Đấu Thầu Mua Sắm Hàng Hóa Theo Phương Thức Một Giai Đoạn Hai Túi Hồ Sơ - Nguyễn Sơn Hà

- Nguyễn Thị Như Trang 2011: “Pháp luật về đấu thầu mua sắm công những vấn đề lý luận và thực tiễn”, luận văn thạc sĩ, 2011 - Nguyễn Duy Phương 2006: “Quy chế đấu thầu quốc tế về mua sắm

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN SƠN HÀ

ĐẤU THẦU MUA SẮM HÀNG HÓA THEO PHƯƠNG THỨC MỘT GIAI ĐOẠN HAI TÚI HỒ SƠ THEO PHÁP LUẬT

ĐẤU THẦU Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT KINH TẾ

HÀ NỘI, NĂM 2019

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan đề tài “Đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ theo pháp luật đấu thầu ở Việt Nam” là nghiên cứu của riêng tôi Các nội dung kết quả nhiên cứu trong đề tài này là trung thực và chưa công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác

Các số liệu, ví dụ trích dẫn phục vụ cho việc phân tích, nhận xét, đánh giá được chính tác giả thu thập từ các nguồn khác nhau, đảm bảo tính chính xác, trung thực và tin cậy

Tôi đã hoàn thành tất cả các môn học và đã hoàn thành việc thanh toán các nghĩa vụ tài chính theo quy định của Học viện Khoa học Xã hội, Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam

Vậy tôi viết lời cam đoan này đề nghị Học viện Khoa học Xã hội xem xét để tôi có thể được bảo vệ Luận văn

Hà Nội, ngày tháng 6 năm 2019

Học viên thực hiện

Nguyễn Sơn Hà

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẤU THẦU MUA SẮM HÀNG HÓA THEO PHƯƠNG THỨC MỘT GIAI ĐOẠN, HAI TÚI

HỒ SƠ VÀ PHÁP LUẬT VỀ ĐẤU THẦU MUA SẮM HÀNG HÓA THEO PHƯƠNG THỨC MỘT GIAI ĐOẠN, HAI TÚI HỒ SƠ 6

1.1 Khái niệm về đấu thầu mua sắm hàng hóa 6 1.2 Pháp luật về đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn, hai túi hồ sơ 15

Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ ĐẤU THẦU MUA SẮM HÀNG HÓA THEO PHƯƠNG THỨC MỘT GIAI ĐOẠN HAI TÚI HỒ SƠ 24

2.1 Thực trạng pháp luật về đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn, hai túi hồ sơ ở Việt Nam hiện nay 24 2.2 Thực tiễn áp dụng pháp luật về đấu thầu trong mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn, hai túi hồ sơ 50

Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ ĐẦU THẦU MUA SẮM HÀNG HÓA THEO PHƯƠNG THỨC MỘT GIAI ĐOẠN HAI TÚI HỒ SƠ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY 62

3.1 Phương hướng hoàn thiện pháp luật về đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn, hai túi hồ sơ 62 3.2 Những giải pháp chủ yếu hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn, hai túi hồ sơ ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay 67

KẾT LUẬN 76 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 78

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BDT: Bên dự thầu

BMT: Bên mời thầu

BQLCDA: Ban Quản lý các dự án

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đấu thầu hàng hóa, trong đó có đấu thầu mua sắm hàng hóa có vai trò quan trọng thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế quốc dân Đồng thời nâng cao sự chủ động và năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp Hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóa diễn ra trong nhiều lĩnh vực ở các quốc gia trên thế giới Đấu thầu là một phương thức mang lại hiệu quả kinh tế cao, tạo ra sự bình đẳng cạnh tranh lành mạnh, hạn chế tiêu cực trong hoạt động thương mại Để điều chỉnh hoạt động đấu thầu nói chung, trong đó có hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóa nói riêng, nhà nước ta đã ban hành nhiều văn bản pháp luật, như: Luật Đấu thầu 2013, Luật Cạnh tranh, Luật Đầu tư công 2014, Bộ Luật Dân sự 2015,… và các văn bản hướng dẫn thi hành, như: Nghị định số 30/2015/NĐ-CP ngày 17/3/2015 của Chính phủ hướng dẫn chi tiết một số điều của Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà đầu tư, Nghị định số 63/2018/NĐ-CP ngày 04/5/2018 của Chính phủ về đầu tư theo hình thức đối tác công tư, Những văn bản pháp luật đã tạo được hành lang pháp lý ổn định, môi trường đầu tư lành mạnh cho hoạt động của các doanh nghiệp, các chủ thể kinh doanh, góp phần ổn định trật tự kinh tế - xã hội Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nhiều quy định của pháp luật về đấu thầu, đấu thầu mua sắm hàng hóa vẫn bộc lộ những hạn chế nhất định tên phương diện lý luận và thực tiễn áp dụng Những bất cập, hạn chế như hiện tượng thông đồng, cấu kết nhằm trục lợi,… Đã làm sai lệch bản chất pháp lý của hoạt động đấu thầu, gây phương hại tới lợi ích của tổ chức, cá nhân và các doanh nghiệp Chính vì vậy, trong thời kỳ cách mạng công nghiệp 4.0 thì một trong những yêu cầu cấp thiết hiện nay là cần phải tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về đấu thầu, đấu thầu mua sắm hàng hóa

Từ nhận thức đó, tác giả đã chọn đề tài: “Đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ theo pháp luật đấu thầu ở Việt Nam”

làm đề tài nghiên cứu cho luận văn của mình Luận văn phân tích làm rõ những vấn

đề lý luận cơ bản về đấu thầu, đấu thầu mua sắm hàng hóa theo các phương thức khác nhau, trong đó tập trung nghiên cứu đấu thầu MSHH theo phương thức một

giai đoạn hai túi hồ sơ Bên cạnh đó, đánh giá thực trạng pháp luật và thực thực tiễn

áp dụng đối với hoạt động đấu thầu này để xác định những hạn chế, bất cập và nguyên nhân của nó Từ kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ theo pháp luật đấu thầu ở Việt Nam hiện nay

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Đấu thầu, đấu thầu MSHH không phải là một hoạt động mới xuất hiện tại Việt Nam và quốc tế Hoạt động đấu thầu có vai trò quan trọng đối với sự phát triển

ổn định, bền vững của nền kinh tế quốc dân, với doanh nghiệp, nhà nước và với các chủ thể kinh doanh khác Vì vậy, đấu thầu, đấu thầu MSHH là một vấn đề được quan tâm nghiên cứu trên các phương diện khác nhau, với góc độ khác nhau Hiện nay đã có nhiều công trình nghiên cứu về đấu thầu và đấu thầu mua sắm hàng hóa

- Nguyễn Thị Như Trang (2011): “Pháp luật về đấu thầu mua sắm công những vấn đề lý luận và thực tiễn”, luận văn thạc sĩ, 2011

- Nguyễn Duy Phương (2006): “Quy chế đấu thầu quốc tế về mua sắm hàng hóa”, luận văn thạc sĩ, 2006

- Nguyễn Thị Hiệp (2017): “Đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ theo pháp luật Việt Nam từ thực tiễn ngành khí tượng thủy văn”, luận văn thạc sĩ HVKHXH, 2017

- Phạm Trung Kiên năm (2014): “Quản lý nhà nước về hoạt động đấu thầu mua sắm trong khu vực công ở Việt Nam”, luận văn thạc sĩ, 2014

- Lương Thị Thùy Linh (2013): “Pháp luật Việt Nam về đấu thầu mua sắm công - hướng hoàn thiện từ kinh nghiệm của Cộng hòa Pháp”, luận văn thạc sĩ, 2013

- Nguyễn Thị Hương Giang (2017): “Trình tự thủ tục đấu thầu mua sắm hàng hóa theo pháp luật về đấu thầu từ thực tiễn các đơn vị sự nghiệp công lập ở Việt Nam hiện nay”, luận văn thạc sĩ, HVKHXH, 2017

Ngoài các công trình khoa học trên, còn nhiều tài liệu nghiên cứu, đề cập đến đấu thầu, đấu thầu mua sắm hàng hóa, như: các bài viết đăng tạp chí, các luận văn thạc sĩ, sách,…Nhìn chung, các công trình khoa học chủ yếu đề cập vấn đề chung

về đấu thầu và đấu thầu mua sắm hàng hóa Bên cạnh đó cũng có một vài công trình

khác nghiên cứu về đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn, một túi hồ sơ hoặc về trình tự, thủ tục về đấu thầu,… Tuy nhiên, đây là một công trình nhiên cứu độc lập về vấn đề đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thực một giai đoạn hai túi hồ sơ ở Việt Nam Việc tiếp cận, nghiên cứu trên cơ sở kế thừa những kết quả của các công trình nghiên cứu trước đây Đồng thời, luận văn sẽ đi sâu phân tích, làm sáng tỏ những nội dung chủ yếu về đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn, hai túi hồ sơ theo quy định của pháp luật về đấu thầu trên phương diện lý luận và thực tiễn áp dụng

3 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

- Mục đích nghiên cứu của đề tài: Nghiên cứu những vấn đề lý luận về đấu thầu, đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn, hai túi hồ sơ Từ thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng các quy định về đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ, đúc rút ra nhưng hạn chế, bất cập

và nguyên nhân của sự bất cập, hạn chế về đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ Từ kết quả nghiên cứu, xác định yêu cầu và các giải pháp hoàn thiện pháp luật về đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn, hai túi hồ sơ ở Việt Nam

Nhằm đạt được mục đích trên, đề tài tập trung giải quyết những nhiệm vụ:

- Làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về đấu thầu, đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ

- Làm rõ vai trò của đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ

- Làm rõ những yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động đấu thầu, đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn, hai túi hồ sơ

- Phân tích và đánh giá thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ

- Xác định các yêu cầu và đề xuất những giải pháp hoàn thiện pháp luật đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn, hai túi hồ sơ ở Việt Nam

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các vấn đề về đấu thầu, đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn, hai túi hồ sơ trên phương diện lý luận và thực tiễn

- Phạm vi nghiên cứu của luận văn là các văn bản pháp luật hiện hành về đấu thầu, đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn, hai túi hồ sơ, như: Luật Thương mại 2005, Luật Đầu tư 2014, Luật Cạnh tranh 2004/2018,…trong

đó tập trung nghiên cứu sâu các quy định tại Luật Đấu thầu năm 2013 và các văn bản hướng dẫn thi hành

5 Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu

Hồ Chí Minh làm cơ sở lý luận cho việc nghiên cứu về đấu thầu, đấu thầu mua

sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ

Trong quá trình nghiên cứu tác giả đã kết hợp, sử dụng các phương pháp nghiên cứu như sau: Tổng hợp, phân tích, phương pháp so sánh, đánh giá,….để giải quyết nội dung từng mục, chương trong luận văn Cụ thể:

- Chương 1, tác giả chủ yếu sử dụng phương pháp lịch sử, phương pháp phân tích, đánh giá để làm rõ các nội dung

- Chương 2, tác giả sử dụng các phương pháp, như: phân tích, bình luận, tổng hợp, liệt kê, nhận xét, đánh giá để giải quyết các nội dung đặt ra

- Chương 3, tác giả sử dụng các phương pháp, như tổng hợp, phân tích, để đạt mục tiêu đề ra

6 Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn

6.1 Ý nghĩa lý luận: Khái quát hóa và hệ thống hóa các quy định về đấu

thầu, đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ Luận văn phân tích làm rõ những vấn đề lý luận về đấu thầu, đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn, hai túi hồ sơ

6.2 Ý nghĩa thực tiễn:

- Nhận xét, đánh giá và bình luận các quy định về đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ

- Chỉ rõ những hạn chế, bất cập và nguyên nhân của các quy định về đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ

- Từ kết quả nghiên cứu, tác giải xác định yêu cầu và đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật về đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ ở Việt Nam hiện nay

- Kết quả nghiên cứu trong luận văn có giá trị tham khảo

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài các phần mở đầu, kết luận, mục lục và danh mục các tài liệu tham khảo, nội dung chính của đề tài nghiên cứu được chia là 3 chương:

Chương 1: Những vấn đề lý luận về đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ và pháp luật về đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ

Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng về đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ ở Việt Nam hiện nay

Chương 3: Những yêu cầu và các giải pháp hoàn thiện pháp luật về đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ trong giai đoạn hiện nay

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ ĐẤU THẦU MUA SẮM HÀNG HÓA THEO PHƯƠNG THỨC MỘT GIAI ĐOẠN, HAI TÚI HỒ SƠ VÀ PHÁP LUẬT VỀ ĐẤU THẦU MUA SẮM HÀNG HÓA THEO PHƯƠNG THỨC

MỘT GIAI ĐOẠN, HAI TÚI HỒ SƠ 1.1 Khái niệm về đấu thầu mua sắm hàng hóa

1.1.1 Đấu thầu mua sắm hàng hóa

Mua sắm hàng hóa là các hoạt động mua hàng hóa, có thể thực hiện dưới hình thức trực tiếp hoặc gián tiếp, ngày nay ngoài các hình thức mua hàng hóa một cách trực tiếp theo cách thông thường ngoài ra còn có hình thức mua hàng hóa gián tiếp hoặc mua sắm trực tuyến thông qua internet Các hoạt động mua sắm đó sẽ được ghi nhận qua các hình thức khác nhau như: hợp động mua bán, hóa đơn, xác nhận thanh toán…

Theo Quy định mẫu về đấu thầu mua sắm hàng hóa của Liên Hợp quốc

(UNCITRIAL) [26], thì "Procurement" được hiểu là sự giành được hàng hóa, công trình hay dịch vụ nào đó (Điều 2, khoản a) Theo đó, hàng hóa được hiểu: “tất cả

các vật thể mô tả được bao gồm cả nguyên vật liệu thô, sản phẩm, các thiết bị, các vật thể định hình hoặc dưới dạng lỏng, điện và dịch vụ phụ đi kèm hàng hóa nhưng

có giá trị thấp hơn hàng hóa (bao gồm: các loại hàng hóa khác theo quy định của từng nước)” (Điều 2, khoản c)

Theo Từ điển tiếng Việt (do Viện Ngôn ngữ biên soạn năm 1998) thì "đấu thầu" là việc "đọ công khai, ai nhận làm, nhận bán với điều kiện tốt nhất thì được giao cho làm hoặc được bán hàng" Còn theo quy định của WB thì các từ "bid" và

"tender" (trong tiếng Anh) đều có nghĩa như nhau là "đấu thầu" [12, tr1]

Đấu thầu là quá trình lựa chọn nhà thầu để ký kết và thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp; lựa chọn nhà đầu tư để ký kết và thực hiện hợp đồng dự án đầu tư theo hình thức đối tác công

tư, dự án đầu tư có sử dụng đất trên cơ sở bảo đảm cạnh tranh, công bằng, minh bạch và hiệu quả kinh tế [16] Đấu thầu bao gồm, đấu thầu trong nước và đấu thầu

quốc tế Đấu thầu quốc tế là đấu thầu mà nhà thầu, nhà đầu tư trong nước, nước ngoài được tham dự thầu Đấu thầu trong nước là đấu thầu mà chỉ có nhà thầu, nhà đầu tư trong nước được tham dự thầu [16]

Đấu thầu hàng hóa cũng được quy định tại LTM 2005, theo đó: “Đấu thầu hàng hoá, dịch vụ là hoạt động thương mại, theo đó một bên mua hàng hoá, dịch vụ thông qua mời thầu (gọi là bên mời thầu) nhằm lựa chọn trong số các thương nhân tham gia đấu thầu (gọi là bên dự thầu) thương nhân đáp ứng tốt nhất các yêu cầu do bên mời thầu đặt ra và được lựa chọn để ký kết và thực hiện hợp đồng (gọi là bên trúng thầu)” Đấu thầu mua sắm hàng hóa thể hiện là một quan hệ kinh tế và pháp lý phức tạp [21, tr 202]

Đấu thầu là một hoạt động thương mại khá phổ biến trong đời sống xã hội Hoạt động đấu thầu diễn ra ở nhiều phương diện khác nhau, như: mua sắm hàng hóa, công nghệ thông tin, du lịch, viễn thông, thương mại, đầu tư,…Hoạt động đấu thầu là một quá trình diễn ra ở nhiều giai đoạn khác nhau, với sự tham gia của nhiều chủ thể và với mục đích khác nhau Đấu thầu được thực hiện với những công việc, lĩnh vực khác nhau, như: đấu thầu tuyển chọn tư vấn, thiết kế, đấu thầu thi công xây lắp, đấu thầu mua sắm hàng hóa, đấu thầu thực hiện dịch vụ, đấu thầu chọn đối tác

để thực hiện dự án… Mỗi hoạt động đấu thầu có ý nghĩa, vai trò với những quy trình, thủ tục khác nhau Hiện nay có nhiều loại đấu thầu, như: đấu thầu trực tiếp, đấu thầu qua mạng, đấu thầu quốc tế, đấu thầu trong nước, Đấu thầu qua mạng là đấu thầu được thực hiện thông qua việc sử dụng hệ thống mạng đấu thầu quốc gia

Số lượng gói thầu đấu thầu qua mạng có xu hướng tăng, ví dụ, năm 2018 đạt gần 19.000 gói, tăng gấp 2,78 lần so với năm 2017) nhưng tỷ lệ giá trị gói thầu đấu thầu qua mạng còn thấp (46.840 tỷ đồng chiếm 6% tổng giá trị gói thầu trên cả nước) vì vậy, thực tế là chưa tận dụng được lợi ích của đấu thầu qua mạng [1] Đấu thầu quốc tế là đấu thầu mà nhà thầu, nhà đầu tư trong nước, nước ngoài được tham dự thầu Đấu thầu trong nước là đấu thầu mà chỉ có nhà thầu, nhà đầu tư trong nước được tham dự thầu [16] Tuy nhiên, theo quy định tại Luật Thương mại năm 2005, đấu thầu bao gồm đấu thầu hàng hóa và đấu thầu dịch vụ

Đấu thầu mua sắm hàng hóa là một trong những loại đấu thầu có đối tượng đấu thầu cụ thể là hàng hóa Một trong những cơ sở để phân biệt giữa đấu thầu MSHH và đấu thầu khác ở đối tượng đấu thầu Đối tượng đấu thầu MSHH là hàng hóa đáp ứng và tuân thủ theo các quy định của pháp luật Theo đó, hàng hóa gồm máy móc, thiết bị, nguyên liệu, nhiên liệu, vật liệu, vật tư, phụ tùng; hàng tiêu dùng; thuốc, vật tư y tế dùng cho các cơ sở y tế [16]

Hiện nay, có nhiều phương thức đấu thầu khác nhau, gồm: Phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ, Phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ, Phương thức hai giai đoạn một túi hồ sơ, Phương thức hai giai đoạn hai túi hồ sơ [16]

1.1.2 Đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn, hai túi hồ sơ

1.1.2.1 Khái niệm

Đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ được hiểu là một phương thức đấu thầu thực hiện theo các hình thức đấu thầu khác nhau giữa các chủ thể tham gia đấu thầu Trong đó quy định về các nguyên tắc đấu thầu, lựa chọn nhà thầu, ký kết, thực hiện hợp đồng, quyền, nghĩa vụ các bên và giải quyết các tranh chấp phát sinh từ hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóa theo quy định của pháp luật về đấu thầu

1.1.2.2 Đặc điểm đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ

Đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ mang đặc điểm chung của đấu thầu, đồng thời có những đặc điểm riêng Cụ thể:

Một là, Về phạm vi áp dụng đấu thầu Đấu thầu mua sắm hàng hóa theo

phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ áp dụng đối với các gói thầu cung cấp dịch

vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp, hỗn hợp và đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư Tùy thuộc các lĩnh vực đấu thầu áp dụng các phương thức đấu thầu khác nhau Ví dụ: Đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế đối với gói thầu cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp, hỗn hợp Đấu thầu rộng rãi là hình thức đấu thầu mà bên mời thầu không hạn chế số lượng các bên dự thầu Đấu thầu hạn chế là hình thức đấu thầu mà bên mời thầu chỉ mời một

số nhà thầu nhất định dự thầu Việc chọn hình thức đấu thầu rộng rãi hoặc đấu thầu hạn chế do bên mời thầu quyết định [19] Như vậy, đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ khác với đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ về phạm vi Phương thức đấu thầu MSHH một giai đoạn một túi hồ sơ chủ yếu áp dụng đối với các gói thầu có quy mô nhỏ, có giá trị trong hạn mức, áp dụng đối với gói thầu MSHH tương tự thuộc cùng một dự án, dự toán mua sắm và không đòi hỏi chuyên biệt điều kiện kỹ thuật

Hai là, Về hồ sơ Hồ sơ mời thầu trong đầu thầu mua sắm hàng hóa theo

phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ phải được lập thành hai túi hồ sơ độc lập, riêng biệt, bao gồm: túi hồ sơ đề xuất về kỹ thuật và túi hồ sơ đề xuất về tài chính Hai túi hồ sơ được nộp cùng một thời điểm Đối với phương thức đấu thầu MSHH một giai đoạn một túi hồ sơ thì nhà thầu, nhà đầu tư nộp hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất gồm đề xuất về kỹ thuật và đề xuất về tài chính theo yêu cầu của hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu (một túi)

Ba là, Việc mở thầu Mở thầu là việc tổ chức mở hồ sơ dự thầu tại thời điểm

đã được ấn định hoặc trong trường hợp không có thời điểm được ấn định trước thì thời điểm mở thầu là ngay sau khi đóng thầu [19] Thời điểm đóng thầu là thời điểm hết hạn nhận hồ sơ quan tâm, hồ sơ dự sơ tuyển, hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất Việc

mở thầu trong đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ được tiến hành hai lần theo phương thức: Hồ sơ về kỹ thuật sẽ được mở ngay sau thời điểm đóng thầu Nhà thầu, nhà đầu tư đáp ứng yêu cầu về kỹ thuật sẽ được mở hồ

sơ đề xuất về tài chính để đánh giá [16] Đối với đấu thầu theo phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ thì việc mở thầu được tiến hành một lần đối với toàn bộ hồ

sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất [16]

1.1.3 Vai trò của đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ

Trong nền kinh tế thị trường, đấu thầu là một hình thức cạnh tranh cao nhằm lựa chọn được nhà thầu đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về kỹ thuật và yêu cầu về kinh

tế của chủ đầu tư Hoạt động đấu thầu hướng tới và đảm bảo sự cạnh tranh công bằng, bình đẳng, lựa chọn người bán phù hợp, góp phần thực hiện hiệu quả dự án đầu tư

Hoạt động đấu thầu nói chung và đấu thầu MSHH nói riêng có vai trò quan trọng đối với các nhà kinh doanh, doanh nghiệp, nhà đầu tư và các chủ thể kinh doanh khác Đồng thời, đấu thầu góp phần ổn định sự phát triển nền kinh tế quốc dân, cụ thể:

Thứ nhất, đối với chủ đầu tư

-Thông qua hoạt động đấu thầu, các chủ đầu tư bảo đảm sự chủ động trong việc lựa chọn các nhà thầu uy tín, phù hợp, hạn chế sự phụ thuộc vào một nhà thầu

cụ thể Điều đó, cho phép chủ đầu tư chủ động xây dựng chương trình, kế hoạch một cách hợp lý và hiệu quả

- Kết quả đấu thầu nhằm nâng cao hiệu quả về chất lượng hàng hóa, dịch vụ, tiết kiệm và bảo toàn nguồn vốn đầu tư, chống lãng phí, thất thoát tài sản; đồng thời đảm bảo thực hiện dự án đúng tiến độ

- Thông qua hoạt động đấu thầu, góp phần tạo một môi trường cạnh tranh bình đẳng, minh bạch và hiệu quả giữa các doanh nghiệp, các chủ thể kinh doanh Hiệu quả hoạt động đầu tư mua sắm hàng hóa cho phép nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ và năng lực của đội ngũ cán bộ, nhân viên của các chủ đầu tư

Thứ hai, đối với các nhà thầu trong hoạt động đấu thầu

-Thông qua hoạt động đấu thầu buộc các nhà thầu phải đáp ứng tốt các điều kiện, yêu cầu về năng lực cạnh tranh, nhân lực, vật lực, để có thể tham gia đấu thầu và trở thành người thắng thầu

- Trong điều kiện nền kinh tế thị trường, trên cơ sở các nguyên tắc công khai, bình đẳng, cùng cạnh tranh, các nhà thầu đúc rút được các kinh nghiệm trong hoạt động đấu thầu MSHH, chủ động tìm kiếm các cơ hội tham dự đấu thầu và kí kết hợp đồng khi trở thành người trúng thầu Điều đó, góp phần tạo công ăn, việc làm cho cán bộ, nhân viên và người lao động trong doanh nghiệp Đồng thời, thông qua hoạt động đấu thầu sẽ nâng cao tay nghề cơ hội học hỏi, kinh nghiệm phát triển mở rộng sản xuất cũng như tạo ra lợi nhuận cho các nhà thầu…

- Đấu thầu tạo điều kiện và cơ hội cho các nhà thầu xác định kế hoạch, phương án trong việc đầu tư có trọng tâm, trọng điểm và phù hợp với năng lực của doanh nghiệp về tài chính, công nghệ, kỹ thuật,…Kết quả tham gia các hoạt động

đấu thầu, đúc rút những kinh nghiệm quý báu cho các nhà thầu, phát huy thế mạnh, lợi thế của mình, hạn chế những khiếm khuyết nhằm nâng cao năng lực, vị thế của nhà thầu trong hoạt động đấu thầu nói chung và đấu thầu MSHH nói riêng Điều đó, góp phần tạo dựng môi trường đầu thầu lành mạnh, công bằng và hiệu quả

Thứ ba, Vai trò của đấu thầu mua sắm hàng hóa đối với kinh tế-xã hội

-Đấu thầu MSHH góp phần và thúc đẩy sự phát triển của các ngành, hàng

trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của từng doanh nghiệp, trong các lĩnh vực và của toàn nền kinh tế nói chung

- Đấu thầu MSHH góp phần duy trì và tạo sự ổn định của kinh tế-xã hội vùng miền, quốc gia Hoạt động đấu thầu MSHH đúng pháp luật, hiệu quả hạn chế những hành vi vi phạm, như: thông thầu, hạn chế cạnh tranh, cạnh tranh không lành mạnh, lợi ích nhóm, nâng cao tinh thầm “thượng tôn pháp luật”, nâng cao hiệu quả quản

lý và kiểm soát của Nhà nước đối với hoạt động đấu thầu trong giai đoạn hiện nay

1.1.4 Các yếu tố ảnh hưởng đến đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ

Đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ chịu sự ảnh hưởng của nhiều yếu tố khác nhau, với mức độ và phương diện tác động khác nhau Các yếu tố có thể là những yếu tố mang tính chủ quan, có yếu tố mang tính khách quan

1.1.4.1 Yếu tố mang tính khách quan

- Hệ thống pháp luật nói chung và pháp luật về đấu thầu mua sắm hàng hóa nói riêng

Hệ thống pháp luật về đấu thầu và đấu thầu MSHH bao gồm rất nhiều văn bản pháp luật khác nhau, từ những văn bản pháp luật mang tính chung đến các văn bản pháp luật mang tính chuyên ngành Các văn bản pháp luật, như: BLDS, BLTTDS, Luật Đấu thầu, Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật đầu tư công,…đã tạo dựng hành lang pháp lý điều chỉnh hoạt động đấu thầu, đấu thầu MSHH Hệ thống các văn bản pháp luật đó đã cụ thể hóa, chi tiết hóa các chính sách nhằm điều chỉnh hoạt động đấu thầu, đấu thầu MSHH với các phương thức, hình thức đấu thầu khác nhau Tính minh bạch, thống nhất của hệ thống pháp luật định hướng cho hoạt động đấu thầu, đấu thầu MSHH hiệu quả và có

tính khả thi trong thực tiễn Ngược lại, hệ thống văn bản pháp luật về hoạt động đấu thầu, đấu thầu MSHH chồng chéo, xung đột, khó thực hiện sẽ ảnh hưởng và tác động xấu đến hiệu quả của hoạt động đấu thầu, đấu thầu MSHH

- Cơ chế quản lý Nhà nước đối với hoạt động đấu thầu, đấu thầu MSHH Cơ

chế quản lý của Nhà nước ảnh hưởng rất lớn đến hoạt động đấu thầu, đấu thầu MSHH Cơ chế quản lý của Nhà nước tốt, minh bạch đảm bảo cho hoạt động đấu thầu được thực hiện một cách đồng bộ, phát huy được năng lực cạnh tranh của các chủ thể tham gia đấu thầu Ngược lại cơ chế quản lý của Nhà nước đối với hoạt động đấu thầu, đấu thầu MSHH yếu kém sẽ là nguy cơ dẫn đến các hậu quả của những hành vi vi phạm pháp luật phát triển, như: thông đồng, tham nhũng, cơ hội, lợi ích nhóm,…Điều đó làm mất cân bằng và sự ổn định của kinh tế-xã hội, ảnh hưởng đến lợi ích chính đáng của các nhà đầu tư, doanh nghiệp

- Quy luật kinh tế thị trường, sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật Sự tiến bộ

khoa học, kỹ thuật và sự điều tiết của các quy luật nền kinh tế thị trường có ảnh hưởng hưởng mạnh đến hoạt động đấu thầu, đấu thầu MSHH trong giai đoạn hiện nay Trong cách mạng công nghiệp 4.0 đòi hỏi các chủ thể trong đấu thầu phải tích cực nâng cao năng lực, cải tiến kỹ thuật,…đảm bảo tính quy chuẩn, tính chính xác

và tính khoa học trong hoạt động đấu thầu Sự điều chỉnh của các quy luật kinh tế thị trường tác động không nhỏ tới hoạt động đấu thầu, đấu thầu MSHH Điều đó, buộc các chủ thể phải nắm bắt được các quy luật, vận dụng linh hoạt và có hiệu quả trong đấu thầu

- Hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu, rộng Khi Việt Nam đã trở thành

viên chính thức của WTO vào năm 2007 đã đặt ra những cơ hội và thách thức đối với hoạt động thương mại, đầu tư, đấu thầu của các doanh nghiệp, các nhà đầu tư Hoạt động đấu thầu, trong đó có đấu thầu MSHH không chỉ tuân thủ các quy định của pháp luật quốc gia mà phải đảm bảo thực hiện nghiêm chỉnh, đầy đủ các nguyên tắc, các luật lệ của quốc tế Đặc biệt trong giai đoạn gần đây khi Việt Nam tham gia đàm phán và trở thành thành viên của hơn 10 hiệp định thương mại tự do, thành viên thứ 84 (tháng 11/2015) của Công ước Liên hiệp quốc về hợp đồng mua bán

hàng hóa quốc tế (CISG) đòi hỏi các quy định về đấu thầu, trong đó có đấu thầu MSHH phù hợp và có tính khả thi trong thực tiễn

1.1.4.2 Các yếu tố mang tính chủ quan

Các yếu tố mang tính chủ quan ảnh hưởng lớn tới hoạt động đấu thầu, trong

đó có đấu thầu MSHH Các yếu tố cơ bản gồm:

- Năng lực của các chủ thể Năng lực của các chủ thể, như chủ đầu tư, bên

mời thầu, bên dự thầu là một trong các yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến hoạt động đấu thầu Nếu các chủ thể tham gia có đầy đủ năng lực về tư cách pháp lý, về nguồn lực, nhân lực,…góp phần đảm bảo cho hoạt động đấu thầu được hiệu quả, đạt mục đích và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho các bên Tuy nhiên, nếu năng lực của các chủ thể không đáp ứng được các yêu cầu, tiêu chí, điều kiện sẽ ảnh hưởng xấu tới hoạt động đấu thầu, không đạt được mục đích và kết quả đấu thầu

- Sự chủ động của các chủ thể tham gia đấu thầu Các chủ thể tham gia đấu

thầu cần phải xác định được mục tiêu, xây dựng và thực hiện hiệu quả các công việc

từ chuẩn bị đến triển khai quy trình, thủ tục trong hoạt động đấu thầu, đấu thầu MSHH Điều đó giúp các nhà thầu, chủ đầu tư, bên mời thầu chủ động khi hoạch định các kế hoạch, triển khai quá trình đấu thầu được thông suốt, đúng pháp luật và hiệu quả Việc nắm rõ mục tiêu, nội dung, kế hoạch, trình tự cụ thể và chi tiết của thủ tục đấu thầu mua sắm hàng hóa sẽ tạo ra sự thuận lợi trong triển khai trình tự thủ tục mua sắm hàng hóa, nếu không sẽ có thể dẫn đến không hoàn thành được yêu cầu đề ra

- Năng lực, trình độ chuyên môn của cán bộ, nhân viên tham gia hoạt động đấu thầu MSHH

Hoạt động đấu thầu MSHH không thể có hiệu quả nếu không có đội ngũ cán

bộ, nhân viên đáp ứng tốt các yêu cầu, điều kiện năng lực, trình độ chuyên môn và kinh nghiệm Đối với người quản lý hoạt động đấu thầu MSHH nói chung, hoạt động đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ nói riêng phải

là người có trình độ quản lý, tinh thông nghiệp vụ và đạo đức nghề nghiệp trong tổ chức, điều hành hoạt động đấu thầu Đối với đội ngũ cán bộ, nhân viên trực tiếp tham gia vào các khâu trong hoạt động đấu thầu MSHH, ngoài trình độ chuyên

môn, nghiệp vụ thì phải là người am hiểu quy định pháp luật và trách nhiệm cao Để đảm bảo và nâng cao trình độ chuyên môn của đội ngũ tham gia hoạt động đấu thầu MSHH cần thiết và thường xuyên có chính sách, chương trình đào tạo đội ngũ cán

bộ nhân viên; đồng thời thực hiện việc tuyên truyền, phổ biến các quy định của pháp luật về đấu thầu MSHH Bên cạnh đó, cần áp dụng tốt chế độ, chính sách đãi ngộ đối với đội ngũ nhân sự tham gia hoạt động đấu thầu Việc thực hiện tốt chính sách đãi ngộ góp phần nâng cao tinh thần, trách nhiệm và sự tận tụy của cán bộ, nhân viên trong hoạt động đấu thầu, hạn chế những hành vi vi phạm pháp luật

-Năng lực cạnh tranh và kinh nghiệm của các nhà thầu Bản chất pháp lý của

đấu thầu là tìm được người bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ với giá rẻ nhất trong cùng một điều kiện Vì vậy, năng lực cạnh tranh và kinh nghiệm của các nhà thầu tham gia vào hoạt động đấu thầu MSHH có ảnh hưởng rất lớn đến việc lựa chọn và trúng thầu cũng như quá trình triển khai các dự án sau này Năng lực cạnh tranh và kinh nghiệm là hai vấn đề song hành đối với các nhà thầu Nếu thiếu một trong hai vấn đề đó sẽ hạn chế khả năng cạnh tranh và khả năng trúng thầu của nhà thầu Đặc biệt, trong giai đoạn hiện nay không chỉ có sự tham gia của các nhà thầu trong nước

mà còn có sự tham gia của các nhà thầu nước ngoài, các tập đoàn, công ty lớn thì việc đòi hỏi đáp ứng năng lực cạnh tranh, kinh nghiệm của nhà thầu là vấn đề hết sức cần thiết

- Vấn đề thông tin, bảo mật thông tin trong hoạt động đấu thầu MSHH Đây

là một nội dung có ý nghĩa quan trọng đối với hoạt động đấu thầu nói chung, đấu thầu MSHH nói riêng Đấu thầu được áp dụng với nhiều phương thức, hình thức khác nhau Mỗi một phương thức, hình thức đấu thầu với từng loại tài sản, hàng hóa

có quy trình bảo mật, kiểm soát thông tin khác nhau Nếu thông tin cần được bảo mật mà không được thực hiện một cách nghiêm ngặt sẽ là nguy cơ ảnh hưởng xấu đến quá trình đấu thầu MSHH cũng như làm sai lệch kết quả của hoạt động đấu thầu MSHH, ảnh hưởng lợi ích của doanh nghiệp và mất đi trật tự của nền kinh tế Ví dụ, lộ các thông tin về việc bỏ giá thầu của các nhà thầu trong hoạt động đấu thầu MSHH thì làm sai lệch về kết quả trúng thầu, mất đi tính nghiêm minh của pháp luật

1.2 Pháp luật về đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn, hai túi hồ sơ

1.2.1 Nguyên tắc của pháp luật về đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn, hai túi hồ sơ

Đấu thầu nói chung, đấu thầu MSHH nói riêng phải tuân thủ các nguyên tắc trong đấu thầu Nguyên tắc là những điều cơ bản do tổ chức đặt ra dựa trên những quan điểm tư tưởng nhất định đòi hỏi các tổ chức và cá nhân phải tuân theo [29] Nguyên tắc trong đấu thầu là những tư tưởng chỉ đạo được rút ra từ những quy định của pháp luật về đấu thầu do tổ chức có thẩm quyền ban hành, có ý nghĩa bắt buộc các bên tham gia trong quan hệ đấu thầu phải tuân theo [28,tr6] Về cơ bản, mọi hoạt động đấu thầu nói chung trong đó có đấu thầu mua sắm hàng hóa phải được thực hiện dựa vào một số nguyên tắc sau đây [21, tr211]:

- Nguyên tắc coi trọng tính hiệu quả

Tính hiệu quả luôn được coi là mục tiêu hàng đầu khi thực hiện đấu thầu nói chung cũng như đấu thầu mua sắm hàng hóa nói riêng Nguyên tắc này thể hiện ở hai nội dung:

+ Bên mời thầu chỉ nên tổ chức việc đấu thầu khi nhận thấy và minh chứng được việc áp dụng đấu thầu sẽ giúp đạt hiệu quả cao hơn những hình thức mua sắm hàng hóa khác Không được lợi dụng việc tổ chức đấu thầu để thu lợi bất chính riêng cho bất kỳ ai

+ Khi tổ chức đấu thầu cũng phải xuất phát từ đặc điểm, yêu cầu cụ thể của từng gói thầu để lựa chọn hình thức và phương thức đấu thầu sao cho có hiệu quả nhất

- Nguyên tắc cạnh tranh với điều kiện ngang nhau

Đây là một nguyên tắc được coi là quan trọng của hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóa Nguyên tắc này được thể hiện như sau:

+ Mục đích của nguyên tắc này là nhằm đưa ra các cơ hội là ngang nhau cho tất cả các nhà thầu có mong muốn cũng như điệu kiện tham gia

+ Nội dung của nguyên tắc này là yêu cầu mỗi gói thầu phải có sự tham gia của một số lượng nhà thầu nhất định có đủ năng lực, khả năng nhằm đảm bảo sự cạnh tranh giữa các nhà thầu tham dự

+ Những điều kiện mà bên mời thầu đưa ra, các thông tin được cung cấp cho các nhà thầu phải ngang bằng nhau, tạo sự bình đẳng về cơ hội cho mỗi nhà thầu

Hồ sơ mời thầu không được đưa ra yêu cầu mang tính định hướng trước như về: xuất xứ, nguồn gốc hàng hóa, về thương hiệu cụ thể nhằm ngăn cản sự tham gia của các nhà thầu khác nhau

+ Bên mời thầu không được có sự phân biệt đối xử trong việc xem xét, đánh giá hồ sơ dự thầu giữa những người dự thầu đã có hồ sơ hợp lệ

Tuy nhiên trong pháp luật của hầu hết các quốc gia vẫn có những quy định

ưu đãi đối với nhà thầu trong nước sự ưu đãi này không phải là sự phân biệt đối xử

mà chính là để đảm bảo sự cạnh tranh công bằng với các nhà thầu nước ngoài có kinh nghiệm và năng lực lớn hơn cũng là góp phần cho sự hoàn thiện, phát triển của các nhà đầu tư trong nước

- Nguyên tắc thông tin đầy đủ, công khai:

Xuất phát từ yêu cầu cạnh tranh lành mạnh mà hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóa cần phải đảm bảo nguyên tắc công khai và thông tinh đầy đủ

+ Ngay từ bắt đầu giai đoạn mời thầu, các dữ liệu, tài liệu liên quan đến gói thầu phải được bên mời thầu cung cấp với các thông tin một cách chi tiết, rõ ràng về quy mô, khối lượng, quy cách, yêu cầu chất lượng, giá cả và điều kiện hợp đồng (bổ sung khác nếu có) để các nhà thầu xem xét khả năng đáp ứng của mình ngay từ thời điểm ban đầu đây là một hoạt động mang tính nguyên tắc

+ Thông báo mời thầu phải được đăng tải công khai trên các phương tiện thông tinh đại chúng đối với đấu thầu rộng rãi và công khai đối với các nhà thầu tham gia đối với đấu thầu hạn chế

+ Việc mở thầu phải thực hiện một cách công khai, các nhà thầu đã tham gia đấu thầu phải được thông báo và mời tới dự

+ Những nội dung cơ bản của từng hồ sơ dự thầu phải được công bố công khai ngay khi mở thầu và được ghi rõ ràng vào biên bản mở thầu Kết quả đấu thầu cũng phải được công bố công khai, bên dự thầu nào thua cuộc cũng phải có văn bản giải thích rõ ràng Có thể thấy nguyên tắc này được tiến hành xuyên suốt trong quá

trình đấu thầu Việc tiến hành nghiêm túc nguyên tắc này sẽ góp phần tạo nên sự thành công cho mỗi gói thầu được tổ chức

- Nguyên tắc bảo mật thông tin đấu thầu:

Tính chất sự cạnh tranh gay gắt giữa các bên tham gia với mục đích nhằm trúng thầu để cung cấp hàng hóa cho bên mời thầu làm cho việc bảo mật thông tin đấu thầu được coi là một nguyên tắc bất khả xâm phạm

+ Bên mời thầu phải bảo mật hồ sơ dự thầu các tổ chức, cá nhân liên quan đến việc tổ chức đấu thầu và xét chọn nhà thầu phải giữ bí mật mọi thông tin liên quan đến gói thầu

+ Tất cả những hành vi làm tiết lộ thông tin đấu thầu đều phải bị xử lý theo những quy định của pháp luật

- Nguyên tắc đánh giá khách quan, công bằng:

Đây là một nguyên tắc quan trọng, không thể thiếu trong hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóa giúp hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóa có tính hiệu quả:

+ Việc các hồ sơ dự thầu hợp lệ đều phải được xem xét kỹ càng, đánh giá một cách khách quan, công bằng với cùng một tiêu chuẩn như nhau và bởi cùng một hội đồng xét thầu có đủ năng lực, kinh nghiệm và tư cách

+ Những tiêu chí đánh giá hồ sơ, tiêu chuẩn xét thầu phải được công bố trước trong hồ sơ mời thầu và bên mời thầu không được tự ý thay đổi trong quá trình xét thầu

+ Việc bảo mật các thông tin liên quan đến đấu thầu cũng có thể giúp cho việc đánh giá hồ sơ dự thầu khách quan, công bằng hơn, về việc hồ sơ dự thầu được chọn hay bị loại đều phải được giải thích rõ và thông báo cho các nhà thầu khi có yêu cầu

- Nguyên tắc bảo đảm dự thầu hoặc bảo đảm thực hiện hợp đồng:

Theo nguyên tắc này, các bên khi tham dự đấu thấu một gói thầu cụ thể thì phải nộp một khoản tiền nhất định bảo đảm dự thầu kèm theo hồ sơ mời thầu

+ Khoản tiền này sẽ được trả lại cho những nhà thầu không trúng thầu sau một thời gian nhất định sau khi đấu thầu kết thúc Còn đối với các nhà thầu trúng thầu thì khoản tiền này sẽ được trả sau khi nhà thầu nộp tiền bảo đảm thực hiện hợp đồng Tiền bảo đảm thực hiện hợp đồng sẽ được trả lại sau khi thanh lý hợp đồng

+ Mục đích nguyên tắc này là nhằm tránh tình trạng các nhà thầu tự ý thay đổi ý định sau khi đã dự thầu hoặc đã ký kết hợp đồng, loại bỏ được những nhà thầu thiếu sự nghiêm túc, bảo đảm được lợi ích cho bên mời thầu Mặt khác, nó có tác dụng kích thích nỗ lực của các nhà thầu khi tham gia đấu thầu, thúc đẩy sự hợp tác giữa các bên nhằm đáp ứng tốt nhất các yêu cầu về chất lượng, tài chính, tiến độ thực hiện hợp đồng…

Ngoài những nguyên tắc cơ bản trên đây, việc đấu thầu trong những gói thầu mua sắm hàng hóa có sử dụng vốn vay của các tổ chức còn có thể phải tuân theo một số nguyên tắc riêng của các tổ chức cho vay vốn đó

1.2.2 Nội dung của pháp luật về đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn, hai túi hồ sơ

Hoạt động đấu thầu xuất hiện sớm với các hình thức khác nhau, tuy nhiên các thiết chế pháp luật điều chỉnh hoạt động đấu thầu lại ra đời muộn hơn Các Biểu mẫu liên quan đến đấu thầu do Hiệp hội quốc tế các kỹ sư tư vấn (FIDIC) xây dựng, xuất bản là một trong những cơ sở pháp lý điều chỉnh hoạt động đấu thầu Đồng thời nhiều quốc gia và các tổ chức quốc tế đã tiếp tục xây dựng các quy định, thể lệ, quy chế về hoạt động đấu thầu

Ở Việt Nam hình thức đấu thầu đã bắt đầu xuất hiện từ thời kỳ Pháp thuộc, ở miền Bắc sau năm 1954 khi hòa bình lặp lại để khôi phục phát triển kinh tế bằng hình thức đàm phán trực tiếp với các cấp vốn, tài trợ để mua sắm nhiều máy móc, thiết bị nhà xưởng Sau khi thống nhất giải phóng miền Nam, nhà nước ta đã tổ chức đấu thầu xây dựng công trình thủy lợi Dầu Tiếng vào năm 1979 Từ thời điểm

đó đến nay chúng ta đã tiến hành rất nhiều các cuộc đấu thầu với quy mô lớn nhỏ khác nhau và các lĩnh vực khác nhau trên khắp cả nước tiết kiệm được nguồn vốn đầu tư không hề nhỏ cho nền kinh tế nước nhà Trước khi văn bản có tính pháp lý điều chỉnh trực tiếp hoạt động đấu thầu chính thức ra đời là Luật Đấu thầu số 61/2005/QH/QH11 ngày 29 tháng 11 năm 2005, hoạt động đấu thầu mua sắm hàng hóa được điều chỉnh bởi một số văn bản liên quan như: Luật thương mại và một số Nghị định của Chính phủ, một số thông tư của Bộ Kế hoạch và Đầu tư… mà chưa

có Luật điều chỉnh trực tiếp cho hoạt động này

Đến nay sau khi Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13 ngày 26 tháng 11 năm

2013 ra đời thay thế cho Luật đấu thầu số 61/2005/QH/QH11 ngày 29 tháng 11 năm

2005, thì đấu thầu hàng hóa nói chung và đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn, hai túi hồ sơ được điều chỉnh bởi nhiều văn bản, như: Luật Đầu tư 2014 (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2015), Luật Thương mại ngày 14/6/2005 (Điều

214 đến Điều 232), - Nghị định của Chính phủ số 63/2014/NĐ-CP ngày 26/6/2014 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà thầu, Luật Doanh nghiệp 2014 (có hiệu lực thi hành từ ngày 01/07/2015), Luật Đầu tư công số 49/2014/QH13 ngày 18 tháng 6 năm 2014,…

Hệ thống các văn bản pháp luật về đấu thầu, đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn, hai túi hồ sơ ngày càng được hoàn thiện, tạo hành lang pháp lý cho hoạt động đấu thầu Những quy định của pháp luật đã góp phần tạo ra sự môi trường đấu thầu bình đẳng, lành mạnh nhằm đảm bảo lợi ích của các chủ thể, các nhà đầu tư, các doanh nghiệp Tuy nhiên, mặc dù đã có nhiều văn bản có giá trị luật, các văn bản giá trị dưới luật điều chỉnh hoạt động đấu thầu nói chung, đấu thầu MSHH nói riêng nhưng vẫn bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập trên phương diện lý luận

và thực tiễn thi hành Điều đó đã ảnh hưởng không nhỏ tới hiệu quả của các hoạt động đấu thầu nói chung, đấu thầu MSHH nói riêng, tác động xấu trong việc bảo vệ lợi ích của các chủ thể tham gia

Hiện nay, việc điều chỉnh hoạt động đấu thầu nói chung, đấu thầu MSHH nói riêng bởi các nguồn luật khác nhau, như: Hệ thống pháp luật quốc tế, Hệ thống pháp luật quốc gia Những thói quen, tập quán trong đấu thầu quốc tế

Tất cả các loại nguồn của pháp luật điều chỉnh về đấu thầu mua sắm hàng hóa nêu trên là các căn cứ được các chủ thể có thẩm quyền sử dụng làm cơ sở để xây dựng, ban hành, giải thích pháp luật cũng như để tiến hành áp dụng vào việc giải quyết các vụ việc pháp lý cụ thể xảy ra trong thực tế thi hành, áp dụng pháp luật về đấu thầu mua sắm hàng hóa và trình tự thủ tục đấu thầu mua sắm hàng hóa nói riêng Tuy nhiên, việc áp dụng nguồn luật điều chỉnh hoạt động đấu thầu, đấu thầu MSHH phải tuân thủ theo các nguyên tắc nhất định Sự áp dụng đầy đủ, chính xác các nguyên tắc trong hoạt động đấu thầu, đấu thầu MSHH góp phần nâng cao

hiệu quả trong đấu thầu cũng như trong quá trình giải quyết tranh chấp phát sinh từ hoạt động đấu thầu

Pháp luật về đấu thầu, đấu thầu MSHH là hệ thống các quy phạm pháp luật

do nhà nước ban hành nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội về tổ chức hoạt động đấu thầu, trong đó có các quan hệ xã hội về đấu thầu theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ Các quan hệ xã hội về hoạt động đấu thầu phát sinh trực tiếp từ quá trình tạo lập, duy trì, thay đổi và kết thúc hoạt động đấu thầu (mời thầu, hình thức, phương thức đấu thầu, lựa chọn nhà thầu, tổ chức đấu thầu, ký kết hợp đồng,…) Trong đó, pháp luật về đấu thầu, đấu thầu MSHH là bộ phận cấu thành quan trọng của hệ thống pháp luật về thương mại, đầu tư

Pháp luật về đấu thầu MSHH là các quy phạm pháp luật do nhà nước ban hành nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh về tổ chức, hoạt động đấu thầu của các chủ thể có thẩm quyền, trong đó có hoạt động đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ

Pháp luật về đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ

được hiểu là: tổng hợp các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành hoặc thừa

nhận điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình tổ chức, quản lý, thực hiện và áp dụng các quy định pháp luật điều chỉnh hoạt động đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân và các chủ thể khác

Nội dung cơ bản của pháp luật điều chỉnh đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ Bao gồm:

- Quy định về các nguyên tắc đấu thầu mua sắm hàng hóa Nguyên tắc là những tư tưởng chỉ đạo đối với hoạt động đấu thầu Nguyên tắc là những kim chỉ nam cho hoạt động đấu thầu nhằm đảm bảo cho hoạt động đấu thầu, đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ đúng pháp luật và hiệu quả Trong quá trình hoạt động đấu thầu, đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ, các bên phải tuân thủ đầy đủ và nghiêm chỉnh các nguyên tắc, như: Nguyên tắc coi trọng tính hiệu quả, Nguyên tắc cạnh tranh trong điều kiện

ngang nhau, Nguyên tắc bảo mật thông tin, Nguyên tắc bảo đảm dự thầu hoặc bảo đảm thực hiện hợp đồng,…

- Quy định về chủ thể trong đấu thầu, đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ Hoạt động đấu thầu, đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ có sự tham gia của nhiều chủ thể khác nhau, như: Chủ đầu

tư, Bên mời thầu, nhà thầu Mỗi chủ thể có quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm khác nhau trong đấu thầu

- Các quy định về phương thức đấu thầu Đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ được áp dụng nhiều phương thức đấu thầu, như: đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế Theo đó, mỗi một hình thức lựa chọn nhà thầu theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ được áp dụng đối với từng loại gói thầu cụ thể Ví dụ, phương thức đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế đối với gói thầu cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp, hỗn hợp [16]

- Quy định về trình tự, thủ tục đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ Đấu thầu nói chung và đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ nói riêng đã trở thành một hoạt động rất phổ biến trên nền kinh tế thị trường hiện nay Vấn đề trình tự, thủ tục đấu thầu mua sắm hàng hóa cơ bản được quy định trong Luật Đấu thầu năm 2013, Nghị định số 63/2014/NĐ-CP quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà thầu và các văn bản liên quan Quy trình thủ tục đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ gồm nhiều giai đoạn khác nhau, như: chuẩn bị lựa chọn nhà thầu,

tổ chức lựa chọn nhà thầu, đánh giá hồ sơ dự thầu,…

- Các quy định về hợp đồng đấu thầu và bảo đảm thực hiện hợp đồng với nhà đầu tư trúng thầu được lựa chọn trong các nhà thầu Sau khi được xem xét, đề nghị trúng thầu, các bên phải tiến hành thương thảo và ký hợp đồng nhằm thực hiện gói thầu theo quy định của pháp luật và sự thỏa thuận, thống nhất giữa các bên

- Quy định về quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý của các bên đấu thầu

MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ Các bên tham gia quan hệ đầu thầu phải có trách nhiệm trong việc tôn trọng quy định của pháp luật và sự thỏa thuận về các vấn đề liên quan đến hoạt động đấu thầu MSHH theo phương thức một

giai đoạn hai túi hồ sơ Việc thống nhất và tuân thủ pháp luật về đấu thầu nhằm hướng tới và bảo đảm hoạt động đấu thầu minh bạch, hiệu quả Ví dụ, trong quá trình đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ, nghiêm cấm các bên không được thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật, như: hối lộ, thông thầu,

- Quy định về giải quyết tranh chấp phát sinh trong đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ Quá trình đấu thầu có thể xuất phát do nhiều lý do mà tranh chấp có thể sẽ phát sinh Các tranh chấp phát sinh có thể diễn

ra trong từng khâu, giai đoạn và với mức độ tranh chấp khác nhau trong hoạt động đấu thầu Tranh chấp phát sinh, các bên có thể thương lược, hòa giải tìm ra phương

án giải quyết tranh chấp tốt nhất Trong trường hợp thương lượng, hòa giải không thành công, các bên có thể yêu cầu các cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp, như tòa án, trọng tài để bảo vệ lợi ích chính đáng cho từng bên và cả hai bên tranh chấp

Chương 1 của luận văn, trên cơ sở kế thừa một số kết quả nghiên cứu từ các công trình khoa học, tác giả tập trung phân tích và làm rõ hơn những vấn đề lý luận

về đấu thầu, trong đó có đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ

sơ Những nội dung về khái niệm, đặc điểm, vị trí, vai trò của hoạt động đấu thầu, trong đó có đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ cũng như những yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động đấu thầu, trong đó có đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ được tác giả phân tích cụ thể, chi tiết

Hệ thống pháp luật về hoạt động đấu thầu, trong đó có đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ đã tạo hành lang pháp lý và môi trường lành mạnh cho hoạt động đấu thầu Các văn bản pháp luật về đấu thầu, như Luật Đấu thầu, Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Cạnh tranh, đã quy định các nội dung điều chỉnh về đấu thầu, trong đó có đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ, như: nguyên tắc đấu thầu, chủ thể tham gia đấu thầu, quy trình, thủ tục đấu thầu, quyền, nghĩa vụ các bên,…Những quy định này là cơ sở pháp lý đảm bảo cho hoạt động đấu thầu, trong đó có đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ minh bạch và hiệu quả

Chương 2 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ ĐẤU THẦU MUA SẮM HÀNG HÓA THEO PHƯƠNG THỨC MỘT GIAI ĐOẠN HAI TÚI HỒ SƠ

2.1 Thực trạng pháp luật về đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn, hai túi hồ sơ ở Việt Nam hiện nay

2.1.1 Thực trạng các quy định pháp luật về quyền, nghĩa vụ, trách nhiệm pháp lý của người có thẩm quyền, chủ đầu tư, Bên mời thầu, nhà thầu trong đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn, hai túi hồ sơ

2.1.1.1 Quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý của người có thẩm quyền

Người có thẩm quyền là người quyết định phê duyệt dự án hoặc người quyết định mua sắm theo quy định của pháp luật Trường hợp lựa chọn nhà đầu tư, người

có thẩm quyền là người đứng đầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo quy định của pháp luật [16]

Người có thẩm quyền có quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý sau:

- Phê duyệt kế hoạch lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, trừ trường hợp quy định tại điểm a khoản 1 Điều 74 của Luật Đấu thầu 2013;

- Giải quyết kiến nghị trong quá trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư;

- Xử lý vi phạm về đấu thầu theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan;

- Hủy thầu theo quy định tại các khoản 2, 3 và 4 Điều 17 của Luật Đấu thầu 2013;

- Đình chỉ cuộc thầu, không công nhận kết quả lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư hoặc tuyên bố vô hiệu đối với các quyết định của chủ đầu tư, bên mời thầu khi phát hiện có hành vi vi phạm về đấu thầu hoặc quy định khác của pháp luật có liên quan;

- Tổ chức kiểm tra, giám sát, theo dõi công tác đấu thầu, thực hiện hợp đồng Đối với lựa chọn nhà thầu, ngoài quy định tại các khoản 1, 2, 3, 4, 5 và 6 Điều 73 Luật Đấu thầu 2013, người có thẩm quyền còn có trách nhiệm sau đây:

- Điều chỉnh nhiệm vụ và thẩm quyền của chủ đầu tư trong trường hợp không đáp ứng quy định của pháp luật về đấu thầu và các yêu cầu của dự án, gói thầu;

- Yêu cầu chủ đầu tư, bên mời thầu cung cấp hồ sơ, tài liệu để phục vụ công tác kiểm tra, giám sát, theo dõi, giải quyết kiến nghị, xử lý vi phạm về đấu thầu và công việc quy định tại khoản 4 và khoản 5 Điều 73 Luật Đấu thầu;

- Có ý kiến đối với việc xử lý tình huống trong trường hợp phức tạp theo đề nghị của chủ đầu tư quy định tại điểm a khoản 2 Điều 86 của Luật Đấu thầu

Đối với lựa chọn nhà đầu tư, ngoài quy định tại các khoản 1, 2, 3, 4, 5 và 6 Điều 73 Luật Đấu thầu, người có thẩm quyền còn có trách nhiệm sau đây:

- Quyết định lựa chọn bên mời thầu;

- Phê duyệt hồ sơ mời sơ tuyển, kết quả sơ tuyển, hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu, kết quả lựa chọn nhà đầu tư;

- Quyết định xử lý tình huống;

- Ký kết và quản lý việc thực hiện hợp đồng;

- Hủy thầu theo quy định tại khoản 1 Điều 17 của Luật Đấu thầu;

- Yêu cầu bên mời thầu cung cấp hồ sơ, tài liệu để phục vụ công tác kiểm tra, giám sát, theo dõi, giải quyết kiến nghị, xử lý vi phạm về đấu thầu và công việc quy định tại khoản 4 và khoản 5 Điều 73 Luật Đấu thầu

Quyết định thành lập bên mời thầu với nhân sự đáp ứng các điều kiện theo quy định của Luật này đối với lựa chọn nhà đầu tư, mua sắm thường xuyên Trường hợp nhân sự không đáp ứng, phải tiến hành lựa chọn một tổ chức đấu thầu chuyên nghiệp để làm bên mời thầu hoặc thực hiện một số nhiệm vụ của bên mời thầu

Bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật cho các bên liên quan nếu thiệt hại đó do lỗi của mình gây ra

Giải trình việc thực hiện các quy định tại Điều này theo yêu cầu của cơ quan cấp trên, cơ quan thanh tra, kiểm tra, cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động đấu thầu

Bên cạnh đó, người có thẩm quyền thực hiện trách nhiệm khác theo quy định tại Luật Đấu thầu [16, Đ73]

2.1.1.2 Quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm pháp lý của Bên mời thầu

Bên mời thầu là cơ quan, tổ chức đáp ứng đầy đủ các quy định của pháp luật

về đấu thầu Các cá nhân không phải là chủ thể với tư cách là bên mời thầu Các cơ quan, tổ chức là bên mời thầu phải có chuyên môn và năng lực để thực hiện các

hoạt động đấu thầu, bao gồm: Chủ đầu tư hoặc tổ chức do chủ đầu tư quyết định thành lập hoặc lựa chọn; Đơn vị dự toán trực tiếp sử dụng nguồn vốn mua sắm thường xuyên; Đơn vị mua sắm tập trung; Cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc tổ chức trực thuộc do cơ quan nhà nước có thẩm quyền lựa chọn [16]

Bên mời thầu có các trách nhiệm sau:

* Đối với lựa chọn nhà thầu thực hiện gói thầu thuộc dự án:

- Chuẩn bị lựa chọn nhà thầu; tổ chức lựa chọn nhà thầu, đánh giá hồ sơ quan tâm, hồ sơ dự sơ tuyển, hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất;

- Quyết định thành lập tổ chuyên gia;

- Yêu cầu nhà thầu làm rõ hồ sơ quan tâm, hồ sơ dự sơ tuyển, hồ sơ dự thầu,

hồ sơ đề xuất trong quá trình đánh giá hồ sơ;

- Trình duyệt kết quả lựa chọn danh sách ngắn, kết quả lựa chọn nhà thầu;

- Thương thảo, hoàn thiện hợp đồng với nhà thầu;

- Bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật cho các bên liên quan nếu thiệt hại đó do lỗi của mình gây ra;

- Bảo mật các tài liệu trong quá trình lựa chọn nhà thầu;

- Bảo đảm trung thực, khách quan, công bằng trong quá trình lựa chọn nhà thầu;

- Cung cấp các thông tin cho Báo đấu thầu và hệ thống mạng đấu thầu quốc gia; cung cấp thông tin, tài liệu liên quan và giải trình việc thực hiện các quy định tại khoản này theo yêu cầu của người có thẩm quyền, chủ đầu tư, cơ quan thanh tra, kiểm tra, cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động đấu thầu;

- Chịu trách nhiệm trước pháp luật và chủ đầu tư về quá trình lựa chọn nhà thầu [16]

* Đối với lựa chọn nhà thầu trong mua sắm thường xuyên, Bên mời thầu có trách nhiệm, như: Chuẩn bị lựa chọn nhà thầu; tổ chức lựa chọn nhà thầu, đánh giá

hồ sơ quan tâm, hồ sơ dự sơ tuyển, hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất; Quyết định thành lập tổ chuyên gia; Yêu cầu nhà thầu làm rõ hồ sơ quan tâm, hồ sơ dự sơ tuyển, hồ

sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất trong quá trình đánh giá hồ sơ; Trình duyệt kết quả lựa chọn danh sách ngắn, kết quả lựa chọn nhà thầu; Thương thảo, hoàn thiện hợp đồng với nhà thầu; Bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật cho các bên liên quan

nếu thiệt hại đó do lỗi của mình gây ra; Bảo mật các tài liệu trong quá trình lựa chọn nhà thầu; Bảo đảm trung thực, khách quan, công bằng trong quá trình lựa chọn nhà thầu; Cung cấp các thông tin cho Báo đấu thầu và hệ thống mạng đấu thầu quốc gia; cung cấp thông tin, tài liệu liên quan và giải trình việc thực hiện các quy định tại khoản này theo yêu cầu của người có thẩm quyền, chủ đầu tư, cơ quan thanh tra, kiểm tra, cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động đấu thầu

Đồng thời bên mời thầu phải thực hiện trách nhiệm sau:

- Phê duyệt hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu;

- Phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu;

- Ký kết và quản lý việc thực hiện hợp đồng với nhà thầu;

- Quyết định xử lý tình huống;

- Giải quyết kiến nghị trong quá trình lựa chọn nhà thầu;

- Hủy thầu theo quy định tại khoản 1 Điều 17 của Luật Đấu thầu;

- Chịu trách nhiệm trước pháp luật và người có thẩm quyền về quá trình lựa chọn nhà thầu;

- Lưu trữ các thông tin liên quan trong quá trình lựa chọn nhà thầu theo quy định của pháp luật về lưu trữ và quy định của Chính phủ;

- Cung cấp các thông tin cho Báo đấu thầu và hệ thống mạng đấu thầu quốc gia; cung cấp thông tin, tài liệu liên quan và giải trình việc thực hiện các quy định tại khoản này theo yêu cầu của người có thẩm quyền, cơ quan thanh tra, kiểm tra, cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động đấu thầu;

- Báo cáo công tác đấu thầu hàng năm [16]

* Đối với lựa chọn nhà đầu tư, bên mời thầu có trách nhiệm:

- Chuẩn bị lựa chọn nhà đầu tư; tổ chức lựa chọn nhà đầu tư; tổ chức đánh giá hồ

sơ dự sơ tuyển, hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất theo quy định của Luật Đấu thầu;

- Quyết định thành lập tổ chuyên gia;

- Yêu cầu nhà đầu tư làm rõ hồ sơ dự sơ tuyển, hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất trong quá trình đánh giá hồ sơ;

- Trình duyệt hồ sơ mời sơ tuyển, kết quả sơ tuyển, hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu, kết quả lựa chọn nhà đầu tư;

- Đàm phán hợp đồng với nhà đầu tư;

- Bồi thường thiệt hại cho các bên liên quan nếu thiệt hại đó do lỗi của mình gây ra theo quy định của pháp luật;

- Bảo mật các tài liệu trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư;

- Lưu trữ các thông tin liên quan trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư theo quy định của pháp luật về lưu trữ và quy định của Chính phủ;

- Giải quyết kiến nghị trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư;

- Bảo đảm trung thực, khách quan, công bằng trong quá trình lựa chọn nhà đầu tư;

- Cung cấp các thông tin cho Báo đấu thầu và hệ thống mạng đấu thầu quốc gia; cung cấp thông tin, tài liệu liên quan và giải trình việc thực hiện các quy định tại khoản này theo yêu cầu của người có thẩm quyền, cơ quan thanh tra, kiểm tra, cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động đấu thầu [16]

Bên cạnh đó, bên mời thầu phải thực hiện các trách nhiệm khác theo quy định của Luật Đấu thầu [16]

2.1.1.3 Quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm của chủ đầu tư

Chủ đầu tư là tổ chức sở hữu vốn hoặc tổ chức được giao thay mặt chủ sở hữu vốn, tổ chức vay vốn trực tiếp quản lý quá trình thực hiện dự án [16]

- Cơ quan nhà nước có thẩm quyền là cơ quan ký kết hợp đồng với nhà đầu

tư Hợp đồng là văn bản thỏa thuận giữa chủ đầu tư với nhà thầu được lựa chọn trong thực hiện gói thầu thuộc dự án; giữa bên mời thầu với nhà thầu được lựa chọn trong mua sắm thường xuyên; giữa đơn vị mua sắm tập trung hoặc giữa đơn vị có nhu cầu mua sắm với nhà thầu được lựa chọn trong mua sắm tập trung; giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền với nhà đầu tư được lựa chọn hoặc giữa cơ quan nhà nước có thẩm quyền với nhà đầu tư được lựa chọn và doanh nghiệp dự án trong lựa chọn nhà đầu tư [16]

Chủ đầu tư có các trách nhiệm sau:

* Phê duyệt các nội dung trong quá trình lựa chọn nhà thầu, bao gồm: Kế hoạch lựa chọn nhà thầu trong trường hợp gói thầu được thực hiện trước khi có quyết định phê duyệt dự án; Hồ sơ mời quan tâm, hồ sơ mời sơ tuyển, danh sách

ngắn; Hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu; Danh sách xếp hạng nhà thầu; Kết quả lựa chọn nhà thầu [16]

* Ký kết hoặc ủy quyền ký kết và quản lý việc thực hiện hợp đồng với nhà thầu

* Quyết định thành lập bên mời thầu với nhân sự đáp ứng các điều kiện theo quy định của Luật này Trường hợp nhân sự không đáp ứng, phải tiến hành lựa chọn một tổ chức đấu thầu chuyên nghiệp để làm bên mời thầu hoặc thực hiện một số nhiệm vụ của bên mời thầu

* Quyết định xử lý tình huống

* Giải quyết kiến nghị trong quá trình lựa chọn nhà thầu

* Bảo mật các tài liệu liên quan trong quá trình lựa chọn nhà thầu

* Lưu trữ các thông tin liên quan trong quá trình lựa chọn nhà thầu theo quy định của pháp luật về lưu trữ và quy định của Chính phủ

* Báo cáo công tác đấu thầu hàng năm

* Bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật cho các bên liên quan nếu thiệt hại đó do lỗi của mình gây ra

* Hủy thầu theo quy định tại khoản 1 Điều 17 của Luật Đấu thầu

* Chịu trách nhiệm trước pháp luật và người có thẩm quyền về quá trình lựa chọn nhà thầu

* Cung cấp thông tin, tài liệu liên quan và giải trình việc thực hiện các quy định tại Điều này theo yêu cầu của người có thẩm quyền, cơ quan thanh tra, kiểm tra, cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động đấu thầu

* Trường hợp chủ đầu tư đồng thời là bên mời thầu thì còn phải thực hiện các trách nhiệm quy định tại Điều 75 của Luật Đấu thầu [16]

Đồng thời, chủ đầu tư phải thực hiện các trách nhiệm khác theo quy định của Luật Đấu thầu 2013

2.1.1.4 Trách nhiệm pháp lý của nhà thầu

Bên dự thầu bao gồm các nhà thầu là các tổ chức, cá nhân đáp ứng các điều kiện về kỹ thuật, về kinh tế tham gia dự thầu, như: nhà thầu chính, nhà thầu phụ Các nhà thầu tham gia trong hoạt động đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ có địa vị pháp lý, quyền và nghĩa vụ khác nhau Nhà thầu bao

gồm, nhà thầu nước ngoài và nhà thầu trong nước Nhà thầu nước ngoài là tổ chức được thành lập theo pháp luật nước ngoài hoặc cá nhân mang quốc tịch nước ngoài tham dự thầu tại Việt Nam Nhà thầu trong nước là tổ chức được thành lập theo pháp luật Việt Nam hoặc cá nhân mang quốc tịch Việt Nam tham dự thầu

Trong hoạt động đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ

sơ có thể có sự tham gia của nhà thầu chính và các nhà thầu phụ Nhà thầu chính là nhà thầu chịu trách nhiệm tham dự thầu, đứng tên dự thầu và trực tiếp ký, thực hiện hợp đồng nếu được lựa chọn Nhà thầu chính có thể là nhà thầu độc lập hoặc thành viên của nhà thầu liên danh [16]

Nhà thầu phụ là nhà thầu tham gia thực hiện gói thầu theo hợp đồng được ký với nhà thầu chính Nhà thầu phụ đặc biệt là nhà thầu phụ thực hiện công việc quan trọng của gói thầu do nhà thầu chính đề xuất trong hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất trên

cơ sở yêu cầu ghi trong hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu [16]

Ngoài Bên mời thầu và Bên dự thầu, trong hoạt động đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ còn có sự tham gia của một số chủ thể khác, như: các cá nhân có năng lực, kinh nghiệm hoặc các đơn vị tư vấn đấu thầu để đánh giá hồ sơ quan tâm, hồ sơ dự sơ tuyển, hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất và thực hiện các nhiệm vụ khác trong quá trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư Dịch vụ tư vấn là một hoặc một số hoạt động bao gồm: lập, đánh giá báo cáo quy hoạch, tổng

sơ đồ phát triển, kiến trúc; khảo sát, lập báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, báo cáo nghiên cứu khả thi, báo cáo đánh giá tác động môi trường; khảo sát, lập thiết kế, dự toán; lập hồ sơ mời quan tâm, hồ sơ mời sơ tuyển, hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu; đánh giá hồ sơ quan tâm, hồ sơ dự sơ tuyển, hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất; thẩm tra, thẩm định; giám sát; quản lý dự án; thu xếp tài chính; kiểm toán, đào tạo, chuyển giao công nghệ; các dịch vụ tư vấn khác [16] Dịch vụ phi tư vấn là một hoặc một

số hoạt động bao gồm: logistics, bảo hiểm, quảng cáo, lắp đặt không bao gồm xây lắp (gồm những công việc thuộc quá trình xây dựng và lắp đặt công trình, hạng mục công trình), nghiệm thu chạy thử, tổ chức đào tạo, bảo trì, bảo dưỡng, vẽ bản đồ và hoạt động khác không phải là dịch vụ tư vấn quy định tại khoản 8 Điều 4 Luật Đấu thầu 2013 [16]

Các nhà thầu khi tham gia hoạt động đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ có các quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm sau:

- Phê duyệt các nội dung trong quá trình lựa chọn nhà thầu, bao gồm: Kế hoạch lựa chọn nhà thầu trong trường hợp gói thầu được thực hiện trước khi có quyết định phê duyệt dự án; Hồ sơ mời quan tâm, hồ sơ mời sơ tuyển, danh sách ngắn; Hồ sơ mời thầu, hồ sơ yêu cầu; Danh sách xếp hạng nhà thầu; Kết quả lựa chọn nhà thầu [16]

- Ký kết hoặc ủy quyền ký kết và quản lý việc thực hiện hợp đồng với nhà thầu

- Quyết định thành lập bên mời thầu với nhân sự đáp ứng các điều kiện theo quy định của Luật này Trường hợp nhân sự không đáp ứng, phải tiến hành lựa chọn một tổ chức đấu thầu chuyên nghiệp để làm bên mời thầu hoặc thực hiện một số nhiệm vụ của bên mời thầu

- Quyết định xử lý tình huống

- Giải quyết kiến nghị trong quá trình lựa chọn nhà thầu

- Bảo mật các tài liệu liên quan trong quá trình lựa chọn nhà thầu

- Lưu trữ các thông tin liên quan trong quá trình lựa chọn nhà thầu theo quy định của pháp luật về lưu trữ và quy định của Chính phủ

- Báo cáo công tác đấu thầu hàng năm

- Bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật cho các bên liên quan nếu thiệt hại đó do lỗi của mình gây ra

- Hủy thầu theo quy định tại khoản 1 Điều 17 của Luật Đấu thầu

- Chịu trách nhiệm trước pháp luật và người có thẩm quyền về quá trình lựa chọn nhà thầu

- Cung cấp thông tin, tài liệu liên quan và giải trình việc thực hiện các quy định tại Điều 74 theo yêu cầu của người có thẩm quyền, cơ quan thanh tra, kiểm tra,

cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động đấu thầu

- Trường hợp chủ đầu tư đồng thời là bên mời thầu thì còn phải thực hiện các trách nhiệm quy định tại Điều 75 của Luật Đấu thầu

- Người có thẩm quyền ngoài các trách nhiệm trên phải thực hiện các trách nhiệm khác theo quy định của Luật Đấu thầu [16]

Trong hoạt động đấu thầu MSHH theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ

sơ, ngoài các chủ thể, như: Bên mời thầu, bên dự thầu, chủ đầu tư,…thì có sự tham gia của Tổ chuyên gia Tổ chuyên gia thực hiện các quyền, nghĩa vụ và trách nhiệm sau: Trung thực, khách quan, công bằng trong quá trình thực hiện nhiệm vụ; Đánh giá hồ sơ quan tâm, hồ sơ dự sơ tuyển, hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất theo đúng yêu cầu; Báo cáo bên mời thầu về kết quả đánh giá hồ sơ quan tâm, hồ sơ dự sơ tuyển,

hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất và danh sách xếp hạng nhà thầu, nhà đầu tư; Bảo mật các tài liệu liên quan trong quá trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư; Bảo lưu ý kiến của mình; Bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật cho các bên liên quan nếu thiệt hại đó do lỗi của mình gây ra; Cung cấp thông tin, tài liệu liên quan và giải trình việc thực hiện các quy định tại Điều này theo yêu cầu của người có thẩm quyền, chủ đầu tư, bên mời thầu, cơ quan thanh tra, kiểm tra, cơ quan quản lý nhà nước về hoạt động đấu thầu; Thực hiện các trách nhiệm khác theo quy định của Luật Đấu thầu [16]

2.1.2 Thực trạng các quy định của pháp luật về hình thức đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ

Đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi hồ sơ được thực hiện theo nhiều hình thức đấu thầu khác nhau, bao gồm: đấu thầu rộng rãi

và đấu thầu hạn chế

2.1.2.1 Hình thức đấu thầu rộng rãi

Đấu thầu rộng rãi là một trong các hình thức lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư khá phổ biến Hình thức đấu thầu rộng rãi (không hạn chế về sự tham gia của nhà thầu và được áp dụng cho các gói thầu, dự án Tuy nhiên, một số trường hợp không được áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi, như: (i) đấu thầu hạn chế; (ii) chỉ định thầu; (iii) chào hàng cạnh tranh; (iv) mua sắm trực tiếp; (v) tự thực hiện; (vi) lựa chon nhà thầu theo các trường hợp đặc biệt và (vii) trường hợp có sự tham gia của cộng đồng [16]

Đấu thầu rộng rãi mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn hai túi

hồ sơ được áp dụng đối với gói thầu cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp, hỗn hợp; áp dụng trong việc lựa chọn nhà đầu tư [16]

Luật Đấu thầu năm 2013 có quy định về việc lựa chọn nhà thầu trong trường hợp đặc biệt hoặc sự tham gia của công đồng dân cư, tổ chức,…Trong trường hợp gói thầu, dự án xuất hiện các điều kiện đặc thù, riêng biệt mà không thể áp dụng các hình thức đấu thầu rộng rãi, đấu thầu hạn chế, chỉ định thầu, chào hàng cạnh tranh, mua sắm trực tiếp, tự thực hiện trong việc lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư thì người

có thẩm quyền trình Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định phương án lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư Đối với cộng đồng dân cư, tổ chức, tổ, nhóm thợ tại địa phương nơi có gói thầu được giao thực hiện toàn bộ hoặc một phần gói thầu đó trong các trường hợp: Gói thầu thuộc chương trình mục tiêu quốc gia, chương trình

hỗ trợ xóa đói giảm nghèo cho các huyện, xã miền núi, vùng sâu, vùng xa, hải đảo, vùng kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn; Gói thầu quy mô nhỏ mà cộng đồng dân cư,

tổ chức, tổ, nhóm thợ tại địa phương có thể đảm nhiệm [16]

Đấu thầu rộng rãi là hình thức lựa chọn nhà thầu mang tính cạnh tranh cao, vì

có sự tham gia của nhiều nhà thầu với các lợi thế khác nhau Tuy nhiên, khi áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi trong mua sắm hàng hóa sẽ dẫn đến một số hạn chế, nhất là bên mời thầu, như: công tác quản lý hồ sơ với số lượng lớn, chi phí đấu thầu, thời gian thực hiện Bên cạnh đó, hình thức đấu thầu rộng rãi có thể dẫn đến nguy

cơ thông đồng giữa các nhà thầu trong việc bỏ giá trúng thầu Trong năm 2018, hình thức lựa chọn nhà đầu tư, theo thống kê, trong số 70 dự án PPP đã xác định được hình thức lựa chọn nhà đầu tư, có 22 dự án áp dụng hình thức đấu thầu rộng rãi (chiếm 31%), có 48 dự án áp dụng hình thức chỉ định nhà đầu tư (chiếm 69%) Riêng đối với hình thức chỉ định nhà đầu tư, có 44/48 dự án chỉ định thầu thuộc trường hợp chỉ có 01 nhà đầu tư đáp ứng yêu cầu sơ tuyển [1]

2.1.2.2 Đấu thầu hạn chế

Đấu thầu hạn chế là một hình thức đấu thầu được áp dụng đối với gói thầu có yêu cầu cao về kỹ thuật hoặc kỹ thuật có tính đặc thù mà chỉ có một số nhà thầu đáp ứng yêu cầu của gói thầu Như vậy khác với đấu thầu rộng rãi có sự tham gia của nhiều nhà thầu và được áp dụng cho mọi trường hợp, trừ một số lĩnh vực mang tính đặc thù, đấu thầu hạn bị giới hạn đòi hỏi về kỹ thuật và số nhà thầu Cụ thể, đối với hình thức đấu thầu hạn chế trong mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai

đoạn hai túi hồ sơ thì chỉ được áp dụng đối với gói thầu cung cấp dịch vụ tư vấn, dịch vụ phi tư vấn, mua sắm hàng hóa, xây lắp, hỗn hợp [16]

Đấu thầu hạn chế có nhiều ưu điểm, nhất là đối với bên mời thầu Bên mời thầu sẽ tiết kiệm được thời gian và chi phí trong hoạt động đấu thầu Tuy nhiên, do

sự lựa chọn ít nên trong nhiều trường hợp bên mời thầu chưa chắc đã lựa chọn được nhà thầu phù hợp nhất Hình thức này hiện nay không tạo ra được môi trường cạnh tranh lớn nhất giữa các nhà thầu, vì thế có thể giảm hiệu quả của hoạt động đấu thầu Điều kiện áp dụng hình thức này chỉ có một số nhà thầu có khả năng đáp ứng yêu cầu gói thầu, do yêu cầu của nguồn vốn sử dụng và do tình hình cụ thể của gói thầu mà việc đấu thầu hạn chế có lợi thế

2.1.3 Thực trạng các quy định pháp luật về kế hoạch và quy trình lựa chọn nhà thầu trong đấu thầu mua sắm hàng hóa theo phương thức một giai đoạn, hai túi hồ sơ

- Trong kế hoạch lựa chọn nhà thầu phải ghi rõ số lượng gói thầu và nội dung của từng gói thầu

- Việc phân chia dự án, dự toán mua sắm thành các gói thầu phải căn cứ theo tính chất kỹ thuật, trình tự thực hiện; bảo đảm tính đồng bộ của dự án, dự toán mua sắm và quy mô gói thầu hợp lý [16]

2.1.3.2 Lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu

Kế hoạch lựa chọn nhà thầu được thực hiện trên cơ sở các căn cứ đối với các gói thầu và theo từng giai đoạn cụ thể

Thứ nhất, căn cứ lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu

* Căn cứ lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu đối với dự án, gồm các căn cứ sau:

- Quyết định phê duyệt dự án hoặc Giấy chứng nhận đầu tư và các tài liệu có liên quan Đối với gói thầu cần thực hiện trước khi có quyết định phê duyệt dự án thì căn cứ theo quyết định của người đứng đầu chủ đầu tư hoặc người đứng đầu đơn vị được giao nhiệm vụ chuẩn bị dự án trong trường hợp chưa xác định được chủ đầu tư;

- Nguồn vốn cho dự án;

- Điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế đối với các dự án sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức, vốn vay ưu đãi;

- Các văn bản pháp lý liên quan

* Căn cứ lựa chọn nhà thầu đối với mua sắm thường xuyên, gồm:

- Tiêu chuẩn, định mức trang thiết bị, phương tiện làm việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị và cán bộ, công chức, viên chức; trang thiết bị, phương tiện làm việc hiện có cần thay thế, mua bổ sung, mua sắm mới phục vụ cho công việc;

- Quyết định mua sắm được phê duyệt;

- Nguồn vốn, dự toán mua sắm thường xuyên được phê duyệt;

- Đề án mua sắm trang bị cho toàn ngành được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt (nếu có);

- Kết quả thẩm định giá của cơ quan, tổ chức có chức năng cung cấp dịch vụ thẩm định giá hoặc báo giá (nếu có) [16]

Thứ hai, Quyết định phê duyệt dự án, dự toán mua sắm là căn cứ để lập kế

hoạch lựa chọn nhà thầu Theo đó, kế hoạch lựa chọn nhà thầu được lập sau khi có quyết định phê duyệt dự án, dự toán mua sắm hoặc đồng thời với quá trình lập dự

án, dự toán mua sắm hoặc trước khi có quyết định phê duyệt dự án đối với gói thầu cần thực hiện trước khi có quyết định phê duyệt dự án

2.1.3.3 Nội dung kế hoạch lựa chọn nhà thầu

Tùy thuộc vào từng gói thầu, việc lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu có các nội dung phù hợp, với các tiêu chí, điều kiện, hình thức và phương thức khác nhau Nội dung kế hoạch lựa chọn nhà thầu gồm các vấn đề chính sau:

Một là, Tên gói thầu

Tên gói thầu thể hiện tính chất, nội dung và phạm vi công việc của gói thầu, phù hợp với nội dung nêu trong dự án, dự toán mua sắm Trường hợp gói thầu gồm