LӎCH SӰ NGHIÊN CӬU NGUӖN LӦI CÁ BIӆN VIӊT NAM VÀ VÙNG BIӆN TӌNH BÌNH THUҰN .... Nhӳng nghiên cӭu vӅ ÿ D Gҥng sinh hӑc và nguӗn lӧi thӫy hҧi sҧn ӣ các hӋ sinh thái tҥi vùng cӱa sông ven
Trang 1
Ĉ ҤI HӐC QUӔC GIA HÀ NӜI
NguyӉn Thành Nam
LU ҰN ÁN TIӂ1 6 Ƭ SINH H ӐC
Hà Nӝi - 2014
Trang 2Ĉ ҤI HӐC QUӔC GIA HÀ NӜI
NguyӉn Thành Nam
Trang 3LӠ, & $ 0 Ĉ 2 $ 1
7 { L [ L Q F D P ÿ R D Q ÿ k \ O j F { Q J W U u Q K Q J K L r Q F ͱu cͯa tôi vͣi s K ˱ͣng d̳n khoa h͕c cͯa t̵p th͋ cán b͡ K ˱ͣng d̳n
Các k͇t qu̫ nêu trong lu̵n án là trung thF Y j F K ˱ D W ͳQ J ÿ ˱ ͫc công b͙
trong b̭t kǤ công trình nào khác
Nghiên cӭu sinh
NguyӉn Thành Nam
Trang 6M ӨC LӨC
DANH MӨC CÁC KÝ HIӊU VÀ CHӲ VIӂT TҲT 4
DANH MӨC CÁC BҦNG 5
DANH MӨC CÁC HÌNH 6
MӢ Ĉ ҪU 7
& + ѬѪ1 * 7 ӘNG QUAN TÀI LIӊU 9
1.1 LӎCH SӰ NGHIÊN CӬU NGUӖN LӦI CÁ BIӆN VIӊT NAM VÀ VÙNG BIӆN TӌNH BÌNH THUҰN 9
1.1.1 Nhӳng nghiên cӭu lӟn trên vùng thӅm lөF ÿӏa BiӇQ Ĉ { Q J 9
1.1.1.1 Thͥi kǤ W U ˱ ͣF Q ă P 9
1.1.1.2 Thͥi kǤ tͳ Q ă P ÿ ͇Q Q ă P 10
1.1.1.3 Th ͥi kǤ tͳ Q ă P ÿ ͇n nay 12
1.1.2 Nhӳng nghiên cӭu vӅ ÿ D Gҥng sinh hӑc và nguӗn lӧi thӫy hҧi sҧn ӣ các hӋ sinh thái tҥi vùng cӱa sông ven biӇn 17
1.1.3 Lӏch sӱ nghiên cӭu cá tҥi vùng biӇn Bình Thuұn 21
1.1.4 NhұQ [ p W ÿ i Q K J L i F K X Q J YӅ lӏch sӱ nghiên cӭu cá biӇn ViӋt Nam 24 & È & 4 8 $ 1 Ĉ ,ӆM Vӄ Ĉ ӎ$ ĈӜNG VҰT CÁ BIӆN 29
1.2.1 Các vùng sinh thái chính cӫa biӇQ Y j ÿҥi G ѭѫQ J 29
& i F Y Q J ÿӏD ÿӝng vұt ӣ biӇQ Y j ÿҥL G ѭѫQ J 30
1.2.3 HӋ thӕng nhӳng Vùng Sinh thái BiӇn cӫa ThӃ giӟi (MEOW) 31
1.2.4 Nhӳng T X D Q ÿ LӇP E D Q ÿҫu vӅ ÿӏD ÿӝng vұt cá biӇn ViӋt Nam 35
1.3 KHÁI QUÁT CHUNG Vӄ THÀNH PHҪN LOÀI VÀ MӜT SӔ Ĉ ҺC 7 5 Ѭ1 * &ӪA KHU Hӊ CÁ BIӆN VIӊT NAM 37
Ĉ ,ӄU KIӊN TӴ NHIÊN CӪA TӌNH BÌNH THUҰN VÀ KHU VӴC BIӆN, VEN BIӆN CӪA TӌNH 43
1.4.1 Vӏ trí, giӟi hҥn 43
Ĉһc ÿ LӇP ÿӏa hình 45
ĈһF ÿ LӇm khí hұu 49
ĈһF ÿ LӇm thӫy - hҧL Y ă Q 51
Ĉ ,ӄU KIӊN KINH Tӂ - XÃ HӜI TӌNH BÌNH THUҰN VÀ KHU VӴC VEN BIӆN 54
ĈһF ÿ LӇm chung vӅ kinh tӃ - xã hӝi tӍnh Bình Thuұn 54
1.5.2 ĈһF ÿ LӇm kinh tӃ - xã hӝi nghӅ cá và khu vӵc ven biӇn 55
Trang 7& + ѬѪ1 * 1 Ӝ, ' 8 1 * Ĉ Ӕ, 7 Ѭ Ӧ1 * 9 ¬ 3 + ѬѪ1 * 3 + È 3 1 * + , Ç 1
CӬU 57
2.1 CÁC LUҰ1 Ĉ ,ӆM, NӜ, ' 8 1 * ĈӔ, 7 ѬӦNG VÀ PHҤM VI NGHIÊN CӬU 57
2.1.1 Các luұQ ÿ LӇm 57
2.1.2 Nӝi dung nghiên cӭu 58
ĈӕL W ѭӧng và phҥm vi nghiên cӭu 59
2.2 CÁCH TIӂP CҰ1 9 ¬ 3 + ѬѪ1 * 3 + È 3 1 * + , Ç 1 &ӬU 60
2.2.1 Cách tiӃp cұn 60
3 K ѭѫQ J S K i S Q J K L r Q Fӭu và Kӻ thuұt sӱ dөng 61
& + ѬѪ1 * ӂT QUҦ VÀ THҦO LUҰN 72
3.1 KHU Hӊ CÁ BIӆN VEN BӠ TӌNH BÌNH THUҰN 72
Ĉ D Gҥng sinh hӑc cá biӇn ven bӡ tӍnh Bình Thuұn 72
3.1.1.1 Thành ph̯n loài cá bi͋n ven bͥ t͑ nh Bình Thu̵n 72
a) Thành phҫn loài 72
b) So sánh vӟi thành phҫn loài cá biӇn Thuұn Hҧi (1985) 72
F ĈӏD ÿӝng vұt cá biӇn ven bӡ tӍnh Bình Thuұn 117
7 t Q K ÿ D G ̩ng cͯa cá bi͋n ven bͥ Bình Thu̵n theo các b̵c phân lo̩i 119
a) Bұc lӟp 119
b) Bұc bӝ 121
c) Bұc hӑ 127
3.1.1.3 Th ̫o lu̵n 134
3.1.2 Cҩu trúc cӫa khu hӋ cá biӇn ven bӡ tӍnh Bình Thuұn 136
3.1.2.1 C ̭u trúc v͉ sinh thái 136
a) Các nhóm sinh thái 136
b) Cá cӱD V { Q J Y j F i G L F ѭ 139
3.1.2.2 C̭u trúc v͉ G L Q K G ˱ ͩng 141
' D Q K V i F K F i W U R Q J 6 i F K Ĉ ͗ Vi͏t Nam và Danh lͭF Ĉ ͗ IUCN 142
3.1.2.4 Giá tr͓ s͵ dͭng cͯa cá bi͋n ven bͥ t͑ nh Bình Thu̵n 142
a) Cá khai thác tӵ nhiên làm thӵc phҭm 143
b) Cá có tiӅP Q ă Q J O j P Fҧnh 143
c) Cá có khҧ Q ă Q J Q X { L W K ѭѫQ J S Kҭm 144
3.1.3 Tóm tҳt, thҧo luұn 145
Trang 83.2 NGHӄ CÁ TӌNH BÌNH THUҰ1 Ĉӄ XUҨT GIҦI PHÁP KHAI THÁC VÀ
BҦO Vӊ NGUӖN LӦI 147
3.2.1 Thӵc trҥng nghӅ cá tӍnh Bình Thuұn 147
3.2.1.1 1 ă Q J O c tàu thuy͉n khai thác h̫i s̫n 147
& ˯ F ̭u ngành ngh͉ khai thác h̫i s̫n 150
3.2.1.3 S ̫Q O ˱ ͫQ J Q ă Q J V X ̭t khai thác 154
1 J ˱ W U ˱ ͥng, mùa vͭ Y j ÿ ͙i W ˱ ͫng khai thác 158
/ D R ÿ ͡ng bi͋Q Y j W U u Q K ÿ ͡ khai thác 163
3.2.1.6 T ͝ chͱc s̫n xṷt và ͱng dͭng trang thi͇t b͓ , công ngh ͏ 165
3.2.1.7 Công tác qu ̫n lý ngh͉ cá cͯD ÿ ͓ D S K ˱ ˯ Q J 167
3.2.1.8 Nuôi tr ͛ng, ch͇ bi͇n thͯy s̫n và tiêu thͭ s̫n pẖm 168
1 ă Q J V Xҩt khai thác cӫa nghӅ / ѭӟL N p R ÿ ѫQ Y j 9 k \ F K j 170
3.2.2.1 Ngh͉ / ˱ͣL N p R ÿ ˯ Q 170
3.2.2.2 Ngh ͉ / ˱ͣi vây k͇t hͫp chà (Vây chà) 175
ĈӅ xuҩt giҧi pháp khai thác hӧp lý và bҧo vӋ nguӗn lӧi 176
& ă Q F ͱ khoa h͕c và pháp lý 176
3.2.3.2 4 X D Q ÿ L ͋m phát tri͋n 177
Ĉ ͓ Q K K ˱ ͣng, mͭc tiêu và gi̫i pháp cͭ th͋ 178
a) Khai thác và bҧo vӋ nguӗn lӧi thӫy sҧn 178
b) Nuôi trӗng thӫy sҧn 184
c) ChӃ biӃn và tiêu thө sҧn phҭm 184
d) Dӏch vө thӫy sҧn 185
H 1 k Q J F D R ÿӡi sӕng cӝQ J ÿӗQ J Q J ѭ G k Q Y H Q E LӇn 186
3.2.4 Tóm tҳt, thҧo luұn 186
KӂT LUҰN VÀ KIӂN NGHӎ 189
KӂT LUҰN 189
KIӂN NGHӎ 190
DANH MӨC CÔNG TRÌNH KHOA HӐC CӪA TÁC GIҦ LIÊN QUAN Ĉ ӂN LUҰN ÁN 191
TÀI LIӊU THAM KHҦO 192
Trang 9' $ 1 + 0 Ө& & È & é + , ӊ8 9 ¬ & + Ӳ 9 , ӂ7 7 Ҳ7
ALMRV Assessment of the Living Marine Resources in Vietnam (Dӵ i Q ÿ i Q K J L i
nguӗn lӧi sinh vұt BiӇn ViӋt Nam) BVNLTS % ҧR Y Ӌ Q J X ӗQ O ӧL W K ӫ\ V ҧQ
CITES fauna and flora The Convention on International Trade in Endangered Species of wild & { Q J ѭӟF Y Ӆ % X { Q E i Q 4 X ӕF W Ӄ F i F O R j L ÿ ӝQ J W K ӵF Y ұW
IOC-UNESCO The Intergovernmental Oceanographic Commission of UNESCO (Ӫ\ E D Q
+ ҧL G ѭѫQ J K ӑF / L r Q F K t Q K S K ӫ F ӫD 8 1 ( 6 & 2 IUCN The International Union for The Conservation of Nature (Liên minh Quӕc tӃ Bҧo tӗn Thiên nhiên và Tài nguyên Thiên nhiên)
JICA 7 K H - D S D Q , Q W H U Q D W L R Q D O & R R S H U D W L R Q $ J H Q F \ & ѫ T X D Q +ӧp tác Quӕc TӃ
Nhұt Bҧn) KHCN Khoa hӑc Công nghӋ
Liên HiӋp Quӕc) UNESCO The United Nitions Educational, Scientific and Cultural Organization (Tә
chӭc Giáo dөc, Khoa hӑF Y j 9 ă Q K y D Fӫa Liên hiӋp quӕc) UNIDO The United Nations Industrial Development Organization (Tә chӭc Phát
triӇn Công nghiӋp cӫa Liên Hӧp Quӕc)
Trang 10' $ 1 + 0 Ө& & È & % Ҧ1 *
Bҧng 1.1 Bҧng mô tҧ 12 miӅn, 62 tӍnh và 232 vùng sinh thái biӇn ven bӡ ӣ hình 1.1 34
Bҧng 1.2 Mӝt sӕ chӍ tiêu vӅ chӃ ÿӝ nhiӋt - ҭm cӫa Bình ThuұQ J L D L ÿ Rҥn 1998 - 2011 50
Bҧng 1.3 DiӋn tích, dân sӕ và mұW ÿӝ dân sӕ tӍnh Bình ThuұQ Q ă P 55
Bҧng 1.4 Ĉ y Q J J y S Fӫa ngành thӫy sҧn trong tәng GDP cӫa tӍnh Bình Thuұn (tӹ ÿӗng) 56
Bҧng 1.5 So sánh mӝt sӕ chӍ tiêu kinh tӃ - xã hӝi cӫa vùng kinh tӃ biӇn so vӟi toàn tӍnh
Bình ThuұQ Q ă P 56
Bҧng 3.1 Danh sách cá vùng biӇn ven bӡ tӍnh Bình Thuұn và các thông tin liên quan 73
Bҧng 3.2 Tӹ lӋ các bұc phân loҥi cӫa hai lӟp cá ӣ vùng biӇn ven bӡ tӍnh Bình Thuұn 119
Bҧng 3.3 Tӹ lӋ các bұc phân loҥi cӫa các lӟp cá trên thӃ giӟi 119
Bҧng 3.4 Tӹ lӋ các bұc phân loҥi cӫa lӟp cá Mang tҩm và lӟp cá Vây tia trên thӃ giӟi 119
Bҧng 3.5 So sánh tӹ lӋ các bұc phân loҥi cӫa lӟp cá ӣ vùng biӇn ven bӡ tӍnh Bình Thuұn
và trên thӃ giӟi 120
Bҧng 3.6 Tӹ lӋ các bұc phân loҥi cӫa 28 bӝ cá ӣ vùng biӇn ven bӡ tӍnh Bình Thuұn 125
Bҧng 3.7 Tӹ lӋ các bұc phân loҥi cӫa 140 hӑ cá ӣ vùng biӇn ven bӡ tӍnh Bình Thuұn 128
Bҧng 3.8 So sánh sӵ sҳp xӃp theo hӋ thӕng Rass T.S & Lindberg G.U và hӋ thӕng
( V F K PH \ H U : 1 ÿӕi vӟi cá vùng biӇn ven bӡ tӍnh Bình Thuұn 135
Bҧng 3.9 Tӹ lӋ các nhóm sinh thái cӫa khu hӋ cá ӣ vùng biӇn ven bӡ tӍnh Bình Thuұn 137
Bҧng 3.10 DiӉn biӃn phân bә công suҩt tàu thuyӅn cӫa Bình Thuұn (2001 - 2012) 147
Bҧng 3.11 Mӝt sӕ thông tin tәng hӧp vӅ hiӋn trҥng khai thác hҧi sҧn cӫa Bình Thuұn giai
Bҧng 3.16 Thông tin vӅ mùa vө Y j Q J ѭ W U ѭӡQ J ÿӕL W ѭӧQ J ÿ i Q K Eҳt chính cӫa các nghӅ
khai thác 160
Bҧng 3.17 Tәng hӧp sӕ O ѭӧng chӭF G D Q K O D R ÿӝng nghӅ F i ÿ m ÿ ѭӧF ÿ j R Wҥo, cҩp chӭng chӍ
164
Bҧng 3.18 Tәng hӧp nhu cҫX ÿ j R Wҥo và cҩp chӭng chӍ nghӅ trong thӡi gian tӟi 165
Bҧng 3.19 Thӕng kê các mҿ O ѭӟL N p R ÿ i \ ӣ vùng biӇn Bình ThuұQ W K i Q J Q ă P 173
Bҧng 3.20 Thӕng kê các mҿ O ѭӟL N p R ÿ i \ ӣ vùng biӇn Bình ThuұQ W K i Q J Q ă P 174
Bҧng 3.21 Thӕng kê các mҿ O ѭӟi vây rút chì kӃt hӧp chà ӣ vùng biӇn Bình Thuұn tháng 9
Q ă P Y Q J E LӇn Phan Rí) 176
Trang 11DANH 0 Ө& & È & HÌNH
+ u Q K 6 ѫ ÿӗ các cҩS ÿӝ phân chia cӫa nhӳng Vùng Sinh thái BiӇn cӫa ThӃ giӟi
Hình 2.4 Các loҥi vҭy và cách tính vҭy, các kiӇu miӋng, vӏW U t F i F [ ѭѫQ J K j P Y j F i F N LӇu
U ă Q J G Q J W U R Q J ÿӏnh loҥi cá Vây tia (F i ; ѭѫQ J 70
+ u Q K & i F ÿһF ÿ LӇm cҩu tҥo, hình dҥng cӫD PD Q J E y Q J E ѫL W L D Y k \ ÿ X { L Y j Y k \ ÿ X { L
G Q J W U R Q J ÿӏnh loҥi cá Vây tL D F i ; ѭѫQ J 71
Hình 3.1 BiӇX ÿӗ so sánh các bұc phân loҥi cӫa khu hӋ cá Thuұn Hҧi và khu hӋ cá vùng
biӇn ven bӡ Bình Thuұn 117
Hình 3.2 BiӇX ÿӗ thӇ hiӋn sӕ O ѭӧng và tӹ lӋ các bұc phân loҥi trong 2 lӟp cá ӣ vùng biӇn
Hình 3.5 BiӇX ÿӗ phân tích sӵ ÿ D Gҥng cӫa các bұc phân loҥi có trong 140 hӑ cá ӣ vùng
biӇn ven bӡ tӍnh Bình Thuұn 127
Hình 3.6 BiӇX ÿӗ thӇ hiӋn tӹ lӋ % các nhóm sinh thái cӫa khu hӋ cá ӣ vùng biӇn ven bӡ
Trang 257 { % ҥF K / R Q J 9 ƭ & ӗQ & ӓ & / D R & K j P / ê 6 ѫQ + z Q 0X Q 1 D P < ӃW 3 K ~ 4 X ê
& { Q Ĉ ҧR Y j 3 K ~ 4 X ӕF 6 R Q J V R Q J Y ӟL N ӃW T X ҧ ÿ y Y L ӋF ѭӟF W t Q K W U ӳ O ѭӧQ J Q J ѭӥQ J
N K D L W K i F F K R S K p S Y j [ k \ G ӵQ J E ӝ D W O D V F K R U L r Q J Q K y P F i U ҥQ V D Q K { S K k Q E ӕ ӣ
Y Q J E L ӇQ 9 L ӋW 1 D PF NJQ J ÿ m ÿ ѭӧF W K ӵF K L ӋQ Ĉ k \ F y O Ӂ O j F { Q J W U u Q K Q J K L r Q F ӭX
PD Q J W t Q K W R j Q G L ӋQ Y j F ұS Q K ұW Q K ҩW W ӯ W U ѭӟF W ӟL Q D \ F K R U L r Q J Q K y P F i U ҥQ V D Q K { ӣ9 L ӋW 1 D P [65,67]
Cang-Nha Trang (1 J X \ ӉQ 9 ă Q & K X Q J Y j Q Q N, Y ӏQ K 9 ă Q 3 K R Q J Y j & D P
Ranh, Khánh Hòa (7 K i L 1 J ӑF & K L ӃQ Y j Q Q N F i F U ҥQ V D Q K { Y H Q E ӡ 1 D P
Trang 26Các kӃt quҧ nghiên cӭu vӅ nguӗn lӧi cá biӇn Bình Thuұn (cùng vӟi tӍnh Ninh
Thuұn hӧp thành tӍnh Thuұn HҧL W U ѭӟF ÿ k \ F Kӫ yӃX ÿ ѭӧc tәng hӧp chung trong các
công trình nghiên cӭu cӫa khu vӵc và cҧ Q ѭӟc 1 K ѭ S KҫQ W U r Q ÿ m W U u Q K E j \ Qәi bұt
nhҩt trong công tác nghiên cӭu vӅ cá biӇn Thuұn HҧL O j ÿӅ W j L ³ Ĉ LӅu tra nguӗn lӧi cá
tҫng giӳa và tҫng trên ӣ vùng biӇn Thuұn Hҧi-Minh HҧL ´ J L D L ÿ Rҥn 1978-1980 vӟi
ҩn phҭP ³ 1 J K L r Q Fӭu nguӗn lӧi cá biӇn Thuұn HҧL ´ [62] do ViӋn Nghiên cӭu Hҧi
sҧn S K i W K j Q K Q ă P1985 W U r Q F ѫ Vӣ tәng hӧp kӃt quҧ nghiên cӭu tӯ ÿӅ tài này cùng
nhiӅu tài liӋu khác
1 ă P W i F J Lҧ / r Ĉӭc Tӕ Y j Q Q N 7 U ѭӡQ J Ĉҥi hӑc Tәng hӧp Hà Nӝi
Q D \ O j 7 U ѭӡQ J Ĉҥi hӑc Khoa hӑc Tӵ Q K L r Q Ĉ + 4 * + 1 ... NGHӄ CÁ TӌNH BÌNH THUҰ1 Ĉӄ XUҨT GIҦI PHÁP KHAI THÁC VÀ
BҦO Vӊ NGUӖN LӦI 147
3.2.1 Thӵc trҥng nghӅ cá tӍnh Bình Thuұn 147
3.2.1.1 ă Q J O c tàu thuy͉n khai thác. .. Giá tr͓ s͵ dͭng cͯa cá bi͋n ven bͥ t͑ nh Bình Thu̵n 142
a) Cá khai thác tӵ nhiên làm thӵc phҭm 143
b) Cá có tiӅP Q ă Q J O j P Fҧnh 143
c) Cá có khҧ Q ă Q J ...
( V F K PH \ H U : ÿӕi vӟi cá vùng biӇn ven bӡ tӍnh Bình Thuұn 135
Bҧng 3.9 Tӹ lӋ nhóm sinh thái cӫa khu hӋ cá ӣ vùng biӇn ven bӡ tӍnh Bình Thuұn 137
Bҧng 3.10 DiӉn