt quá t r i n h g iú p d5 tr o n g g i a i do an

t i ỗ p theo t í c h cực, tosXi d iê n hon

x - 1 - jU £ÌTÌp dỡ của V iệ t Ivam đ ố i v ô - c u í c c h iế n d ấu c ủ a nhân

dâri Lào tr o n g nám ãầ~q dế bảo về c h ín h quyền cá c h n ạ n ? ( ĩ0/19 4 ,2/ 1 9 4 5 )

Giành dưgrc chính qu:vền tĩt ta y p h át x í t K hât, nhưng cách

U.ST.B Lào non t r ẻ dE vấp p h ả i r ắ t n h iề u khó khăn do sự phá h o a i

c ủ a y~ẻ th ù v ằ u ậ t d i s a n Ì£C hâu của x ã hQĨ th ự c dân dề l a i

Chính oiiyền Trung uong do nhữíig ngưĩri của các dắng p h ái v à các

xu hưóng c h ín h t r i khắc n n a u n ấ n , k in h -tế k i ệ t q u ê , s ả n ;:u ấ t

b i d in h dố n lĩg ân s á c h Iĩhà m i6 c không c ố Quân dồng x in h Anh, Tưỏng vào Lào không n ũng "tÌTna mọi c á c h dế phá h o a i v à t i l p t a

cho bon t ằ n b in h P hấp chống l a i n ề n d âc l â p c ủ a Lào Ị 3QĨ1 t à n

‘c in h -h á ? õựa vào ttùng nông thôn và rừng n ứ i, lấ y đổ làm bàn cQ

z ii nhGng cuôc tấri công vào lự c lưgng cách a&né dề lâ p l a i ách

th ố n g t r i củ a c h ú n g Iiực Ăugng vũ t r a n g c á c h Oang n<5i th à n h

l â t ) , chu a duỹc huấn iu y ê ri n h i ề u , v ũ k h í th ô s ơ v à t h i ế u th ố n

L ây 1 | nhữrìẻ- kiió r ấ t l ó n d ố i vổ± aộ-1 nư 5c Lằo y.ho bé mơi

t i à n h duợc ÕQC i â p - a i p h a i d ố i phó V(5i s ự ouav t r o l a i xâca

l a ợ c củ a bgn á ế quốc P h á p , vần a ệ n h dôc iâ p c u a Lào dứng tr ư d c

:_ôt x in h ih ẽ vô cùn5- nguy n a n ỉ

ổ' V iệ t lĩa»» c h ín h quyền c ấ c n mang cŨTif õang ỏ vào hoằn

can h n g à n cân t r e o s ọ i t ố c Nhung v í i t r u y ề n th ố n g ã o à n i ễ t , yêu n ư 5 c , n h ân cân 2 dân tộ c ĩ è o - Y iệ t d ều k i ê n q u y ế t c h i ể n dẫu dến cùng dề bảo vê th à n h au ả c á c h mang củ a m ình, th ự c h iê i

k h a u h i ệ u ''d â n tô c t r â n h ế t , ĩ ổ ạuốc t r ê n h ế t' 1 - 1 0 9 ; 3 1 )

B i ế t ch u c m ôt cuộc c h iế n t r a n h không th ế t r á n h k h ỏ i y tfỉ k l t h

c h ín h l a "thực dân Pháp» Eẩng công s ả n Đông Dưong dã dề r a chủ trư o n g ' ' l â p m ặt t r â n dân tô c th ố n g n h ấ t chống th ự c dân P h á p '

11 th ố n g n h ấ t mặt t r â n V iệ t - Lliên - là o c h ín g Pháp xâm l ư ợ c '' '1 0 9 ; 3 I )« $ õ i v ó i Lào í ả n g dã c h ỉ t h ị về n h iệ m v u l à ' 'p h ả i

g i a tă n g công v i i c vũ t r a n g tu y ê n t r u y ề n , v â n đQng c u ầ n chứng

nhân dân ở thôn, a u ê 1' , phá* dông nhân dân vằ làm cho ' ' c h i ế n

t r a n h du k í c h n ảy nở ỏ th ô n quẽ • ' (1 0 9 ; 3 7 )

ĩiL»c dù cSn p h ả i g i ấ i a u y ế t n h iề u khó khàỉi tr o n g n ư ó c ,

Chính phủ V iệ t Kaia dân chủ C(jng hòa> tro n g khả n&TLg của mình,

dã cố gáng th ự c h iệ n nhĩing h iê p d ịn h dã ký k lt v í i c h ín h phủ lâm th ô -i Lào đôc lâ p » đẵ g ử i nhQng c á n bQ v à lự c lưsrie: vỹ t r a i san g g iú p C hính ph ủ , nhân àân Lào bảo vê c h ín h o u y ền , g iú p dào ta o cán bộ c h ín h t r ị v à quân s ự Ngày 1 4 1 1 9 4 6 V iệ t Nam

p h ố i hợp v 6 i Lào dã tổ chức ló p huan lu y ệ n dào ta o cán bô quâr

sự gồm 2Ó tn à n h n i ê n y êu nước liằo v à V iệ t k i ề u ; sa u ã<5 còn mc

t i ế p v à i khứa huấn lu y ệ n nữa cho Xiào (78 ; 6 0 )

Thực dân P háp th ấ y râ n Ế cỉrting chua ~hế dùng lu c lư ợ n g

h iê n có de dấnh chiếm Bác bộ V iệ t Nam n g ay dược, v ì lự c lutọns-

c á c h a&ng ỏ Bấc b<5 n a n h , c 6 cơ quan d âu não t r ự c t i ễ p c h ỉ huy*

v ả l a i quân củ a chứng cồn t h i ế u , v iệ n b in h chưa sang k ị p 3Ởi

t h ế , chú ng chủ tr ư a n g dánh ch iếm Lằ.0, J a n pu c h ia * nhừng n ơ i

mà lự c lư o n g c á c h ỉaang cồn mỏng, s a u đố rndi t â p t r u n g lự c lưọx chiễm Bắc bô V iệ t lí am v ì th e o chứng : Nếu l ẫ y dưọ-c Lào t h ì v i ỉ Bấc bộ có th ế đ ịn h d o a t đuợc (1 0) v ì v â y , chứng đ ịn h s ẽ t â p

tru n g tẩ n công vào là o và l i ê n quân Lào - V iê t vào th án g g iIn ;

cho d ển th á n g 4 Sự òe ào a về sưồTL n h ía Tầy củ a V iệ t Nam ngày càng n g u y hiếm Nhiêm v ụ củ a n h ân à ân Lào - V iê t r ấ t n ặ n g n e , bâng mQi c á c h lằni sao n g ă n c h â n , là-1 châm bưổ-c T iến c ủ a P h á?

ĩr Lào à l c á c h mang Lào - T i ệ t cổ th ỉ r i g ia n x ây dự ng, c ỉn g cố Ị

lư ọ n g , d4-ng t i ế n h àn h CUQC khắng c h iế n l â u d à i chống P h áp Vt

c h iế n lư ợ c cách mang t i ế n cô n g , lự c lu.ọng vũ tr a n g liê n au£n

Lào - V i ệ t lu ô n t i ế n hành cắc CUQC t ấ n công vào nhùng v i t r í

của d ịc h h oặc pnuc k í c h , chSn dánh q u y ế t l i ệ t các cuổc hàn h Q'

31

-lẩ r c h iể n củ a t à n ạu ân P h á p ĩ'r ê n khấp nước L à o , không n g à y nào

l ằ 1: hông xay r a các t r â n dung dô g iu a t a v à d ị c h ĩ'êm n g à y

2 * 1 1 ^ 4 6 , 1 tr u n g ũ â i l í n h r i ‘-áp , 2 d a i d ô i n g y y b in h kéo quân t à ::oQng k h a i (T h á i L an) san g I h à dừa (V iêng Chăn) dế ch u an b i tẩ n

công vào thủ dô 5 giò- c h iề u ngày 3 1 một -tiế u doàn l i ê n ạuân

L ào - V iệ t gồm 1 ó â i ÕQÌ L ào , 2 d a i dQi 7 i ệ ị dã hành qu ân chặn

đ án h d ị c h S au ĩg i ỉr c h iế n d ẫ u , l i ê n quân dã dầy l u i dược d ịc h dến k h u vực s á t bỉ; s ô n g Uuỹc c h iế n dấu kéo d à i , đ iẽ n r a r ấ t

a u y ế t l i ệ t , cho t ớ i t â n c h iề u hôm 4 1 Quân P h áp p h ả i n i t ch ay

sa n g T h á i Ta õà b ấ t sống 2 tê n Pịiá^éiiguy b i n h , t h u 5" k h a u sủ n g ,

c ố i , n g ó t 1 -fcră.m khâu sứng tr ư ò n g Thắng l<yi n ày òã dâp t a n

CU3 C tâ r công vào V iêng Chán củ a P h á p

ĩ i ễ p th eo t r â n th * n g ỉ Thà Dừa, dền 2 2 1 1 9 4 6 l i ễ n quân Lào - V iệ t gầin 1 a a i ã g i jjằo , 5 d a i âQi V iệ t KaJD, do dồng c h í

^ùn XỔE v i c h í t cùrig đồng c h í XQt p h ế t l a x ỉ c h ỉ h uy, dã mởcuộc tấ n công l ẫ n t h í h a i vào căn cứ Bấn com c ủ a tà n b in h P h áp

S au 3 ngà';} Qỗa c h iế n áấu ấc l i ệ t , l i ê n quần d ã t i ê u d i ê t 4 v i

t r í của rnắPt á i i t tê n đ ịch (c ả ]?háp và ngvy b in h )

ổ X iên g k h o ản g , t ò aờ sán g ngày I b 1 1 9 4 6 auân P háp c h i a

Ì&.U 2 hưóng t i ế n đánh v ị t r í lia L a u , n ơ i dống q u ân của lytc

Iuữnj, l i ê n ouân các h ;;iâ u g Hlioảng 5" cây s ố S au 3 g i b c h i ế n đẩu

a u y ễt l i ê u , t a dE đánh tan ãus?c CUQC tẩn công của d ịc h d i ệ t

2Ũ t ê n i T rung L ào , g i ả i phóng quân Quảng T r ị , Thừa T h iê n p h ố i

h ỹ r v ớ i ouân d ô i Iiào c h iế n dẫu h P h a L an, iĩưĩrng p h in , Eồng h ế n ,

n g à n không cho d ịc h t ừ Lào t i ế n sa n g T i ệ t lĩani C h iế n th á n g l á n

n h ấ t 1? t r ậ n t i ê u d i ê t v i t r í ĩ ô n g h ế n ĩ)ông hến l à mât pháo d à i

t i ễ n cố n h ấ t t r ê n ãưòng 3 tỉc s ô n g h à d i S a v a n n a k h i t Sau k h i

n ấ t v ị t r í i.ưòĩig p h in , j?ha l a n , bon d ịc h dã c h a y đẫn tâ p t r a n g

t a i dây r ấ t dông cùng v 5 i hỏa lự c r ấ t m anh với t i n h thầr*

q u y ế t tâ ii c a o , ngày 1 2 1 9 4 0 » l i ê n quân l à o - V iệ t da ch iếm áugrc ĩ ông h ế n , t i ê u d i ệ t 15C t â n d i c h , g i ế t c h ế t t ê n t h i ế t ỉ a

P h áp le u m o n t c h ỉ hu y

Iĩh5ng th ắ n g l ợ i của l i ễ n o u ân Lào - V i ệ t dã làm nức lò n g QQi n g iíồ i dân Lào cũn g như V i i t Tổng c h ỉ huy cấc l ự c lư ọ n g

vũ t r a n g C h ín h phủ l â a t h ò i Lào ÕQC l â ? Xu p h a n u vông d ã g ử i

d iệ n chú c mừng nhùng t b áng l ọ i mà t>Q ÕQÌ l i Ê r quân g ià n h du^c :

• *TÔi dã T iếp điỉỢC tá o cáo n ' i rõ c h i t i ế t những c h iế n công

rự c r ỡ L.à a u í Itg&i dã l ẫ l / ãoợc g i ũ a s ê ?ôr v à P h a lar* , n h ấ t l à

h ĩ ô n £ h ế n C n ín n phủ iầ o v è t ô i k ín h g ủ i l ò i s ố t s á n g chĩic

GĨtng i i ỉ e d iệ n dã 'cày tỏ lò n g b i ế t on d ố i v5i s u g iú p

dõ- oa 'OQ d ô i V iệ t l a - áang t i ế n hành ở Lào và t i n tưỗng sư

h<yp tá c Iiào - 7 i ê t s ẽ g iú p cho c á c h mang Lào n g à y càng p h á t

■ triền -Cìíc d iê n T i ế t t i ế p : ' ' T ổ i n h ân rõ ĩữQt c á c h đă.c b i ệ t

g i á t r ị tu y ên t r u y ề n ,h ế t s á c h oat đgng của a u í n g à i tro n g dân chúng chứng t ô i , ÚQ taưòng b ị su tu y ên tr u y ề n của d ịch dưa d i lầm dưòng ĩ ô i hoàn toàn t i n cây ở sự h o a t đQng ch ín h

t r ị của o u í n g à i de dân quê Lào chẩng nhũng h iễ u su can

t h i ế t h?p t á c th â n t n i ê n Lào - V i ệ t , mà l a i cò n tiê m n hiẽm

ã u ơ c tư -tưởng dQC l£ p » tự ã o , t v c u ồ n g " ( 2 1 )

T a i Thà K hẹc, v<5i t i n h th ầ n s ẩ n sàn g c h i ế n dẫu bảo

v ệ n hân dân, lự c lu ợ n g vói tra n g dã ăn t ế t ở ngay cắc phòng

tu y ế n , v ớ i sụ quan tâ n sầu s ấ c , sán g mừng 1 l ế t (1 9 -ịõ ), vợ Hũàng thân Xu pha nu vông và phu nữ Lào dã dem quà Tẽt dến

tặ n g c ắ c c h iế n s ĩ n g o à i yhòng tu y ế n T a i niặt t r â n Ka p ê,

c h ị en phụ nữ cua i y ban 'ảng hQ k h án g c h iế n cơ quan Trung

bộ i’hù& T h iê n dã 1 'x u ấ t t à i » dụng lự c không quản công la o khổ nhọc 1*Ĩ1 s u ố i tr è o n o n , dem au ằ bán h và n h ũ n g b à i ca hòng tr á n g l ê n tâ n n ơ i c h i ế n d ia (IQ O )

■Jruíc S'ic asrù* dõàii líễ t một lò n g của lự c lư ọ n g vũ

tr a n g Lào - V iỆ t và nhân dân, ’DQn th ự c dân Pháp dã không

th ề Ciấr-h c h iếài õuợc Ãiằo n h an h chóng n h u chúng non g muốn ;

ri£Uữc l & i , còn LI sá n h nnùng dồn d a u lù n g ọuân sự không

x o n g , bon r h á p t i a c ắ c n c h i a r ẽ sự d o àn k ế t c ủ a q u ần v à dânLào - V i ê t Cmíng th £ t r u y ề n ãcn x u y ê n ta c về sự g iú p dỡ

c ủ a V i i t iìa ữ t n ổ i x ẩ u C h ín h phủ lâm thồ-i Lào ỠQc lâ p » k êu

gQi ’ 'n h ữ n t j-ầo ch ân c h í n h ' * p h a i làm 5 d i ề u s a u :

- Trù t i i t anh aưỏng của V iệ t lilinh.

- 1’uó-c DỎ k h í g i 5 i q u á n V i ê t k i n h

- Criúp dỡ quân ãQi x^hắp*

- Quền d ỹ i Lào uộc iâ p p h ả i l â p t á c tr ở về v ớ i quân

d ộ i j-h áp

- K hi quân, d ộ i ? h á p lấ y dược t ỉ n h n ằ o , p h ả i g iú p dỡ

n g ư ỉri P háp bằn g dủ moi phuong t i ệ n ( 2 2 )

Làn sao chúng 00 th ễ o h ia r ẽ t i n h đoàn k lt anh em L

ầo-V i ê t , t i n h doàn k ễ t Q£ dược xây dấp bàn g xưong n á u của

q u ân d ô i và n n â n cân 2 d ân tô o t r o n g g i a i áo a n v ừ a q u a Hoàng th â n Xu pha Ì1U vông dã ìihẩng d i n h : ' 'C á c ông th u e

dân 1 Cẩc ông muốn gây n ố i b ấ t hòa g i ữ a các d ân t â c ở ĩ ô n g

35

-ĩiucng Ghu trư o n g c h ia r è của các ổng không th ế nào d a t dược

t ì n h th â n t h i ê n g iữ a 2 dân tQc Lào - V iệ t môi lità y 'UQt thêm ‘oen ch4t ' ' (22)*

ĩ)5ng t h ò i v á i v iệ c c h i a r ẽ t ì n h đoàn ĩc et Lào - T i ệ t , Pháp dã kỷ k ế t h iệ p ư5c v ớ i Tuỗng G ió i Thach ở T rù n g khán h vào ngày 2 0 2 * 1 9 4 6 H iệp ư<5c ỉ£>a - Pháp dã cho phép Pháp vào Bông Jư ong dế th a y quân Tàu Tưởng

ín â n x íc h âu muu n ớ i củ a bqn dế quốc d ố i v ó i cá c h mang

ĩr Bông Dư o n g , đánh g i á t i n h h ìn h chủ q u ản , k h á c h quan mộtcách kho a hqc nhâm kéo d à i t h ò i g ia n hòa b in h dể củng c ỗ ,

xây dựng lự c lượng , chuân b ị cho một CUQC c h iế n dấu ffi(5i ác

l i ệ t h cn , n ê n n g ày 6 3 * 1 9 4 6 Hồ Chí il in h dã cùng v ớ i d a i d iê nnưác pháp ký bản ’ 'H iậ p d ịn h s ơ ‘DÔ ' ' ( ♦ )

i-iêí) ũ ịn h sơ bô dã k ý , nhuaig quân P háp kh ông th u c h iệ n

T a i lỉaa b q , chúng v ẵn t i ế p tụ c t i ế n hàn h các CÌIQC t i ế n công

x â u iu ọ c ; núiì r a h ô i dSns xu vẫn Naa k ỳ ' ' ; ' ' C h ín h p hủ iía a

kỳ tự t r ị ' - ‘•rong k n i dổ cuộc c h i ế n dấu c l ả o v ã n t i ế p tụ c

r:f;ày càng ác l i ệ t h o n g i ả i q u y ế t v ấ n dề L à o , C hính phủ

V iệ t ra'-ì c h u tr.20Re ổiỉng làm trtrn g g ia n dề n g h ị v 5 i Pháp mở

cuộc ààin phán th^nt v ớ i các nhà lã n h dao phong tr à o dôc lâ p

ỏ Lào dế d i ã sn Cíhp.n dứx c h iế n t r a n h , ìang i a i n ề n hòa b in h

cho iià o Uhân b ản h iệ p ưốQ v i ệ t - P h á p » 'Dấo cứ u quốc r a

ng ày I I 3 19 4 6 àã v i ế t : 1 'Cuqc d in h c h iế n & V iệ t lĩ am p h ả i

l à - a n aẪ d ẫu cho cu ô c d ầu p h á n hõu n g h ị g iừ a J?há? v à A i L a o ,

c h í Không th ế l à a ô t icế dễ cho £háp mang toàn lự c ra uy h iế p

Ai la.0 , dặng d ặ t ưéc nay đ u ó i á c h nô l ệ ' 1

? (* ) H iệp d ịn h 3Ơ bô cổ 3 n ộ i dunc- cơ b an :

- Iíư<5c P hẩp cô n g n h â n n ư ó e công hòa d â n chủ V i ê t Iỉam l à một

nut(5c tự đo cổ 5 ìcỳ, dứng tr o n g l i ê n bang s ô n g Dưong v à k h ố i

l i ề n h iệ p P h á p

- Huổc V i ệ t Nau th u ê n dế cho quân d ộ i P háp vào Bác V iệ t Nam

th a y quân d ộ i ĩ'ằ u Han quân I áp dóng ữ ĩ)Sng Dưong kh ôn g quá

5 n&m.

Hai b ên d in h c h iế n dề mở CUQC dàm p h án c h ín h t h á c v à tr o n g

i dàn p h á n , quân h a i b ên dống d âu v ân cứ dcíng ở d ẩ y

j»ÌQt t r o n g nhBng â n mưu củ a th ự c d ân Pháp k ý 'h i ệ p ã ị n h

v ớ i V iệ t 2-*an l ằ nhẳn tâ p tru n g lụ c lu ọ n g g i ẩ i q u y ết mau chổng

v i ệ c à ẫ n h ch iếm L ào , sử dvng Lào làm b àn đaP dể ch iếm n ố i Bấc

V i ệ t Li am VÌ v â y , 2i4c dù V iệ t líam dề n g h ị g i ả i q u y ế t vấn dề

L ao , nhung th ự c õâii icháp không chấp n h â n mà rá o r i ế t dua lu c lugmg quân s ự xù V iệ t ham s a n g , t ù Cam pu c h i a l ê n , -thực h i i n

k ế hoach c h i ế n L ào Giỉr dây th ự c dân P h á? dã c h u y ề n t ừ c h ín h

ả á c h 1 ấ n ch iếm san g c h ín h s á c h t i ế n công vũ t r a n g xâm lư ợ c

Cuộc c h iế n dấu HIQX mất ruột còn của nhân dân l è o trỏ- nên q u y ết

l i ẽ t hon bao g iờ h ế t

O vl C c c h iế n dấu ã i ê n r a ác l i ê t n h ấ t l à <?■ mỹ.t t r â n T ru n g Lào , một v ị t r í c h iế n iư ọ c auan t r q n g , ắn n gữ con dưcmg l ê n

th ủ dô v à c ắ c GaÌTií r i ao -thông h u y ế t mach c ủ a L à o BÔ c h ỉ huy

g i ũ lãírt t r â n Trưng Lào cũng ý th ứ c dược về t ầ n q u an trQ n g

củ a iJ%T t r â n 1-Tế'aPỄáí chiếm d'jọc ĩ r u n g Lào t h ì v i ê c chiếm

to à n Lằo c h ỉ c ă n l à vấr dề thò-i g i a n , v à chứng s ẽ s ủ áyng

c á c duòng Ễ.'j.ao th ô n g đánh th ọ c san g vùn 2 nâu pàútong Thanh - ỈTghê - 1‘ĩ n h - -sìnr - r i - -liê n V iệx Nam C hính v ì v ây a à J h ín h phủ lâia t h ĩ r i Lào dộc l â p dà củ i ô tr iiỏ n g quốc pnòng Hoàng

th â n Xu pha n u vônp c h ỉ huy mặt t r â n T ru ng L ào

Tầp t r u n g dược lự c lư g n g , th ự c dân Phpp b ắ t dầu cuôc '

t a n công xỉt p h ía .iaz l ễ n , ÒQC th e o dưòng số 9 t ừ V iệ t líaữ

S a n g Ngày 1 9 3 * -?báp dã c h iế n dU!?o Sa v in n a k h ê t Sau t r â n

c h iể n dấu q u y ế t l i ệ t , Sa v ẩn n a k h i t t h ấ t th ủ , c á c lự c lu ọ n g

v ũ t r a n g còn l a i ảã rú * v ề Thà Kh ec dế t i ế p tụ c c h i ế n d ấ u

Chiếm dược b a v i n n a k i i ê t , fiổ n g c h í huy quân d g i v i ê n c h in h Pháo ỏ jjào dã r a lê n h cho t ê n c h ỉ huy lự c 1 ư©ng dán h chiếm

p h ả i t i ế n cô ng n h a n n , bao v ây t h ị x à Thà i:hec v à ' ' p h a i

chiếm dược Thà kheo vào n g ày 2 1 3 ' ' ( I 2 0 )

r á n g t r ư á c CUQC t ấ n công củ a th ự c dân P háp t Thà Knec

dã chuấn b ị l ự c lưữELg, x ây dung phòng tu y ế n , àự ng chướng

n g a i v â t ĩ ồng bào V iệ t v i ề u dà góp 3&C n g ư ờ i, c ủ a c ả i

v £ z c h ấ t t í c h c ự c , hăng h á i tham g i a cùng n h â n d ân Lào bảo

v ê th à n h p h ố ' 1 Bên c a n h các c h ị em Lào d ầu trù m k h án p h a

p h e , cồn có c á c c h ị em V i ệ t k i ề u , q u ần thâm nđn l á t s á t c á n h

cùng n h ân a â n Lào q u y ể t xâm 0ảo vê dộc ì â p chủ q u y ền vừ a

g ià n h dược ( I5 ; liực lư ợ n g t ấ n công vào Thà Khẹc

c ủ a ^ h á p gồEi cổ 2 t i ễ u doàn bô b i n h , 2 c h i d ô i x e ŨQC t h é p ,

55

-2 don v ị pháo b in h , 1 xẩy bay t r i n h s á t , 4 raáy bay nén Dom,

2 mấy bay cánh q u a t Cuâc c h iế n dấu q u y ế t l i ê t n g a y từ những

g i ò khác d ầ u t i ê n Trudc ý c h í s ấ t dá, cưong q u y ế t , dung cảm của quân v à dân Thà k h ệ c , từ sáng dén tr u a thành phố vẵn hiên,

n g a n g ãứng v ữ n g lĩhung v ì lự c lư ọ n g cố han, cu ô e c h iế n dấu * kéo d à i càng b ấ t lg à cho t a tron g k h i dó lự c lu ọ n g dã b i tổ n

■thất khá n&ng* ĩ)ến kh o ản g 12 g iô - t r ư a , các phòng xuy In b i v ỡ

£’ề bảo tồ n l ự c lư ợ n g cồn l a i » "Dan c h ỉ huy q u y ế t đ ịn h r ú t l u i

v ư ợ t sông qua T h ái l a n Chiếm dược th à n h p hố, bQn th ự c dân

pháp k h át máu dã t r ả th ù d iễ n cuồng d ố i v ố i nhũng ngưỉri dân

là n h Chúng thắng ta y bắn g i ế t , cho máy bay nén bom, bấn sứng

vào nhũng n g ư ĩri ũaxig vưọ-t s ồ n g , sô n g Mê Kho ong dcJ n g ầ u m ột màu

dỏ của n á u ; n á u củ a h àn g n g h ìn ngưĩri dân L ào, V i ệ t 'K iều, c h ỉ

t r o n g vằng 24 g iỉr dong h ồ , g iặ c P háp d ã g i ế t h a i hon 5Õ00 n g u ỉri

d ân V iệ t - L à o Iígầy 2I 3 dã t r ơ th à n h ngày can t h ù chung củ a

2 dân tộ c Lào - V iề t đ ố i v ớ i sự tà n bao củ a P h á p 'Huy t h ấ t t h ủ ,

nhung cuôc c h i ế n dẫu bảo v ê Thà khẹc d ã dế l a i n h ũ n g h ỉn h ẫn h

d ẹp dẽ về t ì n h doàn k ế t c h i ế n d ấu , kẽ v a i s á t c á n h chống k e th ù

g i 5a 2 dân tô c anh em Lào - V i ệ t , iửáu V i ệ t - Lào hòa làra m ội

t r ê n dòng sô n g -i3 K hoỏng Xưong t h ị t V iệ t - Lào k ế t -chành một

k h ố i t r ê n đ ấ t Thà K hec Ci_u -thù dã bùng cháy "trong l ò n s rthân dân 2 dân tô c Iiào - V iệ t q u y ế t t r ả th ù cho những n g ư ỉri dã a n h

dũng ngã xu ố n g

S au k h i c h i ế a dưgrc T rung L ào , th ự c dân P h áp t i ế p -ục

d án h chiếm ni.Ttng t ỉ n h cồ n l a i lĩgày 24«4»I94-6 chứng chiếm th ủ

d ô Ngày 2 4 0 1 9 4 6 chủng chiếm Luông p h a b a n g lígày 2 7 * 3 1 9 4 5 ,

th ự c dân P háp v à v u a Lào dã ký một th ỏ a uttSc t a i L uông p ha b a n g ,

ĩ r o n g th ỏ a ư<5c, h a i b ên dã khắng d ịn h Vuong quố c Lào th ố n g

n h ấ t d ặ t d ư ó i auyền t ố i cao của n h à v u a Khung th ự c c h ấ t , n h à

vua c h ỉ có quyền lự c v ề dann n g h ĩa i b ở i l è , to à n bộ lã n h thố

Lằo dã b ị d ặ t d ư 5 i á c h chiếm dống củ a quân d ô i v i e n c h in h P h á p ,

th ự c dân P h á p nấm to à ri q u ^ ln a u y ế t đ ịn h rn<ji công v i ệ c t r ê n d ẩ t nư<Sc của n h à v u a

Như v â y , t r ấ i q ua aiQt th ò ã g ia n t ĩ t th á n g 1 0 194.5 cho riấn

th ắ n g 5 I& 4.6 , n h à nuức Lào đ<jc lâ p dà tồ n t a i àưgrc 6 th á n g

Thồá g ia n tu y ngẮn n g ủ i nh u n g l a i vô cù n g q u í g i á đ ố i VÓI

c á c h mang L à o T ro n g th ồ d g ia n dó T ru n g uong ĩíẩ n g cộ n g s ả n Dông Dưong dã k ị p tn ô ã l ợ i dụng thò-i cơ v â n đông V i ệ t k i ề u

37

-g iú p L ào, cù n -g Lào cư<5p c h ín n q u y ền , th à n h l â ? c h ín h phủ, x ây

d'íng lự c lư ợ n g vũ tra n g cho L ào Khi Chính phủ lâm t h à i Lào d í

l â p clu<?c th à n h l £ p , Chírih phủ V iệ t Nam aân chủ cQngũhòa dã

công nhân, cổ p h á i v iễ n tr a o d ổ i, kv h iệ p dịnh hợ-D tá c tuong

t r ợ , g iú p ảĩr l ã n n h a u T rê n cơ sở d<5 về mặt p h áp l ý õã ta o d i ề

k iệ n thuần l ợ i cho v i ệ c g iú p đ5 lâ n nhau g iũ a 2 n u á c , t h i ế t thự c -trước m át l à v i ệ c h ìn h th à n h tổ chức lụ c 1 ưtyng auần sư

l i ê n quân Lào - V iệ t g iù a lự c lư ợ n g v ũ tr a n g V iê t k i ề u v ầ lư c

lượng vũ tra n g Lào iHÓ-i thành l&p Trong thòd g ia n dầu của CUQC kháng c h i ế n , l i ê n quan Lào - V iệ t V(5i các t r â n d án h củ a m in h ,

dã gây cho d ic h những tổ n t h ấ t n h ấ t d ịn h , tao dược niềm t i n

tưổng và ẫnh hưỏng lổ n t r o n g nhân dân L à o Bên c a n h v iệ c bảo

vê tín r ia&ng, t à i ' s ả n c ủ a n h â n d ân , còn tố chức cho nhân d ân

th ự c h iê n kế hoach 1 'v ư ìm knông nhà t r ố n g ' 1, d u a nhân dân tả n

jjằo, cíui£; :.iQt DQ phân niió lự c luQTig Lào đ'Jta qua d ẫ t T h á i Lan C7 S Ỉ cho 0'dộc c h iế ĩi ãẩu tru ồ n g k ỳ

o h iế r ã ấu á ế tả o v i c h ín h ouyền c ủ a ouảT d ô i, n h â n đéui ~'.o -ùng v ý i lự c la o r.g v ũ t r a n g l i ê n ouân Lào - V iệ t , õ ẵ x&o - ô t ti 1-1 ci&Ti c ầ n t h i ế t dê c á c h Ugn4 i ằ o can g cố và xâ;> l v c lu g n g cá ch - s n g cho cuộc kháng c h i ế n tr ư ò n g k ỳ : 6 i à : ũ $ z th ắ n g ì ự i l á n củ a quan hê l i ê n minh Lào - V iệ t n ố i

o ru r g v à của các h :-sné Lào n í i r i ê n g Qua th ỉri g i a n th ử th á c htro n g c h iế n dấu., t i n h úoàn k ế t g iữ a 2 dân t ô c , 2 õ ấ t nư<5c, d à

duọc n/:ày c à n g b ền v ũ n g , ta o d iề u k iệ n cho l i ê n m inh c h iế n c ấ u

Li ào - V iệ t õu?o củng cổ v à p h á t t r i ề n thêm Siòr d â y , không còi

cor dưòng nào k.i.ácf de ũ ắn h l a i chủ n g h ĩa dế ouốc P háp xâm iưọ-c, n h â n dân Lào p h a i dứng l ề n cầm STÍng củng do àn k ế t c h ị t chè bên c a n h n h â n dân V i i t Kam anh em, 'KỀ v a i s á t c á n h , dua vài r au ã ế chống l a i iil t h ù chưng củ a 2 dân tQ c

Ihòri kỳ dấu t r a n h dế fc)ảo v i v à x ây dựng c h ín h quy en c ủ a

n h ẵn dân cáo bô tộ c LÈO r lie n r a "trong d iề u k i ệ n vô cừne khố khiin c ả v ề Eiỉ-t chủ quan v à k h á c h q'JLan Khổ kh ăn t r o n g nư 5c

dà v â v , còn th á c h quan, cũng chưa tao dutợc những d iề u k iê n

th u â n l ọ i cổ t ắ c dựng qu an tr ọ n g đến bưóc p h á t t r i ề n của c á c h mang L à o , tu y r a n g L iê n xô v à a ô t l o a t nu<5c d ân chủ n h ân dân

ĩs r ô n g Ẫu đ i t i ê u d i ê t và t h o á t k h ỏ i thảm h<3a củ a c h ả n g h ĩ a

p h á t x í t , nhung ho v ã n chư a c <5 d iề u k iê n dế g iú p 05 c á c h n a n e

juào cũng n h u các n mang '/i ê t Ham <5 ithu vục ĩ)ông i , cũng c n ỉ

cổ các h loang V iệ t Nati v à Lào l à h a i nưdc l à n c á c h maỉig t h ăn g

l ợ i ns.iT; 1945* Cho n i n , v i ệ c c h ín h phu Lào l â a t h ờ i dQc l â p

quan hê v6± c h ín h phủ V iệ t ỉíam và v i ệ c c á c h a a n g Lào v à c á c h

mang V iệ t Sam Gũàn k ế t xây dựng một l i ê n E in h dế chống l a i k ẻ t ỉ

th ù chung l à mgt bưổ-c d i dúng dắxL Lào l ằ môt n u 5 c n h ổ , c á c h

mang còn non y ếu p h ả i dtts vào sự g iú p dỡ c ủ a V iệ t l\Tam dề to n

t a i dẵ d àn h , nhan g c ấ c h laang V iệ t Nam cũng th a y rà n g g iú p dỡ

L ào , c á c h rasTxg Lào raann l ê n t h i b i ê n g i 6 i p h ía tâ y V iệ t ĩTain s ẽ

Ổn ũ ịn h , v à giiíp L ào , l i ê n m inh v ớ i cẩc h mang Lào cũng có

n g h ĩa l ằ vừa 'Dao v ê ãược minh, vừa là n tr ò n n g h ĩa TTự quốc t ế

/1 vây> l ợ i í c h củ a 2 d ẫ t n ư 5 c , Ẵ dân tộ c không t á c h r ỉ r i n h a u

Cho n ê n , Ọuải l i ê n n i n h , đoàn & ễt, dế ta o n ê n S’5c manh chung cũng như sứ c inaĩih r i ề n g Cỉúa tù n g d ân t ộ c

Ohưong I I

- h ố i ho-p V* c ': i xlẵxi uhũ nhân ãân L ào , y.ậy ậ-jp-jf ĩ à -:ì.r-t

t r i ề n c g sở ^hẩXip c h iế ĩ Cu ỊyẠó dến 1 9 3 0

- i ế p tu c th ự c h iê n c h ỉ t h ị n g ày 23 I I 1945 củ a 1’huòBg

vu JDng ? ảng về p;-.i20ng hưổng v à n i ú ệ a v ụ m íi cho cuộc

^hẩxiị- c h i ế n chống th ự c d£n Pháp x ỗ a lu ợ c ả L ào, c á c h ngTig Lào

gièr dây p h ả i t i ế n hành nh iêm vụ tu y ê n t r u y ề n vân dông quần

chứng tha:a g i a vào cuôc kháng c h iế n , xây đụng c a sở c ắ c h n an e

tro n g naân dân nhằui ta o ra một lu c la ọ n g cuần chiíng cách 3i&ng dông ệ ả o , d'ả ia n h dế GÔ lâ p kẻ th ù bên canh đổ, áo dặc điếm của CUQC cá ch mang Lào l à vừa t i ế n hành vân uQng cách

mang vùa so n g so ĩit t i ế n hành c h iế n tra n h cách mang* n in xây dựng lự c lu ọ n g vũ tra n g vũng manh cũ n r l ằ 2Ôt nhiêm vu

auan trQng cổ t í n h q u yết d ịn h v ì v ầ y , dưới sự lã n h dao của xứ

•ảy Lào *’ phần l ổ n lự c lư g n g Kháng c h iế n dà chu yền v ề n ô n g

th ô n t i ễ n n 'a n h c u ộ c vâii dông rộ n g l ổ n t r o n g nh ân d ầ n các

áân tộ c* doàn ìcết c h iế n d ấ u , p h á t ãqng c h iế n "tranh du k í c h ,

xây dựng itfc iu ọ n g ch ín h t r ị quần chứng và lự c lư cn g vũ

tr a n g nhâri d â n , x ây dyr;g c á n củ d i a kháng c h i ế n v à c o i do l à

n h iê n vụ ouan t r g n g , cấp bách hằng dầu của c á c h n a n g ''

(4Ê; I 4 - I 5 ) •

'— 1 - ~i~ - -,ng l 5 c này p h ả i r i í t r a rih ỏ i c á c th à n h

phố, t h ị x ẵ x ru ổ c sú c t ấ n công củ a th ự c dân P h áp - ĩ j j t phần

lự c lucyng p h ả i t a » t h ờ i l á n h sa n g T h á i han, u ộ t 'OQ phân ichắc

lui* v ề vùng rùng n iii p h ía Dong và san g cẫ V iê t ỉĩam dế củng

c c c ắ c h mang Lào l ú c này d ã có thêm n h iề u c h iế n s ĩ c á c h

mang k iê n auỏrết cùng v<5i nhân dẫn t i ế n hành kháng ch iến, nhu

Khàm xày Xi phan d o n , j^hu mi vông v i c h í t , Bu hắc phum x a v ẩ n ,

ĩh ao 6 , Tha.0 Kê, Thao ■cu áa Nhưng cho dứng c h â n của c á c h

mang ở tro n g vùng d ịc h hầu như rồ n g , t ấ t cả p h ả i xây dựng l a i

t ù d ầ u vả l a i c á c h mang i ằ o còn r ấ t t h i ế u k in h n g h iệ n về

à o a t áồng b í raât, gây dựng Cữ s ố , v ề xây dựng c ã n cứ d ị a , v ề

xây dụng lu c 1 ưọng vũ trangỹ v ề c h iế n tran h nhân dân, chiến- Tranh du k íc h v ì vây Kinh nghiệm v ề cá c raặt đố của V iệ t

Naa s è ta o d iề u k i ệ n th u â n l ọ i cho cá c h mang Lào r ú t n g á n th ỉ r i í^ian ' 'ruày m ò '' tìin phưong hư óng Mặ.c dù khố khàn t r o n g nu óc

bề u ô n , v 5 i k hả n^Ji£ - củ a mình c h í n h phủ V iệ t Nam dânchủ c í r u hòa ó ỉ th ự c h iê n n g h ĩa vụ quốc t ế d ố i v ố i Lào một cách t í c h c ự c xháng J ĩ ^ 4 ó ỹ V iệ t Nan dã lâ p bộ t ư lệ n h Lào - I.iô n và t i ế n hành i&p nên 3 ã<í.c Khu ở tâ y Lào :

i-iO <:hu I f d i a bàn l à b á c th à n h phố V iênp Ch&n

l+ c ahu I I , d ịa &àn h o a t QQng l à x>i'c t h ị x ã Thà k h e o

2 ặ c khu I I I , đ ị a bàn l à *~ưừng c ầ u (Chàn pa s ấ c )

6 môi ỡ*c 'shu đ êu có từ 1 đến 2 tr o n g d ộ i quân g i a i phống V iệ t

Ịvan g iú p õ5 cùng v í i Iv-G iứ ọ n g vũ t r a n g Lào t i ế n iìành tu y ê n

tr u y ề n vâ;- dông o ẩ c h :iar_ẽ vè t i ễ n hành xây dưng can cứ d i a •

l à n chõ diÍBt c h â r ba:: d ầu củ a lự c lu ọ n g Lầo Kháng c h i ế n Quá

t r i n h xây c^ng củng cố ì a i t ế chúc v à lự c ì uọng ỉ p h í a Tây

Lảo C,u.*c ẻ:iao cao ũy x ả can c á n 31Ỉ ỉiải nẻroai t r u n g

ưo-ng ciia V iậ t I.aui phy t r á c h Cíồn ở p h ía r ô n g L ào, 1’ru n g ưong

?' ản£ Ogng sản Dông Ducng dã g ia o n h iê n v a g iú p đỡ cho c ắ c t ỉ n h

cổ b iê n g ió ã v ớ i ĩầo iihtt ĩh a n h Kốa» Nghê T ĩn h , B in h T r i T h iê n

uẩc t ỉn h này l a i g ia o nhiêm vụ g iú p ãỡ d<5 cho các tru n g áoàn

auan g i ả i phống V i ệ t :,'aa ' ' ^uảng B Ình t h ì g ia o cho a n h ¥0Thiic :>ong, c h ín h ủy tr u n g đoàn 1 6 , ĩầ T ĩn h t h ì g ia o cho t r u n gaoàn I 0 5 t đo a n h h iế n ìàm c h ín h ủ y ' ' ( 4 2 ) Các tổ côn g t ắ ccư?c th à n h l â p d£ õ ’-ỉa san g c h i ế n trư ò n g Lào p h ố i hợp h o a t dông

v 5 i c á c tổ công t ắ c còn nàm l a i nhàm ' 'O.Ở dutyc con dưĩm g

sang L à o '1, ''x â y ảựng cơ s ở n h â n d â n , nắm d i a h ìn h , d ị a t h ế , chuiui b ị c h iế n ir u b n g ãề bộ d ô i t a qua h o a t dộ ng 1 ' ( 4 2 ) - C u ố i

■ nam 0)4-0 , ỉ L i ê n k h u 4 dã lâ p r a c c quan chuyên t r á c h công

_ 3S

-tá c jjầo, gQi l à * •yhSng n g o a i v u ’ ' , sa u d ổ i thành ' 'ban dân

t ó c ' ' , cố ragt c iii cc l à o v ân g ồ a 5 ngưồ-i, t r o n g dố cđ ICéuyên

Taia K hô i v à ông Kồa (42)* í t ỉ í a Lào cố ' ’ ủy 'Dan l i ê n t ỉ n h ( ĩ h à k h ic - S a vắn n a k h ệ t ) gồm ông ĩh a o X ay, t à x l n g Chăn khãm, Ch&u Muarrg p o n ’ • (4 2 ) àề p h ố i hợp h o a t d ộ n g

v ó i sự g iứ p dữ C1^a V i ệ t Nam v ầ lò n g q u y ế t tâm t i ế n hành

cu ô c k h án ê c h iế n chống P h á? c u a n h ũ ag n g ư ờ i Lào y ê u n ư 5 c f c á c h

&aXíg Lầo dã dần dần cỗ sự chuyền m ìn h TỈỉ CBDi năm 194-6, dầu

nả.m 1947» cề-n cứ khang c h i ế n dã b ắ t dầu QQC lê n h cáo vùng

t r o n g n ô i d ĩa Lầo cũng n hư doc th eo b i ê n g i ó i T h á i - L ào ,Lliển - L à o , V iệ t - Iià o

ỏ p h ía Tầy L ằo, sau k h i nhân dân cùng các Ivỉc lư ọ n g vũ

t r a ne, Lào t a n cu sang d ẫ t ííh ắ i L an, n h iệ m vy dầu t i ê n của

c h ín n phu lâ tt th M Lằo ÙQC lâ p l à tim c á c h t r a n h th ủ c h ín hphủ và nh ân cân ì h á i Lan g iú p d5 về n ơ i ă n chốn ở, t ì n h h ìn h

s i n h h o a t , côh£ -cUi v iệ c l à n cho nhân a â n t ả n c ư Goi l ằ c h ín h

phủ iâic th i - i Lào d<5c lâ p , nhuns- th ự c t ễ c h ỉ còn cố Chau P h ế t

s a l& t v à rioàng tnâr* Xu pha nu vô ng , còn nhõng n g ư ờ i K háo, sau Khi chay sa n g ỉ h á i Jjan hầu n h u ho th ô n g còn tham g i a h o a t

CiQr.ị r ũ a h o a t dgn^ li hông raệt mc?i củ a Chau P h ế t x a i a t ,

hoàns th ân Xu pha nu vông và s\? g iú p dỡ của d a i d iệ n ch ín h

phủ V iệ t iíaa dân chu câng hòa t a i B u ig C ốc, t r ự c t i ế p l ấ đ ậ c

p h á i v iê n ch ín h phủ V iệ t l:am dân chủ công hòa? ngưòã cổ nhiệm

vu l i ê n l£C v ớ i chính phủ lâ n thòã dôc l â p Lào (5 2 ) (■*) ĩàHE

can h d ố , cố sự g iú p c5 n h i ệ t t i n h cua bà con V iê t k i ề u T h á i

L a n , nhũng ngưồõ Lào t ả n cư xừ trưổ-c d ầ y n h â n d ân ĩ 'h á i L an,

nhân õân iũiển ĩ lê n vùĩi£ Xan xa t ệ t , r.ên dần dần đã d i vào ổn

d in h n ơ i à n chố n ở , công à n v i ậ c làm cho n h â n d â n t ả n cư ,

tò n g buốc xây dụng vằ p h á t T r iề n lự c lư ợ n g kháng c h i ế n Cho

d ến c u ố i nàm I s 4 5, dầu 1947 lự c lư ợ ng Lào kháng c h i ế n đã b í

a £ t xây ả'jzig ữ*n cứ ở u ‘Súên (lia kho 21 pha nôm), u k e , 3a vang

(3 a nôn )T h on g p h iê n (U b ô n ) , Hoảng ôn (U d ô n ) , ITặn x u ô i , Phôn

v i x ay (iroong k h a i ) * ĩ'ô n g ỡ ê n , Bẩn pho (Thà bo) 5 mổi

k h u c6 1 den 2 tr u n g d ộ i vù t r a n g , Các dơn v ị v ũ t r an g n àyduợc hQc t â p , huấn lu y ê n v à v ư y t sô n g iúễ kho ảng v ề nư ớc hog.t

( ♦ ) ĩ / c llg u y ln Đức th a y đ / c lĩru y ẽ n Chấn V ị d / c ĩrguyên Chấn vê ' v i i t L*aa báo c á o

ág n g

ở £>đng L à o , lự c iu ọ n g ioiáng c h i ế n r ứ t r a k h ỏ i t hành phố

t h ị x ã dã c h u y ễ n ve x ây dựng cán cứ ữ c á c vùng rừ n g n ú i doc

th e o b iê n g i ố i Lào - Y i ệ t bQ phân tr o n g lự c lu ọ n g vũ

t r a n g i i ê n qu ân Lào - V iệ t da sang V iệ t Ham dề h u ẩn lu y ệ n , hộc

xâp, nâng cao t r i n h dô c á c mặ-t, chuẩn b ị t r ở l a i h o a t ãQ ng Bé

p h ân cồn l a i d ã phân t á n th à n h nhũng don v ỉ n h ỏ , tc?a đ i c á c :

v ù n g , lu ồ n l á c h , h o a t dông gây dựng cơ s ở c á c don v ị bộ đ ồ i

g i ả i phổng quân V iệ t lỉarn cũng dã r ứ t p h ần l ổ n về V i ệ t Nam

( l i ê n knu 4 ) dể củng c ố , tổ c h ic l a i lự c 1 ương, c h ỉ dể l a i

nhũng tổ quân b á o , <piẵn b i ê t dgng ho&t dông lu ồ n s â u t r o n g VĨ03

d®ch vằ cắc tr ụ c g ia o th ôn g số 6 , 9 , 12 ở Tầ ô i , Uưòng Uoò

(H& L ào ) có 1 à&i d ô i b i ệ t dộng- ỏ Bua l a p h a , tổ dân vân

Quảng B in h vãn t i ế p tu c ỏ l a i gây dwng phong x rà o v à một sổ

c á n bô của d ặc c h i Lào v â n của Eằ T ĩn h còn đ i l a i b o a t ãQng

ở vừng Ta phay ‘Dan

Nhẳiũ t â p họp cắc t5 chức kháng c h iế n ừ p h ía Dông Lào

th à n h ra<Jt k h ố i th ố n g ĩ:h ấ t , dưcc sự g iú p 0.3- của V i | t Nam, th ấ n s

10.19 45 » d a i d i ệ n lự c lư ợ n g kháng c h iế n ở cắ£ Ị Ỉ n h 3 a vẩn n a

k h ệ t , I.haii n u ộn , x iê iig tchoảng, oần nua dã hgpỹthẳnh phố Vinh

v ằ l'àp r a ủy b a n g i a i phóng DÔỈIẾT L ào Hội n g h ị đ ã dề r a dưbng

l o i xây cĩựnơ lự c lưửné; vũ t r a n g , công t á c tu y 311 tr A v ề n ,* tổ

ch ítc nhân dân dáng uây chống DQn xân lu ọ c P hấp v ằ r a t ừ bảo

’ 'líg ọn lử a k h á n Ế- c h i ế n ' ' l à n cơ quan tu y ê n t r u y ề n củ a ủy ban

g i ả i phong B ồng L à o riội n g h ị dã b ầu r a b an lã n r dao ủ y ban

e-Sm cổ cấc dồng c h í lõi h 'c Phum x a v ẩn , chủ T ịch ủy b an :

dồng c h í !Tli&0 k ê , ảy v i ê n quân sự; các dồng c h í Thftớ Iiy , 2ha.o I

Tu da» 1 a u phvng ; Qồng c h í Lau v à S en chLn làm cố v ẩ n ,

P hay Đang v à D ịa V-Jíf ủy v i ễ n phu t r á c h X iên g Z?ioản£ ; x iê n g

x in g ( P h ia hỏn,) phu -trách s ầ n n u a , A p h -íi ch án h v ă n ph ò n g

0 ichu 2 ây J ấ e L à o , c u ố i n ăn 194.7 » càn cứ c á c h Tianc dã

QXQC i â o n ê n ỉ r&iig Pha cỉeng, iữQt vừng th u â c Q ất T h á i Lan

á ố i d iậ n v ơ i v ù n g r a o t h à của L ào Khu Cci.n cứ k h á n g c h iế n này

duy c g tji i ầ * 'k h u 2 ’ ' > ảo dồng c h í Phu a i vông v i c h í t c h ỉ

h u y T rư5c k h i b ắ t t a y vào de lâ p can C'5 ĩtháng c h i ế n , đSne

c h í P hu n i v ô n g v i c h í t đã gặp gõ t r a o d ổ i v í i Chau P h ế t s a

l a t v à đ a i d i ệ n c h ín h phủ V i ề t lĩao d ân ch ủ côn* hòa ữ T h á i

La£* ĩ 5 n fc‘ c h í d l g èp dong c h í a i Vfaĩi ĩuanẼr v à cùiig ' ' t r a o dd

41