Đóng góp vào việc nghiên cứu phương pháp phân tích dioxin và khả năng hấp phụ dioxin trong nước bằng sét bentonit di linh

Do dòc tinh rat cao cùa Dioxin, ngày nay nàm nào trèn thè giói eùng eó hòi nghi quÓc t^ ve Dioxin; nói dung cùa càc bòi nghi này thuòng bao gÓm càc linh vuc phàt trien phuong phàp phan t

1.1 3.4- Cac nv'iu mòi truòng 1 H

1.1.3.5- Càc niau sinh hoc lay tu nguòi 20

1.2- Nghiòn cuu loai Dioxin ra khoi mòi ttuòn/i- ^^3

1.2.1- Dàc tinh ly hoà CLia Dioxin 23

1.2.2- Dàc tinh sinh hoà cua Dioxin 2r^

1 - 2 3 - S u t o n l u u D i o x i n t r o n g m ò i ti^uòuH 2G

1.2.4- Mot s6 nghiòn ciju nhàin han ctie hoac ni^Jxn ngùa

1-2.4.2- Còng cuòc làm sach Dioxin trong mòi truòng 32

1.2.4.2.1- Loai Dioxin ra khói dàt 32

1.2.4.2.2- Loai Dioxin ra khói nuóc 3r>

1.3- Set bentonìt va ijrng dung cùa n6_ 35

1.3.1- Thành phfìn hoà hoc, ca\j trùc va dac tinh

cùa khoàng set 3G

1.3.3- Set bentonit Viet nam 30

Chuong II: Huc dich, noi dung va dinh huóng

cùa de tài luan àn_ -ir

III-l Nghiòn Cini x**\y dun;; phucyng phàp phan 1:1 eh

Dioxin b^ng phuong phàp GC/KCD_

III 1-1- Càc phuang phàp nghiòn cirn niò tà va

diéu kiòn thuc nghicm,

III.1.1.1- Phuong phàp sàc ky long cao àp (HrLC)

II 1.1.1.2- Pliuong phàp sac ky khi, còl mao

quàn-Phuong phàp GC/MS tronj;^ i>h'"iii tich Dioxin

Phuong phàp GC/Ff^'D trong phan t Jcli Di oxin

111 1.2- Càc dung cu va hoà chat nghiein cù'u

111 1 3- CViuSn bi chat hap phu

III 1.4- Còt sac ky va càc buóc die V)icn mau

III.2- Nghiòn ciiu khà nang hap i>hu Dioxin trong nuóc

bang set bentonit Di linh

111.2.1- Càc phuong phàp nghiòn cóu

111.2.2- Dung cu hoà chat

111.2.3- Phan doan cO hat set bentonit v.l

thuc nghiòm tren nò

111.2.4- Nghicn cù'u su dung ph'in doan 4 cùa khoàng

set bentonit de h^p phu Dioxin trong mòi truòng nuóc

III.2.4.1- Nghièn cuu hap phu Dioxin trcn 4 jT'hian doan cùa

khoàng set bentonit nguycn Lhai ò ^/o'^c

II 1.2-4.2" Nghièn ci'ru hap phu 123-1-TCDD tren phan doan 4 cùa

set bentonit dà dugc yfj. ly bang NanCO^^ 3'^-^ à ^S'^C

II 1.2.5- Xàc dinh ban cliat phan doan 4 set bentonit nguyén

khai va xù ly bang NaUCOa

Chuong IV: Ket qua va thao luan

IV-1- Xay dung phuong phàp xàc dinli Dioxin bang

IV.1.2- Tinh che mau nhò phuong phàp sàc ky còt va

sac ky long cao àp (HPLC)

IV.1.2.1- Càch tinh che thù nhat

IV.1.2.2- Càch tinh che thu hai

IV.1.2.3- Ky thuat HPLC trong qua trình làm don giàn

y

hóa mau phan tich

IV.1.2.4- Anh huòng cùa qua trinh làm sach màu don

pho khòi cùa Dioiin

IV.1.3- TÓi uu hóa he thong GC/ECD de phan t1ch Dioxin

IV.1.3.1- Qua trinh tàch 1234-TCDD, Dioxin va 1370-TCDD

tròn GC/ECD

IV.1.3.2- TÓi uu hoà nhi^t dò làm viec cùa dotecto

»

IV.1.3.3- Dinh tinh Dioxin tren GC/ECD 8^

IV.1.3.4- Dinh lugng Dioxin trèn GC/ECD 87

IV.1.3.5- Phan tich d^nh tinh va dinh lugng Dioxin

theo phuong phàp GC/MS 9C IV.1.4- Vài nhàn xét ve Dioxin ò Viet nam 9-1

IV 2- Nghiòn cuu Idi A nàng h/(p Dioxin trong nuóc b^ng

set bentonit Dilinh 95

IV.2.1- Phan doan co hat set bentonit Dilinh 01:

IV.2.2- Nghièn cuu hap phu Dioxin bang séL bentonit Dilinh 97

IV.2.2.1- Xày dung duòng chuan 1234-TCDD 07

IV 2.2.2- Nghièn ci^u hap phu 1234-TCDD trèn phàn doan 4

IV 2.2.3- Nghièn ciiu hap phu 1234-TCDD tròn phan doan 4 set

bentonit Dilinh :<ù. ly vói 3% NaHCOs (PDS4) ò 25^C 10^

IV.2.3- Dac trung cua PD4 va PD34

10-IV.2.4- NhQng nhan xét ve PD4, PDS4 va tinh h^p phu

Cliuon?^ V: Ket luan va huóng ung dung ket a»ià nghièn eihi 111

V.l- Kot luan Ili V.2- Dicm mói cùa luTin àn li:;

V 3 ~ Già tri I:huc tien va huóng su dung càc k(?t qua

n g h i ò n cuu c ù a liaan àn_ 1 1 '

Phu l u e 11.^

T à i l i e u thairi khAo 12:

rjcri NOI D/\u

Dioxin là tèn gpi dùng de chi dfing phàn 2378-tetraclodibenzo-p-dioxin (2378-TCDn) Trong t3ng so 75 dong phàn cùa nò, 2378-TCDD là chat co dòc tinh rat cao, liéu LD50 cùa Dioxin dói vói chuOt là 0,6 Mg/kg, trong khi dò lién LD50 cùa thuóc trù sàu eó dòc tinh cao nhàt mói chi là 50 nig/kg Nhu vay Dioxin eó dòc tinh cao g^p hàng nghìn lan so vói loai thuóc trCr sàu dòc nhàt dà biét

Do dòc tinh rat cao cùa Dioxin, ngày nay nàm nào trèn thè giói eùng eó hòi nghi quÓc t^ ve Dioxin; nói dung cùa càc bòi nghi này thuòng bao gÓm càc linh vuc phàt trien phuong phàp phan tich, càc bènh tat do Dioxin gay ra nhu gay t3n hao trong lugng co the, de non, ung thu, di tàt à tré em so sinh , càc anh hu&ng cùa Dioxin dén càc gen di truyén, càc nguon sinh ra Dioxin càc bièn phàp phòng ngCra va loai Dioxin khoi mòi truòng, v.v K^t luàn cùa càc nhà khoa hpc kh^ng dinh Dioxin là lo^i chat dòc manh nhat, ben vùng nhat ma con nguòi

dà tìm thay trong the ky này

Nguon hS sung Dioxin thuòng xuyèn vào mòi truòng chù yèu tu càc nhà mày san xu^t va càc noi sCr dung càc san pham hoà hoc nhu pentaclophenol, clophenol, policlobiphenyl, va 2,4,5-triclophenoxy- axetie axit ,tù càc nhà mày dot ràc thành phó,

Q Viet nam càc ket qua phàn tich che th^y Dioxin dà eó trong mgt so dói tugng nhu dàt, cà, rùa, babà, va trong mau sinh hoc lay tu nguòi va dòng vat ò Nam Vièt nam Nguon góc Dioxin ò ViP-t nam eó the khàng dinh là do cuce chión tranh hóa hoc cùa quàn dèi My gay ra Theo càc nhà khoa hoc

du doàn, quàn dèi My khi dùng ch^t d^c màu da cam rai ò Nam Vi$t nam dà de lai ò mòi truòng song ò day khoàng 170 kg Dioxin (theo Westing - My) (theo Fokin, Lièn xò khoàng 500kg; theo càc nhà khoa hgc CHDC Due khoàng 2000kg) Tu khi quàn doi My su dyng chat dòc màu da cam ò Nam Vi^t nam ty 1^ ung thu,

de non, de quài thai, v.v tàng manh

1 e

•

De l-rhàc phuc h.'ìi.i •:jna (:h_i''^n trr.nl: ho-a hoc '^' Viet mn,, nv>t UÀ \^rm 10 - 30 QIM>C già dugc thành lap, vói nliiéu nhiem vu, mot trong càc nlilcm vu là: Tìm ra cac doi tugng nhiem Dioxiti, càc con duòng gay nhiem Dioxin elio con nc'^JÒi, thno dói bcnli l".at

do chat dòc chièn tranh gay ra, Lini li leu su luan chuyèn Dioxin trong mòi tr'UÒng ^ de co cac g i à ! phàp ngàn ngùa, phòng trt> va loai Dior.in ra lihòi mòi truòng Phue vu che nhiem vu dò, tT^uóc hot cau phài

eó phuong phàp phan tich DioxiD va ph6ng thi nghlem nghièn cuu ve' Dioxin,

Tren the giói muÒn co ket qua phan tich mot màu nghi co Dioxin nguòi ta thuòng phài tra tu 2000 den 3000 dò la My. Ò Viet nam, muón phan tich mau

de tini Dioxin thuòng phài gii di nuóc ngoài va 'phài dgi hàng nam sau mói co ket qua, chi phi phan tich mau thuòng do càc td chi;c nhan dao quóc

te giùp dò

Nham giài quyet nhung ]:hó khan trèn va phue vu cho nhung muc dich khac phue hau qua chien tranh hoà hoc ò Viet nam, do tài nghièn cuu : Dóng góp vào vièc nghièn cuu phuong phàp phan ticli Dioxin va nghièn CLJU khà nàng hap phu Dioxin trong nuóc bang bentonit Di linh dà dugc dat ra va gi.ài quyè't trong ban luàn àn này

T r o n g dò 2 3 7 8 - T C D D dòc n h a t , eó liéu L D 5 0 = 0 , 6 M g / k g Nhu v à y 2 3 7 8 - T C D D co dòc~~^.^dò lón g^p h à n g chuc n g h ì n làn so

v ó i t h u ó c trù s à u dòc n h a t (eó liéu L D 5 0 := 50 m g / k g )

I -1 - 2 - CAc P h u o n g p h à p p h A n t i c h D i o x i n :

V i miic dò dòc c u e ky c a o c ù a m o t so d 6 n g p h à n P C D D v a PCDF,' do v a y c S n p h à i eó càc p h u o n g p h à p p h à n t i c h dàc b i è t

phiic t a p lèn rat n h i é u k h i c o v ò so càc c h a t g a y c a n t r ò eó

1 < ^

5 duoc bao quàn tÓt, vièc chiet mau phài cho hi^u qua cao; phép tinh che mau (làm sach, làm giàu mau - dàc biet chat chinh) phài cho dò thu h6i ò mi'rc dò cao, va cuÓi cùng là vièc tàch càc dong phàn hoàc nhóm déng phàn thành càc phàn doan càng don giàn càng tòt Mot so bài bào dà thào lu^n càc phuong phàp phàn tich PCDD va PCDF khàc nhau Hau het càc phuong phàp cu dà dugc dua ra thào lu^n va duge xem xét lai Tuy nhièn dà eó mot so phuong phàp dua ra hien nay nhu phuong phàp cùa Kiney, 1978 /74/; Pappe va Buser, 1981 /95/; Esposito va càc còng su, 1980 /42/; Karasek va Onuska, 1982 /58/; Tiernan, 1983 /124/; va Tosine, 1983 /126/ ; Lamparski

-va c?>ng su, 1980 /66/ dà dugc àp dung d^ phàn tich xàc dinh PCDD va PCDF

TiÓn d§ phàt trien càc phuong phàp phàn tich Dioxin hot siJc nhanh chóng, hien nay nguòi ta eó the xàc dinh dugc 2378-TCDD trong nuóc ò muc lO.lO-i^g/g Bang 2 duói day nèu lèn khà nàng phàn tich xàc dinh 2378-TCDD theo càc nàm /38/ EànE_2: Càc giói han xàc dinh 2378-TCDD trong càc m^u

mòi truòng theo càc nàm

50.000

10 0,2 0,01

Dàc bièt eó nhung tión bò hot sue lón dà dat dugc trong viec tàch càc déng phàn cùa Dioxin Nàm 1960, trèn SSLC do mot pie ling vói to hgp cùa 20 déng phàn cùa 2378~TCDD, dòn nàm

1979, mot pie trèn sac do ling vói mot dc5ng pliàn, bang 3

Bunr; 3: Tien bo tàch cùa càc x>huong phàp phàn tich

2378-TCDD trong càc mau mòi truòng /21,67,114/

- 6

Xu huóng hien nay cùa the giói là xày dung càc phòng thi nghièm mang tinh chat quóc te / 2 5 / nhu nèu ò bang 4

B^^ng 4: Càc phòng thi nghièm mang tinh chat Quóc tó

1 Vien Eattelle Memorial, phòng thi nghièm Columbus (My)

2 Trung tàm kiem tra bènh, phue vu sue khoé còng còng ( M y )

3 Còng ty hóa chat Dow ( M y )

Vièn nghièn cuu Midwest, phòng phàn tich hóa hoc ( M y ) Còng ty Monsanto, trung tàm càc khoa hoc mòi truòng ( M y )

Bò mòn mòi truòng Ontario, phòng thi nghièm Dioxin (Canada)

7 Phòng thi nghièm Triangle, Inc ( M y )

Lièn doàn kiem tra cùa thành pho Twin ( M y ) Truòng D^i hoc Nevada ò Las Vegas, trung tàm nghièn cuu mòi truòng ( M y )

chuan nèu trong bang 5

càc ket qua phàn tich càc hon hgp

Bàrxg_5- Hon hgp càc dong phàn cùa Dioxin v a

Dibenzofuran dùng de kiem tra càc phòng thi nghièm phàn tich Dioxin

Loxir CDD CDD CDD CDD CDD CDD CDD

i

(1) (2) (3) (4) (5) (6) (7)

CDF CDF CDF CDF CDF CDF CDF CDF CDF CDF

(8) (9) (10) (11) (12) (13) (14) (15) (16) (17)

Ket qua nhàn dugc cùa càc phòng thi nghièm này cùng co nhung diem khòng trùng nhau - bang 6 Trong bang này, dói vói moi dong phàn d^ lòeh chuan tuong dói khi so sành ket qua giCra càc phòng thi nghièm vói nhau qua phép phàn tich dac trung thuòng nho hon 5% Dò lech chuan tuong doi so vói càc già tri trung bình cùa càc phòng thi nghièm thuòng nho hon 10%

1^^

7 NhCrng phuong phàp phàn tich nèu trèn do phài dùng he thóng sac ky khói pho phàn giài cao (GC/MS) va càc hoà chat

-dSt tién cho nèn chi phi cho mot mau phàn tich thuòng rat

cao De giàm bót chi phi phàn tich màu, dong thòi dg phàn

tich Dioxin dugc phàt trien rong rai khap ò càc phòng thi

nghièm khòng co he thóng GC/MS, nguòi ta dà bat dàu nghièn

ciiu phàn tich Dioxin trèn he thóng sac ky khi détecto còng

kÓt dièn tu (GC/ECD) /81,125/ Tuy nhièn, vièc su dung phuong

phàp GC/ECD ma càc tàc già Niemann / 8 1 / , Tong va càc còng su

/125/ nèu ra khòng eó co so de khang dinh mot càch chac chan

2378-TCDD dà chi ra eó dùng hay khòng! Vàn de này chùng tòi

se de cap den trong phàn nghièn cuu cùa minh

Baag_-Q: KÓt qua kiem tra càc phòng thi nghièm Quoc te

Dong phàn Phòng thi nghièm

2

46,5 35,8 34,8 49,2 59,7 46,4 11,4 58,9 46,3 49,8 33,5 46,8 56,6 52,2 51,7 51,5 58,1

3 50,5 58,6 54,1 50.0 47,1 50,7 11,4 49,8 46,5 OBC 51,2 52,9 51,7 52,3 56,3 66,9 53,3

4 52,2 49,0 51,5 55,5 48,4 52,5 11,2 50,4 54,6 54,7 48,2 48,0 43,2 50,9 49,7 52,1 54,2

5

47,2 48,7 45,5 46,3 45,1 46,9 10,8 47,5 51,8 48,9 47,0 49,2 43,5 47,4 50,7 47,5 51,9

6

44,9 47,3 48,6 52,3 49,9 49,9 12,0 51,6 49,0 51,6 52,6 54,7 51,6 54,3 48,3 49,8 51,3

7

53,6 OBC 52,3 52,9 OBC OBC 11,3 51,3 46,8 50,5 51,5 51,9 48,1 49,3 54,1 OBC 53,6

8

46,8 OBC 52,0 49,0 48,5 51,5 19,9 48,7 OBC 52,1 49,7 50,4 55,4 OBC 48,9 52,7 53,5

9

41,2 OBC 59,1 56,7 64,3 43,6 12,1 35,0 45,6 46,7 54,0 73,5 58,5 67,0 51,7 40,6 59,9

Già tri trung bình (Pg/ml) 48,1 48,2 51,5 51,5 51,6 49,4 11,5 51,1 48,9 50,7 50,5 50,9 50,8 51,3 51,5 49,5 54,3

% sai

SÓ tuong dói 8,0 15,1 7,9 6,4 13,0 7,0 3,7 6,7 6,6 4,7 4,5 5,4 10,8 4,6 4,9 8,7 5,2 OBC khòng co bào c à o k e t q u a

1 1 2 3 Ebi;JL-aiiàt chimg càc_Jxuxìtg_pli5.n_J^J^bJlij^^ln

1 1 2 3 1 Lè.ia_js^ci:i_m.Lu^

sau vièc chiet mau là càc buóc làm sach mau Hien

co hai khuynh huóng khàc nhau dugc su dung

- HmYnh_Jiuórig_J:Jiù_nkaJi:

Tat cà càc déng phàn PCDD va PCDF dugc làm sach trèn càc h^ sac ky còt déu dugc don vào thành mot phàn doan d§ phàn tich trèn GC/MS /82,119,124/

- JQmynbLJ^vxiÌQg-JJ3iLJiai_L

Tàch rièng càc déng phàn Dioxin dac trung thành càc phàn doan khàc nhau De làm viec này, nguòi ta dùng sac ky long cao àp pha thuòng va pha ngugc Càc dòng phàn trong càc phàn doan khàc nhau dugc phàn tich trèn GC/MS /66/ hoàc GC/ECD /8Ì/

Khuynh huóng thii hai cho phép nhan biet trong moi phàn doan mot vài déng phàn PCDD va PCDF Khuynh huóng này dà dugc silr dyng rong rài de phàn tich 2378-TCDD Càc tin hièu nhan dugc trèn GC/MS hoàc GC/ECD di theo khuynh huóng thu hai rò ràng han phuong phàp phàn tich di theo khuynh huóng thu nhat

PCDD va PCDF hièn nay dà dugc tìm thl(y trong càc san pham, còng nghièp va trong càc mau mòi truòng khàc nhau, ch^ng han: màu, mò mò lày ò nguòi, mò mò l^y ò cà, mò chó bi2n, triing ehim, mò bò, mò huou va càc tram tich, dcit, tro bay va càc san phSm khàc tOr càc lo dot ràc hoàc qua trình dot chày khàc Càc phuong phàp làm sach mau dà còng bó eó nhiéu diem khàc nhau doi vói moi loai màu khac nhau

Phuong phàp chiót va làm giau PCDD hoac PCDF can phàn tich ò trong mò mò cà dà dugc nèu lèn bòi Stalling va càc còng su nàm 1983 /119/ Phuong phàp này cùng dugc àp dung cho càc mau khàc nhu càc tram tich va mò mò cua nguòi Vói phuong phàp này mò mò cà (lOOg) dugc tròn dong nhat vói NasSO^ Ichan Dich chiót mau dua vào h$ thóng còt sac ky dàu tièn chua hai phàn doan: Phàn doan chua kalisilicàt va phàn doan chùa xerisilicàt va silicagen; sau dò dich duge dua vào h^ còt eó chiia xerisilicàt va silicagen; sau he còt này là he còt co chua càcbon phàn tàn trèn sgi bòng thùy tinh Cpt càcbon dàu hàp phu hau het càc cau tu da vòng chùa ciò va khòng chùa eie, ò còt này càc déng phàn PCDD va PCDF, so dugc giù lai Cùng vói mot so chat tuong tu càc dong phàn PCDD va PCDF dugc rCra giài ra khoi còt càcbon, khi tien hành rùa giài còt ngugc trò lai dòng chày ban déu bang dung mòi toluen Mau thu dugc cho dung mòi bay hai chàm dòn khò, hòa tan mau trò lai trong n-hexan va dua vào làm sach tiÓp trèn hai còt Còt thù nhót: Phia trèn còt nhéi Silicagen tam axit sunfuric ò hai nong dò khàc nhau va phia duói còt nhéi xerisilicàt Dich rùa giài ò cgt thù nhàt dugc dua vào còt thù hai chùa Al-.^Oa Can luu y

9

-truóc khi làm sach mau trèn càc còt hon hgp cà ~ miioi dugc cho vào mot lugng xàc dinh chat chuan co gan dÓng vi phóng xa 13C hoac 3'^CI cùa 2378-TCDD, 2378-TCDF va OCDD

Phuong phàp chiet va làm giàu PCDD va PCDF trong sua cùa nguòi dugc nèu bòi Langhorst va cpng su nàm 1980 /69/ 30g sua cùa phu nù mói sinh (dugc tròn cho dòn khi déng nhàt) cho vào bình thùy tinh sach va cho vào dò mot lugng xàc dinh 5 ng càc chat chuan - chat dong vi cùa chat can tlm Cho vào bình

200 mi axit clohydric dam dac, lac trèn mày mot giò, thèm 100

mi hexan vào bình rèi làc trèn iiióy khoàng 20 giò b nhièt dò phòng Ket thùc thòi gian trèn, de hòn hgp yèn tinh trong vòng 5 phùt den khi phàn lóp Lay lóp dung mòi huu co chuyèn vào he còt sau: He còt thù nhàt: còt dau chùa 2 phàn doan -phàn doan silicagen, phàn doan silicagen dugc tam 2 2 % HaS04 dam dac; còt sau chùa 5 phàn doan - phàn doan silicagen, phàn doan silicagen dugc tam 4 4 % axit HsSO^ dam dàc, phàn doan silicagen, phàn doan silicagen tam 33% dung dich NaOH IM, phàn doan silicagen Tiep sau he còt thù nh^it, là he còt thù hai: còt dau chùa 10% AgNOs trèn silicagen; còt sau chùa AI2O3

Ket thùc qua trình trèn là buóc tach hon hgp thành cac phàn doan hep nhò phuong phàp sac ky long cao àp (HPLC) pha thuòng va pha ngugc, chat nhéi còt dùng ò day là Zorbax-ODS

va Zorbax SiL

Phuong phàp chiet va làm giau PCDD va PCDF trong màu dugc Pappe va càc còng su / 1 0 2 / thào luan Nguyén tSc chiet, làm sach mau màu dua trèn su phàn bo càc dòng phàn Dioxin giùa hexan va axetonitril Flexan (10 mi) dugc cho vào

10 mi màu Màu dugc cho vào mot lugng 0,1 ng chat chuan 13C-2378-TCDD ho^c 3'^Cl-2378-TCDD, chiet mau 3 lén, moi Idm bang 20 mi axetonitril dà dugc bào hòa bang hexan, sau dò ly tàm To hgp càc dich chiet lai de xù ly vói 10 mi dung dicli NasSO^ 1%, tióp do mau dugc chiet 3 lan vói 20 mi hexan To hgp dich chiet hexan lai, làm khò chùng bang NasSO^i khan Co

I y

dàc dich chiet con 2 m i , dua mau vào còt chùa Ig AI2O3 Còt dugc rùa giài lén déu vói 10 mi dung dich 2 % CH2CI2 trong hexan, sau dò rùa giài bang 10 mi dung dich 5 0 % CH2CI2 trcmg hexan Dich rùa giài lan déu loai b o , con dich rùa giài lén sau dugc co dàc va dugc phàn tich trèn GC/MJ] 'O

DÓi vói phuong phàp phàn tich PCDD va PCDF trong dat va nuóc dà dugc Lamparski va càc còng su nèu nàm 1979 /G6/ Phuong phàp này su dung benzen de chiet soci et mau dat, va càc buóc làm sach trèn còt sac ky gióng phuong phàp cùa Langhorst dà nèu è trèn Tuy nhièn, do co rat nhiéu tap chat

co mat trong dat nèn vièc làm sach màu theo phuong phàp cùa

11 khòng can tàch rièng càc phàn doan dac trung, thi 2378-TCDD cùng dugc tàch khói tat cà càc dong phàn Ichàc

-Còt mao quàn fused silica SP2330 co the cùng dugc dùng

de tàch càc dong phàn trèn /lOl/ Trèn còt này càc dong pìiàn PCDF cùng dà dugc nghièn cùu de pìiàn tich Q day 38 déng phàn tetra-CDF, 28 déng phàn penta-CDF va 16 déng phàn hexa-CDF phàn lón dà dugc tàch ra khòi nhau / 7 2 /

Pappe va càc còng tàc vièn cho ràng, còt mao quàn fused silica SP2330 dùng de phàn tich hau het dong phàn cùa PCDD va PCDF /lOl/ Trèn còt này càc chat co do dòc cao là 12378-PCDF, 123478-HCDD dugc rùa giài tuong ùng cùng vói 12348-PCDF va 123479-riCDF- Del giài quyet v.^n de này nguòi ta

dà su dung còt mao quàn co pha tinli it phàn cue hon, chang han OV-17 va BD-5 /25/ Trong mòi izo oòng trình còng bó gan day, nguòi ta dà su dung còt mao quàn fused silica SP2331 de tàch càc dong phàn PCDD va PCDF /75,108/

Trèn pho khoi do nhan dugc Iclii su dung càc còt dà nèu déng phàn 1378~TCDD luòn luòn dugc tàch rièng re va tàch xa càc dong phàn khàc; déng phàn 1234-TCDD luòn luòn là chat déng hành rùa giài sàt ngay ben canh 2373~TCDD day chinh là diéu luu y khi dinh tinh dong phàn 2378-TCDD trong nghièn cùu cùa minh

1.1.2.3.3 Uinh tinh va dU^h lugng :

Dinh tinh Dioxin theo phuong phàp GC/MS chù yeu dua vào thòi gian xuat hien pie cùa Dioxin trùng vói thòi gian xuàt hien pie cùa Dioxin eó gan déng vi phóng xa, con phuong phàp GC/ECD dua vào thòi gian luu biót truóc cùa Dioxin chuan khi phàn tich rièng rè

Pho khói phàn tu cùa càc déng phàn PCDD va PCDF trong càc mau thuòng su dung là càc manh i:'ho M"^, M-*'+2 hoac M'*-+4 Vièc dinh lugng càc dong phàn PCDD va PCDF dugc dua vào so do dien tich cùa moi dong phàn hoac so vói so do dièn tich cùng cùa dong phàn dò co gan déng vi phóng xa •'^'^'Cl hoàc i^C trèn phé khoi de hoac so sành giàn tiep dièn tich pio (hoac chiéu cao pie) cùa moi dong phàn vói duòng ngoai chuan xày dung tu chinh dong phàn này ò dang tinh khiet

Vói dong phàn dòc nhàt 2378-TCDD, khi phàn tich trèn GC/MS ta thu dugc pho khói de hình 3 / 2 7 /

o _

!"

StarxJard 2,3.7,8-TCDO 330 I

Hinh 3: Pho khoi do cùa 2378-TCDD chuan

Trèn hinh 3 ta thay co càc pie iòn phàn tu va càc pie

iòn khàc cùa Dioxin ò m/e 320, 322 va 324 Ngoài ra con eó

càc iòn cuòng dò lón ò m / e 257, 259 (M-^-COCl); 194, 196

(M-^-2C0Cl); càc iòn cuòng dò nho ò m/e 285, 287 (M-^-Cl);

250, 252 (M-^-Cl2); 222, 224 (M-^-COCl-Cl) va càc iòn phàn tu

khàc ò m/e 160, 161 va 162 Trong càc dong phàn PCDD chi eó

su khàc nhau chùt it ve cuòng dò pho ò vùng pho khói cao;

con ò vùng pho khoi nhò thi co su khàc nhau lón ve cuòng do

pho, chang han ò m/e 74, 75 va 76, mot phan pho khoi cùa

2378-, 1238- va 1234-TCDD trong vùng pho khói này dugc chi

Trèn hình 4, 2378-TCDD eó mot pie lón ò m/e 74 (CsHs-^),

1238-TCDD co pie lón ò m/e 73, 74 va 75 (CeHa"^), con

1234-TCDD co pie lón Ò m/e 74, 75 va 76 (CeHs-^) Trong diéu

kien pho khòng doi E=70 eV nguòi ta thay càc phàn tu co càu

tao tuong tu nhau se pha vò theo kieu gióng nhau

Khi khào sàt ve he so dàp ùng cùa càc PCDD va PCDF ò

cùng diéu kien thay rang: tat cà càc déng phàn cùng so nguyén

tu ciò trong càc phàn tu PCDD va PCDF (chang han càc dong

phàn teraclo) thuòng cho he dàp-ùng nhu nhau Tuy nhièn

khi khào sàt 13 dòng phàn tetra-CDF dà cho biet su bien doi

13 khàc nhau giùa càc déng phàn ve liè so dàp ùng, gap 3 lan khi

-su dung pho khoi EI va gap 10 lan Ithi -su dung pho l^hol NCI

DÓi vói càc chat gióng nhau eó chùa so nguyén tu ciò cao hon

( p e n t a d e , hexaclo) thi su khàc nhau ve he so dàp ùng nhò hon

/ 9 7 /

Phuong phàp GC/MS eó khà nàng ghi nhan nhiéu dang iòn ò

nàng lugng iòn hóa 20eV / 4 0 / hoac 70eV /50,70/; thuòng nguòi

ta su dung nàng lugng iòn hóa bang 70eV

De trành nhùng sai lam trong ket luan mau co Dioxin hay khòng va hàm lugng cùa nò là bao nhièu nguòi ta thuòng su

dung ty so tin hièu chat: nhieu duòng nén coi nhu già tri

giói han phàt hien cùa phuong phàp, ty so này thuòng dùng là

2,5 /34,50,79/ dói vói càc phuong phàp phàn tich eó giói han

phàt hien là 1 ppt, con càc phuong phàp co giói han phàt hièn

là 0,1 ppt thi ty so này là 3:1 / 7 1 / Càc mành pho dùng de

dinh lugng Dioxin là m/e 320 va m/e 322,

Trong lugng mau, kich thuóc mau, phan tram chat thu hÒi dugc khi xu ly mau, dò phùc tap cùa mau, dò nhieu dièn xuat

hien lue do déu ành huòng den giói han xàc dinh dinh lugng

/5Ò/

Do nhùng phuong phàp phàn tich Dioxin dugc xày dung còng phu trèn he thóng GC/MS dat tién, nguòi ta dà nghi tói vièc

xày dung phuong phàp phàn tich Dioxin ré tién nhung van huu

hièu, dò là phuong phàp phàn tich Dioxin trèn he GC/ECD / 8 1 ,

89,125/ Ben canh muc dich su dung phuong phàp GC/ECD de

nghièn cùu tàch càc déng phàn TCDD /89/, nguòi ta su dung

phuong phàp GC/ECD de dinh lugng càc déng plìàn TCDD / 8 1 ,

y f

125/ Theo / 8 1 / thi mau phàn tich dugc dùng chat chuan noi là

1378-TCDD vói hàm lugng 200pg/|t 1 va duge thèm vào màu phàn

tich 20 ng 1378-TCDD truóc khi xu ly màu

So sành phuong phép GC/MS vói phuong phàp GC/ECD thi phuong phàp GC/ECD eó dò nhay lón hon hc^n phuong phàp GC/MS,

hình 5 /125/, do vay phuong phàp GC/ECD cho phép xàc dinh

dugc 2378-TCDD b mùc df) ppt Giói han cùa phuong phàp GC/ECD

khi phàn tich Dioxin là: già tri nho hon 2,7 ppt thi chi cho

kót luan dinh tinh, con già tri 5,4 ppt hoàc lón lón hon thi

cho phép kót luan dinh lugng Ngoài han c\\é nói trèn phuong

phàp GC/ECD con bòc lo yÓu diem là phài dùng phuong phàp

GC/MS de xàc dinh lai càc mau co già tri duong khi gàn cho là

mau co 2378-TCDD Nhu vay thi dinh tinh chinh xàc theo phuong

phàp này là chua dugc de c^p den

Càc chat dièt co phenoxv

Dioxin dugc tìm thay lan dau tièn khi thay càc quài thai xuat hien ò nhCrng nguòi tiep xùc vói 2,-^,

5-triclophenoxyaxetic axit (2,4,5-T) Chat dòc này gay ra ành huòng trèn khi trong màu thuc te eó mat 30 pg/g 2378-TCDD /36/ Mùc 2376-TCDD co trong chat dòc màu da cam ò càc kho cùa My trong vùng Thai Bình Duong truóc nàm 1970 naìn khoàng

tu 0,02 den 54 ug/g Hon 450 mau chat dòc da cam này dà dugc phàn tich /42,44/ Do chat dòc da cam là hon hgp 1:1 cùa butyleste cùa 2,4,5-T va 2,4-diclophenoxyaxetie axit ( 2 , 4 - D ) , cho nèn neu tàch rièng 2,4,5-T de phàn tich, thi chat dòc da cam dugc su dung vào nhung nàm 1960 eó nong dò Dioxin cao den mùc 100 pg/g Do eó su diéu tran cùa chinh phu càc nuóc san xuat 2,4,5-T nèn dà co nhiéu buóc kiem tra va nhiéu bièn phàp nham han che viec hình thành 2378-TCDD trong san pham 2, 4, 5-T vào nhQng nàm 1970 Hien nay do phàt hien dòc tinh cao cùa 2378-TCDD cho nèn san pham 2,4,5-T cùa càc nhà mày san xuat ra phài chùa nho han 0,1 ;ig 2378-TCDD trong Ig san pham Hien co nhiéu nghièn cùu dùng phuong phàp phàn tich dac trung

dà chùng minh rang 2378-TCDD là déng phàn chinh si.ih ra trong qua trinh san xuat 2,4,5-T / 2 8 / -_. - • _ :,

16 mau este cùa 2,4-D va muoi amin cùa nò lày tu Canada

dà duoc phàn tich de xàc dinh PCDD, 8 trong so 9 mau este v a

4 trong 7 mau muoi amin dà tìm thay co chùa dong phàn Dioxin; vói càc mau este, dàng chù y là déng phàn Dioxin cao han b

màu muói Dong phàn Dioxin nhan dugc b day là 1360-TCDD /35/ Trong càc phàn tich khàc nguòi ta cùng xàc nhan khòng eó dong phàn nào khàc ngoài 1368-TCDD dà dugc hinh thành ò dày

Càc clQPhgnoJ :

Càc clophenol dà dugc dùng d$ chóng nàm móc, khù trùng, tSy uó va chóng con trùng San lugng san pham cùa the giói hàng nàm uóc doàn là 150.000 tàn Dàc bi^t nguòi ta dùng 2,4, 6-tri; 2,3,4,6-tetra, va penta-clophenol ( hoac muói kali, natri cùa nò) de bào quàn gò Ngoài ra nò con dugc dùng trong càc nhà mày san xuàt bòt giày, son, keo dàn, vàt lieu dèt bao dung v.v , mac dù nguòi ta dà xàc dinh càc clophenol co chùa nhiéu tap chat, bao gom cà PCDD va PCDF vói càc déng phàn vi tri khàc nhau, va phan lón hàm lugnc!: i'CDD va PCDF b

day cao hon trong chat dièt co clophenoxy

IIà^_PJD.Iiclabvphsa:<i_LPC^ :

Vos va càc còng si/ / 1 2 9 / dà phàt hien ra PCDF (tetra va penta-CDF) co trong san pham PCB ò Chàu Au (phenoclo-DP-6 va clophen A 6 0 ) , nhung khòng thay eó trong Aroclo 1260 Nguòi ta cùng dà thóy dò dòc cùa PCB eó chiù ành huòng bòi su eó mat cùa PCDF

Càc_cb-Ctj.i^j;_cji-Jiipii£^^ :

Nàm 1981, Yamagishi va càc còng su / 1 3 4 / dà bào cào ve

su co mat cùa PCDD va PCDF trong chat dièt co diphenylete thuòng mai CNP, NIP va X-52 Càc ket qua phàn tich nhan dugc nèu trong bang 7

Nguòi ta dà tìm thay càc déng phàn 1368- va 1379- trong

so càc dong phàn dugc biÓt cùa tetra-CDD Hai dong phàn này

là chat ban co trong chat dau tSng hgp diphenylete là 2,4, 6-triclophenol Nguòi ta khòng tìm thày 2378-TCDD co trong san pham diphennylete

16 Bang 7: Hàm lugng PCDD va PCDF trong chat dièt c6

14

37 0,8 Khòng eó 0,35 0,41 0,4 1,0 0,2

NIP

0,15 0,38 0,05 hòng co 0,34 0,12 0,47 0,29 Khòng co Khòng eó

0,03 0,03 0,01 Khòng co 0,48 0,21 0,45 0,32 0,08 Khòng co

X 52

I.l .4c_-s.àn phMi^ciia_I.Q_xla-t^_rAa

Su phàt sinh càc dong phàn PCDD va PCDF tu càc Io dot ràc thành pho ò càc diéu kien dot nóng thuan Igi - phan lón ò bui, khói, dà gay ra su lo àu làu dai cùa con nguòi

Nàm 1977, Lahaniatis va càc dong nghièp dà bào cào tìm thay loai chat hùu co bi ciò hoà eó dòc tinh cao trong tro bay tu nhà mày dot ràc thành plió / 6 4 / Càc chat huu co dòc này dà dugc xàc dinh là aliphatic, benzen, PCB va càc chat dièt vàt hai bi ciò hóa

Cùng nàm 1977, Olio va càc dong nghiep / 8 7 / dà thòng bào tìm thay PCDD va PCDF trong tro bay tu 3 nhà mày dot ràc ò Hà lan Buser va Bosshardt / 2 9 / da phàn tich tro bay tu nhà mày dot ràc thành phó va lo dot ràc còng nghièp co diéu khien -

cà 2 ò Thuy si, cho thay mùc hình thành PCDD là 0,2 Mg/g va PCDF là 0,1 }ig/g ò lo dot ràc thành phó, con lo dot ràc còng nghiep là 0,6 jig/g dói vói PCDD va 0,3iig/g doi vói PCDF

Trong khoàng thòi gian tu nàm 1978 den 1982 nhiéu bai bài dà còng bó xàc nhan eó PCDD va PCDF trong tro bay cùa lo dot ràc va tìm thay PCDD va PCDF trong càc hat va càc khi ngung cùa óng khói

Trong tro bay eó chùa so ìón càc dóng phàn PCDD va PCDF,

eó tói 30 dong phàn PCDD va 60 déng phàn PCDF dà dugc tìm thay

Blìng càc phuong phàp phàn tich càc dong phàn dàc trung,

cà càc TCDD déu dugc tìm thay trong hai màu Tuy vay, bión dSi ve hàm lugng 2378-TCDD trong hai màu co su khàc nhau Trong màu cùa Thuy sì, dong phan 2378-TCDD tao thành chiem 3% tong lugng càc TCDD; con càc màu ò Canada 2378-TCDD chi chiem 0,3% tong lugng càc TCDD; nhu vay càc phuong phàp dot ràc khàc nhau se dan den hàm lugng 2378-TCDD khàc nhau, ò day hai mau hon kém nhau 10 lan; ti le pie lón nhat va nhó nhat trong màu lón hon 100:1

Trong bào cào khoa hoc nàm 1978, càc nhà Idioa hoc cùa hàng hoà chat Dow de xuàt rang: PCDD, dàc bièt là 2378-TCnD thi ò dàu cùng eó va dugc hình thành nhu là lugng vàt cùa càc san pham bi dot thòng thuòng /26,122/ Do dò Dioxin sinh ra trong mòi truòng là do "lùa" ("càc hóa chat vet do lùa", Dow Chemical U S A ) Vièc xét dén khà nàng sinh ra PCDD va xàc dinh hàm lugng cùa nò eó trong qua trình dot go trong già d3nh da dugc Nestrick va Lamparski, 1982 / 8 0 / de cap dén va dà chi ra hàm lugng PCDD b mùc ppt Tliành phàn chinh cùa san j^ham dot

gà ò trong già dinh là OCDD; nhung TCDD va dàc bièt là 2378-TCDD cùng dugc tìm thày; con PCDF khòng dugc nèu ra trong còng trình này

Tuy nhièn de xiiàt cùa Dow da bi chi trich gay gat / 3 2 , 33/ Mot trong càc tranh cài chinh là ve càc nhà mày dièn dot than, ho cho rang càc nhà mày này nam ngoài nguon sinh ra 2378-TCDD /57,60/ Càc tranh luan khàc cho ràng càc nghièn cùu cùa Dow thi(^'U hoàn thien càc so lieu ve hàm lugng Dio::in 1.1.3.3 ECILM-JlÓJ.:

Vào thàng 2 nàm 1981, vu chày ngòi nhà chinh phù ò Binghamton, N.Y dà làm cho mày bien the hi vò (chat long dièn mòi trong bièn thÓ gom hon hgp PCB (65%) va càc clobensen (35%)) Muoi càc dàm chày dà thoàt ra bàm tr-ong càc ngòi nhà con lai Càc PCDD dà dugc tìm thày trong muò i n-'^v bao gém lugng lon càc dong phàn eó dòc dò cao 2378-TCDD va 12378-PCDD / 9 8 / Nguòi ta xàc nhan rang càc clobenzen là chat chinh sinh ra Dioxin

Muoi lay tu ngòi nhà Binghamton, cùng dà tìm thày càc policlobiphenylen (PCBP), hình 6, co néng dò cao 2367-tetra -CBP eó moi lièn he chat che ve càu trùc va gióng vói càc déng phàn dòc nhàt cùa PCDD va PCDF Càu tu này cùng ria xàc

%MtrÌ^

18

-dinh co boat tinh sinh • a cao /93/,

Ben canh su hình thành PCDD va PCDF tu PCB bi dot, PCDD

va PCDF cùng con dugc sinh ra tu càc qua trinh nhiet phàn càc san pham muói 2,4,5-T, clophenol, PVC v.v

Hình 6:

càu trùc cùa PCBP

1.1-3.4. CAc. mau mòi truòng:

Dàt tram tich va rau qua:

Càc mau dat va rau qua tu Seveso - Y, dà dugc phàn tich Nàm 1976, ngay sau khi xày ra tal nan b nhà mày san xuàt 2,4, 5-triclophenol, hàm lugng 2378-TCDD trong rau qua dà dugc tìm thày tói 50|i g/g / 4 4 / Trong càc nàm tiep sau, do khòng eó su tiep xùc giùa vùng rau mói moc vói bau khi quyen ben ngoài nèn mùc dò Dioxin trong rau giàm xuong theo càc mùc khàc nhau /132/ Nàm 1977, mot nàm sau vu tal nan ò Seveso khòng con thay lugng vet Dioxin trong cui tao, le, hoac qua dào, trong lòi ngò, va trong hat lùa mi moc gan nhà mày (giói han phàt hien 1 p g / g ) Tuy nhièn, cùng cùng thòi gian dò thi khoàng

100 pg/g Dioxin dà dugc xàc dinh thày trong v6 trai cày trong

tu nhièn, diéu này eó the qui cho bui khi quyen chù khc-ng phài do cày lay Dioxin tu dat lèn Mac dù Dioxin co trong dàt

da tim thày b day trèn 100 ppb hoac khoàng 1000 |i g/m® / 1 3 2 /

Nàm 1973, ba truòng dàu ngua b Missouri dà tìm thày eó 2378-TCDD vói hàm lugng cao Già tri cao nhàt vào khoàng 30 ppm / 6 1 / Dioxin phàt sinh ò day là tu nhà mày san xuàt hexaclophen b Verona, Mo Viec dua ra ket luàn này là dua trèn ket qua kiem tra bui ò vxxng này

Nàm 1982, càc noi Ò nhiem nang 2378-TCDD dà dugc phat hien b phia tày Missouri Càc nghièn cùu chi ra

này là do nhà mày hoà chat ò Verona, Mo

h 7

su o nniem Càc duòng pho cua

toàn bò thi tran ò Times Beach dà dugc phàn tich, nong dò Dioxin cao hon 1 ppb chiÓm 2 2 % tSng so mau va cao hon 100 ppb chiem 2,2% Già tri cao nhàt là 350 ppb

n vùng khàc nhau dugc quan tàm den là Love Canal, Niagara Falls, N.Y . G day Smith va déng nghièp /116/ tim thày 2378-TCDD trong tram tich cùa cóng rành vào thòi ky mua; màu dugc lày xung quanh noi chùa vat thai ò Love Canal, nong

dò Dioxin cho già tri cao nhat là 312 ppb

Trong càc nghièn cùu cùa Czuczwa va Hites nàm 1983 / 3 9 / tìm thày PCDD va PCDF trong càc tram tich lày tu càc vùng

khàc nhau Ò song Saginaw, vinh Saginav; ò Michi.gan va phià nam

he Huron Néng dò Dioxin nam tu 100 ppb ò vùng thành pho tói

100 ppt ò vùng beo lành Càc dong phàn Dioxin tìm thày trong tram tich phù hgp vói càc déng phàn Dioxin tìm thay trong qua trình dot ràc va nguòi ta dua ra de nghi ràng qua trình dot ràc là nguyén nhàn chinh sinh ra PCDD va PCDF co trong tram tich Khi phàn tich càc hat nhò cùa tram ti oh cho thày su tàng dot ngpt néng dò Dioxin khàc thuòng, day là diem quan trong dàt ra trong luan vàn này d^ nghièn cùu giài phàp chong ò nhiem Dioxin trong mòi truòng

O Viet nam co mot lugng rat lón chat dòc màu da cam do quàn doi My rài vi muc dich quàn su Uóc tinh tu nàm 19G1 den nàm 1971 eó tói 44.338 m^ hay 44.338.103 U t chat dòc màu da cam chùt xuong Nam Viet Nam Theo càc nhà khoa hoc thi co khoàng 170 kg Dio:<in chiia trong chat dòc này / 1 3 1 / (Lugng Dioxin này eó the là 500 kg theo Fokin /!/). Nhu vay, viec phàn tich Dioxin ò Viet nam là dòi hòi bue xùc khòng nhung chi nham khac phue bau qua chien tranh hoà hoc ve màt sinh thài ma con nham ngàn chàn càc nguén Dioxin xàm nhap vào co the con nguòi Cho dòn nay eó rat it kót qua phàn tich Dioxin

ò Viet nam da dugc còng bo Q Viet nam chua co mot phòng thi nghièm nào co dù diéu kien va tiém lue de phàn t-ich m«3t lugng lón mau dat, nuóc, tram tich, rau qua, va màu sinh hoc de :-;àc dinh Dioxin {uóc tinh phàn tich mot mau trèn GC/MS tón khoàng

2500 den 3000 dò la My) Nhu vay, vice xày dung pliuong phàp phàn tich phù hgp vói diéu kièn Vièt nam (ve trang thiet hi, hoà chat va tài chinh) là yèu cau can tliiet ma bàn luan vàn này de cap den

Càc sinh v^t ^Q.n^.àuóA-jauÙD. :

Cà, tòm, cua bat b càc vùng thuòc Nam Vièt Nam, noi Vji

rài chat dòc màu da cam nang né nàm 1960 da tìm thày 18-810

20

-pg/g Dioxin / 2 1 / Ky thuàt phàn tich true tióp trèn khói pho phàn giài cao dugc dùng trong nghièn cùu này, do vay, khòng xàc dinli dugc déng phàn dac trung, diéu dò co nghia qua trình tàch sàc ky khi khòng eó dòi vói tàt cà càc déng phàn Càc so lièu còng bó sau nò.y ve Dioxin tr».'n'-' cà, t'^'in, ou.-i ò Nam Viet nam con qua it

I Rappe va déng su nàm 1981 / 9 5 / dà tim thày càc dotìg pbèn tetra- va oeto-CDF trong mò mò cùa rùa tu song Hudson va chó bien xàm tu bien Baltic Néng dò tSng còng cùa PCDF trong càc mau tuong ùng ò trèn là 3 ppb va 40 ppt

Norstrom va càc dong su dà phàn tich trùng cùa mòng bien, cà trich ò càc vuc thuòc càc vùng khàc nhau cùa hÒ Great nàm 1982/82/ Trong tàt cà càc màu, 2378-TCDD dugc tìm thày trong khoàng tu 9 dòn 10 pg/g

Trong mot nghièn cùu Ichàc Stalling va déng nghiep /119/

dà thòng bào ve vièc phàn tich càc mau cà bat ò he Michigan, Huron va Ontario PCDD va PCDF bi ciò the ò vi tri 2378 dà co mat trong tat cà càc mau Trong so càc mau cà phàn tich, mot

so mau eó hàm lugng càc déng phàn 2378 rat cao, eó le càc màu này chiù ành huòng manh me bòi càc nguén thài Càc sÓ lièu còng bó cùa Okèpe nàm 1983 / 8 3 / cùng phù hgp vói càc thòng bào trèn

y

Nhu vay, vièc xàc dinh Dioxin trong chuoi thùc àn: cà, tòm, cua, 3Ò, hón - dòi tugng cung càp thuòng xuyèn Dio:-:in cho con ngiròi, là vièc làm hot sue cén thiót va càp bàch ò Vièt nam

1.1.3.5 Càc mau sinh hoc làv tu nauòi:

Truóc het nguòi ta dà tìm thày 2378-TCDD trong càc màu lày tu nhu'ng nguòi làm nghé san xuàt 2,4,5~triclorophenol va nhùng nguòi tiep xùc vói 2,4,5-T va este cùa nò Truóc dò, Dioxin co chùa trong 2,4,5-T con khòng dugc chù y dòn mài tói nàm 1957 / 6 2 / Khi xàc dinh co Dioxin trong 2,4,5-T va dòc tinh cao cùa no, nguòi ta dà phài chù y dòn vièc làm sach Dioxin trong 2,4,5-T Q day Dioxin hình thành là ket nuà cùa càc phàn ùng nhiet cùa 2,4,5-T va dan :<uàt cùa nò Khi dÒt nóng muói 2,4,5-T ò 400-450-^0 trong vòng 30 phùt hoàc dai hon thi se dàn dòn hình thènh Ig 2378-TCDD/lkg muói 2,4,5-T Ahling va dong nghièp da tliòng bào reng b diéu kièn dot ndng

este cùa 2,4,5-T tói 500 - 850oc thi co 0,2-3,0 mg Dio::in dugc hình thành trèn 1000 gam san pham / 1 8 /

21 Viec phàn tich dg làm rò mùc nhiem 2378-TCDD trong nguòi càc bình sy va nguòi dàn nói chung lièn dói tói còng tàc quàn

tranh b Vièt nam là mot van de ma nhieu ci/u cliien Ijinh My, Australia va nguòi dàn Viet nam mong muon Ghepard va Yong dà cho biet mot càch chac chan eó 2378-TCDD trong mò mò cùa mot

so cuu chien bình Vièt nam /115/

Nàm 1990 Schecter va déng nghièp dà còng bo ve néng do 2378-TCDD eó trong mot so bènh nhàn nguòi Nam Vièt nam giao dòng tù 1,4 dòn 44,8 pg/g, va trong nguòi Bà'c Viet nam là 1,4 pg/g /107/

Ryan va Williams / 1 0 4 / dà thòng bào ve nong dò 2378-TCDD trong 23 màu mò mò cùa xàc nan nliàn ò vùng ho Great - Canada Néng dò 2378-TCDD nàm tù 4,1 dòn 130 pg/g Càc màu chùa 2378-TCDD cao, con càc màu khàc eó già tri trung bình là 10,7

bang 8

Bàsx^Jfl' Hàm lugng 2378-TCDD trong còng nhàn san xuat

hoà chat sau tOr 1 den 37 nàm hành nglic

khòng khi ò My Còng nhàn truòng dau

ngua ò Missouri Còng nhàn trong vu

tal nan Seveso

* : Tinh theo trong lugng chat beo

* * : Tinh cho toàn màu

Càc so lièu ban da\.i phàn ticli mau mò mò cùa nguòi ò Canada va Thuy Dien cho thày cà lial loai PCDD va PCDF (tù tetra dòn octaclo) ò càc mùc tù 1 den 600 ppt

Nguòi ta thày co su tuong quan g[ur-\ càc '1'')ni-' phan Dioxin tim Ihày trong mò mò nguòi vói càc dÒng phàn Dioxin tìm thay trong cà Pappe va dong nghiep / 9 9 / dà phàn Ijch huyòt tuong màu de so sành hàm lugng Dioxin cùa nhùng ngi;òi doi chùng khòng tiep xùc vói hoà chat vói nlìùng ngucVi bi nhiem eó tiep xùc vói hoà chat KÒt qiaà dua ucn là co su tuong quan chung giùa càc dong phàn co mat trong càc tuong huy et màu nhiem dòc do tiep :\ùc vói hoà chat, càc tuong huyòt màu nhiem dòc tu nhièn vói càc déng phàn co mat trong san pham còng nghièp

Su dào thài Dioxin ra khói càc to chùc cùa co the rat khàc nhau Phàn lón càc dong phàn co céc nguyén tù ciò thè ò

vi tri 2378 bi dào thài rat chàm / 9 8 / Do vay ành huòng gay ung thu cùa Dioxin dà nhan dugc khi nghièn cùu trèn càc loai dòng vat thi nghièm 2378-TCDD, 123678- va 123789-hexa-CDD dà dugc thòng bào là co gay ung thu hoac hièu ùng cocanogenic DÓi vói nguòi, nguòi ta thày ty le ung thu cao ò nhùng nguòi tiòp xùc vói chat dièt co phenoxy va clophenol Nguòi ta dà :<àc dinh eó Dioxin trong càc bènh nlian ung thu eó hàm lugng 2378-TCDD cao nhàt là 44,8 pg/g va thàp nhàt là 3,3 pg/g

Rat nhi.éu còng trình phàn tich sua me / 1 0 6 / cho thày trong sua me Icày ò Lièn Xò, My va CFILB Due co Dioxin; Dioxin trong sua me lay b Moscov;-Lien xò 8,7 ppt, cao hon lugng CHLB Due, 3 ppt O" Vièt nam mot vài so lieu ve néng dò Dioxi.n trong sua me dà duge còng bó /118/, ò Nam Vièt nam nani 1973 néng dò Dioxin là 3,0 ppt, dòn nàm 1984 nong dò Dio:-:in là 0,67 ppt trong khi dò ò Bac Vièt nam nong do Dio:<in khòng tim thày trong sua me Tra so sinh bù sua me eó chùa Dioxin da là nguyén nhàn làm cho néng do Dioxiiì trong co tlie tre em tàng lèn theo thòi gian, uóc tinh c^ Nam Vi.et nam mot ngày tré em

bù me tiep nhan 0,31 pg 2378-TCDD /kg/ngày, trong khi dò b My

là 0,026 pg 2378-TCDD /kg/ngày / 1 1 8 / va klii dò phàn bÓ nong

dò Dioxin chia theo ty le : trong là làch là 0,05, trong tuyen giàp trang là 0,08, trong gan là 0,27 / 2 2 / , nhu vay dò là tàc hai làu dai do bau qua nhiem dòc Dioxin b nguòi me co thc^ chuyèn sang cho dòi con chàu

Tom lai, tàc hai cùa vièc dùng chat dict co hay chat dòc màu da cam, viec dùng càc chat dang policlophenol, policlophenyl, v.v mot càch bua bài se gay ra nhùng ành huòng xàu làu dai den sinh thài va sue kliòe con ngijòi qua càc

ang the he Dàc bièt su chuyèn Dioxin tù nguòi me qua sua

thòi nhùng nguon thùc àn, nhùng nguon nuóc uóng va nhùng khoàng khòng khi ma con nguòi su dung can phài dugc ki^'^in soàt thuòng xuyèn, co nhu vày mòi ngan chan dugc mùc dò ò nhiem Dioxin gay ra cho con nguòi, giùp cho con nguòi trành dugc nhùng can bènh hiem nghèo Mot trong càc bièn phàp kiem soàt hàng déu là phàn tich de tìm ra Dioxin, tù dò co nhùng chi dinh viec han che hay loai trù Dioxin khòi càc dòi tugng me

nò dang an trù

1.2 NGinEll_CUIJ_IiQAX_DXQ7J:N_^m^_jma.^

Khi nhan thùc moi nguy hiem cùa Dioxin dói vói con nguòi, mot so nuóc dà bat dau ngliièn cihi tim càc phuong phàp loai Dioxin ra ]!:hói mòi truòng Càch loai Dioxin ra khòi mòi truòng tòt nhat va huu hièu nhat van là triòt pha càc nguén tao ra Dio:-:in Mot so còng trình dà nghièn cùu cài tién lo dot ràc; phuong phàp loc nguon nuóc thài cùa nhà may hoà chat, dac bièt là càc nhà mày san xuat càc hoà chat nhóm vòng thom chùa halogon, càc phuong phàp chon, ni dàt, su ly dat bang nhièt /109/, phàn hùy nhò hoà chat, phàn liùy quang / 4 3 / ,

so dac tinh hoà ly quan trong cùa Dioxin

Dioxin là tèn gol àm chi mot dong phàn dòc nhàt cùa mot trong so 75 déng phàn cùa Dioxin, dò là 237fì-TCDD

- Bat dau bi de ole hoà nhanh ò 750'='C /120/

He càc chat ràn hùu co/nuòc : 468.000

He sinh hóa / nuóc : 35.500 Thùc àn già sue / chat beo : 35 Hàng so toc dò phàn hùy cùa Dioxin (li-^ ) /78, 100, 123/

dò phàn huy rat cao >1200'^C Do nhùng tinh chat trèn cùa

khoàng 10 - 12 nàm /13i/

1.2-2 I»?\c_J:cirik_£iin^iJiàa_jiùaJJ^j?u^ :

D i ex i 11 là chat dòc ben vùng va cùng là eh a t co d <;> e L1 nh cao nhat dòi vói nguòi va dong vat ma con nguòi tìm thay trong •vòng vài chuc nàm qua Nong dò Dioxin ò mi're do thap (ppb) co the gay ra chet nguòi, néng dò thap hon (pp^t, ppq)

co the gay ra ung thu, dau dòc co tlie nói chi]ng, gay phàt ban trèn da /47,112/, gay di dang bam sinh va gay tình trang kém mien dich cua co thè /!/

Bàn chat chung ve su dau dòc cua Dioviin là su dau doc chat mang Ah Chat mang Ah là mot loai dich protein cùa te bào chat eó trong lugng phàn tù lón hon 200.000, lue dau càc

li gan lièn ]^et vói chat mang Ah trong te bào, sau dò tao phùc ligan - chat mang va v^n chuyon vào trong nhàn tè bào ò mr>t nhièt dò nào day tùy thuòc vào càch -«fan clìuyen /85,B6/

Chat mang Ah cùa tè bào chat lièn lùct vói càc ligan, ch^ng han Dioxin va càc hydroeàebon khòng chùa halogen tao thành phùc chat, phùc chat sau khi boat ìioà dugc van cliuyen vào nhàn te bào

Trong pham vi cua nhàn, phùc 1igan - chat mang biéu lo

su lièn ket vi tz^i vói càc nhiem sac the dac trung, bang càch ay dan dén su tong hgp già tàng càc dang dac bièt cùa mRNA / 4 1 / Chùc nàng dac trung nhàt này dà gay nèn càm ùng vói Cytochrom pi-450 (AHH) Nhiéu hoà chat, ma nhùng lioà chat do là chat nén cùa AHH, cùng là ligan cùa cl^àt mang Ah; Dioxin là chat loai trù su lièn hgp cùa Ah vói càc cliàt, làm giàm su chuyèn chab cùa mang Ah vào nhàn to bào

Hau hot càc ligan eó do dèe cao là chat hoac dau doc l\h

hoac gay ung thu hoàc cà hai / 9 2 / Trong so ligan dò se kliòng

eó 1igan "sinh ly" nòi sinh dòi vói chat mang Ah da dugc nhan

Do dèe tinh va boat dòng sinh hóa khàc thuòng cùa Di o x m

nèn mot so nuóc dà b a n bo g i ó i h a n nong rTÒ D i o x i n elio phó}

trong mot so dĩi tugng /49,112/, bang 10

I1.5ng_JL-0.: Giĩi han an tồn cho phịp cùa Dioxin

Nuĩc va co quan quàn ly N.Y.Dept.of Publit Health Ontario Mi.nistry of the Enviromont,

US Food IX Drug Administration Canada

Center for Disease control

MI Dept of Natrual Resources

US Environment Proteetion Ageney

Nguịi ta uĩc tinh ràng, chi can mot lugng 10-=" ^^ g/g (parts per quadrillion), (ppq) Dioxin ị trong nuĩc nhà mày thài ra song, thi cà ị càc con song này àn càc sinh vàt nhị làm cho Dioxin trong cà lèn tĩi vài tram ppt, va ]:ìii cà

to àn cà con se làm cho néng do Dio:-:in trong cà to tàng lèn

tĩ i néng dị ppb, theo thịi gian con ngufị i àn e àe loai e a này làm cho lugng Dioxin trong nguịi tang lèn tĩi mùc nguy hiem / 4 7 /

1 2 - 3 Si,cjLdnJm-uJll£i2d.n_J:jrj3 :

Su tén luu cùa Dioxin trong mịi truịnn; thuịng dugc dành già qua thịi gian bàn hùy (ha].f-l if e ) Thịi gian Vjàn hùy cùa Dioxin trong càc dieu kièn Ichàc nhau là ìvlìàc nhau

De xàc dinh thịi gian bàn hùy cùa Dioxin trong mịi truịng thuịng quan niem nhu sau: ngay sau Idii rài chat dịc co Dioxin thi mot nùa lugng Dior-cin con lai tai vùng rài, con mot nùa lugng Dioxin bi phàn tàn di càc vùng khàc / 8 8 / va su bàn

huy tal chĩ óa Dioxin dugc tinh tù nhùng lugng con lai này

Trong thuc tị dành già càc yeu tĩ mịi truịng tàc dịng nhu thr3 nào den thịi gian bàn hùy cùa Dio>:i n là rat phùc tap, bịi vi ben canh càc tàc dịng cùa nuĩc, ành sàng, vi sinli vat v.v lèn Dioxin, thi càc chat hồ hoc i:hàc eĩ trong n\rĩ(z, dàt éng déu eĩ ành huịng rat lĩn dịn su ton luu cùa Dioxin

Nguịi La dà mị phịng si/ van

truịng mot càch dan giàn nhur ìiìn.h 7

chuyon Dioxin trong mịi

v i s i n h v à t

- Vàn c h u y è n do h ò a t£in

- Van c h u y è n t h e o c a c h a t nìiò c l i ù a Dio:<:in

- Khuyòcli t à n p h à n t ù

Hình—Z: So de vàn chuyon Dioxin trong mòi truòng_

Nàm 1985, Freeman /Ab/ nghiòn cùu su van chi.iyen cùa Dioxin trong dàt, òng dà chi ra ràng Dioxin van chuyèn trong dàt rat cham va thòi gian di lèn hoac di :<uòng dò sàu J.O cm khòi vi tvl nghièn cùu khoàng 12 nàm

Nhùng chùng minh ve do ben cùa Dior-'cin vói ành sang tù ngoai va hoà chat khàc trong mòi truòng da duge bi.òt d-l-n thòng qua hàng so toc dò r>hàn hùy /7u, 100, 123/, bang 11

Hinh JA: Hang so toc dò phan hùy cùa Di oxin (h~^)

ma càc tàc già nèu trèn cho dòn nay van con co tranh luan

Càc nghièn cùu ve su ton luu Dio;.:in ti-ong dàt Viet nam con chua di;gc nghièn cùu tói, day là vàn de ma càc nVià khoa hoc trèn the giói va Vièt nam rat quan t? (\n

Phàn ùng phàn hùy nhièt Dioxin dà dugc nghièn cùu Càc

nghièn cùu déu ehi ra Dioxin là chat noi ti.óng ben nhiet O"

nhièt dò cao hcjfn 750°C chùng bi phàn hùy nhanh (chù yèu là bi

de ole hóa) /120/, khi nàng nhièt dò lèn trèn 1200^0 /128/

thi chùng bi phàn hùy hoàn toàn

Dàc biet khi nghièn cùu phàn hùy nhièt OCDD va OCDF

trong tro bay ò càc nhiet dò khàc nhau vói diéu kièn yém khi

oxy /123/ thi dà xày ra su thay doi ti le néng dò càc PCDD va

PCDF Q nhièt dò thàp khòng thày xuàt hièn Dioxin, khi ò

nhièt dò cao, 300-^0 dòn SòO-^C thi :-^uàt hièn Dioxin tù 152 ng

dòn 72^ ng, va Dioxin bi màt ò iilii^t dò > 450<='C Diéu dàc

bièt luu y là khi nghièn cùu phan hùy TCDD va TCDF cho thày

su bièn dòi nong do cùa TCDD va TCDF rat l'ò ràng, nong dò

Dioxin tSng cue dai ò nhiet dò 350'^C va nò bien màt ò nhièt

dò 470OC

£li.$iii-buy va phàn iìng-Jioi hQ<i:

Dioxin ben vùng hoà hoc ò diéu kien thuòng /52/, tuy nhièn, ò nhièt dò cao (240'^C) chùng bi càc a:^it vò co co

y

t m h ò xy hoà manh (hon hgp H2SO4 dac - HNO3 dac) phàn hùy

thành nhùng san pham khòng dèe Cùng nhu nhiéu hgp chat the

cùa day thom duói tàc dung cùa kiem dac ò diéu kien nhi^t do,

àp xuat cao càc nguyén tu ciò bi thay thò tùng phàn bang càc

nhóm hydroxyl it dòc Dàc bièt dói vói PCDD chùa 6,7,8

nguyén tù ciò bi kiém phàn hùy ngay cà ò nhièt dò thuòng

/65/

Dioxin va càc clodibenzo-p-di oxin l^hàc cùng con dugc

thuc hièn phàn ùng aneol phàn vói càc mono va poliancol khàc

nhau trong su co mat cùa càc ancalot kim locai kiém ò 140

-220^0 duói àp xuàt thuòng hoac àp xuàt cao trong thòi gian tù

1-12 giò /53/ Càc phàn ùng de clohydro hoà co m^t càc chat

xùc tàc khàc nhau Pt, Pd, Ni, NisB ò nhièt dò cao va cà ò

nhièt do thuòng cùng dà dugc nghièn cùu /9,43/

£ I x à Q _ b u y và-,phàii^Ji.g_^uaxig_iiòa :

Phàn ùng quang hoà dà dugc nghiòn cùu trong càc dung

mòi, va trèn càc chat nén khàc nhau Anh sang tù ngoai thuòng

dùng de nghièn cùu quang hoà eó dò dai sàng tù 230 - 430 nm

Nàm 1971, Grosby / 3 7 / dà nghièn cùu quang hóa 2,7-DCDD (5 m g / 1 ) ; 237e-TCDD (5 mg/1) va OCDD (2,2 mg/1) trong -etanol vói cuòng dò dèn là 100 Mwìon^ b buóc song 307 nm (X max cùa càu tù 2378-TCDD) Ket qua phàn ùng dugc chi ra trong hình 8

Tù hình này rÒ ràng dò ben vùng cùa càc càu tù phu thuòc vào

so nguyén tù ciò co mat trong vòng dibenzo-p- dioxin, va òr.g

dà thay rang ben canh viec màt Dioxin thi lai :':uat hien 237-T3CDD, su bien doi san pham cùa san pha.Ti phàn ùng dugc chi ra trong hình 9

Su bien doi san pham

quang hoà cùa

Khàc vói phàn ùng quang hoà Dioxin ò buóc song don sac

307 nm, phàn ùng quang hoà Dioxin bang ành sàng mat tròi tu nhièn cho thày toc dò bien màt cùa Dioxin nhanh hon, hình 10

Khi nghièn cùu thòi gian bàn hùy (ti/s) cùa Dioxin eó cùng nong dò trong càc dung mòi ò càc phàn ùng quang hoà, Stehl /120/ dà chi ra ti,^2 cùa Dioxin trong càc dung mòi khàc nhau lai gióng nhau Khi b trong dung mòi izo-octan thi ti.,^2 cùa Dioxin là 3 giò, con trong dung mòi n-octan cùng là

G C CiOudhry ind O Hutzmger

qua quang hóa dugc chi ra trong hinh 11 Doi vói buóc

290 nm eó khoàng 8% chat khòng phàn ùng sau 7 ngày

Ket long

dilng ành sàng mat tròi làm nguén nàng lugng quang hóa Kòt qua thu duge trong bang 12 cho thày bau het càc Dioxin dà di lèn phia trèn bé màt, ciac bièt diéu này thày rò trèn bé m-^t silicagen eó chièu bue xa va^néng dò Dioxin cao hon trong dàt khòng eó ehleu bue xa

Bang 12: Ket qua quang hóa Dioxin ^^C trcn dàt va

silicagen su dung nàng jugng màt tròi

icagen)

0

3,9 1,0 88,0 6,0 0,6 99,5

0 0

0 0 83,6 97,5

- 2

Dàl

8 giò

6,3 4,0 84,2

0

0 94,5

0

6,0 3,3 83,5

0

0 92,8

Bang 13: Phàn hùy quang cùa Dioxin dugc rài trèn càc he

29

29

Thòi gian

eh i èu (giò)

Dàc biet khi Dioxin dugc già tàng bang càc lugng khàc nhau dung dich etyloleat-xylen (0,5 g/1) rài trèn càc vat lièu khàc nhau / 3 1 / va dugc chié\A bue xa tlìeo càc tlaòi gian

va nhièt dò ]diàc nhau (bang 13 ) thi eùng dcui dòn su suy g iàia Dioxin eùng khàc nhau

Wipf va càc còng su cùa òng /133/ dà chi ra vièc tliù ngliièm phàn hùy quang Dio;<:in rài vói dau tViuc vat trèn rau, sau khi tinh toàn òng thay duói dieu kièn pltòng thi ngiiièm déu Oliu va déu Arachis làm giàm thòi gian bàn hùy cùa Dioxin

di mot he so bang 25 so vói khi chi rièng Dinxin bi chiòu ành sàng tù ngoai trong khoàng phàn bó nàng lugng mat tròi

1 2 - 4 - 2 C^_ng_jc^i&j:LJ^,n3L_j^^.a3xJCLli;35^ìi^^ :

Vièc giài quyet ò nhiem Dio:-:in dà clugc dat ra va c3ugc giài quyet ò mot so noi trèn thè giói nhu Seveso (Y) va Missouri (My) /109/ Nguòi ta dà uóc tinh ràng lugng Dioxin ò Missouri (hoac do rài true tiep hoàc do lion hgp dau thài, hoac do càc bui cùa nhà mày hoà chat san xuat hexaclorophen

tù 2,4,5-triclophenol phóng thài ra) lón gap 100 lan lugng Dioxin bi tung ra ò vu tai nan Seveso Tuy vay, lugng Tong còng Dioxin ò Missouri mói chi bang lihoàng 20-25% lugng

Dioxin trong chat dee da cam do quàn dòi My rài ò Nam Viet nàm / 9 4 /

Mhu vay lugng Dioxin ò Nam Vièt nr3m lón hon ò Missouri

va Seveso 0" Seveso nguòi ta dà tien liành loai Dio:-:in khòi mòi truòng, con Ò Missouri, theo càc so lièu dà còng V>ó nàm

1984, thi cùng dà eó l^e hoach thuc hièn loai Dio:-:in l^hòi mòi truòng vào nàm 1903 va 1984 /109/ Q Vièt nam thi sao !, cho den nay chi/a co mot còng trinh nào de xuàt vièc loai Dio:-:iiì khòi mòi truò'ng, mac dù co mot so cac so lièu dà còng bó thi dat va nguon thùc àn : cà, ba ba dành bat tù S'òng, ngòi cùa Nam Vièt nam déu eó thày Dioxin / 4 , 6 , 8 8 , 1 0 8 , H O , 1 4 4 /

1.2.4.2.1 Li2^1 JIi(:i;iiii_i:i3_ldi^^ :

Sau tai nan Seveso dàt ò day chùa 10 ppb Dioxin, ò Y nguòi ta dà tiòn hành loai Dioxin ra khòi dàt / H O / , a Missouri khi xàc dinh trong dàt eó chùa Di o:<in 100 ppb (co noi cao nhàt vào khoàng 30 ppm) nàm 1973 / 6 1 / va 350 ppb nàm

1982, cho nèn chinh phù Bang dà co siuyet dinh thành lèp mot

"Don vi tàc ertL<'n dac bièt" de jiliò i h(/p vói "Uy ban bào ve mòi truòng" dua ra nhùng phuong àn loai Di oxin kliòi dàt Sau hàng loat càc ky thuat dà dugc nghièn cùu Irèn the giói / H O / nguòi ta dà chon su dung ky thuat lo dot Theo ky th'iàt này nguòi ta cén 4 he thong sau:

1- He thong kho trung ehuyen

2- He thóng ha càp co hat

o- He thóng lo dot

4- He thòng ham chùa chat thài co chùa Dioxin

Càch tien hành nhu sau / H O / : Dat ò càc vùng bi nhiem Dioxin nguòi ta dén vào va chira trong he thòng kho tr\jng chuyèn Trèn càc duòng van chviyen tù kho chùa trung chuyèn dòn he thóng lo dot hoac tù lo dot dòn he thóng chùa chat thài eó chùa Dioxin, nguòi ta qui dinh nnihièm ngat ve phuong tièn va qui càch van ehuyen Theo càc qui dinh dò thi càc dàt

eó chùa Dioxin trong qua trình van chuyon lihòng duge vuc/ng vài hoac tao bui lan tea gay ò nhièm doc duòng van ehuyen Nguòi ta uóc tinh nòu eó dàt vuong vai hoac bui lan toà doc duòng di thi dàt thuòc vùng duòng di eó the bi nhiem Dio::in

tó i 1 ppb

Truóc khi dat dugc ehuyen den lo dot nguòi ta ha cap co hat trèn he thóng hình 12 Sau dò nguòi ta dot true tiep dàt trèn he thóng hình 13 De dot Dioxin, dàt nhiem Dioxin PILÙÌ

dugc dot nóng lèn tói 800'='C Q nhièt dò này Dioxin bay boi Càc khi chùa Dioxin dugc di vào buong dot tiep sau b 1200^0 Nhièt dò can thiet de phàn hùy khi Dioxin vào khoàng lón hon hai lan nhièt dò ò buéng dot sau Tiep theo khi dugc di qua mày loc va l^iem tra de bào dàm rang l^hi thài ra khòng con nhièm Dio:<in Vói ky thuat này thi 9 7 % lugng Dioxin dugc lày

ra khòi vat ò nhiem va 99,9% Dio:-:in bi phàn hùy

Nguòi ta eùng eó the chiet Dio:in trong dàt dà dugc ha càp hat bang dung mòi Dat dugc dua vào bò pìièn chiet, sau dò dung mòi da tàch ra dugc lòi qua nuóc Dung mòi chiet dugc tàch ra khòi nuóc dua vào bò phan bay boi dung mòi Dioxin con lai eó the dugc xu ly bang hoà chat lioae hap phu trèn thc\nh thiet bi

Nuóc thai cùa lo dot hoac qua trìnli rùa dung mòi dugc dua vào bò phan xù ly rièng4

Càc chat dà xù ly co chùa nong dò Dio:<in cao dugc chùa vào hàm chùa co he thong chong thàm, hinh 14. U barn chùa này phài dàm bào kliòng gay ò nhiem mòi ti'UÒng :':ung quanla va l:hò dugc tich gòp vi sinh

1 1 '•-'

Khi su dung ky thuòL dot nguòi ta con bàn khoàn nhùng van de sau:

- Cài. gì >:ày ra dei vói ciuà tri:!!: dot Dioxin

- He thòng dot se thoàt ra cài gì

Hinh 1,3: So dò lo dot vàt lièu nhièm Dioxin

Hinh 14: Ham chùa chat chùa nong dò Dioxin cao

Va cài

khi ket

Dio:<:in

gì se gay thùc còng

ra ò vice

nhièm quàn

U Vièt nam vièc phàn tich Dio;:in trong nuóc chua duge

de cap den va neu co phàn tich thi ehà'e han cùng gap nhiéu khò khan Khi phàn tlch càc mau cà, rùa, ba ba ò mot so song rach ò Nam Viet nam thay co nong do Dio:-:in cao, libi phan tich tram tich cùa càc kènh rach cùng tliày eó Dioxin Dac bièt mot

so dàn vùng ven song Dong Nai, song Tién Giang, song Hau Giang, song Bé dùng nuóc cùa cac con song này trong co the cùng thay eó Dioxin /15/ Vay nguÓn nuóc ò Nam Vii^t Nom

co Dioxin hay khòng ? va nèu co thi néng do là bao nhièu ? Neu co Dioxin trong nuóc thi vàn de loai Dio:<in ra khòi nuóc phue vu cho con nguòi là rat oan thiet

V

Nhu dà biet, ò Missouri loai Dio;-:in khòi nuóc dà duge tièn hành vói k.y thuat dùng càc "l»a.n]i loc" nham lam sach nv/óc sinh boat Tuy vày, nhCmg vPit lièu lr>c kìiòng thày con-":; bo / 9 4 /

Q Nam Vièt Nam nhiéu con song co luu vi/c rong lón va nàm trong càc vùng bi rài chat doc nang né, dee càc con song này

co mot so lugng dan sinh song, do^vay, theo chùng tòi, vice nghièn cùu loc nuóc khòi bi ò nhiem Dio:':in hoac càc chat doc khàc phue vu cho sinh boat cùa nhàn dòn là vièc làm eó y nghla to lón

1.3 SFXJ3S^JJi)liITJAHiri(IJ»Iffi CIin^m :

Do nguén geo cùa mot so khoàng set kliàe nhau nèn thành phàn hoà hoc cùa chùng cùng rat khàc nhau Set là mot hon hgp chùa nhiéu khoàng vàt, trong dò khoàng set là chù yòi.i -

trèn 7 0 % ngoài ra con co càc khoàng vàt phi set, va càc chat hùu co (san pham cùa qua trinh m.uc net cùa dong, thuc v à t )

Bentonit là khoàng set, khoàng nay chùa chù yeu khoàng vàt montmorilonit, déng thòi trong khoàng này cùng co chùa mot so khoàng vat khàc nùa

1.3.1 Thành phén hoà hpc, càu trùc va d^c tinh

cùa khoàng set:

Thành phan chù yeu cùa khoàng set là SiOs, AI2O3 va nuóc Ngoài ra con eó mot so càc oxyt kim loai nhóm I, II,

III, nhu K2O; NasO; CaO; MgO; FesOs, còng thùc tcng quàt cùa

set co the viet nhu sau:

(Ri, R2) OR2O3 m SÌO2 n H2O Trong dò R i , R2 là càc nhòm kim loai

Tat cà càc khoàng set déu dugc càu tao tù càc tàm tù dien SiO^-i- va càc tàm bat dien A1(0H)63 Càc tàm bat dien

va tù dien nay sap xep luàn phièn nhau làm cho tat ca càc khoàng set co cau trùc lóp, hinh 15, /178/

Hình 15: TÒm tù dièn SiO^^- (1) va

tàm bat dièn A1(0H)63- (2)

Tùy theo su xap ;-:ep cùa càc lóp bàt dien va tù dièn ma

co càc loai khoàng khàc nhau De phue vu cho muc dich nghièn cùu chùng tòi chi nèu hai nhóm chù yeu khoàng set bentonit là montmorilonit va caolinit

Nhóm j'iboàng montmorilonit chiem lugng lón trong set bentonit Nhóm này eó cau trùc lóp moi lóp gom hai tam tù

dièn va 1 tàm bàt dièn lon trung tarn cùa tàm tù dièn là Si"^^, hoac là Al^-^, Fe''3-^;klii Si^-^ bi thay the ; ion trung tam cùa tàm bàt dièn là Al^"**, ion trimg tàm này cùng co tiie dugc thay the bòi mot sÓ ion Mg^^, Fe^-^

Montmorilonit, còng thùc còng là AlsCSi.nOio] (OM ):: nH^O Nontronit, còng thùc la (Fe-^-^ Fe"^-^"^ ) [Si^Oio] (OH) s nlI-O Eeidellt, là khoàng vèt giàu nhòm

XaponJt, là khoàng vat giàu magie /142/

Do càu tao lóp va dò i^hàn tàn lón cùa kVioàng montmorilonit cho nèn khà nàng tao huyén phu cùa chùng rat lón; déng thòi do tinli chat truòng phóng cùa montmoriloni.t cao, khà nàng hàp phu nuóc d ò n , non tùy hheo lugng nuóc hàp phu ma khoàng càch giùa càc lóp cùa l^vhoàng eó the bi bhay doi

c ù a h a i l ó p gom c à c i o n k l i à c nhai.i Mat gota e ò e i o n 0 ^ " nàm

canh mat chùa cac ion 0H~, nèn giùa hai ma t này xuat hien lue lièn ket hydrò giù chat càc lóp lai Nhieu dac tinh dac biet cùa caolinit phu thuòc vào lièn ket này

1.3.2 llQji DÌì_abLi£L-d.yng_QiiaJdio.ónn_pA^^:

Nhu dà nèu trèn, do tinh chat qui va tinh pho l'^ièn de khai thàc, set dà dugc nghièn cùu, ùng dung trong nhiéu linh vuc: ky nghè giày, cao phàn tù, déu mò, :;:à phòng /IO, 16/

Trong còng nghè, do eó tinh hap phu manh nèn set dugc su dung trong vièc loc, làm sach cac dang chat long nhu dàu, m^:^, chat beo, chat mau, inuc, son, va cac loa i san pham bòa hoc khàc Trong càc ùng dung trèn nr_^"uòi ta su rh.ing dat set co càc

cò hat nhò dugc che bièn so bò vói 1-5% ocxiaminety] manh thang Dat set sau khi che bien nhii vay cho kliFi nàng hai^ phu cao /139/

Ngoài ra trong còng nghièp set Ougc su dung set làm chat phu già giù càc san pham plièn hna "nhli cliv'i-" r'h\ie vu chàni Ijóti cày trong / 1 1 /

Trong ky nghè chat mau, son set tinh che dugc coi nhu mot thành phan quan trong cùa chat méu va san, bòi vi set co khà nàng tao che son va chat mau nhùrìg t ì nli chat qui ma càc son khàc l^hòng cò dugc

Khi set eó thành phan chù yèu là montmorilonit trae

doi vói càc chat dièn ly (trac doi cation) thi set này co tinh chat boa ly thay doi, va dò trucjvig ibéng cùa chùng eùng khàc nhau Nèu montmorilonit dugc trae dòi cation, thì khi cho nò tuong "tao vói chat da dien ly - cao l'han tù h.u'n ca, nliu inuòi natri CÙOL eacbo:<imetylxenl ulo va ]'ol iacr-ilamit, ta

se thu duge dich eó dò nhót cao ; dich này ci'/ dung che l:y n,^he khcan va khai thào tài nguyén khoàng san /141/

Trong còng nghè luyèn kim, mot lugng lón set bentonit dà dugc dùng de vièn quang sat, va tinh che càc kim loai kliàe- Trong ::ày dung set dugc dùng làm càc vat lièu xày dung Set bentonit con dugc dùng de tinh che dau mò, "ùe tàc trong qi;à trình che biòn dau mò va càc phàn l'/ng hùu co

Trong ky nghè san xuat ::à iàiòng, thuòc dành ràng, phàn thom déu dùng tói set bentonit Dàc biet trong bào ve w.oi

truòng khòi chat phóng xa, i^guùi ta cho loc nuóe qua lór' cet bentonit day, set này tham già trae dei ion, giù lai cóc nguyén to phòng xa /16/

Trong thuc tè set eó nhiéu img dung Idiàc chira c.ugc de

cap den, song dù eó H o t kè ra cùng chua the nói het dugc y nghìa thuc tien su dung cùa loai nguycn lieu này Trèn dà phàt trien manh me cùa Iihoa lìoe ehae ehàn set con dugc ph.a.t hièn ra nhièu ùng dung mói me ]-:]vàe

1.3.3 Sót bentonit Vièt najn:

0" Viet nam khoàng set rat pho bièn va eó trù lugng. lOn,

co the nèu ra ò day niot so mò : à l'am Duan.a (Vinl'i P h ù ) , Ta.n Mài (Quàng N i n h ) , Di Linh (Lam D ò n g ) , Co Dinh (Thanh H o à )

Mò set Di Linh cò trù lugng lón 200 trièu m^ / 1 2 / , va mò set này thuòc loai set bentonit co chùa khoàng niontmorilonlt ]:lèm thò'

Mot so nghièn cùu ùng dung lón ve set bentonit ó Viet nam:

- Set bentonit dà dugc nghièn cùu lem dung dich Idioan, hièn nay da dugc cac 1 ièn doàn dia chat trong nuóe su durìg /IO/

- Set bentonit su dung de tay trang /lA/. Ngoài ra nhùng nghièn cùu ò trèn, set bentonit con eó mot so càc dac tinh ùng dung qiaan trong khàc nhu dà nèu ò trèn (muc 1.3) ma trong nuóc chua de cap dòn

Trong qua trình nghièn cùu, chùng tòi tliay rang bentonit eó khk nàng hàp phu lón, do vay chùng tòi eiV diing set bentonit Dilinh nghièn eiju hà}' phu Dioxin; trong nuóc, day là vàn de mói ma cac tàc già trong va ngoai nuóe chua de cap den