Tư duy chính trị về quyền con người (nhìn từ góc độ triết học

CO' bản và có hệ t h ổ n g ván đB nhâu quyèn c h u n g l ạ i p h ả i

t r ê n CO' sờ phương pháp l u ạ n k h o a hoc mol có t h ề 2 h a j t h ứ c

d ’Tng về quyền con n g ư ò l t r o n g bối cả nh cu:5'j t ễ -liên đ ạ i

Vấn đề quyền con n g u ờ ỉ đ a n g n o i l ê n i h ư not " ổ i ếm c ó a g 11

c ủ a t h ò i c ạ ô c , không c h i t r ê n phưong di.cn đ ẩ u trexih

t ư ở n g , ma cả ỏ' tầm qu&n t r ọ n g cưa nó t r o n ĩ- chirín r.'C’c

con n g ì ừ i nixìim ồn đ í n h và p h á t t r i ề n k i n h xẫ í ã h ô i T r o u g

qúa t r ì n h đH mới đ â t nưức t a h l f n ne.y, n CỈ;TÌ í ứ i g

đắn về quyền con n g ư c l ì à mòt bưó’c quan t r ọ n à :'.ẽ ' l i tó"!

muc t i ê u cao cả : dâc g i à u , c ư ớ c s e n h , : ã h ộ i VS.-I : ũ a £ , v ì

v â y có t ư duy c h í n h t r ị đúng đểa V3 cuyền -:on ru-'-fol l à

/nô ũ y è u c ầ u cấp b á c h t r o n g sư D ? h i | p f t c i mc'i của

vấn (lè quyền CCỈX agưcd 51ỚÌ bấ c đ â :J dvo*c á ; ;j - c l n i u

năm 1 9 8 9 , 1990 đ ã có h a i cuộc h ộ ỉ t h ả o khoa hoc về " Chủ

n g h ĩ a x ã h ô i và nhốn q u y ề n " Đây l à dề t à i khoa hoc gom

n h i ề u n ướ c x ã h ô ỉ c h ủ n g h l a a n h em cùng họ-p t ắ c n g h i ê n cứu t r o n g đó có V i ê t Nam T r o n g qúa t r ì n h t r i ề n k h a i đ i

t à ỉ , OBC dù ở cá c nước XHCĩi a n h em ( Đông Au vỉ L i ê n Xo)

t ỉ n h h ì n h c h í n h t r ị - XẼ h ộ i ii"cn b i ề n ph'j'c : ạ p , 3'-” hcp

-t a c n ^ h i -n CU”J 1-ch r a -t h ự c ill in iu’G’c n h i ê u nr.ur.g 0’ v i p -t /lan

đề t a i n à y v£n itfD'c t ừ n g t ư ó ’c t h ự c h i ê n và t h u CU'C'C n a ữ n g

k ế t qua n h ấ t đ i n h , -íổD c h ỉ n vèc C'j5c 'Ìấ-I -tranh Ĩ 7 t r â g

t r ê n l i n h vyc nhên q u y ề n , " o n ; t h c i oưcc ;ii a 1 zc.su a

n h ữ n g t r i t h ứ c vè a uy en con ii-.-’jsii n n ẩ t l à nnũĩìg t r i Thức

về quyền COG n^u'G’i dưói | ó c đô l u ả t noc jkc '1 V nhễ.z , L'ê

t à i : ^uyền con n gu’O’i , c yen công: i"in t r o n g SƯ n hi ;• p c! b.imóã j’ V i ê t -Jam l à đề t à i ichoa h ọ c cep * t * r.hà nưó’c * o

đ ã và đ&nr t r i ề n k h a i , da co n h i ề u b à i vi -et c ủ a C'le rì::à

khoa học V i ệ t -lam GU'O'C con~: 'cỗ t r ê n các àc.ch, cáo 73.• » • — 7 ♦ *

c h í khoe h ọ c E-ỉều đó chứns t C ch ủn,- : a C£n=‘ t a ; : r u n

-c h ú ý n g h i ê n -cứu vấn đề n à y r.d t -c á -c n - ác vè :;ó n-ì

t h ố n g Tuy n h i ê n ồ’ góc ở.ì t r i ế t hoc z:ú Sự n g h i ê n cứu dề

t à i n à y con chu-a n h i ề u và k ế t qlia con hạn c r ế

Tuy v ậ y , đ l t h ư c h i ê n đề t à i Ij.fc.r- án chú ng t ô i vầu

t r i về n h ễ n auyền t r o n g t o n s t h ề t ư duy c h i n h t r i , t ừ ;ió

góp ph ần lằra r õ phương hướng g i ả i pháp đảm 'cảo n h â n q-y ền

t r o n g f f i a i đoan h i ê n n&y ỏ’ nước t a

+ T h i ế t t i m e góp phần be su n g vào n z ^ c n t à i l i ệ u

th am kh ảo về t r i ể t học c h í n h t r ị của au’c'c t a • »

Đe t h ự c h i ệ n mục đ í c h t r ê n , n h iê m vu của l u â n án • 9 • 7 * • I l à

+ K h a i t h á c k h í a cạnh t r i ế t học của t ư á • • u crẨ nh t r ị t

v ề n h â n q u y ề n ỏ' C&C t h ò i k ỳ l ị c h 3Ủ' k h á c n h a u

4 l ì m h i l u n h ữ n s e í a t r ị t i ế n bợ' c ua các t ư tưcT.e

về q u yề n con n g ư ò i t r o n 2 x ã h ô i Vi ê t 'í am t r u y ề n r h Ổ G i " - í!o chon l ọ c n h ữ n ^ t ư tircm- cần dưcc kế t h ừ a đe x ả y i J V

t h â n c h í n n t r i l à aiôt l ĩ n h vực cưc 'cỳ phirc t a p , n ó k h c r ~

n hư : quyền l ư c , n h à nưcrc , quổc s i a , l ã n h t n ;

Thứ n ữ a t ư duy c h í n h t r i về nhân quvền cũng l à -,"ín

r ộ n g và phức t ạ p I r o n * phạm v i cua met l u â n * —: ' • « * ắp

t ỉ ể n 31 k h o a học t r i ế t h ọ c , lu^E én c h ỉ n.^:hj_ên círu t ù ’

c h í c h t r ị về n h â n quyền t ư ? o c đò c r ỉ ể t hoc .rijà khôn ổ d5

c ậ ? t ó i c á c .ẹcc độ kh á c nhi? : c h u ( r.a x~ ii-Zi k á c a h o c ,

l u â t h o c Luân ẩn cũng k h ôn g ò i 3 £ U và c 3 hững 1 á i L u

c ụ \ h ề t r o n g l ị c h sử t ư t ư ở n g c h i n h t r ị n h l n i - đ i à u cụ

t h ề t r o n g t u y ề n n g ô n , h i ế n ph áp mà c h ỉ n g íi iê n cứu nh ữn g

6 c á l mol Ỵ§ mặt kho* h£>.c _pua ĩ,u|.n Áo

t r i ế t h o c

con n g u ằ l t r c c g l ị c h 3Ỉr của nước -;£<■

ca o v i ? c cao dam nhản quy en p niTO'c ' : ĩ ì á § n 1' s.y

7 ' / _ n g h ĩ ^ l ý lupin và t l ỵ c : > ‘r-II cl-.g Ị 15/ tỉ no

G o d D h ầ n l à m r o C ũ ’ s i ' J V l u ậ r ; : ơ d u ò n ^ c h i ễ a

lư.0'c occ n g tf c i, VI nuc t i ' - u I -n , - i à u , , ' ã h c ì

q l c s : cần 2' vả văn m inh c ua \-J ; r t a 1 2 7 r o ■ í và

k h ầ J f in g 3*r c i a s quyền j.ựo ni: ~L ■ , ' , ' J ' 1 n nan

quyên t r o n g qúa t r i n h d ồ i mới đ ắ t u \ ĩ ý - '

Luân áũ có t h ô làm t à i L i ê u " ^a::t # * Ár.áo cn.' c íe n À

n g h i ê n c ứ u , g i ả n g dạy và c h i đ ạ o t h ự c t i l n t h ư c h i ệ n nh ũ n g

văn đề l i ê n qu an

8 Kẩt Qẩu oua lu ận áo

Lu'-C án gom phần cố’ đ ầ u , 2 ohưcrag 5 t i ế t , k ế t l u a n

và da nh mục t à i l i ệ u • * tham k h ả o

+

chủỏ:jg I

SÙ ViLH Đ Ó Ìo Của t ủ d u y CH ÍirH T R Ị v à QUY3U

cow HGỦỒl TROJG L IC H sfeế

H á ĩ : KH ẮI XIỈSH TỦ DUY CHINH t h ị Y3 Qinrà*

1 1 Ĩ,ỊỊ a uy

Yểu t ố t i n h t h ằ n t r o n g h o a t động cua con n g v ờ i làra

n ê n n é t ổă c t r ư n g phân b i ê t ( h o a t động cu a) con aa-ưòl VỚI ( h o ạ t đông của ) ccn v ậ t Như các :àác a h ^ x é t , "Con ong x â y t o l à m c h o n h i ề u k i ễ n t r ú c SU' p h ả i hồ - ; b e n

n h u n g rigirờl t i ế n t r ú c sư t >i n h á t cung Aửtt COD ong ĩ i ỏ i

Y ầ t c h ấ t n à o cũng y-ậẸ dộne: Bo v ặ j , c á i t m n

tjgàu-c á ỉ " h l n h ả n h tjgàu-c h ủ quatjgàu-c tjgàu-c ú a t h ế e i ớ i k h á tjgàu-c h quan"* ( L ẻ n í n )

cũ ng vân đ ô n g Sự vân đô ng n à y đưcrc h i ề u t h e o htxi

c a n h ; tl iứ n h ấ t , đó l à sự b í én d ề ỉ cua hoà.n cảnh c u a quan ♦ 9 9 • ầ

t h e o TỚI 3ự b i ế n đ ổ i CỈ1H t h ế g i ó i k h á c h quen ủ ị Ị t Ị piiìa

á n h được t r u n g t h ự c c á i tfeẽ g ỉ ớ l k h á c h quez: c a n g b ỉ cữ d o i

ấ y ; t h ứ h a i , s ư vân đ n g cù a hoàia cảnh C'iủ GUiíti cua c á i

c ủ a c ỏ i t i n h t h ầ u tỡr c ỏ ỉ t i n h thlLn c ỏ i t i n h t h ầ n t h ự c h iệ i

s y võn đụng t h e o n g h ĩ a t h ứ h a l n&y sẽ được g o ỉ l à Tư du y Như t h ế , ' T ư duy l à c ỏ i t ỉ n h t h ầ n , l à iit t r i t h ỳ c h o a t d ộag

s ản 3 è n h t r i t h ứ c phản ỏ n h về đ ố i tircmg vẽ t h l g i ứ ỉ k h ỏ c h quan và c h i đao h o a t đụng t h ư c t i ố n cua con ngưcrl v ớ i đ ổ i

l à phàn ỏ n h c ủ a c ỏ i v ị t c b đ t , nờn oả n c l dung của Tir duy

v à s ự h o ạ t động của Tư duy ấ y , một ^làt, cựng l à nhản * * * w v m w * * w —' * ỏnh

c ủ a n ụ i dung t h ế gicri v õ t c h ế t và của 8ự vận d ụ c g , sư n o a tđụng c ự a t h ế g i ớ i v õ t c h ỏ t ấ y , mỹt màt k h ỏ c , n ú i "vệu clệtớg

c ự a Tư duy" hay " h o a t đụng của Tư duy" l à n ú i t h e o cỏch

t r ừ u tưcmg húa củ a khoa h p c , l ằ y t ỏ c h c ẩ ỉ t h u ộ c t ớ n h ( Tir duy ) r e k h ỏ i chủ t h ề ( v õ t c h ỏ t ) mang t à u ụ c t ớ n h ấ y , c n ứ

t ư nú c ỏ i Tư duy - t i n h t h ầ n - khụng t h ề cú 3ư tồn t a i

r i ờ n g , khụn g t h ề cú d ũ l aúng r i ờ n g t ỏ c h t h o ỏ t k h ỏ i r ề n tan

v õ t c h ấ t cu a n ú

1 2 .CàớaiL i 4 t à dUĩ d-&tạh i x ị

Con n g ư ờ i phõn b i ệ t 7-cri con v õ t khụng c h i ơ y ế u t o

t ỉ n h t h ầ n t r o n g h o a t dụng c ủ a nú Gỉố chỳ y ế u cbũ h' phu-cag

t h ứ c h o ằ t đ ụ n g , phương t h ứ c aố ag của ccn n g ư ờ i , đú i^'- phưouớr t h ứ c h o a t đụng cũng đồng nhẳra t ỏ c đụng đụt c i v h

c h ỳ đỏng vốo đ ổ i t ư ơ n g , c à i b ỉ ổn d ố ỉ t ư ơ n g cho ọhỡỉ hôrp

v ớ i n h u c ầ u sốn g của mỡnh Hoạt động đổ c h ớ n h JA hof.t 'JộũX

mà ch ỳ n g t a t h ư ờ n g g o i l à ho At đụng t.hưc t ỉ oa , vú-i ho fit

i ộ a g n à y mụt mốt t ừ n g cỏ nhõxi r i ờ n g t i Ê t khấỉiịg t h ụ cỡứ-a,?

‘t ỏ c h t h o ỏ t r a k h ỏ ỉ cộng đ ồ n g , ;*iặt k h ý " cụ cg ''ồng khũri^

p h ỏ ỉ l à số cụng đơn g i ả n ciia nhĩrng 0ỏ t h ề a ầ đc o h d i l à

cộng đong đưcrc t ồ chức t h e o phirong thức xác đ in h đề t \Q

của tư ng cá th ể v i nhờ có sức mạnh dược t a o l â p fly mà các

p h â a b i f t về c h ấ t h a y đ ã có TÔt chfit l ự p n g mới mà tixng

t a vần g o i l à t i n h x ã h ô i của con n g ư ơ i còn c á i công đồn-’được t ồ chức đưa l ạ i sức a ẹ n h cho mõi cá t h ề đó được 0 f t • gpi° J

l à x ã h ô ỉ Do vầy con ngvrờỉ pfcải l à a ô t dỏng v ậ t z ã b à icon xà h ô ỉ p h ả i l à cồng đồng những con n g ư ờ i đươc tồ chức Cho nên n ó i t ớ i l ã h ô i và con ngưò*i l à p h ả i a ó i tcrỉ c á c h

t h ứ c t ồ chức con n p ư ờ i cua l ã h ô i ấ y và 3Ư phâc b ỉ ê t

c á c x à h ô i khác n h a u l à ỏr c á c h t h ứ c t ồ chức n à y T ro n g xã

h ò i cộng 36.Ũ nguyê n th ủ y t ã ì con n g ư ờ i chưa t á c h khỏi"cuỗriỊ

n h a u của cô ng đồng" C.Mac - r k ỏ' dó công đồng đưpc t ồ chúrc không phải, do sư áp đ ả t , 8 ép buôc cua nhó n ngưò l n à y d ố i vcrl nhóm ngtrèri khác mà l à sư t ư t ồ chức met c á c h chưa

g i á c cúa rỉhữug cca Eié,i?ùi n g u y ê n tìruy Chính t r ì n h độ

kỳ t h ấ p kén của cồng cu l a o (lông, cua kỳ t h u â t sản x'-iăt

đã quy đ ị n h nên t ỉ n h c h ấ t đó của c á c h t ồ chức ỵa h ộ í t h ò i

cộng 9&n ng uy ên t h ủ y Theo v ớ i t h ờ i g i a n t n ì t r ì n h độ ky

t h u ậ t l a o đpng vè công cụ sân x u ẩ t p h á t t r i ề n , n ă n g Sí-ất,

l a o đông t à n g , £ Ì 6 Ỉ cđp x u ấ t h i ê n t h i c á c h t h ứ c ĩhức

l à t h e o phương t h ứ c t ư ng uy ện của nhũng t h à n h r i è n t r o n g

công đồng như t h ờ i công sản nguyên th ủ y , mà bảy g i ờ l ã h ộ i

ávtơc t ồ chức th e o cách c ia aộ t nhóm kẻ bóc l e t thổng t r ị

về k i n h t ấ áp đ ă t ý c h í c ủ a minh t r o n g -toàn cộng đồng d l

s a o cho t a o r a đươc một l â h ô i đưa l a i quyoa l ư c ìớn ah&i

ch o g i a i cấp th õ n g t r i phù h p n h ấ t đ ỗ i v ới lợa í c h cúa g i a

c ấ p ấ y Ngirời t a g o i c á c h t ổ chức xã ỉ )i t h e o k i ề u áy l à

c á c h t ồ chức x ã h ô ỉ t h e o k i ể u n h à nước còn còng C’J đế t ồchức x ậ h ô ỉ t h e o k i ề u ấy l ả bô máy nhà nước và t ư goc đô

n à y mà x é t t h ì quan bê g i ữ a ngu*òl v ó i n g ư ò l trong, xà Itoội

đ ươ c t ồ chức t h e o k i ề u n h à nước áy l à raôt k i ề u quan 'dè

k h á c vè c h ẩ t ao v ới t h ờ i công 3ẻri ng uyên t h ủ y - đố i à quan

à ê c h í n h t r ị hay đó l à quan hệ mang tì^nh c h ấ t c h í ^ n t r a

ĐÒl 3ống c h í n h t r i đà x u ấ t h i ê n t r o c g a i n h D.oat l ã n ộ i và

n h à nước - bô máy - c h í n h l à vẻ đ ạ i d ỉ ệ a cao n h á t cao quyềa

l ư c c h í n h t r ị c ù a g ỉ a ỉ c á p c ã m q u y è c v à b ộ m á ỵ n h à n ư ớ ctro* t h à n h hệ t h ỗ n « t ồ chức c h í n h t r ị cúa n h à nưác - r ã hòi i - « •

h a y củ a x ã h ô i t ồ chức t h e o k i ề u n h à n ư ớ c Vây c h í n h ti-1ĂUẾt h i t r o n g dcri sống x ã h ô i t r o n g aaổí ọu&n kè giũra

n g tr òl vcrl ng ir ò l và nó l à c á i đeo đ u ồ ỉ con Egccri và l ã hòi

l o à i n g ư ờ i mãi cho tó*ỉ k h i n à o mà gie.ỉ cẩ p đưc*c i c a 'oó

t r o n g đ(ỳl sổ n g x ã h ộ i

Xhi g i a i cẵp 2 Uẩt h i t a , và cun,: voi r.ó l à sư i ' - i t h i } 5

c ủ a n h à n ướ c và queưi h~: cteiína t r i ''iĩra zể.c £:.'■<* c^ ? S^.Ũr

n h ũ n g con n g ư ờ i t h ì con n ^ ư ò l cữag lan d£-n J tsjMc r a , say

t vt t ớ i r a i t r ò v ị t r í củ a Iiìíiih t r o n g còng đ o n g :;à h ộ i , /.ó

áp bức và g i a i c í p th ổ n g t r ị t h ỉ suy tư nhằm tỉm re

chớc z ũ h ộ i đ ố i v ớ i đ ờ i aống cù a aiìn h, đ'ỉ n ă n g l ê n 3 hân

phân mLah và t r á ỉ ngươc ycri n h ũ n g ao n g ;au6n»vól Tihững lcri

í c h s ố n g còn của m inh , v à c ĩ n g do v â y , tro.ng nhừng t ì a &

h uố ng x á c đ ị n h , n g ư ò ỉ t a b uô c p h ả i suy t ư đề tỉm r a những

c á c h t ồ chức x ã h ô i s a o cho t r á n h k h ỏ i những d i ê u aà ìxo

d ã p h ả i c h ị u đ n e t r o n g đ ờ i aống h i ê n t h ự c đảm báo đuyc

y à u c ả u số ng còn CLL6L n o Suy t ư 'ĩó của ^OD n ^ ư ò l ỏ* , / ì a i

t à n g n à y hay g i& ỉ t ằ n g k ỉ a đ ề u l à a uy f x c h í c h t r i 2 S 3 Ujr

t ư đó đ ê u dàn đ ế a h ì n h t h à n h nh ững hê t h ố n g quan diem l ý

t h u y l t c h í n h t r ị Những 8 uy t ư đó c h í n h l à t ư duy ciiiB-h t r ị

c á c ạ u m n iệ m kh ác n h a u về d ờ i sonC c h í a n t r ị G’.'.a 1 ( • xá h ộ i •

Đoi *3ổr>fir r ã hộ i c ĩm <7 o h á t t r i »3 t- h ỉ hệ thSzii? ~Ắc hoc t.'juyii

i ý t h u y í t c h í n h t r ị cũng phong phú phức t.ạp l ê n t ừ thò*ỉ c ì

đ r ỉ cho t ơ i n g à y n a y

1 *3 Qurầa OOB n t w l T* t g d uy ídsỈỊiÀ ^ r ị T<? PA&ầíí

a s s h

Quyền COD n g ư ờ i : L& lìột bệ t h i n g v£ t c : A t , b ’ỉJữ

t h â n moi con n g ư ò l d ã t à n g g i ũ : , đà ;icrr 'ìkn t r o n ? JO •>i;'ra(í;

sức a nh v â t c h ấ t x á c dinH n h ữ n g sức 7 a r h .này 33 Ì\ĨỌ'C th ế

h lỹ n r a t r c o g h o a t động CỈXR con n g v ò l , t r o a g :nỗi quan hệ

của con người với t h ỉ g ió i zin g quanh LÀ môt đông vảt có

t h â n m ìn h VỚI t ư c á c h l à rỉhỡng sức mạnh dược ý t h ứ c t ớ i

n h u c ầ u 3ống còn của con ngucri t h ì hê tìiống sức rapnii đótrỏ* t h à n h quyền nă n g của con ngườ i ( khả năng t r o ’ t h à n h

quyền l y c cho con n g ư ờ ỉ ) K h i đã tụr ý th ứ c clươc vè nnũmg

n Gjircd đồng t h ò i cũng b i ế t dùng t ó i những sức manh ăy t r o n g

nhũn,? hoàn cảnh cu t h ề phù ho'p vórL 19’i xch cúft aẵhh t h o a rnã_n những nhu cầu 3ổng của m i n h , đ&ra t ả o sư song cho ỉilnh Tuy nrgtên khỉ sỉr dụng những quyằn năng này t r o n g n h ữ n t n c à n

c ẻ c h x á c đ ịn h v ớ i c á c h tồ chức x ã n ô i n h á t đ ịn h t h i con

ntoro’i bi rcri vào t ì n h t r a n g đung đô vào I7Ì í c h của ag-rời

k h á c Tro n g sư đung đô ấy không p h ả i c á í bao g i ờ cung

dỉèi- r a t h e o c h i ề u x u ô i mà t h ư ò n g d iễn ra t h e o c h i ề u ngược

l a i t r o c í r các xã n ọ ỉ có g i a i cấp T ro n g bối cảnh ấy COE

n g ư c l không c h i t y J t h ứ c về quyin năn g ciiẺ mljQh mà Ciĩưidỉln còn ý th ứ c về g ỉ ớ l han cúa v i ê c sử dung quyền nỀLũtỊ,

áy t r o n g quBE hê v ớ i n g ư ò ỉ lchác v à n h ấ t l a t r o n g trư ờ a g

hpn? quyền n à n g ếy b ỉ t h ủ t ỉ ê u T ro n g những hoàn cản h nhưvậy t ư duy con ngirờỉ đ a t t ớ i ch: ý thi c vò quyền CJH » l u à

dưp*c sư dung sưc manh ma minh co í ca sưc Tje-r.il cua ■:>? th e

cho minh vớỉ t ư c ách iTnt ca nil ân của x ã hộ ì ) krJ ấ y coc

x u ấ t h i ê n t r o n g mổỉ quan hê x ã h ộ i , ':roj],s,' íMĨi quan hệ gi!(-a ngưèrl vcrỉ n g ư ò l

1 3 2 Tư duy c h ín h t r ị về quyèc con n g ư ờ i.

- Như đ ã ph ân t í c h ở muc ( 1 2 ) , Tư duy c h í n h t r i l à

» ô t hê t h ổ n g những t r i t h ứ c h ễ t sức phức t a p của con ngưòd

buộc , áp đ ặt hay nhõng suy tư nhằm chỗng l ạ i sư ép buộc, sư

áp đ ặ t c ủ a nh ữn g t ậ p đoàn n g ư ờ i khác n h a u , thảiB c h í đ ổ i

l á o n h a u về led í c h t r o n g x ã h ộ i Thưc c h ấ t nhũng su y tor

q u y e n n a n g c u a m i n h - b a o v e C G Ỉ s ư c m a n h c u a c h i n h m i n h

ma mình đã y t h i í c dư^c nỗ dù mình dưng ỏ* vị t r í c á a à i a i

c ấ p n à o Theo L ô g í c n ô i t ạ i CUẾ nó t r o n g t í n h dộc i ạ p t ư c a g đ<Si , Tư duy c h í n h t r i ” gà y càng phocg phú và đa dtì-rig T Í n h

đ a dang do cu a tư d u y c h in h t r ị th e h l e n ơ nhưng qu£ti Q iem ,

bảo vê l o l í c h s ỗ n g còn cúa c á c g i a i t ầ n g xã ÌỊÔÌ k n á c nnau*

l ư c và nguồn gỗc quyần l ư c ; Nhà nước ; i à n h t r j ; quổc s i & ,

t r o n g đó quyền c OH n g ư ò l , quyền công dân đircjc íem rt LVJ l à 31UC d ỉ c h t t : t h â n c u a c h í n h t r ị Quy'n l ự c di*0'c io>n a h ư l à

ph ương t i ê n đề đ a t aiuc đ í c h đ c 5ả5ì qu^n hệ g i u n quyền con

a gưcri và quyầa l ự c n h ư l à mối quan hệ g i ữ a ĨĨÌUC d í ch vàphương t i ê n , còn những vấn đề khÉc ( n h à nư-ýc, lcmn th.ồ,ạu^.*ỉ

g ỉ a ) l à c á c h t h ứ c , đ i ề u k i ê n t ồ chức quyền lự c ( phơcmg

t i ệ n ) đề đảm bào đ a t đưo’c rauc đ í c h l à quyềũ con ngvròl

quyền n ă n g của cco n g ư ờ i n g à y càng đvrơc t í n g lê n nh ờ vi óccon n g ư ờ i n g à y càug ý t h ứ c r a và s ử dung dươc sức a a n h

n g ư ờ i n g à y càng có ý t h ứ c l à n g i a t ă n g sức m&sh , quyền

n â n g của minh Như v ậ y t ư duy chính, t i " phản ánh dc*i s i n g

c h í n h t r ị h i ê n t h ư c môt c á c h ch u d ộ n g , t í c h cực aáng t ạ ochứ không p h ả i t h u độ ng, sa o ch ép h i ệ n t h ư c c h í n h t r ì ,

nó c h ỉ đạo h o a t đông th ư c t i ề n c h í n h t r ị cua con n g ư è l nhằm phuc vu lcri í c h s5ng còn của mình

- Tư duy c h í n h t r ị về quyền con n g u ô i tòn t ạ i dưới

d ạ n g cô đong n h ấ t , đâm n é t n h ấ t l à tr o n a ' các hoc t h u y ế t

c h í n h t r i Ị CSC tu y ê n ngôn nhân q u y ề n , t r o n g h lẩ n pnáp

và phát) l u â t T r o n g l ị c h 3Ỉr p h é t t r l l n cua các t ư twcng

c h ỉ n h t r ị đo có l ô g í c vận đô ng củ a t ư duy c h í n h t r ị Vs

quyền con n g ư ờ i v i v ấ y v i ê c k h a o s á t n h iê n cứu những tư

tư ở n ír , quau nỉệra c h í n h t r i t r o n g l ị c h sử phưoDg Dông 7iì phương Tây c h í n h l à nhằ.n t i a v.ạch -Ta đưo-c l o g i c n ộ i t ạ i vận đô ng cu a t ư điiy c h í n h “ r ị về ọuỵần con n g ư c i

- ỉ í ổ i quan hê g i ữ a v p t c h ấ t và 7 t h ứ c , i~’Q tifcn t&LỈ

▼Ì t v duy l a Yần đề cơ bán Ota bát cứ t r l ể t Ì10C nào cũug

chính t r ị phải làm rô: quyền con người là gì ? Nhữna- châu

n g ư ờ i c ù n g x u hướng vân đpng c ủ a h i ê n t h / c quyền con

n g ư ờ i t r o n g 3ự vân đông chung của xã h ộ i như thế nào ?

Tơ duy c h í n h t r i về n h ũ n g ván đề n a y đà đưa tó 'i nhũng

h o c t h u y e t , n h ữn g l ý l u â n c h í n h t r ị khác 2 h a u t r o n g l ị c h

eử và cũng t r ư c t i ế p h o ặ c g i á n t i ễ p ch i p h ố i các pùong

t r à o đẩu tr a n h g i e ỉ cấp t r o c g h iên thưc xã hôi từ th.cn CC

d a i cho t ớ i n g à y n a y T Í n h t y g ỉ á c của h o a t đônp xĩí n ộ i

điềm duy v ậ t t r ỉ ế t hoc Macjcit khẳng đ ỉ n h , t ư duy c * í a l \

t r i t y nó không p h ả i l à rnôt h i ê n t ư ơ n g đôc l â p t r o n g đ ò l

l à t ỉ n h t h ứ h a ỉ c h ị u aơ c h ỉ p h 5 ỉ cua tồ n t a í xã h ộ i cua h±ên t h ư c đồng t h ờ i có t í a h n ả a g động t í c h cyc t á c oiộng

s ỗ n g c ủ a a i n h Con n g ư ờ i l à chủ t h ề lam r a l ị c h sử.vưorc

t ớ i t ư d o , b ẳ n g c h í n h he t đông n h â n th ứ c và h o ạ t động

t h ư c t ỉ è n đó c u a bán t h ê n m ì n h , t L í c h i ê n quyền con

n g ư ờ i c u a minh Vỉ yậ y quyền con n g ư ò l l à c á i mang g í a

t r ỉ có t í n h t o à n nhân l o a i Ty do c h ỉ có hr con n g i p ò l , hơn

s ữ a c h ỉ có ở n h ữ n g con n g ư ò ỉ nhftn t h ứ c và hành động t h e c

c á i t ấ t y ấ u k h á c h quaa nhằm d ẹ t đươc múc đ í c h chủ cuan của mỉn h cũng t h e o l ô g í c đó dan đến sư p h á t t r i ề n của sản x u ấ t và sư x u Ế t h i ê n g i a i cẩp và c h í n h t r ị , x u ấ t h i ê n

sự t h a hóa của con ngirời t r o n g đ ờ i sổng c h í n h ti-: - xã

h ô ỉ Sư nh ận t h ứ c tir n h i ê n , c ả ỉ It.ạo đ ỗ i t ư n g của ccn n.sxròá đ ề u p h ả i qua mốỉ quaiỉ hê x ã h ô i , mỗi quan nê g i ữ a

ngưcri v ớ i ngưcri T r o n g x ã h ô i có g i a i cấp đ ổ i kháng t h i

sư nhân t h ứ c và hà nh đông t h e o c á ỉ t ấ t y ế u của con ns-ưcd

đ ề u nhằna l ơ i í c h sỗ cg còn của n i n h dưól h ì n h t h ứ c t h a íìóa họ’p l ý v ì v ậ y , t r o n g t i ễ n t r ì n h l ị c h sử, t ư do i à m|rt pham t r a mang t r o n g mình đ ầ y mâu t h u à n , tir do l a i dược

t h ự c h ỉ ^ n b ằ n e ohircnu t h ứ c t h ù t i ê u t ự do Nhu cầu Kh:~

vọng đ o ỉ t ự do củ a con n g ư ờ i c h i Xuất hiệ n k h i mà con

n g ư ờ i b ị mất t ự d o Tư duy c h i n h t r ị vẽ quyền con ngircd

t h ự c t ể l à những suy t ư a;iành và g i ữ t ư do Khéo a ấ t vẫn đề t h a hóa củe con n g ư ờ i t r o n g các l ý t h u y ế t c h í n h

t r ị cung p h á i đ ặ t r e để t i e dược nguyên n h â n c u a sự t h a

h ó a con n g v c à ỉ t ừ đ ó , -rạch r e IU niĩónx vận đông r.úa 5]ĩ

lu ận và thự c t i ẻ n cùa chúng t a tr o n g công cuôc đ ồ i a ớ i

h iê n n a y đó cũng l à môt n ô i dung mà lu ân án đề cjìp.

glfe II : QĐẰ2Ỉ NIEM TRỞỔc MẮC vs QUYSN con NGÒỒi

La một h i ê n tơọttg t h u ộ c t h ể g i ó i l o à i n g ư ờ i , nhànquyền l à môt pham t r u mang t í n h l ị c h 3ỈT và cu t h ề La môt h i n h t h ứ c b i ề u h ỉ f n chung của quyền ì o l , vẾn đề nhâu

quy ỉ n r€t đòrL cùng VỚI Sìĩ r e đ ò l cúa chế đô sở h ữu , g i a i

c ồ p , n h à nướ c và pháp l u ẻ t và p h á t t r i ề n cìmg vc*ỉ SU'

p h á t t r i ề n của chế đô tvr hữu, g i a i C-Ổp, n h à nước và

p h á p l u ị ì t Không tồ n t ạ i quyền con n g ư ờ i p h i l ị c h sử,khôn*

b i ă n đ ồ i và t h í c h hcrp mọt c á c h hoàn to à n phồ b i ế n Cho đéc

n a y , l ị c h aử văn minh t h ế g i ó i mách bẻc chúng t a r ằ n g :

n ô i dung CO’ bản của quyền ccn ngircri l à dản chủ - t ự do -

\ ư / ! đ ị

t h ề hóa của k h á i nỉệm về nhân quyền, <y_bno± đầu, k h a ỉ liie m

đưọ*c t a o r a , rút ra tr ê n cơ aở những k in h nghiệm p h iễn d iện chưa đằy đủ Dần dần thưc t i ề n của con ngư òl tr o n g cuộc đáu

t r i ề n t h ì nh ữn g k h á i nỉệrn t r ừ u t ư ơ n g về nhân quyền trỏ* t h a n

c u t h ể h o n , dươc bồ sung bằng rcôt n ộ i dung cụ t n ể , p h â n t í c h

và k h á i a u á t không p h ả ỉ c h i môt mốt nào đó của c á ỉ t o à n bô không p h ả i c h i i à những phên t í c h r i ê n g r ẽ cua các hip.n

n h i ê n ban t h â n n h ù n g k h á ỉ nỉ^ra vẽ h i ê n tưo-ng đó sẽ t r ỏ

t h à n h c^x t h ề hơn Khái niêTi nhân auyần không p h ả i x u ấ t n l rn

n g a y rnôt l ú c VỚI t ấ t cả t í n h cu t h ể cua n ó Knai níêa: đó

Yti k h i l ợ i h j d t r o n g c u ộ c đ ấ u t r a n h g i a ỉ cấp t r o n g 1 Ị c h

t a l l ị c h sử của con ngtrcri và l o à ỉ n g ư ờ i , tồn t ạ i Biuôn thủơ,

v ề o ệ t nhân t h ứ c l u á a , n h â a quyen l à pham t r ù l ị c h s ử , a ó

t r ị * v ì v â y nó gắn VỚI c á c thcrt đ a i l i c h sử cụ t h ề và nó

b ị ch ẩ d i n h b ở i l ị c h s ở t b ở i các d ỉ ề u k i ê n k i n ' ’ t ễ x ã h ô i

c ủ a t ừ n g quổc g i a dân t ô c và quỗc t ế YÌ v â y sur vàn a3 ng

c ủ a k h á i niêm nhân quyền phản ánh sư v in đông của chính, t r ;

ỏ ’ t h ờ i cồ đ a i , n ộ i hàm k h á i n iệm ouyền con n ^ ’j’C'i **1

c h i bao chứa nh ũn g ý n ỉê r a , những t ư tư ở n g phải] á n h cò.nchung c h u n g m.v c dù đã có a ư bàn l u â n v à v ê u s á c h , v ê c á c

ạ u y ễ n Quan n iệ m về b ì n h quyền t ư n h i ê n và t y do cho t ẩ t

c ả moỉ n g ư ơ i dã n ả y s i n h Những quác đ i ề m , t ư t ư ở n g n à y

đ à r a đ ờ i tr o n s ; h o a t động t h ư c t ỉ en của con ũ g ư ò l tr onẹ;

c u ô c đ đ u t r e n h c ủ a con ngưcrí dề chống l a i sụ áp bức n g h i ê t

n g ã , s ơ xâra pham t a o 'c .0 dển ọ hằm g í a con n gườ i cua n o

Môt t r a n g những vản bàn đ ằ u t i ề n bẩo vê n ô n g dân pná

của c h iẵ n traah và sư t ấ t y ế u , nó dưòng như l à sư phản

c ô n g b ẳ n g dươc h l n h t h à í ỉh b ở i chính con n g ư ờ i , bcri l ẽ d ố i

r à cân b ẳ n g Quan niệm về quyin của H ê r a c l í t ả môt v à i

t ộ c t r u y ề n t h ố n g , t ầ n g lớ p k i ê n t r ì bảo vệ nnủng t ậ p t u c

cồ t r u y ề n nhầra cúng cổ những đ ặ c Ịuyền cua mien

ỉíhư vây ở H ê r a c l í t , t ư tư ơ n g về au y in con n g ’í ờ l dà

s ả n phằm c ủ a c h i ế n t r a n h , của đ ấ u -tranh g i ữ a chủ nô dâu

c h ủ và ch u nô qúy t c c , của sư t ấ t yá u phàn nóa g i à u nsrhèc

Song H ê r a c l ỉ t mới c h i n ó i đến quyền v ó i n ô i dung hạn nẹp

ớ quyền c h ỉ n h t r ị mà t h ô i

Theo H é r a c l i t : quy i u ả t ccr ban của t h ễ g i ó i i à quy

l u â t chuyên uó a t h à n h c á c mát đ ố i l â p Ong đà đ i đến

ag u o n gổc c ủ a ạn đông, c h ỉ n h mốu t h u l a i à c á i t h ú c đay

t h ế g i ớ i t i ế n l ê n , ô n g không đ ỉ t i a b môt y ị t h ả n nà o

e r t h ú c đ ằ y đ ầ u t i ê n d o ỉ 7 ỚI t h ể gicrl mà ông nhệua t h ứ c ,

Mâu t h u ẫ n l à npuon gổc c ủ a mọi ' n động t r o n g t u ’ n h i ê n ,

t r o n g tir duy và t r o n g l í c h s ử T ẵ t cả d e v s í n h r a t ừ đ ấ u

t r a n h và k ế t qủa c u ố i cùng l à t u y t h u ộ c vào đỂHị t r a u h

đ ó Chi có h o a t đ ng cua coa ngưò*i t i ế n hkũn a ã u t r a n h dưa và o sư h l ề u b i ế t nhừng quy l u â t t ấ t y ế u cua t ,f n h i ê n ,

l à tự do t "Đâu t reuũh l à me của t đ t cả moi aự v ậ t và

nn ữn g kẻ n à y t h à n h nô l ệ và những kẻ kh á c t h à n h dân 1 ĩ

của con người : t í n h t ấ t yểu khách, quan cua nhũrog quy lu ậ t của t y n h iê n và l ị c h sử - và những t r i e n vong v ỉ đ ạ i nhđt

của t ự do đ ó •

đ ỉ è u k ỉ í n p h á t t r i ề n cao và suy t h o á i của nền dân cnủ

phón« k h ỏ i vòng t ù t ú n g cua t í n n g ư ỡ n g , h u y ‘n t h o a i Nnững

g ì mang t í n h c h í n h t r ị ỏ* đ â y n g à y càng mẩt đ i t í n h t o a n b íNhững k h á c b ỉ ê t g ỉ ữ a những quy phan " t ư n h i ê n n vó’i các

t h i ễ t chế pháp l u ậ t c h í n h t r ị h i ệ n t h ự c dằn Q^n 1 Ẳ t « • • dược • làm

r õ

Chế đô chiera hữu nô l ê l u n g l a y đển tậia gốc r è Kể t u c

A r l x t ố t ( 3 8 4 - 322 t r ư ớ c Công ng uyên ) đưa r a các t ư

t ư ở n g r ằ n g , bản t h â n sv tồ n t ạ l cúia xà h ô i l c à i ngưò'i đã

l à nguồn gổc co* bản và b i ề u h i ê n c h í n h của sư b á t còng đó

Ban t h â n t ơ n h i ê n s i n h r a a c t sỗ n g ư ờ i cầm quyền và th ỗ n g

t r i , Ittôt s ố k h á c l à kẻ b ị t r ị r à nô 1 | , ô n g cho r à n g , t o à n

bô l i n h vyc quyền l à b ỉ ế n đ è ỉ , không p h ả i ở đâ u quyền con

n g ư ò l cưng g ỉổ n g nhau ; có mức đô khác bỉ f t về quyền giữ a

n g ư ờ i g i à u và n g ư ờ i n g h è o Song A r i t x t ổ t hoàn t o à n không

d ò ỉ h ỏ i có s\r b i n h dẳng cu a t đ t cả raoỉ cônạ; d â n C n g không

Song A r i x t ổ t vàn gắn l i ề n c h à t chẽ vớỉ quan đ i ề « của g i a i

c ấ p ô n g , ông đã không g i ữ đircc l ạ p t r ư ò n g CU6 cnu n g n ỉ a

Quan n í ' m về tvr do cua ông, t u y khá phong ph ú, nhưng

v à n r ấ t t h í c h ứ n g v ó d m e t t h ứ c h ủ n g h ĩ a đ ị n h w f n h t r o n g vấn đề duy t r ì v ĩ n h v ỉ è n sự t n ỗ n g t r ị của J?iai cấp chu

nô ; ông t u y ê n bổ r a n g , "Xg,'hữ n à y p n ả i làm nô L| vè kẻ

k h á c đưẹc làm chủ n ô , đó l à đ i ì u í c h l ọ i và l ẽ p h á i " • 7 * -

Ong còn x á c mỉnh đ i ề u đó môt cá c h a i ê u h ì n h n ữ a : ổ ?

n g ư ờ i nò l ệ t h ì t h ề x á c d i ề u k h i ề n l i n h h ồ n , còn ơ ngưc’1

ch ủ nô t h ì l ỉ n h hồn đ i ề u k h i ề n t h ế x á c Như V?y, n g ư c l nô

r | mà phuc t ừ n g chu nô l ệ c h ư t i l l x á c phuc t u n g l i n h hòn ,

l à l ẽ p h ả i t h ô n g thưò-ng

♦ T r i ế t hoc về t ự do của A r ỉ - x t ổ t czWa t h o á t k h ỏ i

được t h ứ t h ầ n h ọ c Coi " h ì n h t h ứ c " l à lự c lư ợ n e t í c h ?.ực,• ĩ « # o # »

cko r ằ n ’ b ẩ t cứ một h ỉ ê n t ư ợ n g nào của t » n h i - n cunc đ ề u— * • « * - » • -* ĩnang t r o n g nó c á i 3 1C đ í c h bên t r o n 5 cua sự vận đlnt*

cua n ó , mà ông gpỉ l à c á ỉ " ã n g - t ê - l ê - 8 Ỉ w của n ó , ~à hơn

ông đã đ ỉ đến cá c ý nỉệm vè một l ý t r í b ấ t t ử ) vè ý

n ỉ ậ i về môt đ ấ n g t h ầ n l ỉ n h " h ỉ n h t h ứ c củ a rapỉ h ỉ n h t h ứ c "

và n g u y ê n n h â n c u ỗ ỉ cùng của t o à n bô sư p h á t t r i ề n , kề cá

aư p h á t t r ỉ ề n của Tư do

T r o n g l ị c h arử t ư tư ở n g c h í n h t r ị ở phưong T â y , v i ệ c nhấn manh eir b ì n h đẳng của con n g ư ờ i t u y đã có t ừ l ầ u

Nhưng n ỏ ỉ hàm cua k h á i n Ỉ £ 3 nhên quyền Í*Ễ± c h i dừng Ị a i

cr -]hững t r i t h ứ c phản ánh c á i hề n g o à i , h i ên ỊjfỌ?jg, Phi én

! ' r n chire l ý g i ả i đucrc qguyen n hân cut 31” t ế t b i n:,

v ó * í tu* c á c h l à k h á i n i ê m đ ố i l ậ p iT!Ôt c á c h r õ r à n § i , m à v a n

còn ỏ* t A n h d ỗ h i ề u b i ể t t v'iu tiroTỊg Mặt khác n g o a i ạ l è n GỈia k h á i n i ê n quyền con ngiròl ó* t h ờ i kỳ n à / còn r ấ t n ạp.,

hê t h ổ n g , n ô i dung c á c quyền c h i dừng l a í ỷ rpj t 3 0 ĩihưr.p

n h u c ầ u t ỗ i t h i ề u c ủ a t ầ n g l c ý p c u a c h ủ n ò o ú y t í c N ộ i

tărĩg l ? n do sơ p h á t t r i ề n của sản xuẾt và cuôc đ ấ u t r a n h

g i à n h c lyền của nô l ê đ ố ỉ vód chu n ô

Sau k h ỉ A r ỉ - x t ổ t c h ế t vào năM 322 t r ư ớ c cùng nguyên Zen on ngưòá sang- l â p tr ir ò n g p h á i t r i ế t h o c khắc kỷ đã đira

r a t ư t ư ở n g củ a mình nhằm g i ả i t h í c h nguồn g õ c , CO’ 30' cĩia

sư b ì n h đ ẳ n g Luân dề chú y ế u của t r l ẫ t hpc k±ac kỳ l à

đ ặ t n g a n g hà ng sự hạp l ý và t í n h t.-fin tn t ln n ( tn ầ n t h á n h

kh ông p h á i l à c á ỉ g i đđy n g o à i vũ x r u ) ;aà t r á i I&i ,

nó xâm n h â p c á c n o l , cho nà o có l ẽ p h ả i t h ỉ ả' chò -ló có

thần thftnh ) TÙ đó p h ái khắc kỷ rút ra k ễ t luồE t h í c h kyp

v ớ i moi xi hô ỉ : Mpỉ n g ư ờ i đ ề u có l ý t r i ( măc dù mức đp

k h á c n h a u ) moi n g ư ờ i , v ì có phần l ý t r í nên có phần l à

Như v â y , 3ự b ỉ n h đẳng ỏ* đây đt/ơc g i ả i t h í c h t ừ l ý

t r í , c o i l ý t r í l à t i ê u chuần và neuồn gổc cua sự b ì n h

đẳ n g ma l ý t r i ở đây còn điwc p-iải t h í c h t ư l ẽ p h ả i t h c n g

t h ư ờ n g nganiT hà ng v ó i t h ầ n t h á n h ( tứ c t ự n h i ê n ) Mặc cùvay nhưng t r l ể t hoc đó l a i dtrj'c t i ế p t r u y ề n vào La iíã b ỏ l

v ì t r o n s t h ờ i đạí đ ó , t h à i đsa raà t h ế lự c cuân sự và quyền_*ỉ ) r * * - » ^ ư

l ư c c h í n h t r ị củ a La Mã đ a n g t h u n ú i Hy Lạp, nhu càu của

t r i ế t hoc Hy Lap và nh u c ă u bành t r ư ớ n g cua t n ế lire quản

sư La Mã t r ^ n những đ ấ t đ a i ven đ ị a t r u n ẹ h ả ỉ l à t r u n g

c á i " l ẽ p h ả ỉ t h â m n h ê p k h ắ p n o l " m à c á c n h à t r i ế t h o c

p h á i khắc kỷ đoán r à n g nó l à một quy l u ậ t của vũ t r u

Tư t ư ỏ n g về pháp l ý t ư n h i ê n đơơc các l u ả t g i a La Ma

v a y raưon của cá c n h à t r i ế t noc Ey Lap Nhưng cũnc g i ổng

n hư c á c bễ c t i ề n b ỗ ỉ , nó đã khône dưiỵc chứnÊ minh rõ I'ang Khi k h i n g đ _nh về bản c h á t quyền t ư n h i ê n có neuồn gốc '-.ừ

l ý t r a * 7 n h i ' - n , các l u â t g i a La Mã nhân dó cho r ằ n g quyplsm quyền n à y x á c đ ị n h h à n h v i con n g ư c l cung như súc v â t

ổ ’ bỗ l u ị ì t I u x t i n ỉ a n t h ề h i ê n rõ t ư tư ỉm g n à y các i u ẹ t g i a

La Mã th ư ờ n g t u y ê n bổ ”NÔ l ệ hcố c aúc v ậ t cung v ấ y "

S o n g , đề g ỉ n g i ữ hòa b i n h , La líiã buộc p h ả i không nhĩrng

b ả o r ệ c á c b ỉ ê n g ỉ ớ i l ã n h t h ồ vừa c h i n h pàuc được k h o i sự

đe doa t ơ bên n g o à ỉ , mà con x â y dymg ở tr o n g nước môt hê

n g ư ờ i La Mã s ử dung đề đem l a ỉ h i ệ u l ư c cho ng uyên t ấ c : moỉ n g ư ờ i đ ề u b ì n h đ ẳ n g ĐÌnh cao d a t dươc vào nồm 202 s a u Công ng u y ên k h l c h i du n ồ i t i ế n g của Hoàng đế C a r a c a l l a

tụr do ( khô ng p h ả i nô l ệ ) c ú a Đế quổc n à y Nhung p h ả i đến X p á c - t a - c ú t t h i quyền chổng áp bức cua những n g ư ờ i

t h í c h r õ r à n g , t u y n h i ê n k h á i n i | m b i n h đẳ ng đã diro'c t r i «1

k h a i t r ê n t h ự c t ế dù í t n h ỉ ề u và do cuộc rĩẵu t r a n h cúa nô• •

á p bức Nhìn c h u n g , t r o n g x ã h ô i nô l ệ , c h i có g i a i cấp

l à n h ữ n g c ô n g c u b i ế t n ó i , b ị đ à n á p , b ó c l ộ t CU"C k ỳ t à a khổc t h ì làm sao có nhân c u y ề n Nhung càn p h ả i t h á y r ằ n g những cuôc ba o độnsr và k h ỏ i n g h ĩ a cua nô l ệ x a y r a l i ê n miên t r o n g xã h ô i nô l ê , t h ự c c h ế t l à a h ữ n g cuôc đ ấ u

t r a n h g i à n h n h â n quyền v ớ i g i a i cấp chủ nô t à n bao và vô

nh â n đ ạ o Những t ư tưởng vè n h â n quyền đu-ơc phản í::h cua

n h ữn g t ư t ư ở n g ve t ư đo - b ỉ n h đ ẳ n g - mói c h ỉ dưcc b&n

đen t r o n g c a c ^ t r i ế t h p c , l u ậ t hoc của t h ờ i kỳ đ ầ u cua

t ư duy l o à ỉ n g ơ ờ i Mpỉ sư phản án h con mờ n h ạ t , t r ừ u t ư ọ n g ,

ch u n g c h u n g Những t r i t h ứ c ( n ọ i hàm ) của k h á i Tipm

nhêa quyen ở t h ờ i kỳ này còn r ấ t nghèo nàn và n g o ạ i dièn

mà k h á i niệm nhân quyền bao quát còn r ế t hẹp.

2 1 2 Cupiĩ n i ê m về quyen con n gưòl 0' t h ò i T r u n g cồ

Phương Tây

c á c n h à l u ả t hoc La Mã đề xướng đưcyc cung cố bởi các n h à

t h u y ế t g i á o k ỉ n h phúc âra của đạo cơ đỗ c x ã h ô i l o à i n g ư ờ i

t r o n * cuôc 3ổng n à y pho*! bày những au- t r á i ngưọ’c ziữ& xa

ho a và ng h è o t ú n g , quyền lư c và t h ấ p h è n xNhũng g i a t r i

p h ả i d ư ^ c phán x é t không p h ả i do con n g ư ờ i mà do Chúe t r ò á

em Đưo’c đo bằng thiro’c đo vô tâ n về l ò n g t ổ t trAn tn&nh , công l ý và b ì n h d ẳ n g , moi sư k h á c b i ê t g i ữ a con ng ườ i đ ề c

Hsy đề cho r.on n ẹ ii ờ í bằng lò n ÉT VC’1 số phán tr&r t u c của họ

và t r ô n g chờ v i n h quang ỏ* k i ế p s a u v ì r ằ n g những ngiròl có ạuyễn l ự c đã đươc Chúa t r ờ i sắ p x ế p nên những n g ư ò l t h e o CO' đốc g ỉ á o p h ả i cam c h ị u những đ i ẽ u x ấ u do n gưòl khác gày

r a vod n ỉ em t i n ch ắc chắn đưo’c đền bù b ởi côn 2 l ý t h ầ n

v i ê c chuyển sang tô t i ề n l à a ô t t i ễ n b ô, v ỉ nó mang ia;L

l ỉ ề n n g ư ơ i n ô n g dên v ớ i n h ữ n g ũ c ư ờ ỉ aản x u ổ t khác qua s\r

3Ở hữu pho ng k i ế n không đựe t r ê n l a o đông và quyền sỏ’ hữu

củ a ngiròõ nông nô dựa t r ê c l a o đôn g £)ề duy t r ì chễ đô ẫ y , Nhà nước phong k ỉế n b ắ t t u ô c p h ả i có bỉS n pnáp s i ê u k i n h

t ể , đ ã p h ả i d u n g b a o l ư c đ £ d u y t r ì q u a n h ệ s ả n x u ấ t h i ê n

c ó T r o n g khuỗn khồ cua chế đô phong k i ế n â y t i r duy c b í a h

t r ị đirccc đ ặ t t r ê n cơ sở s i ê u k ỉ n h t ề và đươc beo 0 0 0 • bọc bỏ’í•

t h ầ n h p c Ly t h u y ể t c h í n h t r ì p h ả i dựa vào t cằn hpc các

c h í n h phủ t h ế t u c buộc p h ả i t ỉ m kiếm g i ả i pháp ph^ic mục

đ í c h t ố i cao của con ngưcd., h a n h Dhúc của con ng ườ i và các

g i ả i pháp ắ j pi h à i ph.ỳi th u ô c vào 5 c h i huy cua ^hè T:iò

Như v â y t h u y ể t về sư t h a hóa củ a con n g ư ờ i t r o n g t iM

kỳ n à y có t í n h hạp l ý của nó : Quyền l ự c t ô n g i á o , thần hoc t h ổ n g t r ị x ã h ô i mà không làm t i ê u t á n xã h ô i , cũng như OTJ t r ò i t h ỗ n g t r ị tvr n h i ê n mằ không hủy à i ầ t t ự n h i ê n v ả y

Vai t r ò c h í n h t r ị và x ã h ộ i củ a n h à t h ờ ZJIO’Z trunc;

cồ đ ã c h i r õ v i t r í của nó t r c n g l ị c h aử của sư p h á t

t r ỉ ề n bảu t h ề quyền ccn ngưòd ( t v c t ự do ) nó l i ê n hp

raật t h ỉ ế t v ớ i g i a i cđp th ổ n g t r l và de ra l a i một x á c

nk I về l ý l a 3 khá đặ c s ắ c cho aư duy t r i chế đò &? bức

bóc l õ t phong k ỉ a n

Hoc t h u y ế t của Tô-Mat Đa canh cho rằng : Thố g ỉ ớ l l à

do c h ú a t r ờ i s á n g t ạ.0 r a Vây b ấ t cứ sư g i ả i t h í c h môt

h i ê n t ư o o g t ơ n h i ê n n à o cũng đ ề u l à t i m c á i " h ì n h t h á i "

ấ y , c á ỉ " c h ấ t huyền b í " ẩy t r o n g bản t h ả n h i ê n tưọr.g đ ó ,

đó l à t h ư c c h ấ t của mọi v ậ t , l à t ư đuy của Chúa t r ờ i

t r o n g v â t đ y T ấ t cả t r o n g t h ế g i ó i đều dược 3ấp đ ặ t t n e omõt hê t h ổ n g t h ứ t ư những " h ì n h t h á ỉ " , những t h ự c t h ề

T r ê n cùng l à chúa t r ờ i , Chúa t r ờ i vừa l à nguy □ nhản t đ í

ca o vừa l à muc đ í c h cu a moi s y v ậ t c á i hệ tnỗn.g T nứ t ự

1 0 2 1 c ấ y v a t h ứ rauc đ í c h 1 u i n ấy n r ư : r i - :'Cr_- ~ ' ĩ r.h~ ncùng như t r o n g đ ò i sổng 7 B h ô i c á c giố n g phu t h u ô c vàocác l o à i cunff như các chư h a u phu t h u ô c vào dế vưcrnr va

t ấ t cả đ ề u đưo’c ' ' s £ p d ặ t " hưóng vào Chúa t r ờ i ííhir v-iy,con n g ư ờ i cũng như vạn v a t t r c n ẹ t ư n h i ê n , p n ẻ i g i ữ vừng

b ở ỉ v ì Chúa t r ờ i đã phân p h ổ i đâ u r a đẾy cả r ò i

Thánh Tô ỵ á t E a c a n h , c h à l ý l u á n củe nền chuyên chí.nh

t h à a q u y e n , l à ông Thầy ló n u h ẫ t cu a e.ỊỊ nô c ị c h L y t r u y ể t

vẽ t r i e t học va x a h ộ i cua Cnsr đrrợc cac nha • * W t c h i n h t r ịT

p h o n g k i ế n i ấ y làm cơ sở cho nh ữn ẻ ch ỉ du , quyết Gtcii

c ủ a raỉnh ve quyền con n g ư ơ i Tiru c h u n 7 l a i , ho phân b i ệ tmôt t h ứ " t ư đo t y n h i ê n " , c h i có n g h ĩ a l à c á i quyền t á c h

k h ỏ i tự n h i ê n , đoan t u y ê t v ớ i th ể g i ó i d » g v â t , và mật

t h ứ t ư do ca o hơn , dữ^c s o i s á n g b ỏ l ’’L u ậ t " , cũng v ệ y c á i

"q uy ền t ự do t ư n h i ê n " dựa t r ê n sự tồ n t a i của một " l i n h hồn hoàn t c à n không p h ả i b ắ t nguon ỏ* phần x á c " , ỏ ’ đâ y , ho

nh ăn manh c á i đ ị n h l ý ccr bản n h ấ t củ a t ấ t cả các h >c

t h u y ổ t duy tầm vè t ư d o , t ứ c l à sư dSc l ệ p t r i ệ t đề của

t ỉ n h t h a n đ ổ i v ới t ự n h i ê n

không p h ả i l à c á i quj'-en muốn làm b ấ t cứ c á i g ỉ t h i làm;

mà phép t ắ c và auỵ l i i t của tư1 do l à ỏ' t r o n g c á i l u â t v ĩn h

cho cả những xã h ô ỉ con ngưòi nữa c á i muc d i c r t ố ỉcao mà t ự do của con nsrưòri cần ruróns: t ó i l à Chúa t r ờ i Ho

l ê n án b ế t cứ một t ự do nà o mà có t h ề l à a cho • ế con r.írưc-ì

-t h o á -t r a k h ỏ i quyền hà nh -t u y ê -t đ ổ i của nhà -thò' NÓi tóna

l a i , họ muổn xóa bỏ t ấ t cả moi t ư d c , t n r các quyền t j í do

v a n g t h e o Nhà thò'

Như v â y , t r o n g thòi phong k i ế n , l ý t h u y ế t về t y do

t h ỗ n g t r l t r o n g x ã h c i l à l ý t h u y ế t hoàn to à n duy tâm và

có t i n h c h ế t t h ầ n ho c v á n đề trunạ; târn của nó l è v&n

đè quan i ê g i ữ a ý c h í con n g ư c l v ớ i ý ciiỉ của Chúa, và

uó g ạ t vấn đề quan h° g ỉ ữ a h o a t đ^n g cua con nsrườỉ và h o ạ t

đôn g của t y n h i ê n ÃUỐng hà ng c u ố i cùng B ị n h n g h ĩ a c í n bản

cho v l c đ ầ t ra cũng như cho v ỉ | c g i ả i quyết vấn đễ tư

d o Thịìm c h í , nó còn l à môt bước l u i 30 v ới chù n g h ĩ a

duy v ầ t Hy Lẹip.

T h ờ ỉ T ru n g cỗ t r o n g l ĩ n h vực c h í n h t r ị , chủ yể u l à

x â y d i m g v à c ủ n g c ổ c á c n ề n c h u y ê n c h ể v i r o n g q u y ề n v à SU’

đ ẩ u t r a n h g i à n h quyền lự c g i ữ a các vua chúa t h ể t u c và

g i á o h ô i "Đêm d à i t r u n g cồ" n à y chứa đầy bao l ự c t à n b&o

củ a chễ đô phong k i ế n và t h ấ n g l y i của chế đô t ư bản ch u

n g h ĩ a Đêy l à raôt t ỉ ẽ n bộ l ị c h 3ử l c n n h ấ t t r o n £ phạm

v i p h á t t r i ề n của chế độ t ư hữu cũng tron*r qúa t r ì n h đ ó ,

g i a i cấo t ư sả n đã h ỉ n h t h à n h ạuaa niêm nhễu quyền cua mình và p h á t t r i ề n l ý lu â n quyền con n g v ò l 'Ban? t í n h hệ

t h ổ n g Chỉ đến t h o ’i đ ạ i c á c h mans; Tư sản t h ì nhân quyền

mới trcr thành d ổ ỉ tương n gh iên cớu của n h i ề u ngành khoa

n h ệ n tr oi ag cá c t u y ê n neôn về cá c auyền cua các b a n g O’ Mỹ

Ky năm 1 7 8 6 , t r o n g t u y ê n ngôn về quyền con nẹưcri và auyầB

công dên năm ‘ 789 ỏ* P h á p và t r o n g Hỉến pháp của Pháp a ấ a

Hôn s á c h , LỐC-CO’, X p ỉ - n ô - d a , Môngtexkicr, R Ú t - x ò L y l u ậ n

đó cho r ằ n g con n g ư ò l có các quyền t ự n h i ê n và không t.JL'ettrớc đ o a t , nó x u ấ t p h á t t ừ c h í n h bản chỂt và gấn vói mỏ ỉcon n g ư ờ i t ừ t h ờ i đỉểm r a đ ờ i khổng t u y t h u ô c vào n h à nưcrc

V ỉêc đưa t ư n h i ê n vào như rapt 3iắt x í c h t r o n g ch u o i l ý

l u â n có muc đ í c h d ă t những ngưòã không t h ỏ a mãn v ó i t r á t

n g ư ờ ỉ t r o n g quan hệ l ẫ n n h a u , kh ôn g a i cổ n h i ề u hcra a i

qu yề n t ư n h i ê n ( t h u y ế t mà t ư tư ở n g c ố t l õ i của n ó : quyền

t ư n h ỉ ê n vổn có c ủ a con ngưò’i được p h á t t r ỉ ẩ n từ t h ờ i cổ

đ ạ l Hy-La) c h ề độ quân chủ phong k ỉ ế n đã đ ạ t t ớ i t ô t đ ỉ n h

v ề mặt t h ể ch ế và 3ự t h a h ó a Quyền l ư c l ỉ ê n minh g i ữ a vương quyền v a t h ầ n quyền t r ừ t h à n h ngu ỵèn nhân v ỉ phạm,

c h à đạp th ô bạo c á c quyền con n g ư ờ i Do 3ự vận động c ủ a

l ị c h s ử , củ a cuộc đấu t r a n h g i a i cẫp t r o n g x ã hô ì phong

k ỉ ế n mà t h u y ế t pháp quyền t ư n h i ê n r a đ ờ ỉ T h u y ế t pháp

quy Bn t ự n h i ê m r a đô'! n h ằ n đáp '-fng nh u cầu t ự do củ? ocn

n g ư ờ i ; b á c bỏ quan nỉệm quyền co n n g ư ờ i do vircmg quyền v à

t h ầ n quyề n b a n p h á t Cuộc đẫu t r a n h g ỉ à n h quyền con ngưc*i

d i ễ n r a d ư ớ i h ì n h th ứ c những cuộc đỗu tr -a n h t ư t ư ở n g , đấu

t r a n h x ã h ộ i phong phú đ a dạng t r o n g s u ố t t h ể kỷ XVT, XVII

Tư t u ở n g về quyền co n n g ư ờ ỉ đã t h a ỉ n g h é n v à p h á t t r i ể n mpnh mi cìrng v ớ i chủ n g h l a n h â n vă n t h ờ ỉ phục h im g ,3 ự p h á t

n g u ờ ỉ , phát t r i ề n mọ ỉ khả năng v à t r í tup của con n g ư ờ i.

th ắ n g I7 Ì

đô dân chủ h i ệ n đ ạ i , có ý n g h la quan t r o n g về những n g u y ê n

n g u ỡ i wrc b i ể u h i ệ n cụ t h ế hem v à oó hệ t h ố n g hơn t r ư ớ c

h i ể n n h i ê n , vổn c ó , l à không th ể xâm phạm, nó ton t ạ i cìiBg

mà l à t ự n h i ê n , do nt ạ o h ó a n 3 Ì n h r a Tuyên ngôn mở đầu

b ằ n g những l ý l ẽ : "Chúng t a c o ỉ những c h â n l ý s a u đây l à

h i ể n n h i ê n : T ẩ t c ả mọi n g u ờ i s i n h r a đ ề u b ì n h đ ằ n g Tạo

h ó a cho họ những quyền b ấ t k h ả xâm phàm, t r o n g đó có quyền

s ỗ n g , quyền đircrc t ư do và mưu c ầ u h ạ n h p h ú c "

Như v ậ y , quyền co n n g u ờ ỉ t h e o quan niệm của Tuyẵn ngôn

l à một g í a t r ị n h â n l o ạ i , x u ổ t h ỉ ê n v à t ồ n t ạ i cùng x ã

h ô ỉ l o à ỉ n g u ờ ỉ Tô-mát G ỉé p - D h é t - S c m đã t h ừ a nhận đ i ề u đ ó một c á c h t ổ n g q u á t

Tuyên ngôn 1776 n ê u r õ quyền con n g ư ờ i gồm ba nộ ỉ dung

h ạ n h p h ú c Ba quyền đó l à b ỉ n h ủ ẳ n £ d ố i v ớ i t ẫ t c ả n o i

n g i r ờ ỉ Tuyên ngôn đ ặ t quyền 3ổng l ê n hàng đ ầ u GÍa t r ị cao qúy n h ấ t đ ổ i VỚỈ con n g ư ờ i l à c u ộ c s ố n g Gỉữa quyền 3 * T £ t

quyền dưọ’c t ư do và quyền đircc mưu c ă u han phúc không có

Như v â y , k h á i niêm "quyền con Sgircri" l ằ n đ ầ u t i ê n

c h í n h t h ứ c đươc n ê u t r o n g "Tuyên ngôn đôc l, p " 1776 v c l

n ộ i d u n s e í a t r i Quyề.n con n r u ' c i met c á c h co hệ t h ổ n í Ấ h á i

n ỉ ê m "Quyền con ngưcrỉ " C’ đây đã phản ánh tưcmg quan x i ữ a

c ác lire lưon^r x ã h ô ỉ , t h ư c t r a n g l i ch sử, k i n h t ẩ , c n í n h• • 1 « * • • —' • ' •

t r i x ã h ộ i của t h ẽ kỷ X V I I I K h á i n iê m "Quyền con rvưò-i"

r a đò*ỉ t r o n g hoàn c á n h đó và đưọ’c dira vào t uyện ngOn nhà.ra

t â p hơp l ư c l ư o n g chốn^ l a i th ầ n :uyền vè chế đS chuvên

c h ế phonE k i ế n , k h ẳ n g đ ị n h nền dân chu t ư Sun Cho du khau

h ỉ ê u a uyền con n eưcn t ư sẻn ch ỉ l à h ì n h t h ứ c , gỉ& d c ỉ , t ì a â m

c h í b ị v ứt bỏ t r o n g th ự c t ế C’ n h i ề u n o i , nhưng v ó i n ộ idung quyền con n g ư ô l của n ó , nó dã g i á c narô và t h ứ c t ỉ n h con ngưò*! về chững ạuyễn t h i ê n g l i ê n g , t a o cho con n g ư ờ i

và c á c dân t ô c những khả n ă n g n h ấ t đ i n h đề bảc vê cá c ạuyền

con n g ư ò l "k h ô n g a i có t h ề c h ổ ỉ c ã i được'*.

Tuy n h i ê n , k h á i nỉpra "Quyền con n g ư ò l " ỷ Tuyên nẹôn

1 7 7 6 chưa đư='c CJ1 t h ề hóa tcri n g ư ò l da màu In ggnen v i ễ t :

"Hiển pháp của nưó’c Mỹ, h i ể n pháp đầu x i ê n thừa nhận cuyèn

c u a con n g ư ò l , đồng t h ò i cũi:g Ibtì chuân y luôn cả mữỂ đô

n ô 1 c ủ a n g ư ò l da màu đ an g to n t ạ i ỏ* nưcrc My :đ ă c q u y ềc

g i a i C & P b ỉ c ế r a c h ỉ , d ă c c u y è n c h ủ r t § t ! C đ i r c c t r * l n t h á n h

hóa ( SỔ 4 8 , t r 1 53 )

Sư vân đông c ủ a k h á i n i ê m "quyền con n g ư ò l " v ẫ n t ỉ ề p

t u c Nôỉ dung cua k h á i n iê m (Hr! c làm rõ h o n , cyi t h ề hon

Tuyên n g ô i n à y đươc so ạn t h ả o t r ê n CO’ 30* những t ư tư ở n g của Tuyên ngôn đ ô c l â p của Jflỹ và các t ư t ư ỏ n g của các

n h à t r i ế t hpc Ph áp t h ể kỷ X VIII và của c á c t ồ chức c h i n h

t r ị Anh Nhung l ô g í c k h á c h quan q u y ể t đ ị n h l o g i c chủ quan

- Co CUOC c a c h mtng t ư san ?h£D 1 73 9 t a á rao’1 co tu y ê n

ngôn 1789 Ban "Tuyên np-ôn về các quyền ccn n ưòl và quyền

cõng dan l a mot t h a n h ạue t o Icra cua C&CÍ: ma.n.g t ư san

1 7 8 9 Tư d o , b ì n h đ ẳ n g , bác á ỉ c h í n h l à những muc t i ê u

tu y ề n ngôn 26-8-1 7 8 9 Đến đ â y , t ư tư ở n g bảo vè quyền con

ng ườ i đ a t đển đ ỉ n h ca o x é t về mặt n ộ i hàic cua k h á i niệm

"quyền ccn n g ư ờ i " ở đây đã đưo’c Cíìưng c ấ t t ù ’ nhũmg t ư

tưoní? đ o i nh ân auyen co đ a i ve t ư t ’-TCTig cua t h u y ẽ t phap quyền t ư n h ỉ ê n di'C’c khẳng đ i n h : nguyên t ắ c bảo vê quyền con n g ’JỜi đip^c x á c i â p vè mát t ư tirỏng và pháp l ý v ó l n ò i dung quyền con n g ư ò l đươc c u t h ề h ó a , các cuyền con n g ư ờ i

rè cuyền côn/' dân phẻi đươc x á c nhản ' 0t.ne l u ậ t và đuyc

đảm bảo bằng l u ẵ t , mà l u ậ t l à đo cz n g ũâc t ' f* o w n r.oậc

t h ò n g aua đ ạ i b i ê u x a y dưng vcrỉ văn ban n a v n h' ^ 1 đ ạ i t i ẻ u

c ủ a đẳng cổp t h ứ t a cung t ứ c l à đ a i t i ề u cua lu-c luỌTig

c á c h mang l ú c ấ y , nhân d a n h Quốc n ộ i , t h a y mệt C-'.Q nnầr dè-ũ

P h á p , l o n g t r o n g t u y ê n bỗ : "M QỈ ngirời s i n h r a , 3cn.< t ư do

quyen dân chủ, tự d o , b in h đẳng của cá nhân vcrí tư cách

l à con n g ư ờ i r à VỚI t ư c á c h l à công d â n

So* d ĩ co đươc những quyền cu t h ề như tu y ê n ngôn đã

n ê u , môt m ặ t , l à do l ị c h sử quy đ ị n h ; ỏ 7Pháp t h ể kỷ X V II I phương t h ứ c sản x u á t t ư bản chu n g h ỉ a p h á t t r i ề n n h a n h

c h ó n g Song x i ề n g x í c h phong k i ế n đã t r ó i buôc 3U p h á t

t r i ề n cua chủ n g h ĩ a t ư b ả n các 1 rc l ư o n g sản T uấ t rocýi

d a XUH2 đ ộ t voi c a c auen hệ san x u ỗ t c ũ Ì'JC'C bao • * < • vệí bo’i

k i ể n t r ú c thưottg t ầ n g ph on g k i ế n , n h đ t l à nhà niró’c vàpháp l u â t Chổng l ặ chế đô phong k i ế n l à t ầ n g ió-p t h ứ

b a , khõns; co d ă c a u y ề n , đ ă c l ọ l , và về t n à n h phần g i a i

c á p không phải l à thuÊn n h ể t Cuộc đổu t r e r h i - i a i cẫp

và đảng p h á i khốc l i ê t dưo’c t h ề h i ê n t r o n g CUÔG đấu

a n h t r o n g CUOC x u n ? đ o t g i ư a cac t r ư ơ n g p h a i t ư tư c n g

c h í n h t r i của cá c t ầ n g l ó p khác n h a u t h u ô c đẳng cểp t h ứ

b a ỏ * đ â y t ư sả n l i ê n minh v ó i nhân dân chổng 1 i nền quLn c h ủ , qúy t ỏ c và g i á o h ộ ỉ thốuạ; t r ị c á c nh à t ư tircmsr t ư sản đã dứng đ ìy nhân danh t càn dân t ò c chỗng l a i nhà v u a , l i n h đao nhân dêc k h ở i n g h ĩ a khắp n o l ỉy Pháp

đ o i d à n h l ạ i quyền con ngưò*i t ư t a y g i a i cấp p h o n g k iế n ,

đ i a c h u và bản t u y ê n ngôn 1 769 r a đ ò i đ ố i v ớ i các n ô i

d u n g r ấ t c u t h ề về quyền COE ncưcrí và quyền công d â n

đưo’c chu ền b ị về mặt t ư t ư ỏ u g nhờ phong- t r à o van hóa

t ư do cá n h â n , chổng áp bức t h ầ n q u y ề n , chống t ftễ g i cá

quan duy tâm thần hụ'C, xó a bỏ quan niêm c o i t v - c i g để l ằ

t r u n g tâm đề n ê u cao t ư t ư ở n g mới, l ẩ y con n g ư ờ i l à

đ â y đã p h o n g phú hơn hẳn cá c t u y ề n ngôn đưcmg thcrỉ cả

về t ỉ n h c h ấ t và n ô ỉ dung cũng c h í n h v ỉ : cuộc đ ấ u t r a n h

c á c h mang P h á p l à cuôc n ổ i dâ y t h ứ be của g i a i cđp t ư sản Nhưng nó cung l à cuôc n ồ i dậy đ â u t i ê n đã t h ự c

sự c h i ế n đ ấ u cho dễn k h i t i ê u d i ệ t một bên tham c h i ế n ,

t ứ c lè bon qúy t ô c và đến t h ẩ n g l ọ l của bên k i a , t ứ c l à của g i a i cflp t ư s ả n " ( S3 49 , t r 5 4 9 )

v à c ũ n g c h í n h vì cuôc c á c h mạr g Phép 1789 l à cuôc

c á c h mane Tư sản t r i ệ t đề n h ấ t 30 v ó i c á c h mạnc; t ư aản

ở Anh, ả Đức-, có (ĩưcc t í n h c h ế t t r i p t đề và n ò i iLHgphont$ phú n à y , cuôc c á c h raang Pháp l à k ể t qủa t ấ t y ế u

củ a sự p h á t t r i ề n các auan hê k ỉ n h -tế c h í n h » * - « t r i ó’ • Pháp*

và Châu Âu tho'! kỳ n à y

Sư vân đồng cua k h á i n iê m "cuyền con n g ư ò l " đểu

Tuy n h i ê n , k h á i niêm "quyề c con n s ư ò i " 3’ đây cung

chưa Dh&n a n h đưo’c sư t h õ n g n h ẽ t g i ưa quyên czn r.frjo'i va

ạuyễn công d ê n T r o n g x ã h ô ỉ còng dèn t h i quyền con ngưò’i trỏ* t h à n h quyền công dân n h ư n g k h á i n ỉ êm quyèn con ngưcrỉ

có n ô ỉ dung lớ n hott V iê c phân c h i a c j t c á c h a i ễ ư Ìiìn h

c á c quyền cá nhân t h à n h c á c quyền cua con ngiròl v ớ i t ư

t h ề c h í n h t r ị - x ã h ô i t h ể h i ê n t ỉ n h h a ỉ raàt c ủ a quyềncon n g ư ờ i : Quyền con n g ư ò l ỏ* n g h ĩ a t r ừ u t ư o n g ( d r o i t s de

- ihómme ) v à quyền c c n g dân củ a ííh à nước ( d r o i t s đu c i -

t o y e n ) V ỉê c phân c h i a đó phản án h cơ CẾU g i e i cấp cù a x ã

h ô i t ư b ả n Những quyền v ĩ s h cửu và không t h ề tư ớ c đ o ạ tcủa con n g ư ờ i như quyền số’ hữu l à t h i ê n g l i ê n g và không

b ị hạn c h ế Đồng t h ờ i quyeu công da.n vó’i t ư c á c h l à met

t h à n h v iê n của n h à cước n ả y 3 Ì n n t ư các quyền t ư n h i ê n cua con ngưcrl có ý n g h ĩ a phu t h u õ c và th ư ò n g b ị v ỉ pnạm

Son g, cũng do l ị c h 3Ử auy đ i n h , k h á i ni^ m "quyền conngưòd" ò’ Tuyên ngôn Pháp 1 789 cũng cr.ưa t h ê d a t đến n c i dung đầ y đủ c ủ a mìn h, ỏ ’ t h ể kỷ X V I I I , vó’i c á c h mang t ư aản , chưa t h ề đ ò i h ỏ i hon đưc/c Những quyền câ h c h u , t ự do ,

b i n h đẳng t r o n g bản tu y ê n ngôn l à những đ ò i h ỏ i khách, quancua x ã h ô ỉ p h á t t r i ề n dẩn g i a i đoạn ấ y , đề x c a bỏ quaa

hp sản x u ấ t phong k i ễ n , g ỉ ả i phóng COE n g ư ờ i k h ỏ i nhừng

đăc q u y ề n , những l ê t h u ô c về t h â c t h ề để raở đường cho l ư c

l ư o u g sả n x u ấ t p h á t t r i ề n , quan hè sản x u ấ t TBCN - chiếm

đ ị a v ỉ thỖEg t r ị K h á i nỉêĩP "quyễn con n g ư ờ i " ở đ â y ch i

mới đê câp đến n h ữ n g quyẽn về c h i n h t r i Đây t r ’-rcrc n ế t l à nhĩmg quyền củ a g i a i cỄp t ư s ả n còn đ ố i v c l nhẻn dẫn la o dông nó khô ng t h ề ìchôag men* t ' l n h h ỉ n h t h ứ c Hay ngoạỆ d i ê n

c ủ a k h á i n i ê m "qu yề n con n g ư ì r ì " ơ đây cũng c h i beo q u á t

ngôn g p ỉ l à quyền sở hữu ) l à " t h i ê n g l ỉ ê n g và bãt khả

xâm pham".

Han chể c ủ a k h á ỉ n iê m "quyền con n g ư ơ i " ỏ* t u y ê n ngôn

1789 còn t h ề h i ê n y mặt t ồ chức t h ư c h i 'n Ngay y nước

P h á p , l ú c còn đ a n g t r o n g thcri kỳ c á c h mang, v i ệ c t ồ ciiức

c h ủ auyền đ ẽ u t h u ô c v i quỗc g i a ” nhưng t h ư c t ế l à tn u ò c

vễ g i a i cấp t ư s ả n Hiển pháp đ ầ u t i ê n a a-1 tu y ê n ngoa đẵ

t h i ể t l â o c h í n h t h ề auên chủ 1 p h i ế n vè c h i a công đân

t h à n h h a l l o ạ i : t í c h cưc và t h u đ c n g Công dân t i c h cưc

l à những n g ư ờ i co t à ỉ sá c t ư o u g đ ố i khá và họ ait'i có quyền

b ầ u cử P h ả i qua met cúa t r ì n h d ấ u t r a n h q u y ế t l ỉ ê t nưa« bản dư t h ả o Hỉến pháp 1793 dưa r a t r ư n g cầu ý k iễ n nhan dân đưcrc t u y ê t d a i đa 3ố t á n t h à n h và đươc ban h à n h , c h í n h

t h ề cộng hòa đươc t h à n h lâ p ( cộng hòa t h ứ I ) v ới cnế đô

b ầ u cử, phồ t h ò n g , t r ư n g c ầ u ý dân Đây l à bản Hiến pháp vầo l o a i t i ế n bõ n h ấ t của nưó-c P h á p Nhưng ngay sau

đó l a i có nhimg b i ể n đong c h i n h t r i nên dá không đưọ‘c 'Chi

h à n h đẫ y đủ t r ê n t h ư c t ế Cuôc c á c h n Lng l a ỉ p h ả i t i ế p t uc

t ó i năm 1 79 4 rnôt c á c h q u y ế t l i ê t đề t r ấ n áp bon n ò i phản cần n g o ạ i v i ê n : Áo - Phè - Ann, đề xử t ử L u - y XVI về t ô i phản quốc Như v â y , diró'1 chế đô t ư b ả n , g i a i cấp ccng nhân

và nhẫn dên l a o đỌcg p h ả i t i ễ n h à n h raôt cuôc i ẩ u tranh b'èn ỒỈ đề cá c quyền dân chu, t ự d o , b ì n h đ ẳ n g đircc g n i

l à met quyền tyr n h i ê n của c á n h â n , cũng như v â y , đ ã l à con

n g ư ờ ỉ t h i p h ả i đươc t ư do Sư b ì n h đ ẳ n r của moi ngu'O’i tr ưó 'c

h ế t l à ỏ’ cho moi ngưc1! d’eu có quyền đưo'c s ồ n g , đưcc t ự do

q u y ế t d nh van mênh của min h, x é t t r ê n phưoTig d i | n k i n h t ế ,

t ư n h i ê n , đưọ’c t ự do t á n sức l e o đông c ủ a mỉnh cho b ể t cứ

n h a t ư sản n à o sỏ* d ĩ pháp quyền tu" aản công nnân đ i ề u đc

và gẳn cho nó ý n g h ĩ a của l ý t í n h t ư n h i ê n l à b c l v ì nó l à

t i ề n đề cu a sư tồ n t ạ i củ a cr-ính phưonạ: t h ứ c sản y u ế t t ư

bản chủ n ^ h ĩ a Tuy n h i ê n đồn~ t h ò i vói t ư do, đó l à sụ- l ệ

t h u ô c của l a o đông: vào t ư t a n Zự l ệ th u ộ c càng t ã n g , bóc

l õ t sức l a o đpng càng n h i ề u , t h ỉ d ồ i kháng - :iai cáp g i ữ a

l a o đông và t ư bản càng ,-rey g ấ t Dc đó t i n h chuỵèn c:iế và

bao l y c của g i a i cấp t ư sản cà n g t ã r g , dư v i p h p quyền

con nạ-ưò'i n g à y càng n h i ề u , t i n h dân chu của nhà nưo"c tư

sản n g à y càng mất đ i LÚc đó dần chủ và euyèn con ngiròl I ịiì

t r o ' t h à n h muc t i ê u đ ấ u t r a n h của nhân dân l a o E n g ì í h á n á ấn• t

đ ấ u tr & n h để g i à n h l â y mot n h à nước dân chu hon và vì con

ngiro'i n h i ề u h o n

Yia c a u căn Dan cua ạuan đ i era quy en con n g ’jrri tu 1 san

l à auyền sỏ’ hữu, l à sư t h ổ n g t r ị của t ư bản t r o n g k i n h tế y

c h í n h t r và t ư tưcrag văn h ó a Chính đ i ề u đó đã C !jy ế t d i c h

quan đ iề m n h â n quyin n à y n g a y t ừ k h i nó có t á c đụn*? t i ế n

bô chốn g ch ủ n g h ĩ a phong k i ẩ n t h i cưng đẽ bao hàn: z ? o n ị

nó t í n h g i a d ổ i , t í n h lira b ị p vốn có cua n ó , còn n h ư , KA1

đ ã đươc củng cố t h ì t ỉ n h l ừ a b ị p , t í n n Ạa- d ổ i đó 3e opc

l ộ rõ r ệ t hơn sâu s ấ c hcm và t r i ệ t C5 hơn.I • ' *

Chi đến sư p h á t t r i ề n c ủ a quan hệ sản x u ấ t TBCN mól đưa vẩn đề t ’ do r a k h ỏ i cho bế t á c mà chủ n g h ĩ a duy tâm

t r o n g t h ờ i kỳ s u y đ o i củ a t r i ể t hoc Hy Lap và chủ n g h ĩ a

c h i ế t t r u n g t h ẫ n hoc t h ò i t r ư n g cồ phong k i ế n đã đ ẳ y nó

v à o

V i ệ c chuyền t ừ chẽ đô phong k i ế n sang chẽ đò T3CN

t r ở t h à n h t ấ t yể u k h i mà a uy i n lư c của con ng ườ i đ ỗ i v ớỉ

t ư n h i ^ n t r ở nên khá Ion đến mú'c t ồ chức xã hội I * cu t n e o

n h ữ n g k ỹ t h u t m ớ i n ũ * a S ư p h á t t r i ề n c ủ a c h ú n g h ĩ a t ư b ả n

n hư váy đã g ỉ ữ môt v a i t r ò g i ả i pnónc so vcn những qutn hệ

phong k i ễ n có t í n h c h ấ t cưõng c h ế Nhưng, có p h a i l à , vó‘ỉ chể đc mà g i a i cẩ p t ư 3ẻn t h i ể t l ậ p n ê n , l c à i HỊ-ưòl đã đ a t

đ ư c ’c t ư d o C E O n h Ể t k h ô n e ? K h i i a ầ h i ê n c ứ u , t ò n * : k ễ t l a i

t h ế ký r / I I I đ ố i vcã t h ế kỷ XVII và những t h ế ky ti'ưó'c ::ó, chung xa sẽ t h ấ y r à n g :

+ Chủ n g h ĩ a t ư bản dã t ạ c r a lire lưoTig sản x u ấ t , kỹ

t h u à t chưa t ừ n g có t r o n g i i c h sử tT'jớ c d ó , l a ra cnc c uy en lire cua con nrưl*ỉ đ ổ ỉ vớ i t ự n h i ê n đã p h á t t r i ề n r ấ t raạnn

+ G ỉ a i cap t ư san đa x c a bo n h u n g 3^’ ap che s i ẽ u ki.nn

t ế , nhừng sự nô d ị c h cá n h â n cue cnế đô phong k i ế n , n gjta'i

n ô n g nô t r ư ứ c k ỉ a " b ỉ 'buôc c n a t vào mảnh đ ấ t n a y đã đu'9’c

g i ả i p h ó n g , nh ữn g quyền ưu x i ê n , đảc ouyèr đac l c l của cọn

vua c h ú a , nh ữn g c ủ a c ả i và c ắ t cứ phong k i ế n đã bị dập t a n

+ Song cùng v ớ i n ó , tu* t r o n g ter chỂt: cue CììTB.c&i t n i