Phương thức dịch thành ngữ đánh giá con người trên tư liệu của ba ngôn ngữ anh nga việt

Muc dfch cùa luàn àn này là mò tà su' giong nhau va khàc bici cùa TNDGN iron; càc thù tiéng Anh, Nga, Viét trén càc bình dién ngù nghTa, càu trùc, phong càcli Trén c a sa dò luàn àn dua

TRAN THI LAN

PHl/ONG THÙC DICH THÀNH NGU DÀNH GIÀ CON NGUÒI TRÈN TU LIÈU CÙA BA NGÒN NG0 ANH - NGA - VIÈT

Chuyèn ngành: LI LUAN NGÒN NGÌT

Ma so: 5 04 08 GIÀO VIÉN Hl/ÒNG DAN: GS.TS NGUYÈN THIÈN GIÀP

PCS TS TRAN KHIJYF.N

LUAN AN TIÈN SÌ N G C VÀN

er-i hOC OUOC >!,- n,^, -siri

HA NOI 2002

LÒI CAM DOAN

Lai càm Oli ^ Miic lue t Quy u'ó'c trinti bay vi du Anìi Nga Viet 'i

Danti mite eàc tei hìéu, edc cìiù viéì tàt \

Danti mite eàe bang, hintt ve^ do thi ^

MÒDAU ^ li

CHU'ONG 1: TÓNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÉN CÙU DICH ' '

THUAT VA DICH THÀNH N G O '

LI Diati ttiuat va li tìiuyét die ti 1 ^

LLL Khài niem ve tìiiiai ngùdicti thuat \ì

1.1.2 Ve tìiuqt ngù li ttiuyèt dich 2!

1.1.3 Lói (iép càn dicti va ptiuong ptiap dicti 2C

LL3.L Lói iìép con dich 2(

LL3.2 Phu'ong pìiàp dicti TS

LÌ.4 Quan diém ve dich già 3f

/ 2 Dich thành ngù 3(:

L 3 Tiéu Icét chuong 1 4<^

CHUDNG 2: THÀNH NGÙ' NHÀN XÉT DÀNH GIÀ CON NGUÒI 4^>

TRONG TIÉNG ANH, TIENG NGA VA TIENG VIET

2 L Ktiài niém co bàn ve thành ngù 4S>

2.2 Vdn tàt vài net ve tìnti hình ngliièn cù'u ttiànli ngù trong tiéng Anh, 49

tiéng Nga, va tiéng Viet

2.3 Xàc dinh TNDGN va tiéu ehi phàn loqi TNDGN 64

2.5.3.L Mói tién he giùa ngù ngliTa va hình ành cùa càc TNDGN trong 8^

tiéng Anh, tiéng Nga, va tiéng Viét

2.5.3.2 Thài dò ticti cifc hay liìiòng tieii ciic trong nhàn xét danti già con 91

3.LI Nguyén tàc dicti

3.L2 Dich già

3.L3 Nhàn dang thành ngù

3.L4 Gidi ngtila thànli ngù

5.7.5 Phu'ong thùe dich

3.L5.L Khài niém tuong duong I Idióng tuong duong trong dich thành ngù

3.L5.2 Xàc dinh tcliài niém dicti dwpe va tchóng ttiédicti dwge trong dich thành ngù

3.L5.3 Càc phu'ong tfiiìe chù yen trong dich thành ngù:

3.2 IJ'ng diing

3.2.L Uhg diing trong tdii chuyén dich ttiànti ngù tic tiéng Viét sang tiéng Anh va tiéng Nga:

3.2.2 Ung ditng thuc té trong dich tìiành ngùAnti Nga Viét:

3.2.3 Ung dung trong giàng day:

3.3 Tiéu tiét chuong 3

KÉT LUAN

TÀI LIEU THAM KHÀO CHINH

PHU LUC

1 Càc thành ngù dàn chùng déu dugc sàp xép theo tràt tu: tiéng Anh - liéng Nga

tiéng Viét Phàn truc dich tùng tu dugc de trong ngoac kép sau dà'u ngoac da

cùa càc Ihành ngù tiéng Anh va tiéng Nga NghTa cùa thành ngù dugc de due dang in nghièng sau dàu gach nói

Vi du: birds of the same fealher ("nhù'ng con chim cùa cùng mot chiée long vù''^

/irojra OAUoro riojin ("qua dai cùng mot cành dóng"), cùng mot giuòc - {)ihù)i

ngu'òi) cùng cành vói nhau, déu gióng nhau (ve tinh càch, bàn chat)

2 Càc vf du irfeh dàn trong luàn àn dugc trình bay theo tràt tu nhu sau:

y yMJijioy6ii lìoanriKajTH Tpeno?Kni)io Mbicjiii o TOM, MTO JKJICT oro caiMoro M(*pc KaK0ii-nn6yju roji, no i5o:n5|)ani,ciinn IÌ II Iran,I On noJty^n.[l!a;l ji.a>K(\ m ocraThCM jiii naiK'crjlM e oKKyiiauiiomioii a|)Mnoii Jly'nnc ói.rri» ni,yKoiì ii ii[)yA; M(;M Kapac(?[\i ii oKcaiic

Willoughby dà thà'y truóc mot cành tugng anh la sé phài trai qua sau mot nàm kh lói My Anh (a llifch chi vói y tuàng nhap cu' vc)i tu càch là Còng nhàn vicn quo phòng - Thà làm con cà kình trong ao nhó con han là con cà giéc Riùa dai duong

3 Quy iróe trình bay phàn phu lue:

Gióng nhu càc quy uóc tién nhung néu co nhùng chù giài càn thiét thi thém ki hiéi

©

BÓ ngù Djnh ngù Tàn ngù truc tiép tan ngù' giàn tiép Dòng tu' nguyén dang Ngòn ngù

Ngòn ngù dfch, ngòn ngù thù hai Ngòn ngù dich

Ngòn ngO' nguón, ngòn ngù' thù nhcì't Gió'i tir

Chù ngù Sao phòng Tiéng Anh Cum tu tu do Tliành ngù Thành ugù.dành già con ngrròi

Vi ngù, dòng tu Target text, vàn bàn dfch Source text, vàn bàn nguón

Vi thè giao tiép Dién giài Tiéng Nga tiéng Viét

tiéng

2 Bang 2.2 Cau trùc cùa TNDGN Anh-Nga-Vièt

3 Bang 2.3 Phàn loai TNDGN trén mói lién he giùa ngù nghTa va hình ành ba thi tiéng Anh- Nga-Viet

4 Bang 2.4 Thóng ké càc truò'ng hgp ve mói lién he giùa hình ành va y nghTa cu;

7 Bang 3.1 Luan nghTa thành ngù

8 Bang 3.2 Bang thóng ké so lieu kiéu loai phu'ong thùe dich thành ngù giùa bi thù tiéng Anh- Nga-Viét

9 Bang 3.3 Vi du chuyén dich tu tiéng Viét sang liéng Nga va tiéng Anh

HÌNH VE, DÒ THI

1 Sa dò 1.1 Sa dò ve dich thuat

2 Sa dò 1.2 Sa dò qua trình dich cùa Nida (Hieu dfnh)

3 Sa do 1.3 Quan diém ve dich già (Sa dò cùa Peter Newmark)

Nhu càu kién thùe ngòn ngù (NN) nói chung va ngoai ngù nói riéng Irong xà ho hién dai ngày càng cao do m a ròng giao luu van hoà, kinh té, xà bòi cùa Viét Nan vói nu'óc ngoài, nhà't là vói càc nuóc nói tiéng Anh (TA) va tiéng Nga (TNg)

De dàp ùng nhu càu dò thi ben canh viéc dào tao dpi ngù chuyén già ngoai ngù dici ròng con càn phài dào tao theo dinh huóng bién phién dich

Vày mot dich già giòi càn phài nàm vO'ng khòng chi kién thuc ve NN mình hpc, ni; con phài nàm vùng cà NN cùa dàn toc mình, kién thùe ve dal nu'óc, phong lue ta[ quàn sinh boat, kién ihùc ve vàn hoà xà bòi Thành ngù (TN), tue ngù cùa càc ibi tiéng là nguón lai lieu vò lan giùp la tìm liiéu sau sàc ve dal nuóc, con nguòi cùa N^ mình nghién cù'u, hpc tàp Do dò, luan àn này co gang tap trung nghién cùu nhùnj

dan vi TN cùa càc thù tiéng Anh, Nga qua dói chiéu vói TN tiéng Viel (TV) nhàn

xàc dinh nhùng phu'ong thùe chuyén dich lói uu dói vói càc don vi TN cùa càc ibi tiéng nói irén, giùp cho nguòi dùng ngoai ngù hieu qua han

TA va TNg dugc xàc dinh là nhù'ng NN quóc té, do vay, càc thòng lin co bàn v( khoa hpc kT thuat, vàn hoà, xà hòi v.v déu dugc àn hành bang nhùng NN này v; dugc àn hành vói so lugng lón qua internet, cu thè là 5 1 , 3 % bang TA va 1,8% bàn» TNg trong long so 12 NN pho bién nhà't vói so lugng nguòi dùng TA va TNg bàn di;

là 1 ti va 320 Iriéu nguòi tuang ùng [35] Van de chuyèn dich càc NN này s;ing T \

va ngup'c lai là vàn de càp bàch Irong thò'i dai còng nghiép hoà, hien diù hoà dà

nuac

Hien nay dà co nhùng nghién cùu so sành dói ciiiéu TN nhinig nhùng nghién cùu vi dich, dac biét là dich TNDGN con rat fi Co thè nói day là luàn àn dàu tién nghiéi cùu vàn de này mot càch tuang dói co he thóng trén nén cùa ba NN Anh, Ng;i, Vici Viéc chpn de tài nghién cùu càc phuang ihùc dich TN TA sang TNg va TV xu;1 phàl tu nhu càu thuc tién hpc tap va giàng day a càc tru'óng dai hpc chuyèn ngù

2 MUC DÌCH VA NHIÈM VU CÙA LUÀN ÀN

Muc dfch cùa luàn àn này là mò tà su' giong nhau va khàc bici cùa TNDGN iron; càc thù tiéng Anh, Nga, Viét trén càc bình dién ngù nghTa, càu trùc, phong càcli Trén c a sa dò luàn àn dua ra nhùng nguyén tàc, càc buóc co bàn trong dich ihual v phuang thùe chuyén dich lói uu càc TN lù TA sang TNg va TV, dóng thòi rùt r nhùng chi dàn thuc té cho djch già cùng nhu nhùng nguòi su dung càc thù lién; trén

Tu dò, luàn àn phài thuc hien mot so nhiém vu ca bàn nhu sau:

• Khào sài va dói chiéu TNDGN Anh, Nga, Viél trong ngù cành

• Dua ra càc tiéu chi phàn loai, càc nhan xét khàch quan ve càch dùng TNDG^ trong ba thù tiéng de co the làm rò dac trung dàn toc ve tu duy cùa nguòi Anh nguòi Nga, va nguòi Viét trong pham vi su dung TNDGN

• Dua ra càc nguyén tàc dich thuat, càc chi dàn trong quy trình dich dac biét a gi;i dotin nhan dang TN, luan giài nghTa TN va càc càch thùe chuyén dich càc TN ti mpl NN này sang mot NN khàc

• Dua ra càc chi dàn trong su dung TN càc ihù liéng

• Ggi y cho viéc thiét ké mot chuo'ng trình dào tao bién phién dich cho càc Irirònj chuyén ngù Viet Nam

3 DÓI TUONG NGHIÉN CÙU VA PHAM VI NGHIÉN CÙU CÙA LUÀN ÀN

Dói tugng nghién cùu cùa luàn àn là TNDGN cùa tiéng Anh, Nga, Viet va càch thù chuyén dich TN tu TA sang TNg va TV Day là nhùng TN thòng dung trong cup song hàng ngày cùa Anh hoac Bàc My, dugc dùng phó bién trong càc sàch hpc T/ viét cho nguòi nuóc ngoài, trong tu dién TN tiéng Anh, tiéng Nga, va TV, boa trong nhùng tàc pham vàn hpc cùa Anh, Nga va Viét Toàn bp so TN nghién cu dugc chia ra hai nhóm lón càu thành hai chuo'ng (2, 3) cùa luan àn, trong dò, chuan

2 nghién cùu TNDGN a góc dò ngù nghTa, càu trùc TN, chuang 3 xàc dinh nhùn phuang thù'c chuyén dich TN tu TA sang TNg va TV Trong luàn àn phuang thù chuyén dich TN co quy trình bài dàu tu viéc nhàn dang TN suy luan nghTa TN tré

ca sa càc dàc diém cùa van hoà hoàc tu duy dàn toc TN thuòng dugc dich tht phuang thùe tuang duang, mò tà, vay mugn, dién dich v.v du'gc chi phói bai e; yèn to'dac (hù van hoà (chuang 3)

Pham vi nghién cùu cùa luan àn tap trung vào TNDGN trong càc thù tiéng An Nga, Viét Ve tu iieu khào sàt luan àn chi giói han tài lièu nghién ciru Irong pham nhùng TN dugc coi là thòng dung (theo COBUILD CORPUS va theo khào sàt kic ihùc TN cùa ngu'òi bàn ngù), hoac nhùng TN co thè gay hiéu sai nghTa dói vói ngu Viét hpc TA hoac TNg Tal cà nhùng TN co chù giài "co" (Irong tu dién), hoàc cht gap (tiong khào sàt) déu khòng thuòc pham vi nghién cùu cùa luàn àn này, mac e

co the dugc de càp khi càn thiél

4 PHU'ONG PHÀP NGHIÉN CÙU

Càc phuang phàp ca bàn: so sành dói chiéu, mièu là, thong ké, tòng hgp, phàn tfch Phuang phàp so sành dói chiéu:

TN TA là nhùng dan vi TN cùa ngòn ngù nguón (NNN / SL) TN TNg va TV là T cùa ngòn ngù dfch (NND /TL)

Viéc lira chpn ba NN tuy phùc tap nhung khòng phài là khòng thuc hien dugc Bòi trong thuc té, nghién cùu dich thuat khó co thè Ihuc hien dugc hieu qua néu chi di trén ngù lieu cùa mot ngoai ngù Do do, muc dfch cuoi cùng cùa luàn àn là tìm nhùng dac diém tuang dóng va di biet cùa TN Anh-Nga, Anh-Viet, Nga-Viet va di

ra nhùng chi dàn ngòn ngù hpc, dal nuóc hpc/ ngù dung hpc, giao thoa vàn hoà d vói nhùng ngu'òi su diing càc thù tiéng trén Tu dò rùt ra nhùng phuang thuc di( ptiù hgp, hieu qua

Phuang phàp thóng ké:

Phuang phàp thóng ké giùp chùng lòi co cài nhìn tòng the ve su' phàn bó cùa càc d

vi TN trong càc thù tiéng, mùc dò su dung va khà nàng chuyén dich chùng tu ^ này sang NN khàc Day là c a sa cho nhùng kién giài ve dàc trung tu duy, vàn li

di\n lòc qua càcli dich TN

Trong qua trình thu thap ngù iieu chùng tòi dà tién hành càc dang thùe làm v khàc nhau nhu lap bang hòi, khào sàt tình hình hpc tap va nhu càu ve TN cùa e dói tugng sinh vién va giào vién khàc nhau, tién hành trao dòi truc tiép hoac gi tiép vói ngu'òi bàn ngù, khào sài càc truòng hgp qua càc cupe tranh luan trén ma internet néu càn thiét

Tu lieu cùa luan àn bao gòm khoàng 650 TNDGN trong tiéng Anh, 550 TN T^

950 TN TV va trén 1244 TN trong ngù cành Ngoài ra, luàn àn con co Phu lue cu c;'ip ihém 101 dan vi TN chuyén dich tu TA sang TNg va TV vói càc chù giài tin e cho nguòi hpc va nguòi su dung nhu tài lieu tham khào

5 Y NGHÌA CÙA LUÀN ÀN

Luan àn se dóng góp mot phàn cho If luan dich thuat nói chung va If luàn dich nói riéng

Mae dù dich thuat trong vài ba thap ki gàn day dà dugc quan tàm ò càc truòng ci lao chuyén ngù nhu mot chuyèn ngành, song cho dén nay và'n de này mai chi du

di càp dén mot càch le le, tham chi chua co nhùng còng trình riéng nghién cùu

dich thuat mot càch eó he thòng Nghién cùu ve dich thuat trén thuc té cho lói ii dang con de ngò dói vói càc nhà NN hpc Viet Nam

Thòng qua viéc cung cà'p mot quy trình va he thóng phuang thùe dich TN, luàn

co thè co nhùng dóng góp tfch cuc cho bp mòn phuang phàp giàng day dich, de thòi tao CO" sa tin cày cho viéc thiét lap chuang trình dào tao bién phién dich cho e truòng chuyén ngù Viet Nam, khàng dinh su càn thiét cùa viéc tao mói lién the trong chrrang trình giàng day va hpc ngoai ngù lù phó thòng tòi dai hpc

Nam dà tra ihành ihành vién chinh thirc cùa ASEAN va dang trén duòng luróng l

ira ihành thành vicn cùa Tò chùc Thuang mai Thè giói Hi vpng luàn àn co thè dór góp phfìn nào cho còng tàc dào lao ngoai ngù nói chung va dào tao càn bò bic pliièn dich nói riéng

Két qua nghién cùu cung nhu ngù liéu cùa luàn àn co thè dugc àp dimg cho qi trình giàng day mòn dich trong càc truòng chuyén ngù hoàc dugc su dung nhu l liéu tham khào cho còng tàc dich Ihuàt nhu cung càp mot so nguyén tàc, tiéu eli quy trình dich Ihuàt nói chung va dich TN nói riéng

6 CÀU TRÙC CÙA LUÀN ÀN

Luan àn gòm 177 trang chfnh vàn vói 11 bang thóng ké, 9 sa dò va do thi, ngoài

eó thém Phu lue (39 trang) Ngoài Phàn m a dàu (5 Irang), Két luan (4 trang) va 21 tài liéu Iham khào bang ba thù tiéng Viet, Nga, Anh, luàn àn bao góm 3 chuan,

C h u o n u 1 Téng quan tình hình nghién cùu dich thuàt va dich thành ngù; Chuonty Thành ngù nhan xét dành già con nguòi trong tiéng Anh, tiéng Nga va tiéng Vie

C h u o n g 3 Phuang thù'c chuyén dich thành ngù tu liéng Anh sang tiéng Nga va liér Viél

7 CÀI MÒI CÙA LUAN ÀN

Luàn àn de ra nhiem vu chi nghién cùu miéu là màng TNDGN tu góc dò ngù ngh trong ba NN, di lìm càch nhan dang TN, luan nghTa TN trén c a sa càc dac diém v; hoà va tu duy dàn toc cùa mòi còng dóng nguòi bàn ngù Diéu này thè bién rò iroi càch giài quyét vàn de thòng qua noi dung khà phong phù dugc trình bay chù yéu chuo'ng 2 va 3 cùa luan àn (lù Irang 49-187)

Luan àn du'a ra mot quy trình va phuang thù'c dich TN tu TA sang TNg va TV m càch eó he thóng va co the àp dung dugc

CHUDNG 1 : TONG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÉN CÙU DICH THUÀT \ DICH THÀNH NGLT

L 1 Dich thuàt va li thuyét dich

Muc này giói thieu ve mot so khài niém ca bàn nhu dich thuat, if thuyét dich, càc liép càn, phuang phàp, nguyén tàc dich, quan diém ve nhiém vu va chiTc nàng e dich già va nhùng vàn de phàt trièn trong luan àn

LLL Khài niém ve thuàt ngù dich thuat

Sa do ve dich thu DICH THUAT

VBD^, Viét jTù vung: tu ngù, i

dò khàc); vàn bàn dfch (target text- VBD), con gpi là vàn bàn dich (VBD) Tre luàn àn này, vàn bàn TA là VBN, vàn bàn TNg, hoac TV là VBD

Dich thuàt co thè dugc tién hành theo nhiéu kiéu khàc nhau: 1/ co thè dich lù ii

NN này sang mot NN khàc (vf du, khàc he: Anh-Vièt, cùng he: Phàp-Italia; 2/ co dich lù mot làc phà'm vàn hpc sang liéng dia phuang, hoac ngugc lai hoàc tham

lù tiéng dia phu'ong cùa mot NN sang mot NN vàn hpc khàc; va 3/ lù NN co sang NN hien dai cùa cùng mot NN (vi du: tiéng Anh /Nga/ Viét co sang liéng A / N g a / Viet hien dai)

Luàn àn này sé nghién cùu phfin bién dich, lày nhùng don vi TN TA làm dói lUc dich sang TNg va TV (kiéu 1) Nhùng vàn bàn dich sang TNg sé chù yéu dua \ nhùng dich già nguòi Nga de dàm bao tfnh thóng nhà't trong so sành càc TN lìr n góc dò: TN TA trong con màt cùa ngu'òi nuóc ngoài (a day: TN TA trong con r cùa ngu'òi Nga va ngu'òi Viét)

Hien nay co hàng (ràm quan niém khàc nhau ve dich thuàt Càc quan niém này pi ành càch liép càn dich thuàt khàc nhau cùa dich già Co ngUÒi cho làng ngu'òi d chi càn phàn ành trung thành vàn bàn góc, tùng càu, tùng tu, tùng chù v.v khc càn quan tàm dén viéc nguòi dpc co hiéu hay khòng Day ià loai dich tùng chù, vàn bàn góc làm Irpng làm Lai co nhùng nguòi khàc, lày nguòi dpc làm Irpng t;1

vién co ràng mòi NN co luat ngù riéng nén bàn dich phài tuàn thù theo luàt cùa ì

dò, do vay dich già co quyén thay dèi tu, ngù, tràt tu tu v.v sao cho ngiròi dpc ci nhan dugc Mot bàn dich tài tao lai dugc nghTa chung va tu tuò'ng cùa nguyén 1: nhung khòng chù Irpng dén càc vàn de ngù phàp, phong càch hoac lo chùc vàn l mot càch ti mi gpi là dich thoàt y Mot bàn dich chù y dén tùng tu cùa nguyén l: thi gpi là dich nguyén vàn

Dù dich nguyén vàn hay dich thoàt y thi nguò'i dich cùng phài thuc hien viéc giài

NN Nói càch khàc, dich là qua trình thay dói hình thùe cùa mot NN ( L I NNN dang viél hoac nói sang mot NN khàc (L2, NND, NND) Mot bàn dich càn p truyén tài càng nhiéu noi dung cùa vàn bàn góc vói mot so lugng lù càng ft càng nhung vàn dàm bào dugc tinh thàn va trpng tàm cùa bàn góc Nguòi dich càn p

co g:1ng de dal dugc su chùih xàc gàn dùng ve tu, ve khài niém, va nhip diéu E già phài trành thém bai tu, y tuàng cùa tàc già bàn góc Dich già khòng eó nhién phài m a ròng, giài ihfch ma chi dich va giù dugc tinh thàn, hiéu lue cùa bàn gc Khòng chi y tuang ma lù vung cùng déu quan trpng cà

Quan niém ve dich Ihuàt thuòng khòng thóng nhà'l Mot sÓ hpc già cho dich ihu;; nghe Ihuàt |1591, mot so khàc cho là mot nghé nghiép [131] Nhung cùng lai nguòi cho dich thuat là mot khoa hpc [149] Frenz fi 18] coi dich thuàt là su thay cho nghe thuàt nhung khòng phài là nghé thual sàng tao cùng khòng phài là n

ihuàt sao phòng ma nò dùng a giùa hai loai hình nghé thuàl dò Theo Basii

McGuire | I 0 0 | , dich thuàt khòng chi dan thuàn là mot bài luan nhitt ngu (monislic composition), ma là mot su lién thòng, tòng hoà cùa hai càu trùc Mp nói dung nghTa va tó chùc hình thù'c cùa vàn bàn gò'c, va mot là toàn bò he ih-nhùng dàc diém thàm mT gàn vói NND

Thuc ra, dich Ihuàt là mot boat dòng tóng hgp bao góm cà khà nàng nhan thùe, s tao cùa ngu'òi dich àp dung trong qua trình giài nghTa de chuyén tài mot càch eli xàc vàn bàn góc sang vàn bàn dich sao cho nghTa cùa chùng vàn dugc giù nguyci dpc già vàn bàn dich hiéu dugc, chàp nhàn dugc, nghTa là gay dugc cùng àn lui dói vói dpc già nói chung, cà dóc già vàn bàn nguón làn dpc già vàn bàn dich Nói là boat dòng tóng hgp bòi boat dòng này bao góm cà hành dòng dpc (vàn b; nhìn (bòi cành xung quanh - vói dich nói), nghe (dich nói), hiéu, phàn tfch (n^ den, nghTa bòng), chpn lua (lù vung, càu trùc) Co hiéu dugc Ihì mói phàn tfch d

va nhò dò mai co dugc tfnh chfnh xàc Khi dà hiéu chfnh xàc rói mai chpn lua e chuyèn dich va nhò dò mói gpi là sàng tao

Muón cho dpc già chàp nhan dugc thi dich già phài am hiéu va thành thao kh nhu'ng NN cùa vàn bàn gò'c ma con phài thành thao NND Tàt cà nhùng diéu déu eó ihè chùng minh qua nhùng tàc phàm dich kinh dién cùa Màc, Àugi Lenin Vf du, Màc phàn dói lói dich cum tu nguyén bàn theo kiéu c a hpc, tùng t

nò làm vò nghTa vàn bàn va phà va chu^n muc NN Dich thuc chà't là mot ihao

TPÌ;N,VI^M iitC'i""'T-'i TK^JVI'N

Trong càc tàc pham cùa càc nhà If thuyét va thuc hành dich eó the ihày dugc n loat nhùng xu huóng mói xàc dinh ca so If luan va miéu tà càc boat dòng di Komissarov [1881 du'a ra nhùng thù nghiém m a ròng dói tugng nghién cùu cùa mòn If thuyét djch bao góm khòng chi bàn thàn dich thuàt ma con cà nhùng h; thùe giao liép lién NN khàc nùa Truóc khi xuàt hièn If thuyét NND thuàt, lluuit r

"dich thuàt" thuòng dugc hiéu là mot boat dòng lòi nói, gióng nhu càu, thuòng tinh mò tà, dành già (vi du nhu dich tùng tu, dich thoàt y, djch tuang duang v.v Nghién ci'ru vàn bàn dich trong mói tuang quan vói bàn góc dà tùng bi phù nhan muc dfch chnih cùa If thuyél dich Trong giai doan hien nay, dich thuàt dugc ngh cùu trong pham vi ròng lón cùa giao tiép quóc té Do vay, dich già thuc hièn n chùc nàng Iruc tiép trong qua trình giao tié'p, góp phàn tfch cuc trong viéc cùng khà nàng giao tiép giùa nhùng nguòi khòng cùng nói chung mot NN Chùc nàng e dich thuàl chi dugc thuc hien trong truòng hgp bàn thàn dich thuat dàm dirong dt

vai Irò này Vàn di thuc hien ihành còng chùc nàng giao tiép phu thuòc vào mot 1

càc yéu tó dóng thòi tham già vào qua trình giao tiép Do dò, dich thuat phài di nghién cùu vói tu càch là mot bò phàn cùa giao tiép lién NN bài dàu tu viéc hì thành vàn bàn góc va két ihùc bang viéc tiép nhàn bàn dich cùa dpc già NND Ci (iép càn giiio tiép dói vói dich ihuàt se quy dinh su' nghién cùu, qua trình va két t cùa dich thuat cùng nhu nhùng dói tàc giao tié'p tham già vào qua trình giao liép

va toàn thè nhùng yéu tó co ành huòng truc tiép hoàc giàn tiép lén chfnh qua Ir giao liép

Theo KomissarovI 188:65], co nhiéu loai hình dicli khàc nhau Quyét dinh chpn 1 dich thuàl nào (vf du nhu dich tu bàn góc hay tu bàn dà dugc chinh sua) hoàn te phu thuòc vào viéc dich già eó tfnh dén nhiém vu va càc phuang thùe tién hành g tiép lién NN hay khòng Khi àp dung phuang phàp tiép càn này vai trò xà hòi < dich già se dugc de cao; mot khi dich già là mot chuyèn già trong ITnh vuc vàn h nghé thuat cùa nuóc khàc, dich già dóng vai trò quan trpng trong viéc hình Ih; nhùng nhiem vy thirc tién, nhiéu khi khòng càn co vàn bàn góc vàn co thè tac

dugc nhùng vàn bàn dich (vi du truòng hgp If giài kién thùe dal nuóc hpc khòng trong nguyén góc) eó khà nàng thùe day viéc thuc hièn muc dfch giao tiép Nhu v pham vi nghién cùu cùa dich thuat khòng chi dùng lai dói vói càc dich già chu> nghiép ma con cà vói càc dich già khòng chuyèn nùa Trong truòng hgp nhu v, dich già là nhàn vat thù ba tham già vào qua trình giao liép theo càch dac biét e mình Hp khòng nhùng khòng quan tàm tói viéc tài tao nhùng diéu dà nghe n càch chfnh xàc han, ma con co thè tham già vào cuóc thoai, giài thfch nhùng diéu nói Viéc nghién cùu nhùng boat dòng dich khòng chuyén nhu trén sé góp phàn 1; sàng lo.thém mot so dàc diém cùa boat dòng dich chuyèn nghiép

Theo Iruyén thóng, nguòi la eó gang phàn biét dich thuàt vói chuyèn dich, dién di va: nhùng loai hình khàc Su khàc biét này dugc thè hien a chò bàn dich pliài lai i dugc nguyén bàn mot càch trpn ven, chù trpng viéc giù nguyén phàn noi dung càm tinh ma nói, chàc chàn, bàn dich gàn vói nguyén bàn nhà't so vói càc loai hi

NN khàc, Ihé nhung khi xàc dinh tiéu chf dành già dich thuàt con dòi hòi nhùng >

de khàc cùa lo gic (bàn dich tot hay kém, chfnh xàc hay khòng chfnh xàc, tri: thành vói nguyén góc hay khòng v.v ) Mpl khài niém khàc iheo bàn ch;Yl cùa mi xàc dinh dich thuat tu quan diém thàn hpc: dich thuàt cùng nhu là viéc tao vàn b déu phài co muc dfch cùa riéng mình, dóng vai Irò cùa cà nhàn mình trong NN, \ hoà, vàn hpc cùa mot còng dóng khàc Chùc nàng phó bién han cà là chùc nàng dién, nghTa là co khà nàng thay thè hoàn toàn cho vàn bàn góc Trong truòng I này, eó ihè xàc dinh dich thuat nhu là mot phuang thùe tàng cuòng qua trình g tiép lién NN thòng qua qua trình tao thành vàn bàn dich vói muc tiéu thay thè ^ bàn góc

Ve dành già chat lugng dich ngu'òi ta de càp tói nhiéu tiéu chf khàc nhau nhu tire thfch hay tuang duang, già tri day dù, già tri ngang bang, dich vàn hpc, dich ti tién v.v

Yrbanjek irong bài bào "Ve và'n de xàc dinh nhùng thuàt ngù c a bàn cùa dich ihi;

dà thóng kè ra khoàng sau chuc khài niem tuang duang dich thuàt, phó bién nhà càc khài niem tuang duang hoàn toàn, tuang duang cuc bp, va klióng co tU(

duang; tuang duang hình ihùc (ngòn ngù) va tuang duang chùc nàng; trro'ng diKri

cu phàp, ngù nghTa, va dung hpc

Theo Yrbanjek, eó ba giai doan phàt trièn cùa thuat ngù tuang duang Giai doan d; vói càc dai dién là Phedorov, Revzin, Retsker v.v dugc coi là giai doan NN he

co lién quan tói viéc so sành càc yéu tó hình thùe càu trùc cùa NN giùa VBN ^

VBD Nói càch khàc, tuong duang a day dugc hiéu là mói tuang quan giùa càc yc

tó NN Irèn lùng cà'p dò cùa nò chù khòng phài Irén càp dò vàn bàn Giai doan ti hai vói dcai dién là Nida, Jaeger, Kade, Komissarov v.v là giai doan tàch xa de' quan diém dich ihuàt nhu là mot boat dòng don thuàn cùa NN va lién dàn lóT vie mièu tà tóng thè cùa toàn bp qua Irình giao tiép vói su tham già cùa nhàn vai Irur gian là dich già Nida [149] dua ra mot so nguyén tàc cùa dich chùc nàng, bao gói 1/ Iruyén dal y nghTa; 2/ Iruyén dal tinh thàn va phong càch cùa bàn góc; 3/ làm ci' dugc lói hành vàn; 4/ tao àn tugng tu'ang tu Nida coi hoàn cành va ngu'òi tié'p nhc

là yèn tó quan Irpng han cà trong qua trình dich tuang duang Càc nhà If luàn die Due nhu Jaeger [132] va Kade [133] du'a khài niém tuang duang chùc nàng giao tic vào dich thuàl, cho rang mói quan he giùa vàn bàn góc va vàn bàn dich xày r;i khi e hai vàn bàn co cùng muc lièu giao liép Tuang tu, Komissarov [188] trong If ihuy'

giao liép NN ve mùc dò tuang duang da dua ra yéu càu dàu tién dói vói vàn di dór

muc tiéu giao tiép cùa hai vàn bàn nguón va djch Reiss [158] cùng cho ràng hic tugng luang duang bao góm cà mói quan he giùa tùng dan vi NN va giùa càc v; bàn vói IIIKIU. Nhu'ng bàn ihàn su' tuang duang cùa càc don vi NN Irong phuang die này vàn chua thè hien dugc hét khài niém tuang luang va ngugc lai, khài niém tuoi duang khòng chi don thuàn là tuang duang giùa càc dan vi NN Do dò, khài nié tuang luang cùa càc vàn bàn dà vugt khòi pham vi thè hièn cùa càc vàn bàn N thuàn tuy

Giai doan Ihù ba trong qua trình phàt trièn If thuyét dich là giai doan long hoà ci tàt cà càc trào luu, phù nhàn quan diém tuang duang va àp dung càc quan diém tà

If hpc nhan thù'c trong viéc nghién cùu vàn bàn

Sdovnikov xuàt phàt tu If luàn chung ve giao tiép dà hiéu khài niém tuang duong v

tu càch nhu là tu'ang duang ve chùc nàng dung hpc tao c a hòi tài tao tói da chi nàng chù dao dugc hình thành chù yéu dua trén ca sa y dinh truyén bào thòng t cùa nguòi thòng bào va y dinh tiép nhàn cùa nguòi tié'p nhàn thóng tin Trong qi Irình này, dich già phài eó nhiém vu huóng lai viéc truyén dat phuang dién NN ci vàn bàn Sdovnikov hiéu thuàt ngù tuang duang là "su gàn gùi NN hpc lói da ci

vàn bàn gò'c vói vàn bàn nguón" va chà't lugng bàn dich dugc thè bién a hai vàn e

1/ su tuang duang thè hien su tài tao chùc nàng thòng bào khài nguyén va 2/ ^ tirong dirang NN tói da khién cho vàn bàn dich gióng vàn bàn nguón

That khó khòng chàp nhàn quan diém cùa Sdovnikov ràng dich thuat phài luar duang vói vàn bàn gò'c Nhung eOng càn phài nói thém ràng tà't cà càc vàn bàn de dién ra trong mot tình huóng nào dò, do do, dich già dóng vai trò vùa là n g u truyén tin, vùa là nguòi trung gian, thuc hien nhiém vu dich thuàt Co tình coi vai ti cùa dich già nhu mot ngu'òi chi truyén tin thuàn tuy, nghTa là loai dich già ra kh* qua trình giao tiép, ihi qua trình giao tiép tu' nhién sé bi phà va

Nida dà huóng chù y tói vàn de càm nhàn va hiéu vàn bàn cùng nhu viéc thè hic dàc diém vàn bàn cùa càc thù tiéng trén thè giói Irong càc vàn bàn dich Màc d khòng phù nhan vai Irò cùa lói tiép càn vi mò trong dich thuat Nida vàn nhàn man vào làm quan Irpng cùa l()'i liép càn trén làm vT mò Vàn bàn theo òng phài due xeni xét nhu mot tàc phàm hoàn chinh Mpi quan diém thè hièn trong vàn bàn gè' nhàì thiét phài dugc truyén lai sang vàn bàn dich co tfnh lai càc yéu tó dac Irung v;1 hoà dàn toc

Seijaev nghién cù'u tfnh bièu càm cùa lòi nói trong chuyèn dich co tfnh dén nhùn dàc diém dàc tru'ng vàn hoà dàn toc Mac dù bàn chà't cùa su tàc dòng làm sinh cùa con ngrròi dói vói càc boat dòng lòi nói gióng nhau, nhrrng phuo'ng thù'c thè hié càc trang thài tinh càm dò lai khàc nhau khòng chi trong càc NN khàc nhau ir tham chf ngay Hong cùng mot NN Thè nhinig ngu'òi bàn ngù sé san sinh lòi nói pli hgp vói nhCrng chuan muc do NN cùa mình quy dinh va chiù su chi phói cùa chni nhùng phirang tién thè hien cùa NN dò

Nhùng khàc biél vàn hoà rò nel nhà't trong càc NN khàc nhau dugc thè bién irò nhùng truòng hgp khi ma chùng dugc tao ra trén ca sa cùa nhù'ng khàc biél ve tuang thàm mT cùa càc dàn toc khàc nhau Tlieo Seijaev vàn hoà eó ành huang tr tiép lai lòi nói Vf dri trong TA-Anh, nguòi Anh dùng nhiéu hình thù'c dào ngù, ti lugc de thè hien linh bièu càm han nguòi My Trong khi dò, nguòi My de thè hi

su khòng bài long chàng han, thuòng eó xu huóng dùng lòi dóc thoai VCD^Ì càc lói i bòng bay, diep ngù, càch dói (parallel) Trong khi chuyèn dich lù vàn bàn ngu sang vàn bàn dfch càn thàn trpng dói vói càc phuang tién bièu càm nhàì là khi chù dugc dùng eó dung y bièu thi dàc Irrrng vàn hoà dàn toc Ngoài ra càn phài hiéu

ràng tàt cà mpi nguò'i thuòc càc nin vàn hoà khàc nhau eó xu huóng càm nh

nhùng phuang tién bièu càm nhu nhau dù chùng khòng gióng nhau à mùc dò bi càm va de dàng dàn tói viéc hiéu sai vàn de De khàc phuc tình trang này, Selja yéu càu chù y lói viéc phàn tfch ngù cành trong kiù xù kf vàn bàn

Nhu thè, và'n de dàc biet dòi hòi càc djch già phài chù y dén là khi chuyèn di nhùng dac trung hình tugng cùa nhùng tu vung eó sàc thài dàc biét Irang trpng bai chi mot kliàc biét nhò trong khi chuyèn dich y nghTa lién bòi cùa tu vung se co l

dCm tói hiéu sai hoàc bop mèo y nghTa, hoàc lói hành vàn cùa nguyén bàn Tu vu

co sàc thài dac biét trang trpng sé xàc dinh pham vi su dung khòng phài trong nhù cành huóng bình thuòng va co khi con dùng vói nghTa mia mai, chàm biém K dich diéu quan trpng khòng chi giù dirgc noi dung thòng dièp ma dich già con n

co gang giù gin phong càch va néu co thè ibi giù cà nhùng dàc diém lu duy lo ^ cùa cùa tàc già vàn bàn gò'c | i 86:62]

Kochetkov [190| lai dua vàn di dói làp NN trong dich thuàt Xuàt phàt tu chò ^

luòn bién dói khòng ngù'ng dòi hòi nhà nghién cùu xem xét vàn de dich dirgc h khòng dich dugc tu góc dò dò Thòi diém dich co thè khàc vói thòi diém hình thà vàn bàn góc do do eó thè dòi hòi dich già phài co nhùng bình giài, chù giài ni dinh nào dò thòng qua nhùng thao tàc NN nhà't dinh Kochetkov minh hpa qu diém cùa mình thòng qua kinh nghiém dich Shakespeare Trong qua trình dich sa

NN duang dai, òng dà chù y lai vàn de duy tri cài hón cùa thòi dai Shakespeare 1 hien e|ua NN cùa vàn bàn góc

Mot khfa canh khàc cùa dói làp NN là dói làp chù quan va khàch quan Trcn thuc nhùng ành huang àn cùa thè dói làp này dói vói qua trình dich khòng bao giò co • giài quyét triél de dugc Su' phùc lap thè hièn a nhùng xu huóng khàc nhau ma d già phài thuc hien Thù nhàl, nhiém vu hgp chinh vàn hoà chung cho mot làc ph trong mòi truòng vàn hoà xa la vai kinh nghiém nghé thuat cùa dpc già Irong n nén vàn hoà khàc; va thù hai, và'n de sao phòng, bài chuó'c trong qua trình djch qi diém khòi nguyén giùa cài chung va cài riéng (lình huóng vàn hoà chung va hi lugng nghé thuat dàc Irung) ma néu Ihiéu chùng qua trình hgp chình vói vàn li dàn toc, khòng han che bòi giói han noi hàm, co thè dàn tói nhùng léch lac ve pho càch trong bàn djch Mot thài cuc khàc là su càm nhan mot vàn bàn nghé ihual >

tu càch là mot bién tugng vàn hoà khòng phài là vàn hoà bàn ngù khòng le thu vào kinh nghiém thuc le ve vàn hpc nghé thuàl cùa tùng cà nhàn - dpc già If luó cùa bàn dich Mot làn nùa Kochetkov lai de cap tói vai trò, nhiem vu cùa dich già Tìié nhung, chùng ta càn phài làm sàng tò y nghTa cùa tu "hiéu" Trong bài bào

"cupe hành trình vào If thuyét dich" Scarpini viét nhùng và'n de khòng xàc diir Inih ma ho gap Irong càc nguyén bàn nhu ngù phàp, tu vung, vàn hoà, Ihó ngù v.v thuòng gay khó hiéu va càn tra lói qua trình dich rat nhiéu Cùng nhu Newma Scarpini cho ràng càn phài phàn loai càc pham Irù khòng xàc dinh dò Khòng x

dinh ve ngù phàp, theo Scarpini, là su phà vò nhùng mói lién he ngù phàp trong e

hoàc chfnh là nhùng diéu khó hiéu ve nghTa do két qua cùa qua trình phà vò càc n quan he ngù phàp Tfnh khòng xàc dinh ve tu vung thè hién ò tnih da nghTa cùa vung, hoàc khòng thè luàn dugc nghTa trong truòng hgp phi ngù cành, hoàc cà Irò truòng hgp dùng sai lù Tuy nhién, tfnh khòng xàc dinh cùa tu vung Ihueriig ihày Ifnh khòng xàc dinh do thù phàp àn dii va theo bàn chat quy chiéu trong NN Do e dich già phài co gang dién dat chùng mot càch chinh xàc

Phàn chia ra càc pham trù khòng xàc dinh khàc nhau, Scarpini xem xél càc k nàng II giài tfnh khòng xàc dinh nhu mot pham trù cùa dich thuat Ca sa cù;i nhù

If giài này là nhùng luàn diém triét hpc cùa Hitsche va Kant va nhùng bàn dich e

hp sang tiéng Anh Càc tàc già eó gang han che khài niem cùa thuàt ngù "khòng x dinh" va dùng thuat ngù "ambiguity" (ma ho) nhu mot tu chung bièu thi nhùng e

trùc khó hiéu, khòng rò ràng, khòng dùng ngù phàp hoàc cu phàp hoàc cà lioi nhùng truòng hgp nghTa càc cum lù trong càu hoàc trong doan vàn màu ihuàn v nhau (vi du nhu su dung nhùng loai lù da nghTa vi co phong càch bièu càm cao) Thuàt ngù "amphibology" dugc càc tàc già dùng vói nghTa "khòng xàc dinh" Iroi càc iru'òng hgp dùng cum lù khòng dùng càu trùc ngù phàp hoàc cu phàp Thuàl n:

"equivacalion" dup'c dùng khi càc luàn diém néu ra su dung nhùng lù eó nhiéu nghTa khàc nhau Da nghTa vi (polysemy) cùng co thè gay nhiéu su khó hiéu

Thè nhu'ng, néu dich già cu co gang de vira long dpc già bàn dich Ibi cùng khòi dugc hoan nghénh làm Vf du, Muller [143] viét: "néu dich già tài tao lai vàn bàn

Irang vàn bàn chfnh, anh ta sé bi chi trfch; nhung néu anh ta trình ra mot bàn dich >

dpc, anh ta cùng sé vàn bi chi trfch"

Trong mot còng trình cùa minh lién quan lói vàn de khòng xàc dinh, Trukov.'^ khuyén ràng "cài gì khòng rò ràng trong nguyén bàn thi vàn phài nén khòng rò rà trong bàn dich" (dàn theo Retsker [199:34]) Chùng ta khòng thè bàc y kién này e Trukovski, nhà't là trong màng dich vàn hpc tfnh khòng xàc dinh eó thè là pho càch viét dién hình cùa tàc già dò dugc tao nén tu Ihói quen tu duy Bà't cu y di nào muón làm sàng tò tnih khòng xàc dinh déu co thè làm bòng cà làc phàm

Vàn de chat lupng bàn dich càc lai liéu chuyén ngành (vf du nhu lai lièu triét hpc)

vò cùng phùc tap Ho'n thè nùa, gióng nhu dich ihuàt, bàn thàn viéc dpc càc tài li triét hpc là mot qua trình tfch cuc mang tfnh sàng tao bao góm ft nhà't hai diéu kié Mot là, bàn thàn dich già phài cuc kì am hiéu ITnh vuc dò (khòng chi thuat ngù, i con cà su dung nhù'ng ihuàt ngù dò) va hai là, bàn thàn dpc già cùng phài luò'ng t nhùng vàn de dò Trong truòng hgp này, tiieo Scarpitti, dich già khòng nlifù ih phài "trong suót", nghTa là khòng nhàt thiét phài tài tao "nhùng diém tói", bò nhùng ò tre5ng, ma phài co gang giài thfch nhùng diém chua rò ràng

Ve tnih khòng rò ràng trong dich thuàt, Semko va Rjabov de nghi 1/ han che chuy dich thòng tin lién quan va khòng lién quan; 2/ phàn biét tinh da nghTa trong v dién giài thòng tin dua vào tfnh chù quan càm tinh cùa dpc già vói tfnh da nghTa ^

lu càch là dàc tfnh khàch quan cùa vàn bàn

Trén day là mot so vàn di lién quan tói dich thuàt va mot so quan diém hièn dai

phài luu y Irong ITnh vuc dich thuàl

7.7.2 Ve thuàt ngù li thuyét dich

Thuàt ngù li thuyét dich (liéng Anh: Theory of Iranslalion, Science of translal tiéng Nga: Tcopn/i nei)ciìojui / nepcnonoBcjicinie; tiéng Phàp: Théorie de

traduction; va tiéng Due: Theorie des Ubersetzens / Ubersetzungswissenshaft) d

dùng vói khài niém là khoa hpc nghién cù'u ve dich thuàt Gàn day càc thuat ngù con eó ihém nhùng càch gpi khàc nùa Vf du Translatology (tiéng Ai Traduclologie (tiéng Phàp); Translationswissenschafl, Translationshtoric (ti

Due) Su phàt trièn cùa nhùng thuàt ngù này chùng tò nò dà khàng djnh su hièn e

cùa mot bp mòn khoa hpc ngù vàn dóc làp vói nhùng dÓi tugng nghién cùu va nh

vu cu thè cùa nò

Mac dù dich thuàt dà xuàl hien tu làu (khoàng 3000 nàm truóc còng nguyén) nh thè ki 20 mói thuc su là thè ki phàl trièn cùa dich thuat va chi lue này If thuyét e mai thuc su dugc coi là mot bò mòn khoa hpc dpc làp Truóc dò, nguòi ta chi nói dich thuàl thòng qua nhùng làc phàm dich cu thè nén chua thè coi dò là khoa hot dich thual dugc

Lf thuyéì dich theo nghTa ròng là tàt cà nhùng kién thùe chùng ta co ve dich 11 bao góm tu nguyén tàc dich thuat nói chung tói nhù'ng chi dàn, hay nhùng meo e nói riéng Theo nghTa hep han, lf thuyét dich chi quan tàm tói phuang phàp phù

àp dung vói tùng loai vàn bàn va do dò lién quan mài thiét tói If thuyét NN hpc e nàng

Nhiém vu cùa bò mòn này là cung càp cho dich già mot càch nhìn nhan ve mói

he giùa tu duy, y nghTa, va NN, ve càc vàn de phó quàt, vàn hoà, cà nhàn cùa

NN va hành vi, ve kién Ihùc vàn hoà, ve càc càch dién giài vàn bàn va càc càch e khàc nhau

Trong khoàng gàn hai chuc nàm tra lai day, co khoàng sau khuynh huóng lo thè giói ve lf thuyét dich 1/ Lf thuyét dich NN vói dai dién là Catfort, Nid trpng vào viéc kiém lìm su tuang duang ve nghTa, ve ngù phàp, ve noi dung

o'n

;i

gi"ùa hai NN ; 2/ Lf thuyét dich chùc nàng theo truòng phài cùa Due vói dai dién Neubart, Wilss, Skopco v.v ké thùa va phàt huy trào luu dich cùa Nida, bò q vice chù y tói vàn bàn gò'c, nhàTi manh vào vàn bàn dich, là'y vàn bàn dich làm Irpi tàm Nord làm sàng tò han khi nhàn manh vào muc dfch cùa bàn dich nhàt là di càc vàn bàn co muc lièu dàc trung (muc lièu chuyén ngành), nghTa là chù Irpng v dpc già cùa vàn bàn dich; 3/ Dich vói tu càch là mot li thuyét su kién vàn hoà e Mary Snell Hornby àp dung lói tiép can dich thuat-tóng hgp; 4/ Truòng phài di ihuàt co diéu khièn nhàn manh vào sue manh cùa dich thuat; 5/ Lf thuyél dich p càu trùc (deconslructionists) cùa Edwin Genlzier [121] bò qua vàn bàn nguòn va t vàn bàn dich nhu mot nguyén bàn thù hai; va 6/ Lf thuyét tình huóng va vàn hoà v dai dién là Peter Newmark 1142] nhàn manh vào vàn hoà va ngù cành giao tiép e

cà vàn bàn góc cùng nhu vàn bàn dich trong suót qua trình dich Lf thuyét này hi dang dup'c giàng day cho sinh vién DHNNHN (Bp Giào due va Dào tao)

7.7J Lói tié'p càn dich va phu'ong phàp dich

Muc này long ké'l càc khài niém ca bàn lién quan tói If thuyét dich nhu lói /pinta phàp tiép càn, phuang ihùc, quan diém ve dich già v.v

LL3.L Lói tiép càn dicìi

Trong ngòn ngù hpc ùng dung, thuat ngù phuang phàp / lói tiép càn (approac nhiéu khi dugc hiéu dóng nghTa vói phuo'ng phàp (method) va kT thuàl (techniqu Lói tiép can trong dich thuàt dugc hiéu là nhùng lf thuyét khàc nhau ve bàn chàl e

NN va càc NN dugc chuyén dich nhu thè nào (tiép càn) quyét dinh càch ma dich \

dich lù vàn bàn nguón sang vàn bàn dich (the method, MCTO/I., phuang phàp, phu'o thiTc) trong tùng truòng hgp cu thè vói nhù'ng thù phàp khàc nhau (techniq' ii|jncMbi, ihù phàp) Lói liép can bao trùm phuang phàp va thù phàp Phuang ti' dich trong luan àn này dugc dùng vói nghTa tóng hoà cùa cà ba nghTa trèn

Jean Delisle (x [19]), dua ra li thuyél dich giài nghTa Ca sa li thuyét cùa phuc phàp này là lf thuyét kf hieu hpc, li thuyét ngòn ngù hpc, li thuyét ngòn ngù xà 1 hoc

Miic tiéu cùa thuyét ki hiéu hpc là mièu tà bang thuàt toàn càc boat dòng cùa ngu dich góp phàn "vén bue man che là'p ca che cùa càc quan he giùa tu duy con ngU'

va ngòn ngù " | 19:74-751 Li thuyét này muón làm sàng tò càc muc lièu sau: 1/ ph; tfch lai toàn dién càu trùc cùa NN; 2/ miéu tà càc càu trùc này bang thuat toàn; xày dung su tuang ùng giùa càc thù liéng; 4/ thiél ké toàn da ngù cho dich mày Dói vói càc nhà ki hiéu hpc, NN thuc chàl chi là mot he ma nhu bài cu mpl he n nào khàc Dich dugc coi nhu mot qua trình diéu khièn hpc bao gòm càc càch chuyc dói ki hiéu giùa hai NN, dù dò là NN tu nhién hay nhàn tao Nhu vày, dói vói ci nhà kf hiéu hpc, dich chi don thuàn là mpl boat dòng chuyèn ma NN Do dò, lù qu; diém cùa lf thuyél giàng day ve dich thual, lf thuyét kf hiéu hpc khà trùu lugng N

khòng eó Inih thuyét phuc cao Tuy nhién, lf thuyét này sé góp phàn làm sàng tó uv

so vàn de khàc cùa dich thuàt nhu 1/ thao tàc dich do con nguòi thuc hien khàc hi

va\ dich mày ò tfnh sàng tao; 2/ muc dfch vàn bàn dich là gióng nhau: de Iruyé

thòng lin va mang tfnh chùc nàng; 3/ thòng lin càn thiét de co thè hiéu mpl vàn bi

là do yèn lo ngù cành quyét dinh cùng vó'i càc thòng tin bó sung khàc ngoài Nf Hai yéu tó này co già tri quyét dinh trong viéc chpn lua kf hieu cùa he ma dich Iroi mói luang quan vói vàn bàn nguón

Co' sa thù hai cùa phuang phàp dich giài nghTa là lf thuyét NN hpc vói diù dién Carfoid Theo òng, dich co dói tugng là NN nèn khi phàn tfch miéu tà qua Irình die

co thè su dung càc pham trù cùa NN hpc dai cuang Uu diém cùa li thuyét này là chò nò tàp trung miéu tà nhùng và'n de hep trong dich thuat nhu ngù àm, ngù phà

lù vung Nói càch khàc, lf thuyét dich cùa òng de cap lai viéc thay thè noi dung vi bau góc bang vàn bàn dich ò cùng mot càp dò (ngù àm, ngù phàp, lù vung v.v Tuy nhién nhùng y tu'òng này, cùng nhu nhù'ng tu tuò'ng cùa Ljuskonov ve kf bie hpc, chua thuc su dóng góp gì nhiéu irong viéc hình thành eàc thao tàc dich Tàc g

mai chi don thuàn khàng dinh lai phuang phàp dich tùng tu {it vàn bàn này siing v;

bàn khàc là khòng thè chàp nhan du'gc do nghTa trong càc thù tiéng khàc nhau k xét trong cùng mot he thóng rièng cùa mèi thù tiéng do dò, càn phài xày dung e;

già tri tuang duang cùa tùng vàn cành chù khòng phài là xét già tri luo'ng ditan^ ci

lùng tu Tu dò, nguòi la thà'y khó eó thè àp dung lf thuyét này vào phuang phàp giàng day bò mòn dich thuàt

Ca sa thù ba cùa phuang phàp dich giài nghTa là lf thuyét ngòn ngù xà bòi hpc vói dai dién là Nida (vói coi nguón dua trèn li thuyét NN) Òng dà nhanh chóng nhi)n ra nhùng khiém khuyét cùa phuang phàp NN thuàn tuy trong dich vi theo òng elicli luòn gàn vói mot hoàn cành giao tiép xà bòi nhàt dinh, do vày, mò hình cùa dich phài là mò hình giao tié'p vói nguyén tàc chi phói quan trpng nhà't là nguyén l;Tc xà bòi hoc theo nghTa ròng cùa lù, va néu thè, dich sé ihuóc bò mòn nhàn chùng Iipc Nida 11491 nhàn manh càc vàn de ve vàn hoà, phong tue tap quàn cùa xà bòi Irong dich thuat ben canh kién thùe ve tiéng Nhu vay, lf thuyét cùa Nida vugt ra khòi pham vi cùa ngòn ngù hpc dai cuang Òng thùa nhàn khòng thè giài thfch day dù hièn tugng dich bang mpl mò hình NN thuàn tuy va mong muón gàn lf Ihuyét cùa mình vói li thuyét giao tiép Tu dò, òng dua ra mpl thuat ngù mói thay thè cho thuàt ngù NND là "dói lugng liép nhàn tin hiéu", "dói tugng liép nhàn thòng lin" Tuy nhién, Nida là mot nhà lf thuyét dich vói nhùng kinh nghiém chù yéu là dich Kinh

Thành nèn U luan dò cùa òng cùng khòng thè àp dung cho mpi truòng hgp dich

khàc

Nida 1153] dua ra 4 càch liép can dich thuat Dò là: 1/ Tiép can ngù vàn hpc; 2/ Tiép

can ngòn ngù hpc; 3/ Tiép can giao tié'p; va 4/ Tiép càn kf hiéu hpc Tiép càn ngù

vàn hpc chù trpng tói so sàiìh vàn bàn (nguón va dfch): so sành ve ngù vuc (co y

nghTa chièn lugc: trang trpng, khòng trang trpng, trung hoà), mùc dò hình lugng hoii (càp dò tu, TN), thay dói thài dò (mia mai, chàm biém, ngoa du, nói giàm ), càc dàc diém àm vi hpc; Tiép càn ngòn ngù hpc chù Irpng vào so sành hai NN: nguór

va dfch: trai tu tuang dói cùa tu, cùa cum lù, cùa ménh de, càc kiéu loai ki hiéu, ce: hay khòng co lién lù trong càu (TV va càc NN Àn-Au) Tiép can giao tiép chù tipn^ vào su kién giao tiép khòi nguyén giùa hai NN nguón va dfch: nguón (làc gii nguyén bàn va tàc già dich), thòng diep (yéu tó NN, siéu NN, va ngoài NN), nguò tiép nhan, phàn bòi, hoàn cành giao tiép (yéu tó này cuc kì quan trpng vi mot su kièr

co thè de dàng dugc hiéu trong mot hoàn cành nhung chua chàc trong hoàn cani

khàc sé dugc hiéu de dàng nhu thè'), phuang lién truyén tài v.v ; va cuoi cùn Tiép Ci)n kf hiéu hpc chù trpng vào y nghTa cùa nhùng kf hiéu truyén ihòng diep ci

ngu'òi liép nhàn trong nhùng hoàn cành cu thè Lói liép càn này tinh dén [i\[ cà ba 1

tié'p càn trèn va ma ròng sang pham vi nghTa bao góm cà nói dung lù vung va hìi thùe truyén diit

1.L3.2 Phuong phàp dich

Dich thuàt càn Irong mpi ihòi diù Dich Kinh Thành dugc càc nhà lf thuyét die Ihuàt quan tàm nhiéu bòi nò lién quan tói nhiéu dpc già, lién quan tói nhiéu qiie già, nhiéu nén vàn hoà, nhiéu NN Nhiéu nhà lf luan dich nói tiéng là do kii nghiém dich Kinh Thành cùa mình Nida là mòi vf du

Trong lich su phuo'ng phàp dich ngu'òi ta du'a ra 4 phuang phàp ca bàn (lù NNN s:ii NND) Dò là: 1/ Phuang phàp dich tùng t u / nguyén vàn; 2/ Phuang phàp dich luai duang hình thùe (con gpi là dich tùng tu eó cài bién); 3/ Phuang phàp dich dién gi (dich ihoàl y); va 4/ Phuang phàp dich luang duang chùc nàng (dinh huóng n* cành);

1 Dich nguyén vàn (literal / highly literal Iranslalion method) là phirang phàp die chùih xàc lù sang tu, tiiit tu tu bàn góc sang tràt tu tu bàn dich, càu trùc càu bàn gè sang ciì'u trùc càu bàn dich Uu diém ca bàn là giù nguyén chfnh xàc gàn nhu luy

dói bàn góc va do dò, riti iói cho nhùng ngu'òi mai hpc ngoai ngù, vi nò giùp ci

nguòi hpc eó khài niém sa bò ve NN mình dang hpc; hoàc tot cho nhùng ni nghién cù'u so sành hoàc dói chiéu NNN vói NND Viéc so sành dói chiéu TN e;

thù tiéng là mot vf dri Muón bièu dugc nghTa vi tiém nàng, nhà'l dinh phài hiéu diu

nghTa vi khòi nguyén cùa TN NghTa vi kheVi nguyén phàn lón dua vào nhùng thài

lo cu thè càu thành nén TN dò

Nhugc diém ca bàn cùa phirang phàp này là bàn dich rat khó hiéu, NN thuò'ng qi quiit, Ihiéu tu nhién, ngò nghé do nguòi dich qua cùng nhàc, khòng lòn trpng nhùi luàt le cùa NND

2 Phuang phàp dich tuang duang hình thù'c (formai equivalence / form-oriente modified literal) là phuang phàp ma tà't cà càc thuc tu déu dugc dich sang NND

co thè diéu chinh ft nhiéu sao cho phù hgp vói trai tu tu hoàc ciì'u trùc cùa NNC Phuo'ng phàp này chù trpng tói nhùng lù cu thè cùa vàn bàn vói lf giài ràng mòi li cùa vàn bàn déu quan trpng va tu thàn chùng déu mang nhùng y nghTa nhift dinh v{}i

eó thè bièu hien dugc Irong mot NN khàc

Phuo'ng phàp trén bao góm mot qua trình dich ihàng càc loai lù khàc nhau lù NNT sang NND mot càch tuang dói chfnh xàc sao cho nghTa khòng bi thay dói Diéu d(

co nghTa là danh lù, dòng tu, trang tu, tfnh lù phài dugc djch thành danh lù, dòng lù ti'ctng tu, tfnh lù tuang ùng Càc phiim trù khàc nhu thi, thùe, so, gióng, ngòi v.v , phài dugc chuyèn dich càng gàn vàn bàn góc càng tòt

Phuo'ng phàp này dòi khi dugc gpi là phuang phàp dich tùng lù (word-for-weMd; Trong càc bàn dich Kinh Thành theo lói này thi nò là lói dich chfnh xàc nh;Yl vi dici già lòn trpng tùng tu mot va mòi khi hp lu y thém lù nào do ma khòng eó Irong bài góc cùa liéng Hy Lap thi hp de nhùng lù dò ò dang in nghièng khién cho ngue^i dpi

bièu dugc dò là nhùng tòi cùa dich già

Phuong phàp dich luang duang hình thù'c sé tal phù hgp vói nhùng cành hue'Mig, v

du nhu dàm phàn ngoai giao, khòng cho phép phién dich tài hièn y nghTa hoàc thiè lap y nghTa theo càch hp bièu nhàm dal dugc cài ma hp dành già là tuang duang vi hieu lue Uu diém cùa phuang phàp này là tfnh trung thuc cùa dich già Càch trìnl bay vàn bau nhu thè cùng dàng de càc nhà dich thuàt duang dai luu tàm Han Ih'

nùa, tuang duang bình thùe là càch trong chùng muc nào dò giùp nguòi ta bièu duo

hình thuc càu trùc cùa he Ihóng ngù phàp, lù vung cùa vàn bàn nguón Tuy nhiér mùc dò diéu chinh nhu thè nào là phù hgp Ihì vàn day tinh chù quan cùa dich gii' Han thè nùa, viéc tuàn thù nhùng quy luàt NN cùa vàn bàn góc sé khién cho die!

già xù lf cùng nhàc va phà va tfnh tu nhién cùa vàn bàn dich (nhàt là Irong tru'ò'n,

hgp khòng co nhùng pham trù tuang duang giùa càc NNN va NND)

3 Phuang phàp dich dién giài (paraphrase / unduly free) Phuang phàp này khòn chù trpng nhiéu dén tu ngù cùa vàn bàn góc vi thuòng là khòng co nhùng khài niér tuang duang ò vàn bàn dich so vói vàn bàn góc

Mot so càc nhà dich thuàt [165:6] khòng coi day là phuang phàp dich bòi "nò khòn quan tàm tói tu vung, tham chf lai nghTa cùa vàn bàn nguón" Phuang phàp này Ihc làc già là dich qua tu' do va cho phép thém qua nhiéu lù, càu, tham chf cà doan va

ma khòng co lf do thoà dàng, thàm chf càn cu theo nhùng am hiéu rà'l chù quan ci làc già Tàc già con cho ràng "Thuc chà't day (dién giài - TTL) khòng phài ià elici

ma là chù giài" Tuy nhién phuang phàp này sé phài dugc dùng dén mòi khi iron NND khòng eó lù hoàc khài niém tuang duang, hoàc gàn tuang duang Dói vói die

TN, tue ngù hoàc càc vàn de co tfnh dàc tru'ng vàn hoà dàn toc, dich dién giài s dugc coi là phù hgp bill chàp su phàn dói cùa nhiéu nhà lf thuyét dich Xung qu;in

viYn di dàc trung vàn hoà dàn toc sé dugc de càp dén trong càc chuang sau cùa luà

Nida xày dung lf thuyél cùa mình trén c a sa mot thòng dièp cùa VBN khòng nhùn

co thè xàc dinh dugc ma con co thè chuyèn dich dugc tuang tu sang mot NN khà vói hieu qua gióng nhu dói vói nguòi tiép nhan vàn bàn nguón Lf thuyét cùa Nid khòng nhitn manh vào tnih dóng hình cùa hình thùe NN ma vào chùc nàng NN khòng phài vào nghTa den ma vào tuang duang dòng, khòng phài vào noi dung già tié'p (cài gì?), ma là càch thùe giiio tiép (nhu thè nào) cùa NN

De diil dugc két qua này dich già phài tié'n hành ba buóc: a/ phàn tfch y dò cùa tà già; b/ chuyèn tài y tuang do sang NND; va e/ cà'u trùc lai sao cho nguò'i dpc co ih hiéu dugc Duói day là sa do ba diém cùa Nida phàn ành qua trình dich thòng qu kinh nghiém dich càc vàn bàn Kinh Thành sang TA

Sa do qua trình dicli cùa Nida

Vàn bàn nguón ^ i è m tra dành già

Vlài cau tn'ir

nhung loai dòc già khàc nhau

Lf thuyét dich cùa Wilss dua trén 4 ca sa chfnh 1/ quan diém ve NN phó quàt ba góm hình Ihùc phó quàt va hat nhàn kinh nghiém chung; 2/ tin tuò'ng ràng citu trù san (kf hieu Irong ngù cành) co thè chuyèn dich dup'c Ihòng qua qua Irình dich Kin Thành (hcrmcneulic process); 3/ thành tó liio sinh chuyèn dich Irong mot NN tu gò tói bé mal cùa mot NN; va 4/ càc cà'p dò vàn bàn khàc nhau tir bàc cao (vàn hp nghe thual, khoa hpc) tói bàc thàp (càc vàn bàn giao dich thuang mai, ùng dung) Khoa hpc ve dich thuàt cùa Wilss chia ra làm ba nhành nghién cùu chfnh: 1/ mièu l mot "bò mòn khoa hpc diai cuang" bao góm cà lf thuyél dich; 2/ nghién cùu mò l dich thuàl lién quan lói nhùng hièn tugng thuc tè cùa vàn de tuang duong tie)ng die thuàl; va 3/ nghién cù'u ùng dung trong dich thuat vói nhùng khó khan trong die Ihuàt va càch giài quyét nhùng khó khan dò Theo òng, "khoa hpc dai cuo'iig" (i nhàn miinh vào ITnh vuc vàn bàn, ngu'òi phién dich phài co mot kT nàng phàn Ifc vàn bàn thành thao, va càc loai vàn bàn cùa òng dugc chia ra ihành "loai vàn bàn e

dinh huóng dich nhiéu hon" va "loai vàn bàn co dinh huóng dich ft han" Nhùn nghién cùu mò tà (b) chù trpng vào và'n de vàn bàn va luang duang dung hpc, boa nhùng truò'ng hgp ggi dén nhùng khài niém hoàc y tuang gióng nhau trong càc NT khàc nhau Phuang phàp này cùa Wilss bao góm cà dich trong pham vi mot NF (inlralingual Iranslalion) - nghTa là dich dièn giài y nghTa cùa mot NN - va dich lié

NN (interlingua! Iranslalion) - chuyèn tài y nghTa sang NND va nhàn iniinh Irpn, làm vào phàn ùng làm lf "Nhùng nghién cù'u ùng dung" (e) cung ciì'p nhùng kiir nghiém thuc té ve càc khó khan cu thè trong dich thuàt cùng nhùng bién phàp giii

quyét dui diém nhùng khó khan dò Dóng thòi òng cùng cung càp mpl mò bini

tham khào de phàn tfch lòi va dành già chàl lugng bàn dich Trong ba ITnh vuc Irei thi ITnh vu'c (e) con gay nhiéu tranh cài han cà va bàn thàn òng cùng chua bài lòn: vc^i cài gpi là mò hình dành già bàn dich mot càch khàch quan cùa òng

Wilss 117 1 ; 15, 68-70] khòng tàn thành lf thuyét NN tao sinh cùa Chomsky, coi dò 1

"ca hpc" (mechanical), khòng co "hón hpc" (mentalistic), va cho ràng Chomsky eh

Irpng qua nhiéu vào cu phàp, bò qua càc yéu tó tàm lf NN, bò qua vitn di liép nhà

va chùc nàng cùa thòng dièp trong ngù cành cùa VBN Dò cùng chinh là lf do khiéi

òng tiép nhan mò hình cùa Nida Dói vói Wilss, "dich thuàt duge dàm bào bang s lón lai phó quàt cùa càc ciui trùc sàu va hai nhàn kinh nghiém chung va khoa hp cùa òng chàng qua cùng chi là viéc tao ra va chTip nhan nhùng vii'n de luong duelli ngù phàp, hoàc y nghTa" 1121:631

Nhu vay cà Wilss làn Nida déu tin ràng giao tiép lién NN luòn Juòn eó thè thuc Ine dugc nhò vào 1/ yéu tó tuang duang y nghTa giùa càc NN do "hcit nhàn kinh nghiér chung cùa con ngu'òi", va 2/ yèn tó tuang duang nén tàng do "CÌYU trùc ngù phàp cu càc NN" dugc gpi là hai nhàn (kernel, core, level) [152: 483], dàn theo 1171: 49 Vay thi bàn thàn Nida cùng dàu co thoàt khòi nhùng y tuàng cùa Chomsky ma òn vón khòng tàn thành!

Phuang phàp dich chùc nàng chù trpng dén bàn dich nhiéu han là VBN HiU nhà cùa nò là li thuyét ve giao tiép, chù trpng tói nhùng vàn de c a bàn cùa mot ph;

Trong sa do cùa Nida chi eó phàn chù in dàm

ngòn: hoàn cành giao tiép (field), quan he cùa càc dói lugng giao liép trong hoài cành dò (tenor) va hình thùe NN su dung (mode) Màc dù nò bi mot so nhà lf ihuyé dich khàc chi trfch là "chù quan", "giào diéu", là "dién giài" chù "khòng phài dich" vién co ràng khòng ai co thè biél dugc y djnh thuc su cùa tàc già là gì, va khòng a

co thè phòng doàn dugc phàn ùng cùa dpc già ra sao, ibi nò vàn là phuang phà| dugc chùng tòi quan tàm

Phuang phàp dich chùc nfing cùng dugc DHNNHN tàn thuòng Tbàng 3 nàm 2000

GS TS Nord dà thuc hien mot chuyén de ve dich chùc nàng cho càc giào vién dii) dich cùa DHNNHN

Theo GS.TS Nord, dich thuat khòng thè Ihuc hien dugc khi nguòi dich khòng nàn

vùng chùc nàng dich thuat, càng khòng thuc hién dugc khi khòng nàm bài dugQ

khuynh huang cùa nguò'i tiép nhan bàn dich Chùc nàng cùa dich thuat ó day d; dugc phàl trièn thém mot buóc Dò là chù trpng vào muc dfch cùa dich thuàl Tici

chf quan trpng nhà't àp dung trong dich thuàt phu thuòc vào viéc mot vàn bàn dugi

dich chuyèn ma hay dich giài nghTa Dich chuyén ma theo tàc già là chuyèn lai dùn^ noi dung cùa VBN Dich giài nghTa là dich chù trpng viio vàn hoà NND Vi elii

trong truò'ng hgp dich mot don thuóc xuitt khàu, tot nhà't là nén dùng \6\ dich già

nghTa, vi muc dfch cùa nò là bàn thuóc cho nguòi ò nuóc nhàp thuóc Néu nguòi li giù y trang lói hành vàn cùa vàn bàn góc ma bò qua hình thù'c vàn bàn này ò NND hiéu qua sé kém tàc dung ho'n va tà't nhién nhà san xuàt sé lì co co bòi bàn dugc nhiéu hàng han Do dò, dich chuyèn ma Irong truòng hgp này sé ià khòng phù hgp Viéc chù trpng lai muc dfch cùa bàn dich chi phói dich già phài lua chpn lói dici chùc nàng hay dich giài nghTa Mot vf du khàc, mot nhà doanh nghiép ve giào due muón quang cao ve dal nUóc hpc sinh sé lai du hpc ma co tình chpn càch dich già nghTa, nghTa là dich sao cho càng gàn vói NND càng tot ma bò qua càc lói hành vài cùa nuóc ina hpc sinh sé tói du hpc thi chàc chàn làc dòng cùa bàn dich lai nguòi di hpc tiém tàng sé ft han Do vay, lói dich chuyén ma sé là hgp li hon

Nhu vày, néu xét ve mal chùc nàng cu thè cùa tùng bàn dich, se khó co ihé di dén két luàn ve mot phuang phàp dich phó quàt vi chùng bi chi phói bòi muc tiéu cu thè Lói liép càn này dugc luàn thù trong càc chuang sau cùa luàn àn

LL4 Quan diém ve dicti già

Dich già (Newmark, 1988)

thuc tè vàn de

Mòi Iruòng

Truyén thóng

SadÓ 1.3 Truóc mot vàn bàn dich, dich già dóng vai trò quan trpng nhà'l trong quy Irình lù phàn tfch vàn bàn, xu lf nghTa, dén chpn tìm phuang àn dich tói uu Dich già dóng vai trò chù chól trong viéc truyén bà thóng tin qua ngù liéu cùa VBN Hiéu qua cùa bàn dich, nói càch khàc, là tàc dòng cùa bàn dich dói vói nguòi tiép nhàn chù yéu

nha vào bàn dich cùa dich già

Néu xét tu mò hình trèn, ta thay cùng lue dich già phài chiù Iràch nhiém va phài duang dàu vói vò so vàn de, mot ben là tàc già, chuàn tàc NN, dàc trung vàn hoà, mòi Iruòng va Iruyén thóng cùa vàn bàn góc, va mot ben là dòc già, chuàn làc NN, vàn hoà, va mòi truòng, truyén thóng cùa vàn bàn dich

Xét lù góc dò tàc già vàn bàn góc, dich già phài chù y lói phong càch, thòi quen, >

dò cùa nguòi viét Cài gì dugc coi là phong càch cà nhàn cùa tàc già nguyén làc càn phài dugc bào tón va bang càc phuang tién NND phài chuyén tài mot càch chnih xàc thóng dièp chùa dung trong VBN Do vay, kién Ihùc NNN ve mpi phuang dién (ti; vung, ngù àm, ngù phàp, vàn phong, lói viét v.v ) rat càn thiét dói vói dich già

Xét lù góc dò chuiln muc NN: dich già phài chù y lói nhùng lói dùng NN trong vài bàn tuy thuòc vào chù de, tình huóng, trén ca sa dò co gang truyén diU nói dung me càch chfnh xàc Vói tu càch là nhu'ng dich già hàng dàu, Màc va Ànghen cùng nhi Lenin là nhù'ng dai dién co uy tfn va dàng lin cày Nhùng dich già này hoàn toài nàm vùng cà càc NND cùng nhu NN me de cùa mình, va cà NND khòng phài lién:

me de cùa mình, làm chù hoàn toàn nhù'ng thù phàp thuòc phong càch khàc ubai phù hgp vói lùng NN; bàn thàn hp nàm vùng kién thùe chuyén mòn, nhùng khà niém chuyèn sàu ve khoa hpc kinh tè, xà bòi, triét hpc v.v Han thè nùa, dòi vó long thè càc vàn bàn dich, càc tàc già kinh dièn cùa chù nghTa Màc-Lénin coi ebùn^ nhu mot long thè thóng nhàt giùa hình thùe va nói (Jung; dói vói cà thè lùng lù he gàn chùng vói nhùng tu khàc xung quanh chùng va co tfnh tói dàc trung cu thè cu; chùng trong vàn bàn dich; dói vóT dich thual, hp thuc hành phuong phàp sàng lai (dò cùng là diém khàc biét co' bàn vói dich mày), coi dich già thuc su là nhùnj nguòi boat dòng ngòn lù Dich già cùng là tàc già Dich già vùa co Iràch nhiém vt NND, vùa co nhiém vu phài hiéu rò tàc phàm nguón sao cho mói làc phrim cùa mìni hoàn loàn xùng dàng vói kì vpng cùa dòc già NND Màc dù thùa nhan vai trò làn giàii NND cùa càc dich già, Lenin luòn luòn phàn dói viéc su' dung nhùng lù ngoii lai khi khòng càn thiét, va do dò, bang càch này hay càch khàc, Lenin déu co tin dién giài chùng sang TNg dóng thò'i cùng co gang khòng tiróc di cài quyén dugc lin hieu ve vàn hoà khàc cùa dòc già

Tom lai, trong mpi truòng hgp, dich già dóng vai trò then chól trong mòi tàc phàn dich Dich già phài là nguòi co kién thùe nén sàu va ròng, co kién ihùc ve vàn hoà v lién vàn hoà, co kién thùe NN va lièn NN, co tinh thàn tràch nhiém cao, khòng eh vó'i tàc già vàn bàn nguón ma con vói cà nhù'ng nguòi tiép nhàn vàn bàn dich D làm dugc diéu dò, dich già phài luàn thù theo nhùng nguyén tàc dich mot càc! nghiém tue (xin xem 3.1.1)

/ 2 Dicti thành ngù

Vàn de TN trong càc thù tiéng luòn luòn là nhùng và'n de quan trpng dói vói cà 1 thuyét va thuc hành dich bòi le TN luòn luòn gay nhiéu khó khan nhung day càr

hùng sàng tao gàn vói nhùng chùc nàng phong càch va y nghia khàc nhau Co thè nói, chi khi dich, càc dàc trung NN cùa càc cum lù mói ihuc su dugc thè hién rò Nguòi dàu tién nghién cù'u TN nhu mòi bé thóng va phàn loai TN ià S Bali vói

Phong càch hoc tiéhg Phàp so sành vói TN tiéng Dire Dói làp TN vói cum lù tu do,

Bali dira ra hai nhóm lo hgp lù co dinh là nhóm TN va nhóm TN hoà két vói 6 licu loiìi mòi nhóm

Tiép dò, TN duge nghién cùu ròng rài a Nga trong thòi ki xò viét trèn ngù liéu TNg

va mot SÓ tiéng khàc trèn thè giói Co thè nói, khòng eó mot khoa hpc NN nào Un

duac nhiéu nhà nghién cùu de làm dén nhu vày, va cùng khòng eó mot bò mòn khoa

hpc NN nàoiai eó dugc so lugng tu liéu nghién cùu phong phù dén nhu vày, chùng vùa bó sung cho nhau, lai vùa màu thuàn vói nhau mot càch khó tuòng tugng dugc

cà ve dói tugng nghién cùu, tiéu chi phàn loai va ngay cà và'n de phàn loai càc dan vi

TN Vinogradov càn cu vào mùc dò lièn két giùa càc dan vi thành phàn cùa TN chia

TN TNg ra ba locai: TN hoà két, TN hgp két va TN ké'l hgp han dinh Vào thòi diém

dò, su phàn loiiii TN cùa Vinogradov duge da so càc nhà ngòn ngù hpc Nga tàn thuang

Khàc vói Vinogradov va Bali, Larin liép càn TN theo huóng lich su cii'u thành TN dò

là qua trình di tu' cum lù tu do lai nhù'ng cum lù khòng thè tàch tùng thành phàn ra dugc Tàc già chia TN ra ba loai: cum lù bao góm cà ngù eó dinh; cum lù àn du co

dinh; va dàc ngù Thuc ra, nhóm thù hai va ba tuang tu nhóm TN hoà két va \\g\) kèì

theo phàn loiu cùa Vinogradov

Dói vói dich thuat, ba loai phàn loai trèn day dà lùng gay nhiéu hùng thù han cà vi nói chung chùng thè hièn dugc dàc tfnh ngòn ngù hpc dai cuang va lièu chf phàn loi.ii dua Irén tiéu chf ve nghTa là chù yéu va co thè àp dung ròng rài vói càc NN khàc

Mot Irong nhùng dàc diém nói bài cùa TN là "U'nh dich dugc" hay "tfnh khòng the dich dugc" bang lùng tu cà'u thành cùa TN de bièu theo nghTa den NghTa den a dà> dugc hiéu là nghTa truc tiép, nghTa dinh danh cùa tu loai hién dièn trong TN

TN dugc nhiéu nhà giào hpc phàp TA eoi là nhù'ng lói nói dà dugc nguòi bàn ngù

ma hoà va tu càm nhàn chùng mot càch tu nhién nén khó co thè dich sang liéng khàc Trong thòi din ngày nay, thòi dai toàn càu hoà néu mot nguòi hpc mot ngoiii ngù bài dàu lu duy bang chfnh ngoai ngù dò Ibi ii)p tue eó thè tra thành nguòi bàn ngù cùa NN dò rói Xuiù phàl lù quan diém dò, mpl nguòi sé dugc coi là song ngù hoàc song vàn hoà né'u nguòi dò co khà nàng dua ra mot khài niém tuang tu' de dién

tà mot y nghTa luang tu ma khòng càn phài dich tùng tu mot Néu nguòi la cu co dich lùng lù Ibi bàn dich ngay lue khàc sé bién thành mot bàn dich gugng cp, cliù khòng con co tfnh tu nhién trong vàn bàn viél nùa Tuy nhién, tinh hình sé khòng

dan giàn nhu thè Và'n de là a chò, ft ngu'òi hpc ngoai ngù eó khà nàng bién ngoiù

ngù dò thành nhu tiéng me de cùa mình, trù phi co thòi gian, co mòi truòng hpc

tiéng lf tuòng va co diéu kién hoà mình vào trong cùng mot xà bòi dùng NN dò Thè

nhung, ké cà lue nguòi ta eó nhùng diéu kién dò, ngu'òi ta lai de bi hoà nhap vào nén vàn hoà dfch ma xa dàn nén vàn hoà me de cùa chfnh mình Do vày, chùng tòi muón tap trung vào de lai dich TN xuàl phàl tu quan diém cùa mot ngUòi trung gian cùa hai NN, cùa hai nén vàn hoà Va khi dò, dich TN vàn luòn luòn là vàn de hòc bua bòi nò dòi hòi ngu'òi dich khòng chi biét rò vàn hoà, NNN ma cà vàn hoà, NND, va

Iieu eó bao nhiéu nguòi trèn thè giói này co thè vùa rat giòi mot ngoai ngù hù riù

giòi cà tiéng me de cùa minh de trò thành mot nguòi song ngù hoàn hào?

Dù nò lue dén mày, chùng tòi vàn khòng thè tìm thà'y nhùng nghién cùu di truóc ve dich TN mot càch day dù màc dù eó vò so nhùng còng Irình rat còng phu ve bàn thàn TN, cà don ngù làn song ngù, thàm chf da ngù Do vày, trong phàn này chùng tói chi eó thè diém qua mot vài net ve if luan dich TN ò Viét Nam va mot so nuóc trèn thè giói xung quanh vàn de nghTa, phuo'ng Ihùc, thao tàc, chién thuat dich TN

Ve nghTa cùa TN, eó riti nhiéu tranh luan lién quan tói tuang duang hay khòng tuang duang trong càc NN khàc nhau Su luang duang hay khòng tuang duang eó thè bièu hién ò nhiéu càp dò nhu cà'p dò tu vung hoàc trén tu vung Khòng tuong

duang ò càp dò dt vung hoac trén tu vung co nghTa là N N D khòng eó nhiìng lù / ngù

truc tiép bièu thi cho tu/ ngù trong vàn bàn cùa NNN Kiéu loai khòng luang duang, mùc dò khó khan khàc nhau tuy thuòc vào bàn chat cùa nhùng và'n de khòng tuang

duang dò Co loai ibi de xù lf, nhung cùng eó loai khòng don giàn bòi chùng lièi

quan lai tinh huóng va muc dfch cùa dich thuàt

Ve lù vung eó nhùng loiù khòng tuang duang |991 nhu 1/ dàc thù vàn hoà; 2/ quai diém trong NNN co thè hiéu dugc nhung khòng eó lù vung thè hién quan diém de' trong NND; 3/ lù vung cùa NNN co cà'u trùc ngù nghTa phùc hgp; 4/ lù vung ce' nghTa khàc biet giùa NNN va NND; 5/ NNN co tu cu thè, khòng co lù loiii chung; 6/ NND khòng eó lù loai chung; 7/ su khàc biél ve quan niem vài lf va lièn cà nhàn; 8/ khàc biet ve nghTa bièu càm; 9/ Khàc biét ve hình thùe (NN); 10/ khàc biél ve làn xuàt va muc dfch su dung cùa tùng hình thùe dàc trung; 11/ viéc su dung nhùng ùi vay mugn trong VBN

Nhóm lù locu co dàc ihù vàn hoà (realia) là nhóm ma NNN co thè co nhùng khài niém hoàn toàn khàc biét vói càc khài niem cùa vàn hoà dich Nhóm khòng tuang

duang eó dàc thù vàn hoà eó thè trùu tugng hoac cu thè Dò là nhùng tu hoàc tap

hgp lù lién quan lai lòn giào, tue le xà bòi, dò àn thùe uóng v.v va thuòng dugc gàii vói mot cài lén là "dàc trung vàn hoà dàn toc"

Nhóm thù hai là nhóm lù ma nhùng nguòi liép nhi)n thòng tin cùa NND co thè hiéu dugc khài niém chuyèn tài trong NNN nhu'ng lai khòng eó tu de dièn di.il Vf dy, lù STANDARD RANGE OF PRODUCTS ("Càc tiéu chuàn san phàm") - vói nghTii

"bình thuò'ng, khòng qua thùa" nhung hn eó thè bièu hién mot quan diém phó cap vi'

de hiéu dói vói bau bèi mpi ngu'òi, nhu'ng khòng eó lù tuo'ng duong trong tiéng Aiàp, Nhóm thù ba là nhóm tu co nghTa phùc hgp, nghTa là mot tu dòi khi phài bièu biér bang mot nhóm nghTa phùc hgp cùa cà cum tu hoàc càu Vf dii lù SANDWICH cui TA: bành mi hai lap kep nhàn thit, rau (cà chua, dua chuòt, xà làch) a giùa.; ti; METRO: làu dién ngàm (làu chay bang dién di ngàm trong long dal)

Nhóm thù tu, NNN va NND co su' khàc biét nghTa tu vung NND co thè Uio khàc

biét nghTa hoac cu thè han, hoàc trùu tugng han NNN Vi dii TV co lù fhii'c hlèfì, TA

co thè bièu hién bang nhù'ng tu khàc nhau nhu cairy cut (a pian), implemeni (e

project), reaìise (an idea), do (a task): hay de thè hien càc tu "vùa", "hgp" Iron^

TV, TA eó thè dùng càc chù khàc nhau nhu//> (kfch ca), match (màu sàc), sui! (kiéu

loiù)

Nhóm thù nàm, NND eó thè co nhùng lù cu thè nhu'ng khòng eó lù chung cho cà

chùng loiii Vf du TNg, TV khòng co lù ihay thè cho iù facilities cùa TA (bài cu

Irang ihié'l bi gì bao góm cà dung cu, nhà cùa, ca sa vài chà't.,.) ma phài dich thành

cum lù cu thè trang fhiéì hi di lai I giao thóng vàn tài (cpcMcmn !fcp<,v(iu!?h-oiinji)

Nhóm ihù sàu, NND thiéu tu chi khài niem chùng loai (hyponym) do diéu kién sinh

hoiit, mòi Iruòng làc dòng Vf du trong TA eó nhùng lù chi nhà nhu bungalow,

cottage, croft, chalet, lodge, hat, mansion, nianor, villa, hall khòng thè chuyèn dich

tuang ùng sang TV vói nhùng tu nào khàc trong so leu, nhà ti anh, hiét thi/, dinh fin/

bòi khài niém ve chùng hoàn toi'm khàc biét so vói TV Hay trong TV co nhùng lù khàc nhau de dién là màu den tuy tbupe vào viéc màu den dò gàn vói dói lugng nào

Vf du màt lìuyén, che mu'c, ngu'a ó, gà àc

Nhóm thù bay, là nhóm khàc biét ve quan niem vai lf va lièn cà nhàn, lién quan lai quan niém ve khòng gian va mói quan he cùa ngu'òi nói dói vói nhùng con nguòi va nhùng vài thè khàc trong vù tru Vf du trong tiéng Nhàt (McCreary, 1986, dàn theo|99] eó sàu lù tuang duang de dién là lù "give" trong TA phu thuòc vào ai dira cho ai: yaru, ageru, morau, kureruiladaku, va kudasaru

Nhóm thù tàm, khàc nhau ve nghTa bièu càm Co thè trong NND co nghTa lù vung gióng nhau nhung mùc dò bièu càm khàc nhau, nhù'ng net nghTa nhò, tinh tè nhung lai rat khó dich Dich già thuòng thém nhùng yéu tó bièu càm Rò nhàt trong nhóm này chfnh là dai tu nhàn xung cùa TV Chi tfnh ngòi thù nhàt dà thay co rfù nhiéu

mói quan he, mùc dò quan he khàc nhau cùa nguòi nói va nguòi nghe {tói, tà, nguò'i

fa, tao, day, dang này, ai, bàc, óng, bà, chàu, co, v.v ), trong khi dò TA chi co mot

hình thùe duy nhàt là /, TNg là n Ngòi thù ba so ft, gióng cài she I onn sang TV là

co ay, nàng, a, thi, bà, mu à'y, con ay v.v

Nhóm thù chfn, khàc biet ve hình thùe, là nhóm tu khòng co hinh thài tuo'ng duang

Vf du trong TNg tu AOM ("ngòi nhà"), néu gpi là "j^oMnK" ("mpl ngòi nhà nhò"

-thfch cho dpc già nguòi Viét mói co thè hiéu dugc Hoac TV eó nhùng hình Ihùc lày khàc nhau khién cho dich già thuòng rà'l khó khan trong khi chpn lù tuang ùng

Nhóm thù mu'òi, khàc biél ve tàn xuàt va muc dfch su dung tùng loiù hình Ihùc NN

cu thè Vf du, trong mot vàn bàn khoa hpc tiéng Anh, TNg dùng nhiéu diuih lù va cum danh lù nhung TV vÀn thién ve dòng lù

Nhóm thù miròi mot, ve viéc su dung nhùng lù vay mugn trong VBN Vf du trong

TA dùng nhùng lù an pair, chic, alfresco vai muc dfch cu thè cùa tàc già là de làng

thém tfnh uyén bàc cho vàn bàn Cùng eó khi nhù'ng lù vay mugn dò lai tao ra nhùng

ngu'òi biìn già {false friends,faux amie) cho dich già Nhùng nguòi ban già là nhùng

lù hoàc cum tu co hình thùe gióng nhau nhung y nghTa lai hoàn toàn khàc nhau

{Jàmily - già dình (TA)- (|)aMnjui;i - hp lén (TNg)

Dua trèn nhùng khàc biet ca bàn vùa lièi ké trèn day, Baker (1994) dua ra mejl so chién thuàt dich tu vung khòng co lù tuang duang Nhùng chién thuàt này, iheo làc

già, dugc tóng két lù kinh nghiém cùa nhiéu dich già co kinh nghiém Dò là 1/ dich

lù bang mot lù tóng quàt (superordinate); 2/ dich tu bang mot lù co tfnh bièu càm trung hoà hoàc ft bièu càm han; 3/ dich tu' bang thè vàn hoà; 4/ dich lù bang tu vay mugn, hoàc dùng tu vay mugn co giài thfch; 5/ dich tu bang dién giài eó su dung nhùng tu khàc; 6/ dich lù bang càch lugc bòi; va 7/ dich tu bang minh hoii

Khài niém luang duang hay khòng tuang duang trong TN thè hién a mùc dò phùc tap va da dang han Su tuang duang / khòng tuang duang co thè xét lù mói tuong quan giùa cà'u trùc va hinh tugng cùa TN, eó thè xét thuàn tuy theo cii'u trùc loai hinh, theo chùc nàng sir dung va pham vi sir dung cùa TN

Khài niém tuang duang co khà nàng tón lai khòng chi giùa hai NN ma con dugc chùng minh co thè quan sàt dugc giùa nhiéu NN khàc nhau, cùng he cùng nhu khàc

he [203, 204J Sir tuang duang này là két qua cùa qua trình tao nghTa TN dua trén nhùng ca sa tu duy lo gic phó quàt cùa con ngu'òi, khòng phàn biét giói hcin dia li

cùng nhu thè che xà bòi Nhu'ng cùng chfnh ?^u khàc biet dia lf va mò hình xà bòi dò

dà tao ra nhùng sàc thài khàc nhau trong NN cùa càc dàn toc va là nguón ge':i'c cùa mpi su khòng tuang duang Vf du, ve Io gic ma nói, mòi dàn toc déu co nhùng khài niém de bièu hién hình dàng con nguòi nhu cao, thàp, beo, gay, tot, xàu v.v The nhung, thài dò dói vói nhùng khài niém Irén va càch thùe thè hien nhùng khài niém dó-vé ca bàn là khàc nhau Do vày, khi nói dén khài niém tuang tuang Irong TN, chùng ta khòng nhà't ihiét chi nhìn bé ngoài thòng qua mói lién he giùa nghTa va hình ành cùa TN dò, ma con phài luu y ihoà dàng tói nhùng tuang duang ve chùc nàng, ve ihài dò cùa nguòi su dung, diéu kién su dung, pham vi su dung, ve me")'i quiui he giùa ngUÒi su dung va nguòi tiép nhàn, va cà hiéu qua ma nguòi su eliing làc dòng lén ngu'òi tiép nhan Dói vói mot nhà nghién cùu lién NN, nhùng yéu tó hình thùe NN dóng vai trò then chól Dói vói mpl dich già, dò mói chi là mot diéu kién càn thiél nhung chua dù Muón dich luang duong mot TN, dich già phài kél hgp nhiéu yéu tò ngoài NN nùii va nhàt thiét phài du'a TN vào ngù cành su dung song

dóng cùa nò Diéu này khién cho dich TN khàc han vói djch tu' dién TN

Trong tó chùc TN, tu vung hành chùc theo nhùng quy tàc khàc nhau, Ihàm chf khòng eó quy làc co dinh nào cà Khòng ai eó thè giài thfch dugc UÙ sao nò chàp

nhàn tu này ma lai loiii bò lù khàc (vf du red henings ma khòng phài là reddcr

hcrrings\ khòng phài rain dogs and cats ma phài là rain cats and dogs) Muón dich

dugc TN dich già truóc bèi phài tién hành nhan dang dugc TN trong vàn bàn, rói mói phàn tfch y nghTa cùa tùng yéu tó thành phàn, dièn giài y nghTa long hgp cùa

TN dò, sau dò mói lua chpn phuang àn dich thfch hgp sao cho nghTa dugc giù nguyén va phù hgp vói muc dfch cùa bàn dich

Nhìn chung, nhùng cum tu eó tfnh TN thuò'ng dugc coi là rat khó dich hoac khòng thè dich dugc Nhùng cum lù này bao góm so sành, fin du, lue ngù, ngan ngù, tiéng long, va càc lot-ù khàu ngù, bao góm cà nhù'ng doàn ngù dóng lù cùa tiéng Anh Duff, Fuller, Newmark ggi y, trong truòng hgp khòng thè dich truc tiép dugc, dich già co thè dùng nhùng phuang phàp nhu giù nguyén tu góc; giù nguyén ngù góc, vói nghTa den trong ngoac dan; dùng lù' hoàc ngù tuang duang; dùng tu, ngù lu do de dién giài

Dich TN trong chùng mire nào dò cùng eó thè co nhùng phuang phàp tiép càn nhu phuang phàp tiép càn vói djch lù vung nhu'ng ò càp dò cao han Baker |99| cùng chi

ra nhù'ng khó khan nhà't dinh khi dich TN Nhùng khó khan này dugc thè hién a 1/

su bièu làm nghTa TN nhàt là nhùng TN vùa co nghTa den, vùa co nghTa TN (go oitt

with sonìeone for a ride - "di ra ngoài vói ai de cuòi ngua" - va nghTa TN là lù'a ai bang càch này hay càch khàc)\ to kick the bucket ("dà cài xò" - va nghTa ihuc liù là clìét; gire me a ring ("cho lòi cài nhàn" va nghTa TN là hay goi dién cho tói) v.v ;

2/ nhùng TN co thè co nhùng TN gióng nhu trong NND nhung nghTa lai hoàn loàn

hoàc gàn nhu hoàn toàn khàc so vói Irong NNN Vf du TN TNg (la'o) MVMI no o6i!jjnr{''i\\ dò mot con ruói cùng khòng xùc pham"), àm chi ngu'òi hién lành Trong

khi dò TN ruói dàu mép khòng thém duói - chù yéu vói nghTa "mot nguòi nào eló

qua luòi nhàc vi ca thè mòi mei, khòng muón làm viéc gì"; 3/ tàn xuàt dung, dia phàn su dung cùa TN VBN khàc vói TN VBD

Nhùng cbiéTi thuàl dich TN khòng chi dan thuàn phu ihuòc vào vitn de mot TN co y nghTa tuang duang trong NND ma con phu thuòc nhiéu vào nhù'ng yéu lo khàc nhu

y nghTa cùa tùng don vi lù vu'ng càu thành nèn TN, phong càch cùa TN, hoàc mòi

truòng, càch thùe su dung TN dò co phù hgp hay khòng Tàt cà nhùng diéu này phài

dugc tfnh dén trong ngù cành, tire là TN dò dugc dùng trong loai vàn bàn nào, nguòi

nói là ai, thài dò nhu thè nào, làc dòng cùa viéc dùng TN dò là gì Mot so dich già

dà beli chiì'p nhùng diéu trèn nèn eó gang tìm cho dugc mot TN trong NND, khòng càn biét dén co phù hgp hay khòng Nhu thè Ibi that là tai hai

TN là mot trong nhùng dói tugng dugc càc nhà NN hpc nói rièng va khoa hpc xà hòi nói chung quan tàm, nghién cùu va nghién cùu mot càch loàn dién, tu dac diém ciì'u trùc, phu'ong Ihùc tao nghTa tói nguón góc hinh thành O Viét Nam eó thè thii'y nhùng nghién cùu so sành TN hai thù tiéng cùa càc tàc già Truò'ng Dòng San Nguyén Due Tón, Nguyén Vàn Ménh, Nguyén Xuàn Hoà, Pham T.B.N, Phùng Trpng Toàn, Nguyén Vàn Hàng v.v Tuy nhién, càc nghién cùu ve dich TN vàn con rat hiin che, thiéu tfnh he thóng, thuòng chi gap làc dàc trong mot vài tranh luàn trén càc tap chf cùa DHNNHN hoac trong ki yéu cùa mot so bòi thào ve dich cùa càc